Bước đi trên những con phố lát đá cuội tròn gồ ghề có từ thế kỷ 18 của thành phố cổ Trinidad thuộc tỉnh Sancti Spíritus ở miền trung nam đảo quốc Cuba, du khách như lạc vào một thước phim thời gian dừng lại giữa kỷ nguyên hoàng kim của nghề trồng mía nấu đường vùng Caribe. Khi những dãy dinh thự thuộc địa mái ngói đỏ đất nung và khung cửa sổ sắt uốn mở ra không gian thoáng đãng của Quảng trường Lớn (Plaza Mayor) với những bồn hoa rào trắng và hàng cọ hoàng gia, toàn bộ tầm nhìn ở phía đông bắc quảng trường đều hướng lên một bậc thềm đá cao rộng, nơi Nhà thờ Giáo xứ Lớn Chúa Ba Ngôi (Iglesia Parroquial Mayor de la Santísima Trinidad) sừng sững trong sắc vàng hoàng thổ ấm áp dưới ánh nắng phương nam.
Cùng với Nhà thờ chính tòa La Habana và Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Santiago de Cuba, Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tại Trinidad là một trong những thánh đường Đạo Công Giáo có quy mô lớn và giá trị nghệ thuật nội thất độc đáo bậc nhất tại Cuba. Được khởi dựng vào đầu thế kỷ 19 sau khi cơn bão lớn năm 1812 san phẳng ngôi nhà thờ cũ và được thánh hiến trọng thể vào ngày 30 tháng 1 năm 1892, ngôi đại giáo đường năm gian dọc này không chỉ là biểu tượng trung tâm của quần thể Di sản Thế giới UNESCO Trinidad và Thung lũng các Nhà máy Đường (ghi danh năm 1988), mà còn là nơi lưu giữ những báu vật chạm khắc gỗ quý hiếm có một không hai và pho tượng linh thiêng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (El Señor de la Vera Cruz) gắn liền với huyền tích bão biển cảng Casilda năm 1739.
IMầu Nhiệm Chúa Ba Ngôi Cực Thánh, Huyền Tích Tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực Năm 1739 Và Bàn Thờ Đức Mẹ Từ Bi
Nhà thờ Giáo xứ Lớn của thành phố Trinidad được cung hiến chính thức cho Mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi Cực Thánh (La Santísima Trinidad: Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Chúa Thánh Thần), danh hiệu thiêng liêng mà nhà chinh phục Diego Velázquez de Cuéllar đã đặt cho chính đô thị thứ ba của Cuba là Villa de la Santísima Trinidad ngay từ mùa xuân năm 1514. Trong lòng thánh đường, sự tôn vinh Chúa Ba Ngôi hiện diện trang trọng cùng với lòng sùng kính sâu sắc dành cho Đức Trinh Nữ Maria dưới tước hiệu Đức Mẹ Từ Bi (Nuestra Señora de la Merced) tại bàn thờ chính bằng gỗ quý và đặc biệt là lòng mộ mến nồng nhiệt của toàn thể cư dân Trinidad đối với pho tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (El Señor de la Vera Cruz / Cristo de la Vera Cruz).
Pho tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực được tôn trí tại một bàn thờ lớn đặc biệt bên trong nhà thờ là một kiệt tác điêu khắc gỗ đa sắc được chế tác tại Tây Ban Nha vào năm 1713. Theo biên niên sử của thành phố Trinidad, vào năm 1739, một con tàu buôn Tây Ban Nha chở pho tượng Chúa Chịu Nạn này cùng nhiều hòm hàng tôn giáo trên hải trình từ Tây Ban Nha đi tới cảng Veracruz (Mexico) đã buộc phải ghé vào cảng Casilda (cảng biển của Trinidad cách trung tâm thành phố 5 km về phía nam) để tránh một cơn bão biển dữ dội. Khi trời quang mây tạnh, thuyền trưởng cho tàu nhổ neo ra khơi để tiếp tục đi Mexico, nhưng vừa rời cảng thì một cơn cuồng phong bất ngờ nổi lên đẩy dạt con tàu quay trở lại Casilda. Sự việc kỳ lạ ấy lặp đi lặp lại tới ba lần liên tiếp: cứ mỗi lần tàu ra khơi là biển động dữ dội, còn khi quay vào bờ cảng Trinidad thì sóng yên biển lặng. Cho rằng có một điềm báo thiêng liêng trong số hàng hóa trên tàu, thủy thủ đoàn đã để lại một số kiện hàng tại Trinidad, trong đó có chiếc hòm gỗ chứa pho tượng Chúa Chịu Nạn. Ngay sau khi chiếc hòm được đưa lên bờ, con tàu ra khơi thuận buồm xuôi gió tới Mexico. Khi các linh mục và người dân Trinidad mở chiếc hòm gỗ ra, họ nhìn thấy pho tượng Chúa Kitô trên Thánh Giá tuyệt đẹp vốn được tạc để gửi cho nhà thờ vùng Vera Cruz, liền hiểu rằng chính Chúa đã chọn ở lại che chở cho mảnh đất Trinidad và từ đó suy tôn Ngài là Đấng Bảo Trợ của Trinidad (El Señor de la Vera Cruz, Patrono de Trinidad).
