Đứng giữa không gian rợp bóng cây của Quảng trường Céspedes (Parque Céspedes, xưa là Plaza de Armas) ở trung tâm lịch sử thành phố Santiago de Cuba, nơi một bên là ngôi nhà đá cổ nhất châu Mỹ của thống đốc Diego Velázquez và một bên là Tòa thị chính thành phố, toàn bộ cạnh phía nam của quảng trường được chế ngự bởi một khối kiến trúc đồ sộ vươn cao trên nền hành lang vòm cuốn hai tầng: Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời (Santa Basílica Metropolitana Iglesia Catedral de Nuestra Señora de la Asunción). Khác với hầu hết các nhà thờ thuộc địa vùng Caribe có cửa chính mở ngang bằng mặt đường phố, Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba ngự trên một bệ đá cao hơn mặt quảng trường hàng chục bậc thang, với đôi tháp chuông màu vàng kem đối xứng và pho tượng Tổng lãnh thiên thần Gabriel dang rộng đôi cánh trắng muốt đứng trên đỉnh trán tường tam giác giữa bầu trời miền đông nắng gió.
Nếu như Nhà thờ chính tòa La Habana ở miền tây là biểu tượng Baroque của thủ đô đương đại và Vương cung thánh đường Đức Mẹ Bác Ái El Cobre trên dãy núi Sierra Maestra cách đó hai mươi cây số là đền thánh hành hương quốc gia, thì Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời tại Santiago de Cuba tự hào mang danh hiệu Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng Đầu tiên của Cuba (Catedral Primada de Cuba). Chính tại mảnh đất này vào ngày 28 tháng 4 năm 1522, ngai tòa giám mục đầu tiên của toàn bộ hòn đảo Cuba đã được thiết lập và từng có thời kỳ quản hạt cả vùng Florida và Louisiana trên lục địa Bắc Mỹ. Trải qua năm thế kỷ kiên cường vượt qua những cuộc tấn công của cướp biển Anh - Pháp và hàng chục trận động đất dữ dội để bốn lần tái sinh từ đống đổ nát, ngôi đại giáo đường năm gian dọc này chính là chiếc nôi khai sinh lịch sử Đạo Công Giáo, nghệ thuật kiến trúc và cả nền âm nhạc cổ điển của dân tộc Cuba.
ITước Hiệu Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời, Thánh Giacôbê Tông Đồ, Tượng Chúa Ecce Homo Và Tổng Lãnh Thiên Thần Gabriel
Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng Santiago de Cuba được cung hiến chính thức cho Đức Trinh Nữ Maria trong mầu nhiệm Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (Nuestra Señora de la Asunción), đồng thời tôn kính Thánh Giacôbê Tông đồ Cả (Santiago Apóstol el Mayor), vị thánh bảo trợ của Tây Ban Nha đã trao tên gọi cho chính cố đô Santiago de Cuba từ khi thành phố được thành lập năm 1515. Bên trong cung thánh và các khám thờ bằng gỗ quý chạm khắc thếp vàng, hình ảnh Đức Trinh Nữ Maria được nâng lên trời cao giữa muôn thiên thần và hình tượng Thánh Giacôbê cưỡi ngựa trắng luôn là tâm điểm của lòng sùng kính suốt hơn năm trăm năm qua.
Khi ngước nhìn lên mặt tiền chính phía bắc của đại giáo đường hướng ra Quảng trường Céspedes, khách hành hương còn bắt gặp hai biểu tượng điêu khắc bằng đá cẩm thạch trắng Carrara độc đáo gắn liền với thần học Cứu Độ. Ngay tại ô vòm trung tâm phía trên ban công chính là pho tượng Đức Chúa Giêsu Ecce Homo (Santo Ecce Homo - Này là Người) khắc họa hình ảnh Chúa Kitô đội mão gai, khoác áo choàng và hai tay bị trói khi tổng trấn Phongxiô Philatô đưa Ngài ra trước đám đông. Và trên đỉnh cao nhất của bức tường hồi tam giác giữa hai tháp chuông là pho tượng khổng lồ của Tổng lãnh thiên thần Gabriel (San Gabriel Arcángel, vị sứ giả truyền tin cho Đức Maria và là bổn mạng truyền thống của tỉnh Santiago) đang dang rộng đôi cánh và nâng chiếc kèn đồng hướng về phía thành phố và vịnh biển.
Sự kết hợp giữa ba hình tượng Tổng lãnh thiên thần Gabriel Truyền Tin trên đỉnh mái, Chúa Kitô Chịu Nạn (Ecce Homo) ở tầng giữa mặt tiền và Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời nơi bàn thờ chính tạo nên một chương trình thần học trọn vẹn bằng đá và gỗ về toàn bộ lịch sử Cứu Độ của Đạo Công Giáo: khởi đầu từ biến cố Truyền Tin Nhập Thể (khi Thiên thần Gabriel mang tin vui đến cho Đức Trinh Nữ tại Nazareth), đi qua cuộc Thương Khó và Hy Tế trên Thập Giá của Đức Kitô (Ecce Homo) và hoàn tất trong vinh quang Phục Sinh cùng mầu nhiệm Hồn Xác Lên Trời của Đức Mẹ Maria.
