Nằm ẩn mình trong một thung lũng cao nguyên dịu mát được bao bọc bốn phía bởi những rặng đồi thông nhựa thơm ngát dưới chân núi Kynortion và núi Arachnaion thuộc bán đảo Argolis, miền đông Peloponnesos, Đền thờ thần chữa bệnh Asclepius tại Epidaurus (Asklepieion of Epidaurus) mang một bầu khí hoàn toàn khác biệt với những thánh địa tranh hùng chính trị của thế giới cổ đại. Không có những bức tường thành quân sự kiên cố hay những chiến lợi phẩm vũ khí đẫm máu, toàn bộ không gian thung lũng Epidaurus từ thế kỷ 6 trước Công nguyên đã được kiến tạo như một bệnh viện tâm linh và khu dưỡng dưỡng toàn diện đầu tiên của văn minh phương Tây, nơi con người tìm về khi thân thể và tâm hồn đau yếu để cầu xin sự cứu chữa của vị thần y học nhân từ.
Trong truyền thống tín ngưỡng Hy Lạp cổ đại, mối liên kết giữa thần chữa bệnh Asclepius với dòng họ các thầy thuốc Asclepiadai (trong đó có đại danh y Hippocrates) mang tinh thần tôn kính Thánh Tổ ngành nghề tương đồng sâu sắc với truyền thống thờ phụng tổ tiên và Tiên thánh Y tổ ở phương Đông. Từ thánh địa mẹ tại Epidaurus này, hơn hai trăm trung tâm chữa bệnh mang tên Asklepieion đã được nhân rộng ra khắp thế giới Địa Trung Hải (từ đảo Kos, thành phố Athens dưới chân đồi Acropolis, kinh thành Pergamon ở Tiểu Á cho tới tận đảo Tiberina giữa lòng thành Rôma), để lại cho nhân loại biểu tượng bất hủ của ngành y tế toàn cầu hôm nay: cây gậy gỗ có con rắn thiêng quấn quanh (Rod of Asclepius).
IThần Y Học Asclepius, Biểu Tượng Cây Gậy Rắn Và Nghi Thức Ngủ Mộng Trị Liệu (Enkoimesis)
Theo thần thoại cổ điển được nhà thơ Pindar, Hesiod và đặc biệt là nhà địa lý Pausanias ghi chép theo truyền thống bản địa của cư dân Epidaurus, Asclepius (Asklepios) là con trai của thần ánh sáng Apollo và nàng công chúa phàm trần Koronis (con gái vua Phlegyas xứ Thessalia). Khi vua Phlegyas đưa con gái tới vùng Epidaurus, nàng Koronis đã bí mật sinh hạ Asclepius trên sườn núi Titthion (nghĩa là Núi Bầu Sữa): đứa trẻ sơ sinh được một con dê cái cho bú sữa và một con chó chăn cừu canh giữ trước khi người chăn dê Aresthanas tìm thấy quanh đầu cậu bé tỏa ra vầng hào quang rực rỡ. Thần Apollo đã giao cậu con trai cho nhân mã thông thái Chiron nuôi dưỡng và truyền dạy toàn bộ nghệ thuật dùng thảo dược, phẫu thuật và chú thuật chữa lành.
Với lòng trắc ẩn sâu sắc trước nỗi khổ của con người, Asclepius không chỉ chữa khỏi mọi chứng bệnh hiểm nghèo mà còn dùng máu của Gorgon để cứu sống cả những người đã chết. Lo ngại trật tự sinh tử của vũ trụ bị đảo lộn, thần tối cao Zeus đã dùng tia sét đánh xuống Asclepius, nhưng sau đó trước sự can thiệp của thần Apollo, Zeus đã đưa Asclepius lên hàng các vị thần bất tử trên bầu trời. Cùng được thờ phụng bên cạnh thần Asclepius tại Epidaurus là người vợ hiền Epione (nữ thần xoa dịu cơn đau) và các con gái của ngài: Hygieia (nữ thần sức khỏe và phòng bệnh, gốc của từ hygiene trong các ngôn ngữ phương Tây), Panakeia (nữ thần thuốc chữa bách bệnh, gốc của từ panacea) và Iaso (nữ thần hồi phục), cùng hai người con trai là hai danh y Machaon và Podalirius trong sử thi Iliad.
Triết lý chữa bệnh tại Thánh địa Epidaurus là sự kết hợp hài hòa giữa sự thanh lọc tâm hồn, điều dưỡng tự nhiên và niềm tin tôn giáo. Ngay phía trên cổng chính (Propylaia) bước vào thánh địa của thần Asclepius có khắc dòng chữ răn dạy mọi người bệnh và khách hành hương: Hagnos chre naotoio thyodeos entos ienai; hagneia d' esti phronein hosia, dịch nghĩa là: Người bước vào bên trong ngôi đền tỏa hương thơm ngát phải là người thanh tịnh; và sự thanh tịnh chính là giữ cho tâm trí suy nghĩ những điều thánh thiện. Theo quan niệm của các tư tế y sư tại Epidaurus, bệnh tật của cơ thể gắn liền với sự mất cân bằng của tinh thần; vì vậy, trước khi bước vào gian ngủ mộng, bệnh nhân được sống nhiều ngày giữa rừng thông trong lành, tắm nước khoáng suối thiêng, ăn chế độ thanh đạm, thưởng thức âm nhạc, thơ ca và kịch nghệ tại Nhà hát để giải tỏa nỗi sợ hãi và u uất.
