Khu phố cổ Ciudad Vieja của Montevideo nằm trên một mũi đất nhô ra giữa vịnh cảng và dòng Río de la Plata rộng như biển, gió sông thổi qua những dãy phố thấp lát đá. Giữa khu phố ấy là Plaza Matriz, một quảng trường vuông rợp bóng cây, có đài phun nước ở giữa. Ở một cạnh quảng trường, nhô cao hơn mặt đường vài bậc thềm, là một mặt tiền tân cổ điển sáng màu, hai tháp chuông đội mái vòm nhỏ lát gạch men. Bước lên thềm vào trong, quý vị gặp một lòng nhà thờ rộng, ba gian cao bằng nhau, ánh sáng dịu rơi xuống từ mái vòm phía trên gian ngang.
Đây là Nhà thờ chính tòa Montevideo (Catedral Metropolitana de Montevideo), người địa phương vẫn gọi theo tên xưa là Iglesia Matriz, nhà thờ mẹ. Nhà thờ thuộc Công Giáo Rôma, là nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục Montevideo, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội cùng hai thánh Philipphê và Giacôbê, bổn mạng thành phố. Với Uruguay, nơi thủ đô là trung tâm của gần như mọi mặt đời sống, ngôi nhà thờ mẹ của thủ đô cũng là nơi thấy rõ nhất đời sống Công Giáo của cả nước, và vì thế thư viện chọn nơi đây làm đại diện duy nhất cho Uruguay.
INhà Thờ Mẹ, Đức Mẹ Vô Nhiễm Và Hai Thánh Tông Đồ
Chữ Matriz trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là nhà thờ mẹ, nhà thờ gốc của một thành phố mà từ đó các giáo xứ khác được lập ra. Tên gốc của giáo xứ, theo Kiểm kê di sản Ciudad Vieja của thành phố Montevideo, là Giáo xứ Đức Maria Rất Thanh Sạch và Hai Thánh Tông Đồ Philipphê và Giacôbê (Parroquia de María Purísima y Santísimos Apóstoles San Felipe y Santiago). Tên ấy ghi đủ ba đấng mà nhà thờ dâng kính: Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, và hai thánh tông đồ Philipphê (Felipe) và Giacôbê (Santiago), bổn mạng của Montevideo.
Chữ chính tòa (catedral) cho biết đây là nơi đặt cathedra, ngai tòa của giám mục. Chữ Metropolitana cho biết nhà thờ thuộc một tổng giáo phận đứng đầu một giáo tỉnh. Theo Montevideo Antiguo, năm 1897 Đức Lêô XIII nâng nhà thờ lên hàng nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Montevideo.
Vô Nhiễm Nguyên Tội là tín điều Công Giáo dạy rằng Đức Maria được gìn giữ khỏi tội nguyên tổ ngay từ lúc được thụ thai. Hai thánh Philipphê và Giacôbê (Giacôbê Hậu, con ông Anphê) là hai trong mười hai tông đồ của Chúa Giêsu, được Giáo hội kính chung trong một ngày lễ. Việc một thành phố chọn hai thánh tông đồ làm bổn mạng là nếp quen của các thành phố Tây Ban Nha thời thuộc địa, và nhà thờ mẹ của thành phố thường mang tên những đấng bổn mạng ấy.
Nhiều người thấy tên Plaza Constitución trên bản đồ và Plaza Matriz trên miệng người dân thì tưởng là hai quảng trường khác nhau. Thật ra đó là một. Tên chính thức là Plaza Constitución, còn người Montevideo vẫn gọi theo tên cũ là Plaza Matriz, quảng trường của nhà thờ mẹ. Chỗ hay nhầm thứ hai là tuổi của mặt tiền: ngôi nhà thờ thánh hiến năm 1804, nhưng mặt tiền quý vị thấy hôm nay là kết quả của những lần làm lại năm 1859 và từ 1941 tới 1949, theo Kiểm kê di sản Ciudad Vieja.