Đồng thời, với tư cách là Catedral Primada (Nhà thờ Mẹ Giáo trưởng đầu tiên) của Cuba và là nơi từng quản hạt tinh thần suốt từ vùng Caribe lên tới bán đảo Florida (Hoa Kỳ) trong thế kỷ 16 tới thế kỷ 18, ngôi đại giáo đường này mang ý nghĩa của một ngọn hải đăng truyền giáo mở đường ở Tân Thế giới. Hình ảnh Thiên thần Gabriel đứng trên đỉnh nhà thờ nhìn ra vịnh cảng Santiago luôn được người dân địa phương coi là vị thiên sứ canh giữ thành phố trước những cơn bão biển và những trận động đất của vùng đứt gãy địa chất Oriente.
Phần mộ thất lạc năm 1524 của Thống đốc đầu tiên Diego Velázquez de Cuéllar và cái nôi âm nhạc cổ điển Cuba của Linh mục Esteban Salas. Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba lưu giữ hai chương sử liệu đặc biệt quan trọng đối với lịch sử chính trị và văn hóa của toàn đảo quốc. Chương thứ nhất gắn liền với nhà chinh phục người Tây Ban Nha Diego Velázquez de Cuéllar (1465 tới đêm 11 rạng ngày 12 tháng 6 năm 1524), Thống đốc đầu tiên của Cuba (Adelantado), người đã thành lập bảy đô thị đầu tiên (Las Siete Primeras Villas) của Cuba từ năm 1511 đến năm 1515, bao gồm cả Santiago de Cuba và La Habana. Khi qua đời tại dinh thự của mình ngay bên cạnh quảng trường vào tháng 6 năm 1524, theo di chúc, thi hài của Diego Velázquez được an táng trang trọng ngay dưới nền cung thánh của Nhà thờ chính tòa Santiago đầu tiên với tấm bia đá khắc chữ Latinh do Giám mục dùng lời ca ngợi công lao lập đảo. Tuy nhiên, qua các cuộc cướp bóc của hải tặc Pháp Jacques de Sores (1554), hải tặc Anh Christopher Myngs (1662) và các trận động đất san phẳng ba ngôi nhà thờ đầu tiên, vị trí chính xác của hầm mộ và tấm bia đá của Diego Velázquez bên dưới nền nhà thờ hiện nay vẫn là một bí ẩn khảo cổ học đang được các sử gia tìm kiếm.
Chương sử liệu thứ hai biến Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba thành thánh đường khai sinh nền âm nhạc bác học của Cuba. Từ năm 1764 đến khi qua đời năm 1803, linh mục và nhà soạn nhạc tài danh người Cuba Cha Esteban Salas y Castro (1725 tới 1803) đã đảm nhiệm chức vụ Nhạc trưởng Ca đoàn (Maestro de Capilla) tại Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba. Tại đây, Cha Esteban Salas đã thành lập dàn nhạc thính phòng và ca đoàn chuyên nghiệp đầu tiên của Cuba (gồm đàn violin, viola, đại hồ cầm, đàn hạc, sáo gỗ và đại phong cầm) và sáng tác hàng trăm bản Thánh lễ (Misas), thánh ca Giáng Sinh (Villancicos) và ca khúc phụng vụ mang phong cách Baroque kết hợp Tiền cổ điển châu Âu pha trộn âm hưởng Caribe. Nhờ việc tiểu thuyết gia kiêm nhà âm nhạc học Alejo Carpentier phát hiện lại kho bản thảo âm nhạc nguyên gốc của Esteban Salas ngay trong tủ lưu trữ của Nhà thờ chính tòa Santiago vào thập niên 1940, toàn bộ di sản âm nhạc thế kỷ 18 này đã được phục dựng và vang ngân trở lại dưới mái vòm chính tòa mỗi mùa Giáng Sinh.
Nhiều du khách khi nhìn thấy dãy cửa hàng thương mại, quán cà phê và hiệu sách nằm ở tầng trệt ngay dưới chân mặt tiền Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba dọc theo Quảng trường Céspedes thường ngạc nhiên và lầm tưởng rằng đây là sự cơi nới hiện đại làm mất đi vẻ tôn nghiêm của di tích. Thực ra, hành lang vòm thương mại ở tầng đế (số mặt bằng cốt đường phố) là một phần hữu cơ trong thiết kế lịch sử từ thế kỷ 19 và cuộc đại cải tạo năm 1922 của kiến trúc sư Carlos Segrera. Do nhà thờ được xây dựng trên một gò đồi đá vôi cao hơn hẳn mặt bằng quảng trường Plaza de Armas cũ tới hơn 5 mét, thay vì để một bức tường đá chắn đất thô kệch và trống trải dọc theo quảng trường trung tâm, Giáo phận đã cho khoét sâu vào vách tường kè để xây dựng dãy vòm cuốn Tân cổ điển vừa làm móng đỡ vững chắc cho sân hiên nhà thờ phía trên, vừa cho thuê làm cửa hiệu nhằm tạo nguồn kinh phí ổn định duy trì hoạt động của đại giáo đường và chủng viện.