Biểu tượng thiêng liêng nhất của thần Asclepius là con rắn không độc màu vàng nâu (loài rắn Zamenis longissimus hay rắn Aesculapian hiền lành vẫn sinh sống tự nhiên quanh vùng Epidaurus) và con chó hiền. Con rắn lột xác hằng năm được người cổ đại tôn kính như biểu tượng của sự tái sinh, trẻ hóa và tri thức từ lòng đất; trong khuôn viên đền thờ luôn nuôi những con rắn thiêng và chó thiêng tự do đi lại, và việc được rắn hoặc chó liếm nhẹ vào vết thương trong lúc ngủ được coi là dấu chỉ trực tiếp bàn tay chữa lành của vị thần.
Báu vật sử liệu vô giá nhất giúp hậu thế hiểu tường tận quy trình khám chữa bệnh tại Epidaurus là các tấm Bia đá ghi chép phép lạ chữa bệnh (gọi là Iamamata hay Epidaurian Miracle Inscriptions, khắc vào nửa sau thế kỷ 4 trước Công nguyên và được nhà khảo cổ Panagiotis Kavvadias khai quật tại khu hành lang Abaton từ năm 1883). Thời Pausanias tới thăm vào thế kỷ 2 sau Công nguyên, ông còn nhìn thấy 6 tấm bia lớn (hiện tìm lại được 4 tấm bia tương đối nguyên vẹn trưng bày tại Bảo tàng Epidaurus, ghi chép tổng cộng 70 ca bệnh cụ thể kèm họ tên, quê quán bệnh nhân, triệu chứng và cách chữa khỏi).
Theo các văn bia này, sau khi làm lễ tắm tẩy trần, dâng lễ vật nhẹ (như bánh mật ong, quả vả hoặc gà trống) tại bàn thờ thần Apollo và Asclepius, khi màn đêm buông xuống, các bệnh nhân mặc áo trắng nằm ngủ trên những chiếc giường đá hoặc đệm trải trong tòa hành lang dài hai tầng gọi là Abaton (hay Enkoimeterion). Trong trạng thái ngủ mộng thiêng liêng (nghi thức Enkoimesis hay Incubation), bệnh nhân nằm mơ thấy chính thần Asclepius (hoặc con rắn, con chó của thần) hiện đến hỏi thăm, bắt mạch, thực hiện ca phẫu thuật không đau đớn hoặc chỉ định một bài thuốc cụ thể (như đắp thảo dược, tắm nước lạnh, tập cưỡi ngựa, đọc sách). Sáng hôm sau khi tỉnh dậy, bệnh nhân kể lại giấc mơ cho các tư tế y sư để giải đoán và thực hiện phác đồ điều trị, rồi khắc bảng tạ ơn hoặc dâng cúng các mô hình bộ phận cơ thể đã được chữa lành bằng đất nung, đá cẩm thạch hoặc bạc (gọi là anatomical ex-votos).
Có hai sự nhầm lẫn rất phổ biến liên quan đến biểu tượng và y thuật của thần Asclepius. Thứ nhất, nhiều cơ quan y tế hiện đại (đặc biệt tại Bắc Mỹ) thường vẽ nhầm biểu tượng ngành y thành cây gậy có hai cánh chim ở đỉnh và hai con rắn quấn đối xứng nhau. Thực chất, cây gậy có cánh và hai con rắn là Caduceus (Kerykeion), cây gậy sứ giả của thần Hermes (vị thần thương mại, giao thương và hùng biện), hoàn toàn không phải biểu tượng y học cổ đại; biểu tượng chân chính của thần y học Asclepius tại Epidaurus và của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là cây gậy gỗ mộc mạc chỉ có duy nhất một con rắn quấn quanh và không có cánh (Rod of Asclepius).
Thứ hai, nhiều người cho rằng tại Epidaurus chỉ có sự chữa lành bằng niềm tin tâm linh thuần túy mà không có y học thực nghiệm. Kỳ thực, ngay trong Bảo tàng Khảo cổ học Epidaurus hiện đang trưng bày một bộ sưu tập dụng cụ phẫu thuật bằng đồng và sắt cổ đại (dao mổ, kẹp gắp, kim khâu vết thương, ống thông, dụng cụ nha khoa) cùng các phương thuốc thảo dược, minh chứng rằng các thầy thuốc tại Epidaurus đã kết hợp chặt chẽ liệu pháp tâm lý giấc ngủ với các kỹ thuật ngoại khoa và dược lý tiên tiến bậc nhất thời Cổ điển và La Mã.