Trong thần học phụng vụ của Đạo Công Giáo, mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi Cực Thánh là mầu nhiệm trung tâm của đức tin và đời sống Kitô giáo: Thiên Chúa Duy Nhất trong Ba Ngôi vị hiệp thông trọn vẹn của Tình Yêu. Tại thành phố cổ Trinidad, nơi xã hội thời thuộc địa từng bị phân cực gay gắt giữa một bên là các đại điền chủ mía đường giàu sụ sống trong những cung điện quanh quảng trường Plaza Mayor và một bên là hàng vạn người lao động nô lệ làm việc cực nhọc tại hơn năm mươi nhà máy ép đường ở thung lũng Valle de los Ingenios, thông điệp về Chúa Ba Ngôi và hình ảnh Chúa Kitô Chịu Nạn trên Thánh Giá Đích Thực đã trở thành nơi nương tựa tinh thần vượt lên trên sự giàu nghèo thế tục.
Tấm gương sống động nhất cho tinh thần Tin Mừng ấy tại Nhà thờ Chúa Ba Ngôi chính là cuộc đời của Cha José de la Cruz Espí (1763 tới 1838), vị tu sĩ Dòng Phanxicô người Tây Ban Nha đến phục vụ tại Trinidad từ năm 1806 và được nhân dân tôn kính gọi là Cha Valencia (Padre Valencia). Sống một cuộc đời nghèo khó tuyệt đối, đi chân đất và tự tay xin từng viên gạch để xây lại các nhà thờ bị bão năm 1812 tàn phá cũng như lập bệnh viện chăm sóc người nghèo và người nô lệ già yếu, Cha Valencia đã biến công cuộc kiến thiết Nhà thờ Chúa Ba Ngôi thành một công trình của lòng bác ái và sự sám hối cộng đồng.
Thánh lễ đầu tiên năm 1514 của Cha Bartolomé de las Casas và sự giàu có của Thung lũng các Nhà máy Đường thế kỷ 19. Lịch sử tôn giáo của Trinidad bắt đầu ngay từ những trang đầu tiên của lịch sử châu Mỹ. Đầu năm 1514, khi thống đốc Diego Velázquez de Cuéllar thành lập Villa de la Santísima Trinidad gần bờ sông Guaurabo, vị linh mục cử hành những Thánh lễ đầu tiên tại đây chính là Cha Bartolomé de las Casas (1484 tới 1566), người về sau được lịch sử tôn vinh là Vị Tông đồ Bảo vệ Người Bản địa châu Mỹ. Chính tại vùng đất Trinidad và Sancti Spíritus vào mùa hè năm 1514, khi chuẩn bị bài giảng cho lễ Ngũ Tuần và đọc sách Huấn Ca chương 34 (Của lễ kẻ bất công dâng lên là của lễ ô uế), Cha Bartolomé de las Casas đã thức tỉnh lương tâm, quyết định trả tự do cho toàn bộ người thổ dân Taíno trong phần đất encomienda của mình và bắt đầu cuộc đấu tranh suốt năm mươi năm bảo vệ quyền sống của người bản địa trước triều đình Tây Ban Nha.
Ba thế kỷ sau, vào cuối thế kỷ 18 và nửa đầu thế kỷ 19 (sau cuộc cách mạng tại Haiti làm sụp đổ ngành sản xuất đường của Pháp), vùng đất Trinidad bước vào Kỷ nguyên Hoàng kim Mía đường (Boom Azucarero). Hơn năm mươi nhà máy đường (ingenios) mọc lên trong thung lũng Valle de los Ingenios, đưa Trinidad trở thành một trong những đô thị giàu có nhất vùng Caribe. Khi cơn bão khủng khiếp tháng 10 năm 1812 quật đổ ngôi nhà thờ giáo xứ thế kỷ 17, giới điền chủ giàu có của Trinidad (như các gia tộc Iznaga, Borrell, Cantero và Brunet) cùng Cha Valencia và Giáo hội đã quyết định quyên góp xây dựng một ngôi đại thánh đường năm gian dọc có quy mô sánh ngang với các nhà thờ chính tòa lớn, khởi động quy hoạch từ năm 1817 và hoàn thiện nội thất bằng những loại gỗ rừng nhiệt đới đắt giá nhất của Cuba cho tới ngày cung hiến 30 tháng 1 năm 1892.