IIBiên Niên Sử Năm Trăm Năm Qua Bốn Lần Dựng Đền Giữa Bão Hải Tặc Và Địa Chấn Từ Năm 1522 Đến Thế Kỷ 21
Nằm ngay trên vùng đứt gãy kiến tạo hoạt động mạnh nhất vùng Caribe (đứt gãy Bartlett-Cayman chạy dọc bờ biển phía nam tỉnh Oriente), lịch sử năm thế kỷ của Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời tại Santiago de Cuba là câu chuyện kiên cường của bốn ngôi đại giáo đường nối tiếp nhau vươn lên từ những trận động đất và những cuộc vây hãm đường biển thời thuộc địa.
- Năm 1518 tới ngày 28 tháng 4 năm 1522Đức Giáo hoàng Adrianô VI chuyển Tòa Giám mục đầu tiên của Cuba từ Baracoa về Santiago de CubaSau khi Đức Giáo hoàng Lêô X lập giáo phận đầu tiên của Cuba tại Baracoa năm 1518, ngày 28 tháng 4 năm 1522, Đức Giáo hoàng Adrianô VI ban sắc chỉ chuyển ngai tòa giám mục về thủ phủ mới Santiago de Cuba và nâng nhà thờ giáo xứ Thánh Catarina thành Nhà thờ chính tòa đầu tiên của toàn đảo quốc (nơi chôn cất thống đốc Diego Velázquez năm 1524).
- Năm 1554 tới năm 1766Ba ngôi nhà thờ chính tòa đầu tiên chịu đựng các cuộc cướp bóc của hải tặc (1554, 1662) và đại địa chấn (1678, 1766)Ngôi nhà thờ chính tòa đầu tiên hoàn thành năm 1528 tới 1550 liên tục bị hải tặc Pháp Jacques de Sores (1554) và hải tặc Anh Christopher Myngs (1662) cướp phá, đốt cháy. Ngôi nhà thờ thứ hai (khánh thành năm 1674) bị bão và động đất năm 1678 làm sập; ngôi nhà thờ thứ ba có hình chữ thập và mái vòm (hoàn thành năm 1690) lại bị trận đại địa chấn đêm 11 tháng 6 năm 1766 phá hủy nặng nề.
- Ngày 24 tháng 11 năm 1803 tới ngày 24 tháng 4 năm 1818Nâng lên hàng Tổng giáo phận Giáo trưởng (1803) và xây dựng Đại giáo đường thứ tư năm gian dọc (1810 tới 1818)Ngày 24 tháng 11 năm 1803, Đức Giáo hoàng Piô VII chia Cuba thành hai giáo phận và nâng Santiago de Cuba lên hàng Tổng giáo phận Giáo trưởng (Arquidiócesis Primada). Dưới thời Tổng giám mục Joaquín Osés y Alzúa, ngôi đại giáo đường thứ tư (công trình hiện nay) do kỹ sư Pedro Fernández thiết kế được khởi công ngày 15 tháng 8 năm 1810 và thánh hiến trọng thể ngày 24 tháng 4 năm 1818.
- Năm 1852 tới năm 1882Vượt qua trận động đất năm 1852 và nhận sắc phong Tiểu Vương cung thánh đường năm 1882Sau trận động đất lớn ngày 20 tháng 8 năm 1852 làm nứt hai tháp chuông, Thánh Tổng giám mục Phụ tá (khi ấy là Tổng giám mục Santiago) Thánh Antôn Maria Claret (San Antonio María Claret, cai quản giáo phận từ 1850 đến 1857) đã trực tiếp chỉ đạo trùng tu nhà thờ. Năm 1882, Đức Giáo hoàng Lêô XIII sắc phong nhà thờ lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường.
- Năm 1922 tới năm 1932Kiến trúc sư Carlos Segrera cải tạo mặt tiền Tân cổ điển (1922) và phục hồi sau trận động đất năm 1932Năm 1922, kiến trúc sư hàng đầu của Santiago là Carlos Segrera Fernández tiến hành đại cải tạo mặt tiền: nâng cao đôi tháp chuông thành bốn tầng, tạc bích họa trần nhà và đặt pho tượng Tổng lãnh thiên thần Gabriel trên đỉnh trán tường cùng tượng Chúa Ecce Homo. Sau trận động đất mạnh ngày 3 tháng 2 năm 1932, công trình được gia cố bằng kết cấu bê tông cốt thép.