IIHơn Một Thiên Niên Kỷ Từ Đền Apollo Maleatas Tới Đại Trung Tâm Y Học Toàn Địa Trung Hải
Lịch sử hình thành của thánh địa Epidaurus bắt đầu trên đỉnh đồi Kynortion cao hơn thung lũng chính, nơi từ thời kỳ Đồ đồng muộn (Mycenae) và thế kỷ 8 trước Công nguyên đã có một đền thờ ngoài trời phụng thờ vị thần chữa bệnh cổ xưa mang tên Maleatas, sau đó được đồng nhất thành Apollo Maleatas. Đến thế kỷ 6 trước Công nguyên, khi tín ngưỡng thờ người con trai của Apollo là thần y Asclepius bùng nổ mạnh mẽ, trung tâm thánh địa được mở rộng xuống vùng thung lũng bằng phẳng giàu mạch nước khoáng dưới chân đồi.
Bước ngoặt đưa Epidaurus trở thành trung tâm hành hương toàn Hy Lạp diễn ra vào cuối thế kỷ 5 và suốt thế kỷ 4 trước Công nguyên (đặc biệt sau đại dịch thành Athens năm 430 tới 426 trước Công nguyên, khi thành bang Athens chính thức rước linh xà của thần Asclepius từ Epidaurus về lập đền thờ vào năm 420 trước Công nguyên với sự tham gia của chính đại thi hào bi kịch Sophocles). Nhờ nguồn tiền đóng góp từ khắp các thành bang, vào đầu thế kỷ 4 trước Công nguyên, Epidaurus đã triển khai một chương trình đại kiến thiết quy mô lớn, dựng lên Đền thờ Asclepius, đền tròn Tholos, hành lang ngủ mộng Abaton, khách điếm Katagogeion và Nhà hát cổ đại danh tiếng.
- Thế kỷ 8 tới thế kỷ 6 TCNTín ngưỡng thờ thần Apollo Maleatas trên đồi Kynortion và khởi nguồn thờ AsclepiusHình thành khu tế lễ thần chữa bệnh Apollo Maleatas trên sườn núi Kynortion, sau đó phát triển khu thánh địa thờ thần y Asclepius bên mạch nước thiêng dưới thung lũng vào thế kỷ 6 TCN.
- 420 TCN và 293 TCNTruyền bá tín ngưỡng thần Asclepius từ Epidaurus tới Athens và thành RômaNăm 420 TCN, Athens rước rắn thiêng từ Epidaurus về lập đền Asklepieion dưới chân nam đồi Acropolis. Năm 293 TCN, khi dịch bệnh hoành hành tại Ý, Cộng hòa La Mã cử sứ đoàn tới Epidaurus rước rắn thiêng của thần về lập đền thờ trên đảo Tiberina giữa sông Tevere.
- 380 tới 375 TCNKiến trúc sư Theodotos xây dựng Đền thờ thần Asclepius và tượng thờ vàng ngàTheo văn bia quyết toán xây dựng còn lưu giữ đầy đủ, kiến trúc sư Theodotos hoàn thành Đền thờ thần Asclepius thức Doric trong vòng 5 năm, bên trong đặt pho tượng thần Asclepius bằng vàng và ngà voi do Thrasymedes xứ Paros chế tác.
- Khoảng 360 tới 330 TCNKiến trúc sư Polykleitos Trẻ kiến tạo Đền tròn Tholos và Nhà hát cổ đại EpidaurusDanh kiến trúc sư Polykleitos Trẻ thiết kế ngôi đền tròn Tholos (Thymele) có nền mê cung đá ngầm và xây dựng phần chính của Nhà hát cổ đại trên sườn núi Kynortion (được mở rộng thêm 21 hàng ghế trên vào thế kỷ 2 TCN).
- Thế kỷ 2 SCNKỷ nguyên phục hưng rực rỡ dưới sự tài trợ của nghị sĩ La Mã AntoninusTheo ghi chép của Pausanias, thượng nghị sĩ La Mã Sextus Julius Maior Antoninus Pythodorus đã bỏ tiền riêng xây dựng hàng loạt công trình gạch nung kiểu La Mã như nhà hộ sinh và nhà cho người hấp hối bên ngoài ranh giới thiêng, nhà tắm nhiệt, thư viện và nhà hát mái che Odeon.
- 395 và 426 SCNSuy tàn sau cuộc đột kích của người Goth và sắc lệnh đóng cửa ngoại giáoSau cuộc cướp phá của người Visigoth do Alaric chỉ huy năm 395 SCN và sắc lệnh đóng cửa các đền thờ ngoại giáo của Hoàng đế Theodosius II năm 426 SCN, một vương cung thánh đường Kitô giáo năm nhịp gian được xây dựng tại cổng vào thánh địa trước khi trận động đất thế kỷ 6 chôn vùi quần thể.