Nhiều du khách khi đứng trên Quảng trường Plaza Mayor chụp ảnh toàn cảnh thành phố Trinidad thường lầm tưởng rằng ngọn tháp chuông cao màu vàng tuyệt đẹp nằm ở góc phía tây quảng trường (hình ảnh xuất hiện trên hầu hết các tấm bưu thiếp và tiền xu kỷ niệm của Trinidad) là tháp chuông của Nhà thờ Chúa Ba Ngôi. Thực ra, ngọn tháp chuông nổi tiếng ấy thuộc về Tu viện và Nhà thờ Thánh Phanxicô thành Assisi cũ (Convento de San Francisco de Asís, xây năm 1813, nay là Bảo tàng Quốc gia Đấu tranh Chống Phỉ) nằm cách đó hai dãy phố. Còn chính Nhà thờ Giáo xứ Lớn Chúa Ba Ngôi trên quảng trường Plaza Mayor chỉ có một tháp chuông nhỏ ở bên cánh phải, vì tòa tháp chuông lớn theo thiết kế ban đầu thế kỷ 19 đã không bao giờ được xây dựng hoàn chỉnh do cuộc khủng hoảng kinh tế mía đường và Chiến tranh Mười Năm (1868 tới 1878) nổ ra vào giai đoạn cuối của công trình.
IIBiên Niên Sử Năm Thế Kỷ Từ Đô Thị Thứ Ba Của Cuba Năm 1514 Đến Di Sản Thế Giới UNESCO Năm 1988
Trải dài từ đầu thế kỷ 16 đến cuối thế kỷ 19, lịch sử của Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tại Trinidad phản ánh trọn vẹn bước chuyển mình của một đô thị cảng vùng Caribe: từ những túp lều tranh đầu tiên của thời kỳ chinh phục, vượt qua nạn cướp biển thế kỷ 17 và cơn đại cuồng phong năm 1812, để kết tinh thành một bảo tàng sống của kiến trúc Tân cổ điển và nghề mộc mỹ nghệ Cuba.
- Năm 1514Diego Velázquez de Cuéllar thành lập Villa de la Santísima Trinidad và dựng ngôi nhà thờ đầu tiênMùa xuân năm 1514, thống đốc Diego Velázquez de Cuéllar cùng sự hiện diện của Cha Bartolomé de las Casas thành lập đô thị thứ ba của Cuba dâng kính Chúa Ba Ngôi Cực Thánh và dựng ngôi nhà thờ giáo xứ đầu tiên bằng gỗ và lá cọ.
- Thế kỷ 17 tới năm 1739Xây dựng nhà thờ đá gạch trên Quảng trường Lớn và biến cố đón linh tượng Cristo de la Vera Cruz năm 1739Một ngôi nhà thờ bằng gạch đá và mái ngói có tháp chuông được dựng lên bên Quảng trường Lớn vào thế kỷ 17. Năm 1739, sau ba lần bão biển ngăn cản con tàu đi Mexico rời cảng Casilda, pho tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (tạc năm 1713 tại Tây Ban Nha) được rước về tôn trí vĩnh viễn tại nhà thờ Trinidad.
- Tháng 10 năm 1812 tới năm 1817Cơn bão lớn năm 1812 đánh sập nhà thờ cũ và phê duyệt đồ án Đại giáo đường mới năm 1817Tháng 10 năm 1812, một trận bão nhiệt đới cực mạnh tàn phá thành phố Trinidad và làm sập ngôi nhà thờ thế kỷ 17. Từ năm 1814 đến năm 1817, dưới sự vận động không mệt mỏi của tu sĩ Phanxicô Cha José de la Cruz Espí (Padre Valencia) và giới điền chủ địa phương, đồ án xây dựng ngôi nhà thờ lớn mới được chính thức phê duyệt.
- Thập niên 1840 tới ngày 30 tháng 1 năm 1892Thi công đại thánh đường năm gian dọc suốt thế kỷ 19 và cử hành Đại lễ Cung hiến ngày 30 tháng 1 năm 1892Trải qua nhiều thập kỷ thi công công phu (bị gián đoạn bởi suy thoái ngành đường mía và Chiến tranh Mười Năm 1868 tới 1878), toàn bộ cấu trúc năm gian dọc, mặt tiền Tân cổ điển và nội thất gỗ quý hoàn tất và được thánh hiến trọng thể vào ngày 30 tháng 1 năm 1892.