- Năm 1958, năm 1964 và năm 2015Công nhận Di tích Quốc gia (1958), mở Bảo tàng Giáo phận (1964) và đón Đức Giáo hoàng Phanxicô (2015)Ngày 22 tháng 1 năm 1958, Nhà thờ chính tòa được công nhận là Di tích Quốc gia Cuba. Ngày 2 tháng 7 năm 1964, Bảo tàng Giáo phận đầu tiên của Cuba mở cửa tại cánh đông nhà thờ. Sau đợt trùng tu toàn diện kỷ niệm 500 năm thành lập thành phố (2015), ngày 22 tháng 9 năm 2015, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã đến gặp gỡ các gia đình và ban phép lành cho thành phố từ ban công chính tòa.
Dấu chân của Thánh Antôn Maria Claret (1807 tới 1870) tại Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba. Trong danh sách các vị giám mục từng ngự trên ngai tòa Santiago de Cuba suốt năm thế kỷ, vị mục tử để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong lịch sử Giáo hội hoàn vũ là Thánh Antôn Maria Claret (San Antonio María Claret y Clará), người sáng lập Dòng Truyền giáo Những Người Con Khiết Tâm Đức Mẹ (Dòng Claret) và được Đức Giáo hoàng Piô XII tuyên hiển thánh năm 1950.
Được bổ nhiệm làm Tổng giám mục Santiago de Cuba từ năm 1850 đến năm 1857 sau nhiều năm tòa giám mục bị bỏ trống, Đức cha Claret đã đi bộ và cưỡi la kinh lý khắp mọi làng mạc, đồn điền mía đường và khu mỏ ở miền đông Cuba để bênh vực người nghèo, dạy nghề nông nghiệp, lập quỹ tiết kiệm bình dân và hợp thức hóa hôn nhân cho hàng vạn cặp vợ chồng khác chủng tộc bất chấp sự chống đối dữ dội của giới chủ nô thuộc địa (Ngài từng bị một kẻ cuồng sát chém trọng thương vào mặt tại Holguín năm 1856 nhưng vẫn xin tha tội chết cho hung thủ). Khi trận động đất khủng khiếp ngày 20 tháng 8 năm 1852 cùng dịch tả tàn phá thành phố Santiago de Cuba và làm hư hại nặng Nhà thờ chính tòa, chính Đức Tổng giám mục Claret đã biến cung tòa giám mục thành bệnh viện dã chiến và trực tiếp quyên góp, chỉ đạo việc gia cố lại hệ mái gỗ và hai ngọn tháp của Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời.
IIIBố Cục Năm Gian Dọc Lớn Nhất Miền Đông Cuba, Hệ Khung Trần Gỗ Chống Động Đất, Mặt Tiền Carlos Segrera Và Bảo Tàng Giáo Phận
Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời tại Santiago de Cuba là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo có diện tích mặt bằng lớn nhất tại Cuba, chiếm trọn một ô phố lớn rộng khoảng 4.260 mét vuông (dài hơn 75 mét, rộng hơn 50 mét) nằm trên gò đất cao phía nam Quảng trường Céspedes. Khác với ba ngôi nhà thờ trước đó vốn quay mặt tiền chính về hướng Tây (nhìn ra phố Santo Tomás theo trục Đông Tây cổ điển), khi kỹ sư quân sự Pedro Fernández thiết kế ngôi đại giáo đường thứ tư từ năm 1810 đến năm 1818, ông đã quyết định xoay trục nhà thờ 90 độ để mở mặt tiền chính về hướng Bắc, nhìn thẳng xuống không gian trung tâm của Quảng trường Plaza de Armas (nay là Parque Céspedes) nhằm tạo nên tầm nhìn đô thị bề thế và trang nghiêm nhất.
Bên trong đại giáo đường được chia thành năm gian dọc rộng lớn (cinco naves) gồm một gian chính cao vút ở giữa, hai gian phụ trung gian và hai gian hành lang ngoài cùng nối thông với các nhà nguyện bên hông, kèm theo cánh ngang (transept) và mái vòm trung tâm. Để chống lại những trận động đất thường xuyên của vùng địa chấn Santiago, các kiến trúc sư thế kỷ 19 đã áp dụng giải pháp kỹ thuật cực kỳ thông minh: thay vì xây toàn bộ vòm trần bằng đá nặng dễ sập khi rung lắc, phần lớn hệ cột trụ bên trong và hệ vòm trần cao trên gian chính được chế tác bằng khung gỗ cứng nhiệt đới quý hiếm của Cuba (gỗ gụ caoba và gỗ tuyết tùng cedro) bọc lưới trát vữa nhẹ (cielo raso de madera y yeso), vừa mang vẻ đẹp lộng lẫy của các bức bích họa trần nhà và đèn chùm pha lê, vừa có độ đàn hồi dẻo dai giúp nhà thờ đứng vững qua trận động đất năm 1852 và 1932.