- 1881 tới 1988Khai quật của Panagiotis Kavvadias, Lễ hội Epidaurus và ghi danh UNESCONhà khảo cổ Hy Lạp Panagiotis Kavvadias khai quật toàn bộ Nhà hát và khu thánh địa từ năm 1881 tới 1928; năm 1954 Lễ hội Kịch nghệ cổ đại Epidaurus ra đời, và năm 1988 UNESCO công nhận Thánh địa Asclepius tại Epidaurus là Di sản Thế giới.
Luật giữ gìn sự thuần khiết tuyệt đối đối với sinh và tử, cùng cuộc cải cách nhân đạo thế kỷ 2. Trong suốt thời kỳ Hy Lạp cổ điển, cũng giống như tại Đảo thiêng Delos, khu đất bên trong ranh giới đá thiêng (Temenos) của thần Asclepius tại Epidaurus tuân thủ một điều cấm kỵ tôn giáo nghiêm ngặt: không một ai được phép sinh đẻ và không một ai được phép tắt thở bên trong ranh giới thiêng của các vị thần bất tử. Điều này từng dẫn tới cảnh tượng đau lòng là những phụ nữ chuyển dạ bất ngờ hoặc những bệnh nhân bệnh nặng sắp qua đời phải bị khiêng ra ngoài cổng thánh địa dưới trời mưa nắng.
Đến giữa thế kỷ 2 sau Công nguyên, như sử gia Pausanias (Quyển II, chương 27) ghi lại với lòng cảm phục sâu sắc, vị thượng nghị sĩ La Mã giàu lòng nhân ái là Antoninus đã giải quyết trọn vẹn mâu thuẫn giữa luật thiêng cổ xưa và lòng nhân đạo y học: ông đã cho xây dựng ngay bên ngoài ranh giới đá thiêng một tòa nhà tiện nghi, ấm áp dành riêng để đón những người phụ nữ sinh nở và những người bệnh đi tới giây phút lâm chung trong sự chăm sóc chu đáo và bình an.
IIIĐền Thờ Asclepius, Hành Lang Ngủ Mộng Abaton, Mê Cung Đền Tròn Tholos Và Nhà Hát Cổ Đại Âm Học Hoàn Hảo
Quần thể kiến trúc tại Epidaurus được quy hoạch thành hai khu vực chức năng bổ trợ chặt chẽ cho nhau: khu vực phía bắc và trung tâm thung lũng là Khu đền thờ và cơ sở điều trị nội trú (gồm Đền thờ thần Asclepius, đền tròn Tholos, hành lang ngủ mộng Abaton, các giếng nước thiêng và nhà tắm), trong khi khu vực phía nam và đông nam là Khu sinh hoạt cộng đồng, thể chất và nghệ thuật (gồm khách điếm 160 phòng Katagogeion, nhà tiệc nghi lễ Hestiatorion, Sân vận động và Nhà hát cổ đại nằm tựa vào sườn núi Kynortion).
Do kiến trúc sư Theodotos thiết kế theo thức Doric 6 nhân 11 cột (dài 24,45 mét, rộng 13,20 mét, không có phòng hậu opisthodomos). Hai trán tường do bậc thầy điêu khắc Timotheos và Hectoridas tạc cảnh cuộc chiến Amazonomachy và sự sụp đổ thành Troy. Trong nội điện từng đặt pho tượng thần Asclepius bằng vàng và ngà voi của Thrasymedes xứ Paros: vị thần ngồi trên ngai, một tay cầm quyền trượng, tay kia đặt trên đầu con rắn thiêng và có một con chó nằm phục bên chân.
Tòa nhà hành lang dài hơn 70 mét rộng 9,5 mét theo thức Ionic nằm ngay phía bắc Đền thờ Asclepius, chia làm hai phần (phần phía đông xây thế kỷ 4 TCN có một tầng, phần phía tây mở rộng thế kỷ 3 TCN có hai tầng nối bằng cầu thang đá, hiện đã được trùng tu phục dựng một phần hàng cột). Tích hợp ở góc đông nam hành lang là giếng nước thiêng cổ đại sâu 17 mét và khu trưng bày các tấm bia đá khắc 70 ca chữa bệnh kỳ diệu (Iamata).
Kiệt tác kiến trúc tinh xảo nhất của Polykleitos Trẻ nằm phía tây nam đền chính, có đường kính 21,82 mét, gồm vòng ngoài 26 cột thức Doric bằng đá vôi và vòng trong 14 cột thức Corinthian bằng đá cẩm thạch trắng Pentelic đứng trên sàn lát đá thoi đen trắng xen kẽ. Đặc biệt, ngay bên dưới sàn đền là một cấu trúc móng gồm ba vòng tường đá tròn đồng tâm thông nhau qua các cửa hẹp tạo thành một mê cung ngầm dưới lòng đất (nơi được các học giả giải mã là chỗ nuôi những con rắn thiêng của thần hoặc nơi cử hành nghi thức chthonic dưới lòng đất).