- Đầu thế kỷ 20Nghệ nhân địa phương chạm khắc Bàn thờ Chính Tân Gothic bằng gỗ tuyết tùng và gỗ gụ quý hiếmTại cung thánh của nhà thờ, một bàn thờ chính (Retablo Mayor) mang phong cách Tân Gothic tuyệt mỹ được chế tác hoàn toàn bằng các loại gỗ rừng quý hiếm của Cuba để tôn trí tượng Đức Mẹ Từ Bi (Nuestra Señora de la Merced) và Chúa Ba Ngôi.
- Năm 1988UNESCO ghi danh Thành phố Trinidad và Thung lũng Valle de los Ingenios vào Danh sách Di sản Thế giớiTháng 12 năm 1988, UNESCO chính thức công nhận Trinidad và Thung lũng các Nhà máy Đường là Di sản Thế giới (mã số 460), trong đó Nhà thờ Chúa Ba Ngôi trên Quảng trường Plaza Mayor là công trình tôn giáo lớn và quan trọng nhất của toàn khu di sản.
Nghệ thuật mộc mỹ nghệ Cuba và mười ba bàn thờ gỗ quý hiếm bên trong Nhà thờ Chúa Ba Ngôi. Điều làm cho các nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật và kiến trúc kinh ngạc nhất khi bước vào bên trong Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tại Trinidad chính là sự phong phú độc nhất vô nhị của các tác phẩm điêu khắc gỗ bản địa thế kỷ 19. Trong thời kỳ mà hầu hết các nhà thờ lớn ở La Habana hay Santiago de Cuba có xu hướng thay thế các bàn thờ gỗ cũ bằng bàn thờ đá cẩm thạch nhập khẩu từ Ý, cư dân Trinidad đã tận dụng chính nguồn tài nguyên rừng nguyên sinh phong phú của dãy núi Escambray (Sierra del Escambray) bao quanh thành phố để chế tác gần như toàn bộ nội thất thánh đường.
Từ những cánh cửa đại khoa lớn ở mặt tiền, hệ thống dầm kèo trần nhà năm gian dọc, bục giảng lời Chúa trên cao cho tới mười ba bàn thờ phụ và Bàn thờ Chính, các nghệ nhân mộc tài hoa của Trinidad (tiêu biểu là nghệ nhân chạm khắc Ramón người địa phương) đã sử dụng những loại gỗ quý có hương thơm tự nhiên, độ cứng như sắt và hoàn toàn không bị mối mọt nhiệt đới xâm hại như gỗ gụ đỏ Cuba (caoba), gỗ tuyết tùng thơm (cedro), gỗ mun xanh (granadillo), gỗ majagua và gỗ ác-la (ácana). Riêng Bàn thờ Chính dâng kính Đức Mẹ Từ Bi được chạm lộng thành những tháp nhọn, vòm hoa thị và cột mảnh mang phong cách Tân Gothic thanh thoát, không hề sơn phủ che lấp mà để lộ nguyên vẹn sắc nâu đỏ trầm ấm và những đường vân gỗ tự nhiên tuyệt đẹp qua hơn một thế kỷ.
IIIMặt Tiền Tân Cổ Điển Ba Nhịp Trên Thềm Đá Plaza Mayor, Không Gian Năm Gian Dọc Và Tuyệt Tác Bàn Thờ Gỗ Tân Gothic
Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tọa lạc trên một bậc thềm nền đá cao (atrio elevado) ở cạnh phía đông bắc của Quảng trường Plaza Mayor, kết nối với mặt đường phố bên dưới qua hệ thống bậc thang đá rộng và những bức tường chắn trang trí bình gốm cổ điển. Việc đặt công trình trên nền cao sát sườn đồi La Vigía giúp mặt tiền nhà thờ vươn lên chế ngự toàn bộ không gian khu vườn bậc thang của quảng trường trung tâm.
Mặt đứng chính phía tây nam của nhà thờ là một hình mẫu tiêu biểu của kiến trúc Tân cổ điển kết hợp Tiền cổ điển Tây Ban Nha - Caribe thế kỷ 19. Mặt tiền được chia làm ba nhịp đứng rõ rệt bằng bốn dải trụ bổ tường (pilasters) phẳng sơn màu hoàng thổ đậm nổi bật trên nền tường màu vàng kem dịu mắt. Nhịp giữa cao lớn hơn cả, mở lối vào bằng một cổng vòm bán nguyệt có khung gờ đá và cánh cửa gỗ gụ đóng đinh đồng cổ kính, phía trên là cửa sổ lấy sáng cho khu ca đoàn và đỉnh tường hồi uốn lượn mang hình ảnh con mắt Quan Phòng của Chúa Ba Ngôi cùng cây thánh giá sắt rèn. Hai nhịp bên có cửa vòm nhỏ hơn và kết thúc bằng các đường gờ uốn cong mềm mại, kèm theo tháp chuông nhỏ ở góc bên phải.