Mặt đứng phía bắc nhìn ra Quảng trường Céspedes mang dấu ấn cuộc cải tạo năm 1922 của kiến trúc sư Carlos Segrera Fernández. Đứng trên tầng đế hành lang vòm cuốn cao ráo là khối mặt tiền đối xứng sơn màu vàng kem và trắng ngà, có hai tháp chuông bốn tầng vươn cao ở hai bên góc (mỗi tầng tháp chuyển từ mặt bằng vuông sang bát giác và kết thúc bằng mái vòm bán cầu lợp ngói vảy cá). Ở chính giữa là cổng vòm lớn dẫn lên từ hai nhánh cầu thang đá, phía trên là ban công danh dự với tượng Chúa Ecce Homo và đỉnh tường hồi đặt tượng Tổng lãnh thiên thần Gabriel dang cánh.
Tại không gian gian chính và cung thánh, Nhà thờ chính tòa Santiago bảo tồn bộ ghế Ca đoàn (Sillería del Coro) bằng gỗ gụ đỏ Cuba chạm khắc thủ công từ đầu thế kỷ 19 với các họa tiết hoa lá và linh vật tinh tế, nơi các kinh sĩ từng hát những bản thánh ca của Cha Esteban Salas. Dọc hai gian bên là các bàn thờ phụ bằng đá cẩm thạch và gỗ thếp vàng kính Đức Mẹ Bác Ái El Cobre, Đức Mẹ Sầu Bi, Chúa Kitô Thánh Giá và Thánh Antôn Maria Claret.
Bên dưới sàn đá cẩm thạch của cung thánh và các nhà nguyện là khu hầm mộ cổ kính, nơi lưu giữ hài cốt của các vị Giám mục và Tổng giám mục từng coi sóc Giáo phận Santiago de Cuba từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 20 (trong đó có Đức Tổng giám mục Pedro Claro Meurice Estiu, người đã đón tiếp Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II năm 1998). Đây cũng là khu vực nền đất từng an táng Thống đốc đầu tiên của Cuba là Diego Velázquez de Cuéllar vào năm 1524.
Nằm ở cánh phía đông của nhà thờ chính tòa (mở lối vào từ phố Calle Heredia), Bảo tàng Tổng giáo phận Santiago de Cuba được thành lập ngày 2 tháng 7 năm 1964 là bảo tàng nghệ thuật tôn giáo đầu tiên và phong phú nhất tại Cuba. Qua nhiều phòng trưng bày, bảo tàng lưu giữ các bức tranh sơn dầu thế kỷ 17 và 18, bộ lễ phục thêu chỉ vàng bạc, các chén thánh và mặt nhật nạm ngọc, kiệu rước cổ và đặc biệt là các bản thảo âm nhạc viết tay thế kỷ 18 của Cha Esteban Salas.
| Hạng mục kiến trúc và lịch sử | Thông số và đặc điểm chi tiết | Nguồn kiểm chứng |
|---|---|---|
| Niên đại bốn lần xây dựng | Nhà thờ thứ nhất (1526 tới 1550); thứ hai (1674); thứ ba (1690 tới 1766); thứ tư hiện nay khởi công ngày 15 tháng 8 năm 1810, thánh hiến ngày 24 tháng 4 năm 1818 | Văn khố Tổng giáo phận Santiago de Cuba và GCatholic |
| Quy mô và bố cục mặt bằng | Diện tích khuôn viên khoảng 4.260 mét vuông; mặt bằng chữ thập Latinh chia 5 gian dọc, có mái vòm giao điểm và tầng đế vòm thương mại | Ủy ban Quốc gia Di tích Cộng hòa Cuba (Comisión Nacional de Monumentos) |
| Kiến trúc sư và đợt cải tạo chính | Kỹ sư Pedro Fernández (thiết kế 1810); kiến trúc sư Carlos Segrera Fernández (cải tạo mặt tiền, tháp chuông và tượng điêu khắc năm 1922); trùng tu lớn năm 2014 tới 2015 | Văn phòng Bảo tồn Thành phố Santiago de Cuba (Oficina del Conservador) |
| Vật liệu và giải pháp kháng chấn | Tường gạch đá vôi dày kết hợp hệ cột và vòm trần bằng gỗ cứng nhiệt đới bọc vữa thạch cao nhẹ chống động đất; tượng mặt tiền bằng đá cẩm thạch Carrara | Hồ sơ Di tích Quốc gia Cuba (công nhận ngày 22 tháng 1 năm 1958) |