Được Pausanias ca ngợi là nhà hát có tỷ lệ hài hòa và vẻ đẹp vượt trội nhất thế giới cổ đại, do Polykleitos Trẻ thiết kế khoảng năm 340 tới 330 TCN. Giữa trung tâm là sân khấu tròn hoàn hảo (Orchestra) đường kính 20 mét có phiến đá thờ thần Dionysus ở tâm. Khán đài hình quạt (Koilon) ôm lấy sườn núi chia làm hai tầng bởi lối đi ngang Diazoma: tầng dưới gồm 34 hàng ghế đá vôi chia làm 12 múi, tầng trên xây thêm vào thế kỷ 2 TCN gồm 21 hàng ghế chia làm 22 múi, nâng tổng số lên 55 hàng ghế đón từ 13.000 tới 14.000 khán giả.
Ở trung tâm khu phía nam là tòa nhà vuông khổng lồ Hestiatorion (76 nhân 70 mét, có cổng Propylon trang trọng ở phía bắc) gồm nhiều phòng đặt trường kỷ để các gia đình bệnh nhân cùng dự tiệc hiến tế, đến thời La Mã sân giữa của tòa nhà này được xây chèn thành một Nhà hát có mái che (Odeon). Phía tây là Sân vận động dài 181,30 mét có đường chạy đá và rãnh nước cho các cuộc thi thể thao trong lễ hội Asclepieia.
Phía bắc Nhà hát là nền móng của Katagogeion (cuối thế kỷ 4 TCN), một khách sạn cổ đại hình vuông mỗi cạnh 76,3 mét chia thành bốn sân trong có hàng cột bao quanh và tổng cộng khoảng 160 phòng nghỉ cho bệnh nhân cùng người nhà từ phương xa tới lưu trú. Phía trên đỉnh đồi Kynortion là khu thánh địa cổ của thần Apollo Maleatas với đền thờ thế kỷ 4 TCN và bể chứa nước ngầm lớn của Antoninus.
| Hạng mục kiến trúc | Niên đại và Tác giả | Thông số kỹ thuật và Chức năng tại thánh địa |
|---|---|---|
| Đền thờ thần Asclepius | 380 tới 375 TCN (Kiến trúc sư Theodotos) | Thức Doric 6 nhân 11 cột (24,45 nhân 13,20 mét); tôn trí tượng vàng ngà của Thrasymedes; phù điêu trán tường của Timotheos |
| Hành lang ngủ mộng Abaton (Enkoimeterion) | Thế kỷ 4 tới thế kỷ 3 TCN (đã phục dựng một phần) | Dài hơn 70 mét, rộng 9,5 mét, thức Ionic một và hai tầng; nơi bệnh nhân ngủ đêm đón mộng chữa lành và nơi đặt các bia đá Iamata |
| Đền tròn Tholos (Thymele) | Khoảng 360 tới 330 TCN (Polykleitos Trẻ) | Đường kính 21,82 mét, 26 cột Doric ngoài, 14 cột Corinthian trong; bên dưới sàn là mê cung đá ba vòng tròn đồng tâm |
| Nhà hát cổ đại Epidaurus | Khoảng 340 tới 330 TCN (Polykleitos Trẻ); mở rộng thế kỷ 2 TCN | Sân khấu tròn Orchestra đường kính 20 mét, 55 hàng ghế đá vôi sức chứa 13.000 tới 14.000 người; âm học tự nhiên hoàn hảo |
| Khách điếm Katagogeion và Sân vận động | Cuối thế kỷ 4 TCN | Katagogeion vuông 76,3 mét gồm 4 sân trong và 160 phòng trọ; Sân vận động dài 181,30 mét phục vụ lễ hội Asclepieia |
IVThế Đất Và Hướng
Cần nêu rõ rằng các tư tế và thầy thuốc Hy Lạp cổ đại tại Epidaurus không sử dụng hệ thống thuật ngữ phong thủy Á Đông, mà chọn vùng thung lũng này theo quan điểm y học môi trường của người Hy Lạp cổ đại (như được tổng kết trong tác phẩm Về Không khí, Nguồn nước và Nơi chốn của truyền thống Hippocrates): ưu tiên những vùng thung lũng cao ráo, có rừng thông lọc sạch không khí, có các mạch nước suối khoáng giàu vi chất chảy ra từ lòng núi đá vôi và được bao bọc kín gió. Đền thờ thần Asclepius mở mặt tiền chính về hướng Đông để đón ánh nắng bình minh có tác dụng sát khuẩn và sưởi ấm cho người bệnh vừa bước ra từ hành lang ngủ mộng. Phần phân tích dưới đây là góc nhìn đối chiếu theo phép xem hình thế sơn thủy cổ truyền của thư viện Vạn Đạo Đường.