Bước qua cánh cửa gỗ mặt tiền, du khách bất ngờ trước quy mô rộng lớn của lòng nhà thờ được chia thành năm gian dọc (một gian chính cao rộng ở giữa và bốn gian phụ hai bên) ngăn cách bởi bốn hàng cột trụ cao thanh mảnh đỡ hệ vòm bán nguyệt liên tiếp. Cách bố trí năm gian dọc cùng hệ trần gỗ cao giúp không khí mát mẻ lưu thông tự nhiên xuyên suốt thánh đường ngay cả trong những ngày hè nóng bức nhất của vùng bờ biển phía nam Cuba.
Ngự trị tại trung tâm cung thánh là Bàn thờ Chính mang phong cách Tân Gothic độc đáo, được chạm khắc hoàn toàn bằng gỗ tuyết tùng và gỗ gụ quý hiếm của vùng núi Escambray mà không dùng đinh sắt. Bàn thờ vươn cao với ba khám thờ có tháp nhọn chạm lộng như đăng ten gỗ, ở chính giữa tôn trí pho tượng cổ Đức Mẹ Từ Bi (Nuestra Señora de la Merced) mặc áo trắng thêu vàng, phía trên cùng là biểu tượng Chúa Ba Ngôi.
Điểm thu hút đông đảo tín hữu đến cầu nguyện nhất trong nhà thờ là Bàn thờ Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực bằng gỗ chạm thếp vàng. Tại đây tôn trí pho tượng Chúa Giêsu Chịu Nạn trên Thánh Giá được tạc tại Tây Ban Nha năm 1713 với đường nét giải phẫu sống động và gương mặt đầy từ bi, pho tượng đã ở lại Trinidad năm 1739 sau ba cơn bão biển tại cảng Casilda và trở thành Đấng Bảo Trợ tối cao của thành phố.
Dọc theo các gian bên của nhà thờ còn lưu giữ mười hai bàn thờ phụ bằng gỗ quý thế kỷ 19, một bức tranh sơn dầu lớn thế kỷ 19 khắc họa cảnh Chúa Giêsu cứu Thánh Phêrô khỏi chìm xuống biển sóng (do họa sĩ địa phương vẽ tặng), giếng rửa tội bằng đá cẩm thạch cổ và bức tượng tưởng niệm Cha José de la Cruz Espí (Padre Valencia) ngay bên ngoài khuôn viên nhà thờ.
| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Tên gọi chính thức và vị trí | Iglesia Parroquial Mayor de la Santísima Trinidad; cạnh đông bắc Quảng trường Plaza Mayor, thành phố Trinidad, tỉnh Sancti Spíritus | Hồ sơ Di sản Thế giới UNESCO (Ref. 460) và Giáo phận Cienfuegos |
| Niên đại xây dựng và cung hiến | Khởi nguyên năm 1514; nhà thờ cũ sập do bão tháng 10 năm 1812; nhà thờ hiện tại phê duyệt năm 1817, cung hiến ngày 30 tháng 1 năm 1892 | Văn phòng Bảo tồn Thành phố Trinidad (Oficina del Conservador de Trinidad) |
| Quy mô và bố cục kiến trúc | Một trong những nhà thờ lớn nhất Cuba với mặt bằng 5 gian dọc (cinco naves), mặt tiền Tân cổ điển 3 nhịp trên thềm đá cao | Ủy ban Quốc gia Di tích Cộng hòa Cuba và Wikidata (Q5909296) |
| Chất liệu nội thất đặc trưng | Hệ trần, cửa và 13 bàn thờ chế tác từ gỗ rừng quý hiếm Cuba (gỗ gụ caoba, tuyết tùng cedro, granadillo, majagua, ácana) | Hồ sơ Nghệ thuật Thuộc địa Trinidad và Encyclopædia Britannica |
| Báu vật tôn giáo tiêu biểu | Tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (Cristo de la Vera Cruz, tạc năm 1713, đến Trinidad năm 1739) và Bàn thờ Tân Gothic Đức Mẹ Từ Bi | Hội đồng Giám mục Công giáo Cuba (cubaiglesia.org) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng những người sáng lập đô thị Trinidad năm 1514 cũng như các kiến trúc sư xây dựng Nhà thờ Chúa Ba Ngôi trong thế kỷ 19 hoàn toàn không áp dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc đặt nhà thờ ở vị trí cao nhất phía đông bắc Quảng trường Plaza Mayor tuân theo truyền thống quy hoạch đô thị Tây Ban Nha (đặt nhà thờ chính trên nền đất cao ráo nhất để làm điểm nhấn thị giác và tránh ngập lụt khi bão biển). Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa hình miền trung nam đảo quốc Cuba tại tọa độ 21,8051 độ vĩ bắc, 79,9839 độ kinh tây, thành phố cổ Trinidad sở hữu thế đất tựa sơn hướng hải (lưng tựa núi cao, mặt nhìn biển lớn) vô cùng chuẩn mực và rõ nét. Ngay phía sau lưng thành phố ở hướng Bắc và Đông Bắc là khối núi đá vôi hùng vĩ của dãy núi Escambray (Sierra del Escambray / Macizo de Guamuhaya, với đỉnh Pico San Juan cao 1.140 mét) và ngọn đồi La Vigía (Cerro de La Vigía) đứng chắn ngay sát rìa bắc khu phố cổ, tạo thành bức hậu chẩm Huyền Vũ kiên cố che chở hoàn toàn cho đô thị khỏi những luồng gió lạnh phương bắc. Ở hai bên sườn thành phố có dòng sông Guaurabo (sông Tây) và thung lũng màu mỡ Valle de los Ingenios (phía Đông) ôm bọc như hai cánh tay tả Thanh Long và hữu Bạch Hổ.
Ở phía trước mặt nam và tây nam, địa hình thoải dần từ độ cao khoảng 80 mét tại khu phố cổ xuống dải đồng bằng ven biển, bán đảo Ancón và mặt nước xanh biếc của biển Caribe (Mar Caribe) cách đó chỉ năm cây số làm đại minh đường thủy tụ. Nhà thờ Chúa Ba Ngôi ngự ngay tại cốt nền bậc thềm cao nhất của Quảng trường Plaza Mayor theo trục tọa Đông Bắc hướng Tây Nam: lưng cung thánh tựa trực tiếp vào triền đồi La Vigía và dãy núi Escambray vững chãi, còn mặt tiền ba nhịp mở rộng hướng về phía Tây Nam nhìn xuống bốn khu vườn đối xứng của Quảng trường Plaza Mayor (đóng vai trò nội minh đường tụ khí) và xa hơn nữa là sóng nước biển Caribe lấp lánh dưới ánh mặt trời.
VĐại Lễ Chúa Ba Ngôi, Lễ Rước Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực Ngày 3 Tháng 5 Và Tuần Thánh Cổ Truyền Trên Phố Đá Trinidad
Trực thuộc Giáo phận Cienfuegos, đời sống phụng vụ tại Nhà thờ Giáo xứ Lớn Chúa Ba Ngôi vận hành theo Lịch Phụng vụ Công giáo Rôma (Dương lịch), giữ gìn nguyên vẹn nhiều nghi thức rước kiệu cổ truyền từ thế kỷ 18 và 19 trên những con phố lát đá cuội của khu phố cổ Trinidad.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ Chúa Ba Ngôi, Trinidad |
|---|---|---|---|
| Chúa Nhật sau Lễ Hiện Xuống (tháng 5 hoặc tháng 6 hằng năm) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Đại lễ Chúa Ba Ngôi Cực Thánh (Solemnidad de la Santísima Trinidad, Bổn mạng Nhà thờ và Thành phố) | Kỷ niệm tước hiệu của Nhà thờ và ngày thành lập đô thị Trinidad năm 1514: cử hành Thánh lễ Đại trào trọng thể dưới mái vòm năm gian dọc cùng các hoạt động văn hóa truyền thống trên Quảng trường Plaza Mayor. |
| Ngày 3 tháng 5 và ngày 14 tháng 9 hằng năm | Dương lịch (Lễ Tìm Thấy và Suy Tôn Thánh Giá) | Đại lễ Kính Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (Fiesta del Señor de la Vera Cruz, Đấng Bảo Trợ Trinidad) | Kỳ lễ sùng kính sâu sắc nhất của người dân Trinidad: hàng ngàn tín hữu tham dự tuần cửu nhật, Thánh lễ trọng thể và cuộc rước kiệu pho tượng cổ Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (năm 1713) đi qua các con phố đá cuội quanh Quảng trường Plaza Mayor. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tuần Thánh Cổ truyền Trinidad (Semana Santa Trinitaria) và Cuộc Rước Đêm Thứ Sáu Tuần Thánh | Một trong những lễ Tuần Thánh trang nghiêm và cổ kính nhất Cuba: các đoàn rước mang nến sáng diễu hành từ Nhà thờ Chúa Ba Ngôi qua các bậc thang đá và phố cổ trong tiếng trống trầm hùng, tái hiện cuộc Thương Khó của Chúa Kitô. |