IITừ Nhà Thờ Gạch Năm 1740 Tới Ngai Tòa Tổng Giám Mục
Khu đất trước Plaza Matriz đã là nơi thờ phượng từ những thập niên đầu của thành phố. Một nhà thờ bằng gạch được dựng tại đây năm 1740. Năm mươi năm sau, người ta đặt đá móng cho một ngôi mới lớn hơn, theo lối tân cổ điển đang thịnh ở Tây Ban Nha lúc bấy giờ, và ngôi mới được thánh hiến năm 1804. Suốt thế kỷ 19 và 20, nhà thờ được sửa mặt tiền, làm lại mái và nhà nguyện, nhưng vẫn giữ mặt bằng ba gian của thời thuộc địa.
- 1740Nhà thờ gạch đầu tiênMột nhà thờ bằng gạch được dựng tại chỗ nhà thờ chính tòa hiện nay (Montevideo Antiguo).
- 1790Đặt đá móngĐặt đá móng ngôi nhà thờ mới lối tân cổ điển. Người thiết kế có chỗ nguồn vênh, xem hộp sử liệu dưới.
- 1804Thánh hiếnNhà thờ mới được thánh hiến, theo Montevideo Antiguo và Kiểm kê di sản Ciudad Vieja.
- 1859Mặt tiền và sửa chữa của PonciniKiến trúc sư Bernardo Poncini làm mặt tiền và sửa chữa nhà thờ. Montevideo Antiguo ghi ông là người định hình dáng vẻ hiện nay của công trình.
- 1897Nhà thờ chính tòa tổng giáo phậnĐức Lêô XIII nâng nhà thờ lên hàng chính tòa của Tổng giáo phận Montevideo (Montevideo Antiguo).
- 1941 tới 1949Mặt tiền mới của RuanoKiến trúc sư Rafael Ruano làm mặt tiền mới. Guillermo Armas làm lại mái và nhà nguyện Thánh Thể (Kiểm kê di sản Ciudad Vieja).
- 1975Di tích lịch sử quốc giaNhà thờ được xếp hạng Monumento Histórico Nacional của Uruguay, trong kiểm kê của thành phố được xếp mức bảo vệ 4, mức cao nhất.
Về người thiết kế ngôi nhà thờ năm 1790, hai nguồn thư viện đã mở ghi khác nhau. Montevideo Antiguo gán thiết kế chủ yếu cho Tomás Toribio, và chỉ nói José del Pozo y Marquy cùng José Custodio de Sáa y Faría có thể đã góp phần. Kiểm kê di sản Ciudad Vieja của thành phố Montevideo lại ghi José Custodio de Sáa y Faría là người thiết kế, José del Pozo y Marquy là người xây, còn Tomás Toribio được ghi ở vai giám sát. Cách hiểu hợp lý là ba người cùng tham gia những chặng khác nhau của công trình, nhưng vai của từng người chưa được các nguồn thống nhất, nên thư viện ghi cả hai cách.
IIITân Cổ Điển Tây Ban Nha Giản Dị, Ba Gian Cao Bằng Nhau
Kiểm kê di sản Ciudad Vieja xếp nhà thờ vào lối tân cổ điển Tây Ban Nha mang vẻ giản dị kiểu Herrera, tức lối kiến trúc khắc khổ, ít trang trí, lấy tên kiến trúc sư Juan de Herrera của Tây Ban Nha thế kỷ 16. Nhà thờ theo mặt bằng vương cung với ba gian cao bằng nhau, cắt ngang bởi một gian ngang thành hình thánh giá, trên chỗ giao nhau là mái vòm đặt trên trống tròn. Hai tháp chuông ở mặt tiền đội những mái vòm nhỏ lát gạch men.
Tường chịu lực làm bằng đá và gạch, cột trụ cũng bằng đá và gạch, khung mái bằng gỗ. Lối vào là một hiên cột đặt cao hơn mặt quảng trường, phải bước lên thềm mới tới cửa. Bên trong có tượng của nhà điêu khắc José Belloni, và nhà nguyện Thánh Thể nằm sâu trong lòng khối nhà. Dọc phố Sarandí là những gian nhỏ xen giữa các trụ tường chống.
Gian giữa và hai gian bên cao ngang nhau, làm lòng nhà thờ rộng và sáng đều, khác lối gian giữa cao vượt của nhà thờ Gothic.
Mái vòm lớn đặt trên một trống tròn ở chỗ gian dọc giao gian ngang, đưa ánh sáng xuống trước cung thánh.
Hai tháp ở mặt tiền đội mái vòm nhỏ lát gạch men, dấu hiệu nhận ra nhà thờ từ quảng trường.