Xét trên đại địa hình bán đảo Argolis tại tọa độ 37,5985 độ vĩ bắc, 23,0754 độ kinh đông, thánh địa Epidaurus tọa lạc ở độ cao khoảng 330 mét so với mực nước biển giữa một lòng chảo sơn cốc bốn bề khép kín (tứ sơn hoàn bão, tàng phong tụ khí). Phía đông và đông nam của thung lũng là núi Kynortion (cao 686 mét, nơi đặt thánh địa cổ Apollo Maleatas và là chỗ tựa lưng của Nhà hát cổ đại), phía bắc là núi Titthion (cao 858 mét, nơi huyền thoại kể rằng thần Asclepius chào đời) và xa hơn ở phía bắc là khối đại sơn Arachnaion (cao 1.199 mét), trong khi phía tây và phía nam được bao bọc bởi dãy núi Theokafta và núi Koronida. Trong phép xem hình thế cổ truyền dành cho nơi tịnh dưỡng và chữa bệnh, một thung lũng có bốn mặt núi tròn trịa xanh tươi bao bọc như cánh hoa sen giúp cản tuyệt đối các luồng gió độc, gió biển mặn gắt và giữ cho vi khí hậu trong lòng thung lũng luôn ôn hòa, yên tĩnh.
Về thủy pháp và bố cục công trình, các mạch nước ngầm tinh khiết từ núi Kynortion và núi Titthion chảy tụ về lòng thung lũng tạo thành hệ thống giếng nước thiêng ngay dưới chân hành lang ngủ mộng Abaton. Đền thờ thần Asclepius nằm ở trung tâm khu đất phẳng, định trục tọa Tây hướng Đông hơi chếch Đông Bắc, bên tả (phía bắc) có hành lang Abaton che chắn, bên hữu (phía tây nam) có ngôi đền tròn Tholos làm hộ vệ. Đặc biệt nhất là thế đất của Nhà hát cổ đại Epidaurus ở góc đông nam: kiến trúc sư Polykleitos Trẻ đã đặt lưng khán đài 55 bậc ghế tựa trọn vào sườn tây bắc của núi Kynortion và mở mặt nhà hát nhìn về hướng tây bắc xuống toàn cảnh thung lũng rừng thông xanh thẳm. Sự kết hợp giữa độ dốc tự nhiên 26 độ của sườn núi đá vôi với bề mặt ghế đá có gờ lõm bên dưới đã biến chính sườn núi tự nhiên thành một thùng đàn cộng hưởng âm học khổng lồ: các nghiên cứu âm học hiện đại (như nghiên cứu của Viện Công nghệ Georgia năm 2007) chứng minh rằng các hàng ghế đá vôi có rãnh của nhà hát đóng vai trò như một bộ lọc âm thanh tự nhiên, triệt tiêu các tạp âm tần số thấp dưới 500 Hz (tiếng gió thổi qua rừng thông, tiếng xào xạc của đám đông) và khuếch đại dải âm tần số cao của giọng nói con người lên tới hàng ghế thứ 55 cách xa 60 mét mà không cần bất kỳ thiết bị điện tử nào.
VĐại Lễ Asclepieia Chín Ngày Sau Đại Hội Isthmia Và Lễ Hội Kịch Nghệ Cổ Đại Epidaurus Đương Đại
Vào thời cổ đại, ngoài hoạt động đón tiếp bệnh nhân vào ngủ mộng chữa bệnh diễn ra liên tục suốt bốn mùa trong năm, cứ mỗi bốn năm một lần (vào mùa xuân của năm thứ ba trong chu kỳ Olympiad, chỉ chín ngày sau khi kết thúc Đại hội Isthmia tại Corinth), thánh địa Epidaurus lại tưng bừng tổ chức Đại lễ toàn Hy Lạp Asclepieia (Megala Asklepieia) để tôn vinh thần Asclepius và thần Apollo. Trong đối thoại Ion của triết gia Plato, chính Socrates đã trò chuyện với nghệ sĩ ngâm thơ Ion vừa từ Epidaurus trở về sau khi giành giải nhất cuộc thi ngâm vịnh sử thi Homeros tại lễ hội này.