| Ngày 24 tháng 9 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Lễ Đức Mẹ Từ Bi (Fiesta de Nuestra Señora de la Merced) | Cử hành Thánh lễ tôn kính Đức Trinh Nữ Maria dưới tước hiệu Đức Mẹ Từ Bi, pho tượng ngự tại trung tâm Bàn thờ Chính Tân Gothic bằng gỗ quý của nhà thờ. |
| Ngày 30 tháng 1 hằng năm | Dương lịch | Lễ Kỷ niệm Ngày Cung hiến Đại thánh đường (1892) và Tưởng niệm Cha Valencia | Cộng đoàn giáo xứ dâng lời tạ ơn kỷ niệm ngày thánh hiến ngôi nhà thờ hiện tại (30 tháng 1 năm 1892) và tưởng nhớ công đức của vị tu sĩ bác ái Padre Valencia. |
Tiếng chuông chiều ngân vang trên những mái ngói đỏ thế kỷ 18 và bậc thềm đá Casa de la Música. Mỗi buổi chiều khi nắng vàng dần tắt trên những mái ngói đất nung rêu phong của Trinidad, bậc thềm đá rộng lớn bên hông và phía trước Nhà thờ Chúa Ba Ngôi trên Quảng trường Plaza Mayor lại trở thành nơi gặp gỡ hiền hòa của cả thành phố. Bên trong thánh đường, ánh nến lung linh soi sáng những đường chạm gỗ tuyết tùng của bàn thờ Đức Mẹ Từ Bi và gương mặt từ ái của Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực trong giờ kinh chiều; còn ngay bên ngoài bậc thềm đá nối sang Casa de la Música, người dân địa phương và du khách ngồi bên nhau lắng nghe tiếng gió thổi từ biển Caribe hòa cùng tiếng chuông nhà thờ ngân nga, cảm nhận sự giao hòa sống động giữa một di sản thế giới hơn năm trăm năm tuổi và nhịp đập bình yên của đời sống hôm nay.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Cạnh phía đông bắc Quảng trường Lớn (Plaza Mayor), đường Calle Cristo giữa đường Calle Rosario và Calle Desengaño, khu di sản Trinidad, tỉnh Sancti Spíritus, Cộng hòa Cuba
- Đường tới
- Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tọa lạc ngay tại cạnh phía đông bắc của Quảng trường trung tâm Plaza Mayor (trên phố Calle Cristo, giữa phố Calle Rosario và Calle Desengaño), thuộc vùng lõi đi bộ của Khu di sản Thế giới Trinidad, tỉnh Sancti Spíritus. Từ Bến xe buýt Viazul của Trinidad (nằm trên phố Calle Piro Guinart, cách Plaza Mayor chỉ khoảng 300 mét về phía nam) hoặc từ Quảng trường Céspedes ở khu phố dưới, du khách chỉ cần đi bộ thong thả ngược dốc đá cuội khoảng 5 đến 7 phút là tới ngay chân bậc thềm Nhà thờ Chúa Ba Ngôi.
- Toạ độ
- 21.8051, -79.9839
Nhà thờ Chúa Ba Ngôi tại Trinidad mở cửa miễn phí đón tín hữu và du khách tham quan hằng ngày (thường vào buổi sáng từ khoảng 9 giờ đến 12 giờ 30 trưa và buổi chiều mở cửa trước các giờ Thánh lễ tối). Lối vào chính đi lên bậc thềm đá từ Quảng trường Plaza Mayor (ngoài ra còn có lối vào bên hông trên phố Calle Cristo). Khi bước vào bên trong để chiêm ngưỡng mười ba bàn thờ gỗ quý và cầu nguyện trước tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực, quý vị cần mặc trang phục lịch sự kín đáo (che kín vai, không mặc đồ tắm biển hoặc quần đùi quá ngắn), giữ trật tự yên lặng và tuyệt đối không chạm tay vào các chi tiết chạm khắc gỗ cổ thế kỷ 19. Do toàn bộ các con phố quanh Quảng trường Plaza Mayor đều được lát bằng đá cuội tròn từ thế kỷ 18 và cấm xe cơ giới đi lại, quý vị nên mang giày đế thấp êm chân khi đi bộ tham quan nhà thờ và khu phố cổ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Chúa Ba Ngôi, Trinidad
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao ngôi nhà thờ lớn tại trung tâm Trinidad lại được cung hiến cho Chúa Ba Ngôi?