| Bảo tàng Giáo phận liền kề | Museo Eclesiástico / Arquidiocesano (mở cửa ngày 2 tháng 7 năm 1964), lưu giữ di sản âm nhạc Esteban Salas và mỹ thuật thuộc địa thế kỷ 16 tới 19 | Hội đồng Giám mục Công giáo Cuba (cubaiglesia.org) |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng nhà chinh phục Diego Velázquez năm 1515, kỹ sư Pedro Fernández năm 1810 và kiến trúc sư Carlos Segrera năm 1922 hoàn toàn không áp dụng thuật phong thủy phương Đông. Việc đặt nhà thờ trên gò đồi cao phía nam quảng trường trung tâm và xoay mặt tiền về hướng Bắc năm 1810 xuất phát từ quy hoạch đô thị thuộc địa Tây Ban Nha và địa hình đồi bậc thang tự nhiên dốc xuống vịnh Santiago. Phần dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại cuộc địa lý miền đông nam Cuba tại tọa độ 20,0208 độ vĩ bắc, 75,8294 độ kinh tây, thành phố cổ Santiago de Cuba sở hữu một trong những địa thế sơn hoàn thủy bao (núi vòng quanh, nước ôm ấp) hùng vĩ nhất vùng biển Caribe. Toàn bộ đô thị tọa lạc trên các triền đồi uốn lượn như một giảng đường tự nhiên nhìn xuống vịnh Santiago de Cuba (Bahía de Santiago de Cuba), một vịnh biển túi sâu và kín gió có cửa biển hẹp (nơi có pháo đài Castillo del Morro trấn giữ cổ họng thủy khẩu), trong khi bao bọc suốt ba mặt Bắc, Đông và Tây của thành phố là bức tường thành xanh thẳm của dãy núi Sierra Maestra và khối núi Gran Piedra cao hơn 1.200 mét làm thái tổ sơn và bình phong che chắn.
Ngay tại trung tâm khu phố cổ, Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời ngự trên một gò đồi đá vôi cao ráo theo thế tọa Nam hướng Bắc (hơi chếch Bắc Đông Bắc). Việc nâng sàn nhà thờ lên cao hơn mặt đường phố hơn năm mét bằng hệ hành lang vòm tầng đế giúp thánh đường mang thế cao đài độc lập, hoàn toàn tránh được hơi ẩm và nước mưa chảy tràn trên các con phố dốc của Santiago. Phía trước mặt tiền bắc và đôi tháp chuông của nhà thờ là khoảng không gian vuông vức, rợp bóng cây xanh của Quảng trường Céspedes đóng vai trò minh đường tụ khí ngay giữa lòng cố đô, nơi đón luồng gió mát thổi từ mặt nước vịnh Santiago ở phía tây lên hòa quyện cùng khí núi Sierra Maestra.
VĐại Lễ Bổn Mạng Đức Mẹ Lên Trời Ngày 15 Tháng 8, Lễ Thánh Giacôbê Ngày 25 Tháng 7 Và Mùa Hòa Nhạc Giáng Sinh Esteban Salas
Là ngai tòa của Đức Tổng giám mục Giáo trưởng Santiago de Cuba, đời sống phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời vận hành theo Lịch Phụng vụ Công giáo Rôma (Dương lịch), gắn kết chặt chẽ với các kỳ lễ truyền thống của thành phố cảng miền đông và các cuộc hành hương kết nối với Đền thánh El Cobre.
| Thời điểm trong năm | Hệ lịch áp dụng | Tên lễ tiết và Sự kiện | Nghi thức cử hành đặc trưng tại Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba |
|---|---|---|---|
| Ngày 15 tháng 8 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo (Dương lịch) | Đại lễ Đức Trinh Nữ Maria Hồn Xác Lên Trời (Solemnidad de la Asunción de la Virgen, Bổn mạng Nhà thờ chính tòa) | Lễ tước hiệu chính thức của Đại giáo đường Giáo trưởng: Đức Tổng giám mục Santiago de Cuba chủ sự Thánh lễ Đại trào trọng thể dưới vòm chính với sự tham dự của đông đảo giáo sĩ và tín hữu toàn giáo phận. |
| Ngày 25 tháng 7 hằng năm | Dương lịch | Đại lễ Thánh Giacôbê Tông Đồ Cả (Fiesta de Santiago Apóstol, Bổn mạng thành phố Santiago de Cuba) | Kỷ niệm vị Thánh Tông đồ đã trao tên cho thành phố từ năm 1515: cử hành Thánh lễ trọng thể tại Nhà thờ chính tòa và nghi thức rước tượng Thánh Giacôbê qua Quảng trường Céspedes, mở màn cho tuần lễ văn hóa truyền thống của cố đô. |
| Ngày 8 tháng 9 hằng năm | Lịch Phụng vụ Công giáo | Đại lễ Đức Mẹ Bác Ái El Cobre và Cuộc Rước Kiệu Tại Nội Đô Santiago | Song hành cùng đại lễ trên đồi Maboa ở El Cobre, tại Nhà thờ chính tòa Santiago diễn ra Thánh lễ và cuộc rước kiệu bản sao linh tượng Đức Mẹ Bác Ái đi qua các con phố dốc cổ kính của thành phố. |