| Thời gian | Hệ lịch | Tên lễ tiết và sự kiện | Nghi thức phụng tự, y học và biểu diễn nghệ thuật tại Epidaurus |
|---|---|---|---|
| Quanh năm (mỗi buổi chiều tối và rạng sáng) | Nghi lễ thường nhật tại Asklepieion | Nghi thức Tẩy trần, Dâng lễ và Ngủ mộng trị liệu (Enkoimesis / Incubation) | Người bệnh tắm tại suối thiêng, dâng lễ vật trên bàn thờ, thắp đèn dầu và vào ngủ đêm tại hành lang Abaton để đón giấc mộng chữa bệnh của thần Asclepius, sáng hôm sau nhận lời giải đoán của các tư tế và khắc bia tạ ơn. |
| Mùa xuân (khoảng tháng 4 hoặc tháng 5), cứ 4 năm một lần (9 ngày sau Đại hội Isthmia) | Lịch cổ đại Epidaurus (Chu kỳ bốn năm) | Đại lễ Toàn Hy Lạp Asclepieia (Panhellenic Asclepieia Festival) | Mở đầu bằng đoàn đại rước từ thành phố cảng cổ Epidaurus tiến vào thung lũng thánh địa, cử hành lễ hiến tế trọng thể tại đền Apollo Maleatas và đền Asclepius, tiếp theo là các cuộc thi điền kinh tại Sân vận động và thi âm nhạc, ngâm thơ Homeros, diễn bi kịch và hài kịch tại Nhà hát cổ đại. |
| Mỗi tối Thứ Sáu và Thứ Bảy suốt tháng 7 và tháng 8 hằng năm (từ năm 1954 tới nay) | Dương lịch hiện đại | Lễ hội Athens và Epidaurus (Athens Epidaurus Festival) tại Nhà hát cổ đại | Sự kiện sân khấu ngoài trời danh giá bậc nhất châu Âu: các đoàn kịch quốc gia Hy Lạp và quốc tế trình diễn trực tiếp các vở bi kịch cổ đại của Aeschylus, Sophocles, Euripides và hài kịch của Aristophanes dưới bầu trời sao trên chính sân khấu đá 2.300 năm tuổi. |
Katharsis dưới bầu trời sao: khi kịch nghệ cổ đại vẫn tiếp tục chữa lành tâm hồn hôm nay. Triết gia Aristotle trong tác phẩm Nghệ thuật Thi ca (Poetics) từng định nghĩa mục đích cao nhất của bi kịch Hy Lạp là tạo ra Katharsis, một thuật ngữ vốn mượn trực tiếp từ y học có nghĩa là sự thanh lọc và giải tỏa những cảm xúc dồn nén trong tâm hồn thông qua lòng trắc ẩn và nỗi kinh sợ. Kể từ mùa hè năm 1954 (khi đạo diễn Dimitris Rondiris dàn dựng vở Hippolytus của Euripides mở màn cho Lễ hội Epidaurus và nữ danh ca huyền thoại Maria Callas cất tiếng hát trong vở opera Norma năm 1960 cùng Medea năm 1961 trước hơn một vạn khán giả mà không cần một chiếc micro nào), Nhà hát cổ đại Epidaurus đã trở lại đúng với sứ mệnh nguyên thủy của mình: mỗi tối cuối tuần tháng Bảy và tháng Tám, hơn mười nghìn con người từ khắp thế giới ngồi trên những bậc đá vôi ấm nắng chiều giữa hương nhựa thông vùng Argolis để cùng lắng nghe những câu thơ hai nghìn bốn trăm năm tuổi vang lên trong trẻo từ vòng tròn sân khấu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu khảo cổ Asklepieion Epidaurus, Lygourio 210 52, đô thị Epidaurus, vùng Argolis, Peloponnesos, Hy Lạp
- Đường tới
- Thánh địa Epidaurus tọa lạc tại thị trấn Lygourio, vùng Argolis, cách thành phố biển lịch sử Nafplio khoảng 30 kilômét về phía đông và cách thủ đô Athens khoảng 140 kilômét về phía tây nam (qua kênh đào Corinth). Từ bến xe buýt Kifissos tại Athens hoặc từ bến xe Nafplio, hằng ngày có các chuyến xe buýt KTEL Argolidas đi thẳng tới cổng Khu khảo cổ Epidaurus (thời gian đi từ Athens khoảng 2 giờ 15 phút, từ Nafplio khoảng 35 phút; vào các tối có biểu diễn kịch mùa hè có các chuyến xe buýt chuyên biệt đưa đón khán giả từ Athens).
- Toạ độ
- 37.5985, 23.0754
Khu khảo cổ Epidaurus rất rộng, bao gồm Nhà hát cổ đại, Bảo tàng Khảo cổ học Epidaurus (nằm ngay giữa lối từ Nhà hát sang khu đền thờ) và toàn bộ thung lũng thánh địa Asklepieion (nơi có đền tròn Tholos và hành lang Abaton đang được trùng tu rất đẹp). Nhiều du khách đi theo đoàn chỉ dừng lại chụp ảnh ở Nhà hát cổ đại rồi quay về mà bỏ qua khu đền thờ Asclepius và Bảo tàng nằm cách đó chỉ 3 phút đi bộ qua rặng thông, nơi lưu giữ bộ dụng cụ phẫu thuật cổ đại và các tấm bia đá khắc 70 ca chữa bệnh. Khi đứng thử âm thanh tại tâm sân khấu Nhà hát, xin quý vị chỉ nói chuyện nhẹ nhàng hoặc đọc một câu thơ thay vì vỗ tay lớn hay la hét gây ồn ào. Nếu đi vào tháng 7 hoặc tháng 8, quý vị rất nên đặt vé trước để xem một đêm diễn bi kịch cổ đại vào lúc 21 giờ tối tại Nhà hát.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền thờ thần chữa bệnh Asclepius tại Epidaurus
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vì sao biểu tượng cây gậy có một con rắn quấn quanh của thần Asclepius lại trở thành biểu tượng của ngành y học thế giới?