Ngôi nhà thờ mang tước hiệu Chúa Ba Ngôi Cực Thánh (Iglesia Parroquial Mayor de la Santísima Trinidad) vì ngay từ mùa xuân năm 1514, khi thống đốc Tây Ban Nha Diego Velázquez de Cuéllar cùng Cha Bartolomé de las Casas thành lập đô thị thứ ba của Cuba tại đây, họ đã dâng hiến toàn bộ thành phố mới dưới sự bảo trợ của Chúa Ba Ngôi (Villa de la Santísima Trinidad).
Ngôi Nhà thờ Chúa Ba Ngôi hiện nay được xây dựng vào thời gian nào để thay thế nhà thờ cũ?
Vào tháng 10 năm 1812, một cơn đại cuồng phong nhiệt đới đã đánh sập ngôi nhà thờ giáo xứ xây từ thế kỷ 17. Dưới sự vận động của tu sĩ Phanxicô Cha José de la Cruz Espí (Padre Valencia) và sự đóng góp của các gia tộc sản xuất mía đường vùng Valle de los Ingenios, dự án xây dựng đại giáo đường năm gian dọc mới được phê duyệt năm 1817, thi công suốt thế kỷ 19 và được thánh hiến trọng thể vào ngày 30 tháng 1 năm 1892.
Huyền tích năm 1739 về pho tượng Chúa Kitô Thánh Giá Đích Thực (Cristo de la Vera Cruz) trong nhà thờ là như thế nào?
Năm 1739, một con tàu Tây Ban Nha chở pho tượng Chúa Chịu Nạn bằng gỗ (tạc năm 1713) trên đường đi tới cảng Veracruz của Mexico đã phải ghé vào cảng Casilda của Trinidad để tránh bão. Ba lần liên tiếp khi tàu định nhổ neo rời cảng đi Mexico thì bão lớn lại nổi lên đẩy tàu quay về Casilda, cho đến khi thủy thủ đoàn để lại chiếc hòm gỗ chứa pho tượng Chúa tại Trinidad thì biển mới lặng. Người dân Trinidad mở hòm thấy pho tượng tuyệt đẹp vốn gửi đi Vera Cruz liền đón về nhà thờ và tôn nhận Ngài làm Đấng Bảo Trợ của thành phố.
Điểm độc đáo nhất của Bàn thờ Chính và hệ thống nội thất bên trong Nhà thờ Chúa Ba Ngôi là gì?
Khác với phần lớn các nhà thờ thế kỷ 19 ở Cuba dùng bàn thờ đá cẩm thạch nhập khẩu, toàn bộ hệ trần năm gian dọc, cửa lớn và cả 13 bàn thờ bên trong Nhà thờ Chúa Ba Ngôi đều được các nghệ nhân mộc địa phương chạm khắc thủ công từ những loại gỗ rừng quý hiếm của dãy núi Escambray như gỗ gụ đỏ (caoba), gỗ tuyết tùng (cedro), gỗ granadillo và gỗ ácana. Nổi bật nhất là Bàn thờ Chính mang phong cách Tân Gothic chạm lộng như đăng ten gỗ để lộ màu vân gỗ tự nhiên.
Ngọn tháp chuông cao màu vàng nổi tiếng trên các bức ảnh bưu thiếp của Trinidad có phải là tháp của Nhà thờ Chúa Ba Ngôi không?
Không phải. Ngọn tháp chuông cao màu vàng nổi tiếng thường thấy trên bưu thiếp và tiền xu kỷ niệm của Trinidad thực chất là tháp chuông của Tu viện Thánh Phanxicô thành Assisi cũ (xây năm 1813, nằm cách đó hai dãy phố). Còn Nhà thờ Chúa Ba Ngôi trên Quảng trường Plaza Mayor chỉ có một tháp chuông nhỏ ở bên phải mặt tiền, vì tòa tháp lớn theo thiết kế thế kỷ 19 đã không kịp xây dựng do khủng hoảng ngành đường mía và Chiến tranh Mười Năm.
Cha Valencia (Padre Valencia) có tượng tưởng niệm bên cạnh nhà thờ là nhân vật lịch sử nào?
Cha Valencia là tên gọi trìu mến mà nhân dân Trinidad dành cho Cha José de la Cruz Espí (1763 tới 1838), một tu sĩ Dòng Phanxicô sinh tại Valencia (Tây Ban Nha) đến phục vụ tại Trinidad từ năm 1806. Nổi tiếng với đời sống khó nghèo thánh thiện, Cha đã tự tay đi quyên góp từng viên gạch để khởi dựng lại Nhà thờ Chúa Ba Ngôi cùng nhiều nhà thờ, bệnh viện cho người nghèo và nô lệ sau cơn bão năm 1812.