Lối vào nâng cao hơn mặt Plaza Matriz, mặt tiền làm lại năm 1859 và từ 1941 tới 1949.
Các tác phẩm điêu khắc trong nhà thờ do José Belloni thực hiện, theo Kiểm kê di sản Ciudad Vieja.
| Hạng mục | Thông tin | Nguồn |
|---|---|---|
| Diện tích khu đất | 2.747 m vuông | Kiểm kê di sản Ciudad Vieja |
| Mặt bằng | Vương cung ba gian cao bằng nhau, có gian ngang | Kiểm kê di sản Ciudad Vieja |
| Kết cấu | Tường và trụ đá, gạch, khung mái gỗ | Kiểm kê di sản Ciudad Vieja |
| Lối kiến trúc | Tân cổ điển Tây Ban Nha, giản dị kiểu Herrera | Kiểm kê di sản Ciudad Vieja |
| Mức bảo vệ | Mức 4, cao nhất | Kiểm kê di sản Ciudad Vieja |
IVThế Đất Và Hướng
Phần sau đây là một cách đọc mượn từ truyền thống của người Việt, không phải của người Công Giáo Montevideo. Công Giáo không dạy phong thủy. Quy tắc cổ về hướng nhà thờ là hướng phụng vụ, ưa quay cung thánh về phía đông, nhưng ở các thành phố Tây Ban Nha tại châu Mỹ, nhà thờ mẹ thường đứng theo lưới phố vuông vức và quay mặt ra quảng trường chính, nên chính quảng trường mới quyết định hướng. Thư viện chỉ đặt lối xem đất cổ truyền cạnh đó để quý vị so sánh, không có trong tư liệu nào của nhà thờ.
Điều nổi bật là thế bán đảo. Ciudad Vieja là một mũi đất thấp nhô ra, một bên là vịnh cảng Montevideo, một bên là dòng Río de la Plata mênh mông. Theo lối xem đất cổ truyền, đất có nước bao ba mặt là đất được nước ôm, nhưng nếu mũi đất quá nhọn và trống gió thì khí dễ tán. Khu phố cổ nằm ở chỗ rộng của mũi đất, nhà cửa dày đặc, nên đọc theo lối Việt là chỗ nước ôm mà khí vẫn giữ được.
Thứ hai là minh đường. Plaza Matriz là quảng trường vuông, có cây che và đài nước ở giữa, đúng hình ảnh sách xưa ưa: một khoảng sân sáng, bằng, có nước tụ trước cửa công trình. Việc nhà thờ đứng cao hơn quảng trường mấy bậc thềm, theo lối cổ truyền, là thế đứng trên nhìn xuống minh đường, được coi là vững.
Thứ ba là núi tựa, chỗ yếu của thế đất này. Ciudad Vieja thấp và phẳng, không có núi làm chỗ dựa. Ngọn đồi mà thành phố lấy tên nằm ở bên kia vịnh, xa và thấp. Ở vùng đồng bằng ven sông như vậy, lối cổ truyền lấy dòng nước lớn thay cho núi, giống cách đọc thế đất của nhiều đền chùa ở đồng bằng Nam Bộ. Thư viện ghi những nhận xét này như sự trùng hợp của hình thể, không phải lý do những người dựng nhà thờ chọn chỗ.
VLễ Vô Nhiễm, Lễ Hai Thánh Tông Đồ Và Tuần Thánh
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo Rôma, tính theo dương lịch. Lễ trọng nhất riêng của nhà thờ là ngày 8 tháng 12, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, tước hiệu chính mà nhà thờ dâng kính. Lễ hai thánh Philipphê và Giacôbê, bổn mạng thành phố, theo lịch phụng vụ hiện hành rơi vào ngày 3 tháng 5. Là nhà thờ chính tòa, đây cũng là nơi tổng giám mục chủ sự các nghi lễ lớn của cả tổng giáo phận trong Tuần Thánh. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ tước hiệu chính của nhà thờ, lễ trọng nhất riêng của nơi này. |
| 3 tháng 5 | Lịch phụng vụ Công Giáo hiện hành, dương lịch | Lễ Thánh Philipphê và Thánh Giacôbê | Lễ hai thánh tông đồ bổn mạng Montevideo mà nhà thờ mang tên. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo lễ Phục Sinh | Thánh lễ Dầu | Tổng giám mục làm phép dầu thánh cho cả tổng giáo phận tại nhà thờ chính tòa, theo nếp chung của Giáo hội. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo lễ Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ, do tổng giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, ở Nam bán cầu rơi vào đầu mùa hè. |
Montevideo Antiguo ghi nhà thờ ngày nay vẫn là nơi tổng giám mục chủ sự những lễ lớn của tổng giáo phận, đồng thời là nơi cử hành hôn phối và những buổi hòa nhạc thánh ca. Trong lòng nhà thờ an táng nhiều vị chủ chăn của giáo hội Uruguay, theo một nếp có từ thế kỷ 19.