| Tuần Thánh và Đại lễ Phục Sinh (tháng 3 hoặc tháng 4) | Lịch Phụng vụ Công giáo | Tam Nhật Vượt Qua và Lễ Rước Chúa Chịu Nạn trên Quảng trường Céspedes | Đức Tổng giám mục chủ sự Lễ Làm Phép Dầu, nghi thức Rửa Chân, Đàng Thánh Giá và cuộc rước kiệu Thứ Sáu Tuần Thánh vòng quanh Quảng trường Céspedes dưới chân bậc thềm nhà thờ chính tòa. |
| Tháng 12 hằng năm (Mùa Vọng và Lễ Giáng Sinh) | Dương lịch | Mùa Hòa nhạc Thánh ca Baroque Esteban Salas và Thánh lễ Đêm Giáng Sinh (Misa del Gallo) | Ca đoàn và các dàn nhạc cổ nhạc trình diễn những bản Villancicos và Misas thế kỷ 18 của Cha Esteban Salas ngay tại ngôi nhà thờ nơi các tác phẩm ấy ra đời hơn hai trăm năm trước. |
Góc nhìn từ bậc thềm đá chính tòa xuống nhịp sống sôi động của Quảng trường Céspedes. Vào những buổi chiều muộn khi gió biển từ vịnh Santiago thổi mát rượi qua những con phố cổ, đứng trên sân hiên cao ráo trước cổng chính của Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời nhìn xuống Quảng trường Céspedes là một trải nghiệm khó quên. Phía dưới là những nghệ sĩ hát rong Trova santiaguera gảy đàn guitar bên bức tượng đồng nhà yêu nước Carlos Manuel de Céspedes, phía đối diện là ban công gỗ kiểu Mudéjar thế kỷ 16 của dinh thự Diego Velázquez, còn ngay trên đỉnh đầu là đôi cánh trắng của Tổng lãnh thiên thần Gabriel ngả màu hồng phấn trong ánh hoàng hôn. Năm thế kỷ lịch sử của miền đông Cuba dường như vẫn đang hội tụ trọn vẹn dưới bóng hai ngọn tháp chuông của ngôi Nhà thờ Mẹ Giáo trưởng này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Cạnh phía nam Quảng trường Céspedes (Parque Céspedes), đường Calle Heredia giữa đường Calle Santo Tomás và Calle San Félix, trung tâm lịch sử Santiago de Cuba, Cộng hòa Cuba
- Đường tới
- Nhà thờ chính tòa tọa lạc ngay tại tâm điểm khu phố cổ Santiago de Cuba, chiếm toàn bộ cạnh phía nam của Quảng trường trung tâm Parque Céspedes (giữa các phố Calle Heredia, Calle Santo Tomás, Calle San Félix và Calle Aguilera). Bất kỳ du khách nào lưu trú tại trung tâm thành phố (như khách sạn Casa Granda nằm ngay cạnh đông quảng trường hoặc dọc phố đi bộ Calle Enramadas) đều có thể đi bộ tới nhà thờ chỉ trong 1 đến 5 phút. Từ Ga đường sắt Trung tâm Santiago de Cuba hoặc Cảng Santiago, du khách đi taxi cổ hoặc xe buýt lên dốc phố Aguilera hoặc Enramadas khoảng 1,5 km (5 phút chạy xe) là tới ngay Quảng trường Céspedes.
- Toạ độ
- 20.0208, -75.8294
Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời tại Santiago de Cuba mở cửa đón tín hữu và du khách tham quan miễn phí hằng ngày (thường vào buổi sáng từ 8 giờ đến 12 giờ trưa và buổi chiều từ 16 giờ đến 19 giờ tối xoay quanh các giờ Thánh lễ). Lối bước lên nhà thờ dành cho khách bộ hành đi qua cầu thang đá ở mặt tiền phía bắc trên Quảng trường Céspedes hoặc lối vào bên hông trên phố Calle Santo Tomás và Calle Heredia. Bảo tàng Giáo phận (Museo Arquidiocesano) nằm ở cánh phía đông trên phố Calle Heredia mở cửa từ Thứ Ba đến Thứ Bảy có thu một khoản phí nhỏ dùng cho công tác bảo tồn. Khi vào trong nhà thờ và bảo tàng, quý vị lưu ý mặc trang phục lịch sự kín đáo (không mặc áo ba lỗ hoặc quần quá ngắn), bỏ mũ nón và giữ yên lặng khi cộng đoàn đang cử hành phụng vụ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ Lên Trời, Santiago de Cuba
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba lại mang danh hiệu là Nhà thờ chính tòa Giáo trưởng Đầu tiên của Cuba (Catedral Primada de Cuba)?