Tại thánh địa chữa bệnh Epidaurus cũng như trong thần thoại Hy Lạp, thần y học Asclepius luôn xuất hiện với chiếc gậy gỗ người lữ hành có một con rắn không độc (loài rắn Aesculapian) quấn quanh. Đối với người cổ đại, con rắn lột bỏ lớp da cũ hằng năm để mang diện mạo mới là biểu tượng cho sự hồi phục sức khỏe, sự trẻ hóa và năng lực tái sinh kỳ diệu của tự nhiên, trong khi chiếc gậy tượng trưng cho điểm tựa nâng đỡ người bệnh. Do đó, Cây gậy của Asclepius (chỉ có một con rắn và không có cánh) đã trở thành biểu tượng chuẩn mực của ngành y khoa và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Nghi thức ngủ mộng chữa bệnh (Enkoimesis / Incubation) tại hành lang Abaton diễn ra như thế nào?
Sau khi thực hiện các nghi thức thanh lọc cơ thể bằng nước suối khoáng, ăn chế độ thanh tịnh và dâng lễ vật tại bàn thờ, vào ban đêm các bệnh nhân sẽ vào nằm ngủ trên các bệ đá trong tòa hành lang dài hai tầng gọi là Abaton (nghĩa là nơi người chưa thanh tẩy không được bước vào). Trong giấc ngủ tại đây, những con rắn thiêng không độc được thả đi lại tự nhiên, và người bệnh tin rằng thần Asclepius sẽ xuất hiện trong giấc chiêm bao để trực tiếp chữa lành hoặc chỉ dẫn bài thuốc cho các tư tế y sư thực hiện vào sáng hôm sau.
Những tấm bia đá Iamata tìm thấy tại Epidaurus ghi chép nội dung gì?
Được khai quật tại khu hành lang Abaton từ năm 1883, bốn tấm bia đá vôi lớn có niên đại nửa sau thế kỷ 4 trước Công nguyên (gọi là Iamata) khắc ghi chi tiết 70 trường hợp chữa bệnh thành công tại thánh địa. Mỗi mục đều ghi rõ tên tuổi, quê quán của người bệnh (từ phụ nữ hiếm muộn, người mù, người liệt chân tay, trẻ em bị câm cho tới người bị sỏi thận hay mảnh giáo găm trong ngực) cùng diễn biến giấc mộng và kết quả hồi phục, vừa là hồ sơ bệnh án cổ xưa vừa là lời chứng củng cố niềm tin cho các bệnh nhân mới tới.
Điều gì tạo nên khả năng truyền âm hoàn hảo đến mức nghe rõ tiếng thì thầm tại Nhà hát cổ đại Epidaurus?
Bên cạnh thiết kế hình học chuẩn xác với độ dốc 26 độ của kiến trúc sư Polykleitos Trẻ, các nghiên cứu vật lý âm học hiện đại (như công trình của Viện Công nghệ Georgia năm 2007) đã phát hiện ra rằng chính cấu trúc bề mặt có rãnh và độ xốp của 55 hàng ghế đá vôi đóng vai trò như một hệ thống bẫy âm tần số thấp. Các hàng ghế đá này hấp thụ và triệt tiêu các tạp âm nền dưới 500 Hz (như tiếng gió rít và tiếng ồn rì rầm của khán giả), nhờ đó chỉ cho phép dải âm tần số cao của giọng nói diễn viên từ tâm sân khấu truyền thẳng và rõ nét lên tận hàng ghế cao nhất cách xa 60 mét.
Bên dưới sàn ngôi đền tròn Tholos tại Epidaurus có cấu trúc bí ẩn gì?
Ngôi đền tròn Tholos (còn gọi là Thymele, do Polykleitos Trẻ thiết kế khoảng năm 360 tới 330 trước Công nguyên) có phần nền móng bên dưới sàn đá cẩm thạch được xây thành ba vòng tường đá tròn đồng tâm ngăn bằng các vách chắn và cửa thông hẹp, tạo thành một mê cung tròn dưới lòng đất: muốn đi từ vòng ngoài vào tâm điểm bắt buộc phải đi hết một vòng tròn rồi mới qua cửa sang vòng kế tiếp. Các nhà khảo cổ học nhận định mê cung ngầm này là nơi lưu giữ các con rắn thiêng của thần Asclepius và là nơi cử hành các nghi lễ bí mật gắn với thế giới dưới lòng đất của một vị thần vốn từng bước qua ranh giới sinh tử.