Cùng dòng nhà thờ chính tòa thời thuộc địa Tây Ban Nha, quý vị có thể đọc bài Nhà thờ chính tòa La Habana, nơi lối Baroque vùng Caribe khác hẳn vẻ tân cổ điển giản dị bên sông La Plata. Bên kia sông là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján, đền thánh mà người Công Giáo Uruguay cũng tìm về.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Góc Sarandí và Ituzaingó, trước Plaza Matriz (Plaza Constitución), Ciudad Vieja, Montevideo
- Đường tới
- Nhà thờ ở góc phố Sarandí và Ituzaingó, trước Plaza Matriz (Plaza Constitución) trong khu phố cổ Ciudad Vieja, đi bộ được từ khu cảng Montevideo.
- Toạ độ
- -34.907, -56.2041
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ mỗi ngày. Khách xin ăn mặc chỉnh tề, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, và khi đang có thánh lễ thì ở phía cuối, không đi lại giữa các hàng ghế. Nhà thờ cũng là nơi cử hành hôn phối và các buổi hòa nhạc thánh ca, những lúc ấy quý vị nên tránh đi vào lối giữa. Lối lên hiên cửa có bậc thềm cao hơn mặt quảng trường.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Montevideo
Contribute photos, information or video for Montevideo Metropolitan CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Montevideo xây năm nào
Một nhà thờ gạch đã có tại chỗ từ năm 1740. Ngôi hiện nay đặt đá móng năm 1790 và được thánh hiến năm 1804, lối tân cổ điển Tây Ban Nha. Mặt tiền được làm lại năm 1859 bởi Bernardo Poncini và từ 1941 tới 1949 bởi Rafael Ruano, theo Kiểm kê di sản Ciudad Vieja.
Iglesia Matriz Montevideo nghĩa là gì
Matriz nghĩa là nhà thờ mẹ, nhà thờ gốc của thành phố. Đó là tên gọi xưa của Nhà thờ chính tòa Montevideo, và quảng trường trước nhà thờ vì thế được gọi là Plaza Matriz, dù tên chính thức là Plaza Constitución. Năm 1897 Đức Lêô XIII nâng nhà thờ lên hàng chính tòa tổng giáo phận.
Nhà thờ chính tòa Montevideo kính ai
Nhà thờ dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và hai thánh tông đồ Philipphê và Giacôbê, bổn mạng thành phố Montevideo. Tên gốc giáo xứ là Giáo xứ Đức Maria Rất Thanh Sạch và Hai Thánh Tông Đồ Philipphê và Giacôbê. Lễ trọng riêng của nhà thờ là ngày 8 tháng 12.
Ai thiết kế nhà thờ chính tòa Montevideo
Các nguồn ghi khác nhau. Montevideo Antiguo gán thiết kế chủ yếu cho Tomás Toribio. Kiểm kê di sản Ciudad Vieja của thành phố ghi José Custodio de Sáa y Faría thiết kế, José del Pozo y Marquy xây, Tomás Toribio giám sát. Về sau Bernardo Poncini và Rafael Ruano làm lại mặt tiền.
Nhà thờ chính tòa Montevideo có phải di tích quốc gia không
Có. Nhà thờ được xếp hạng Monumento Histórico Nacional của Uruguay từ năm 1975, và trong kiểm kê di sản khu phố cổ Ciudad Vieja được xếp mức bảo vệ 4, mức cao nhất. Hồ sơ ghi đây là một mẫu tiêu biểu của kiến trúc tôn giáo thời thuộc địa.