Danh hiệu Catedral Primada de Cuba bắt nguồn từ việc đây là tòa giám mục đầu tiên của toàn bộ đảo quốc Cuba: sau khi lập giáo phận đầu tiên tại Baracoa năm 1518, ngày 28 tháng 4 năm 1522 Đức Giáo hoàng Adrianô VI đã chuyển ngai tòa giám mục về Santiago de Cuba. Hơn nữa, vào ngày 24 tháng 11 năm 1803, Đức Giáo hoàng Piô VII đã nâng Santiago de Cuba lên thành Tổng giáo phận đầu tiên của Cuba (trước cả La Habana), nên nhà thờ giữ ngôi vị Giáo trưởng lịch sử của đảo quốc.
Ngôi Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba hiện nay là công trình thứ mấy được xây dựng trên vị trí này?
Đại giáo đường hiện nay là công trình thứ tư được xây dựng trên cùng khu đất kể từ năm 1522. Ba ngôi nhà thờ chính tòa đầu tiên (dựng vào các năm 1526, 1674 và 1690) đều lần lượt bị cướp biển Pháp, Anh đốt phá và bị các trận động đất lớn năm 1678 và 1766 làm sụp đổ. Công trình thứ tư hiện tại do kỹ sư Pedro Fernández thiết kế được khởi công ngày 15 tháng 8 năm 1810, xoay mặt tiền về hướng Bắc nhìn ra Quảng trường Céspedes và được thánh hiến ngày 24 tháng 4 năm 1818.
Pho tượng thiên thần có cánh trên đỉnh mặt tiền và tượng Chúa ở ban công giữa của nhà thờ là ai?
Trong đợt đại cải tạo mặt tiền năm 1922 do kiến trúc sư Carlos Segrera Fernández thực hiện, hai pho tượng đá cẩm thạch trắng lớn đã được đặt lên mặt đứng phía bắc: trên đỉnh cao nhất của bức tường hồi tam giác giữa hai tháp chuông là pho tượng Tổng lãnh thiên thần Gabriel (vị sứ giả Truyền Tin và là bổn mạng truyền thống của tỉnh Santiago) đang dang cánh cầm kèn đồng; còn ở ô vòm trung tâm ngay trên ban công chính là pho tượng Chúa Giêsu Ecce Homo (Chúa đội mão gai chịu nạn).
Vì sao hệ trần và các cột bên trong Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba lại được làm bằng gỗ bọc vữa thạch cao?
Thành phố Santiago de Cuba nằm ngay sát đứt gãy địa chất Bartlett-Cayman nên thường xuyên chịu những trận động đất mạnh. Sau khi vòm đá của nhà thờ thứ ba bị sập trong trận động đất năm 1766, khi xây dựng nhà thờ thứ tư từ năm 1810 đến năm 1818, các kiến trúc sư đã sử dụng khung gỗ cứng nhiệt đới Cuba bọc lưới trát vữa thạch cao nhẹ (cielo raso) cho phần lớn hệ vòm trần năm gian dọc. Kết cấu nhẹ và đàn hồi này đã giúp nhà thờ đứng vững qua các trận động đất lớn năm 1852 và 1932.
Những nhân vật lịch sử và văn hóa nổi tiếng nào gắn liền với Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba?
Nhà thờ chính tòa gắn liền với ba tên tuổi lớn: thứ nhất là Thống đốc đầu tiên của Cuba Diego Velázquez de Cuéllar (1465 tới 1524), người được chôn cất dưới nền nhà thờ đầu tiên năm 1524; thứ hai là Cha Esteban Salas y Castro (1725 tới 1803), vị nhạc trưởng ca đoàn suốt 39 năm tại nhà thờ và là cha đẻ của nền âm nhạc cổ điển Cuba; và thứ ba là Thánh Antôn Maria Claret (1807 tới 1870), vị Tổng giám mục Santiago từ năm 1850 đến năm 1857 đã trùng tu nhà thờ sau trận động đất năm 1852.
Bảo tàng Giáo phận nằm bên trong Nhà thờ chính tòa Santiago de Cuba có gì đặc biệt?
Mở cửa vào ngày 2 tháng 7 năm 1964 tại cánh phía đông của nhà thờ (trên phố Calle Heredia), Bảo tàng Tổng giáo phận Santiago de Cuba là bảo tàng nghệ thuật thánh đầu tiên của Cuba. Nơi đây lưu giữ bộ sưu tập quý giá gồm tranh tôn giáo thuộc địa thế kỷ 17 đến 19, đồ kim hoàn bạc phụng vụ, lễ phục cổ của các vị Tổng giám mục và đặc biệt là các bản thảo tổng phổ âm nhạc viết tay nguyên gốc thế kỷ 18 của linh mục nhạc sĩ Esteban Salas.