Đi hết đường Albert của Belize City về phía nam, quý vị tới chỗ phố thưa dần và gió biển Caribe thổi vào rõ hơn. Ở đó có một ngôi nhà thờ gạch đỏ sẫm, thấp, chắc, tháp vuông không cao hơn mấy ngọn dừa bên cạnh, cửa sổ viền trắng. Giữa một thành phố dựng gần hết bằng gỗ, mấy bức tường gạch ấy trông như một vật từ nơi khác trôi tới, và quả thật gạch đã tới đây bằng đường biển.
Đây là Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan (St. John's Cathedral), nhà thờ mẹ của Giáo phận Anh giáo Belize. Belize là nước nhỏ bên bờ Caribe của Trung Mỹ, dân theo nhiều giáo hội Kitô giáo. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Belize vì bia di tích đặt tại chỗ ghi đây là nhà thờ đầu tiên của khu định cư Belize, nhà thờ cổ nhất nước, và vì nó vẫn là một nhà thờ sống, chuông đổ mỗi ngày.
IThánh Gioan, Chữ Chính Tòa Và Giáo Tỉnh Tây Ấn
Tên thường gọi là nhà thờ Thánh Gioan, tên đầy đủ trong tiếng Anh là Cathedral Church of St. John the Baptist. Vị thánh ở đây vì vậy là Thánh Gioan Tẩy Giả (John the Baptist), người rao giảng bên sông Giođan và làm phép rửa cho Chúa Giêsu, không phải Thánh Gioan Tông đồ, tác giả sách Phúc Âm. Lịch chung của các giáo hội phương tây, trong đó có Anh giáo, kính ngày sinh của ngài vào 24 tháng 6.
Chữ chính tòa tới muộn hơn ngôi nhà thờ nhiều. Bia di tích tại chỗ ghi nơi đây là nhà thờ giáo xứ cho tới khi vùng này có vị giám mục Anh giáo đầu tiên năm 1886, còn trang Commonwealth Walkway ghi nhà thờ thành nhà thờ chính tòa năm 1891. Từ đó nhà thờ là nơi đặt ngai tòa giám mục, nhà thờ mẹ của cả giáo phận. Giáo phận Anh giáo Belize ngày nay thuộc Giáo tỉnh Tây Ấn, giáo tỉnh của Hiệp thông Anh giáo ở vùng Caribe.
Với Anh giáo, một nhà thờ mẹ là nơi giám mục thi hành ba việc chính của chức vụ mình: giảng dạy, cử hành các bí tích, và coi sóc các giáo xứ. Người được chôn trong nhà thờ hay trong sân nhà thờ thường là những vị đã giữ chức ấy. Ở Thánh Gioan, bia di tích ghi phía sau bàn thờ có mộ Tổng giám mục Dunn, và ở góc đông bắc sân nhà thờ có mộ hai giám mục Anthony Sylvester và Desmond Smith. Người Anh giáo không thờ các vị ấy. Họ để mộ gần bàn thờ như một cách nói rằng người coi sóc cộng đoàn vẫn ở lại giữa cộng đoàn.
Chữ cổ nhất Trung Mỹ hay bị hiểu quá tay. Bia di tích tại chỗ chỉ ghi đây là nhà thờ cổ nhất nước và cổ nhất Trung Mỹ. Chữ nhà thờ Anh giáo cổ nhất Trung Mỹ là của trang du lịch chính thức travelbelize.org, và phải nói như trang ấy mới đúng, vì các nhà thờ Công Giáo do người Tây Ban Nha dựng ở Guatemala, Honduras, Nicaragua có những ngôi lâu đời hơn nhiều. Còn vế nhà thờ cổ nhất nước Belize trên bia di tích thì đứng được, vì Belize City vốn là thành phố nhà gỗ và đã nhiều lần bị bão quét.
Về gốc gác của Anh giáo, quý vị đọc bài Nhà thờ chính tòa Canterbury, nhà thờ mẹ của cả Hiệp thông. Về các nhà thờ Công Giáo của Trung Mỹ để đặt cạnh mà so, thư viện đã có Nhà thờ chính tòa León, Nicaragua. Thánh Gioan ở Belize City là nơi Anh giáo đầu tiên của vùng này trong thư viện.
IIHơn Hai Trăm Năm Của Một Nhà Thờ Gạch Giữa Thành Phố Gỗ
Lịch sử của nhà thờ Thánh Gioan không có những lần xây lại lớn. Tường gạch năm 1812 vẫn là tường gạch hôm nay. Cái thay đổi là những thứ bằng gỗ ở bên trong và ở trên mái, vì ở bờ biển này cứ vài chục năm lại có một cơn bão lớn. Đọc các mốc dưới đây, quý vị sẽ thấy nhà thờ đi qua hai trăm năm bằng cách giữ phần gạch và thay phần gỗ.
- 1812Đặt đá, khởi xâyNhà thờ được dựng bằng gạch chở từ Anh sang, là nhà thờ đầu tiên của khu định cư Belize theo bia di tích.
- 1826Thánh hiếnMười bốn năm sau khi đặt đá, nhà thờ được thánh hiến.
- Thế kỷ 19Nhà thờ giáo xứSuốt phần lớn thế kỷ, đây là nhà thờ giáo xứ của thị trấn và là nơi diễn ra những nghi lễ lớn nhất của vùng.
- 1886 hoặc 1891Thành nhà thờ chính tòaVùng này có vị giám mục Anh giáo đầu tiên, nhà thờ giáo xứ thành nơi đặt ngai tòa giám mục. Bia di tích ghi năm 1886, trang Commonwealth Walkway ghi năm 1891.
- Sau bão HattieThay mái gỗ gụCơn bão Hattie làm hư mái. Mái gỗ gụ được thay lại và phần lớn ghế gỗ gụ cũng được làm mới, theo trang Greater Belize.
- 2025Hai trăm mười ba nămTrang Greater Belize có bài nhìn lại 213 năm của nhà thờ, ghi nhà thờ vẫn có lễ trong tuần và là nơi học giáo lý của trường Anglican Cathedral College.
Trong thế kỷ 19, các vua của người Miskito, một dân tộc ở dải bờ biển Caribe phía nam Belize, đã được làm lễ đăng quang tại đây. Về con số thì nguồn vênh: bia di tích tại chỗ ghi ba vị vào các năm 1816, 1825 và 1845, còn trang du lịch chính thức của Belize và trang Greater Belize ghi bốn vị trong khoảng từ 1815 tới 1845.
Chỗ vênh thứ hai là năm thành nhà thờ chính tòa: bia di tích ghi vùng này có giám mục Anh giáo đầu tiên năm 1886, trang Commonwealth Walkway ghi nhà thờ thành nhà thờ chính tòa năm 1891. Thư viện chép cả hai năm, không có tư liệu của giáo phận để phân xử.
Chỗ thứ ba là chữ cổ nhất: bia di tích ghi cổ nhất nước và cổ nhất Trung Mỹ, còn chữ nhà thờ Anh giáo cổ nhất Trung Mỹ là của travelbelize.org.
IIIGạch Dằn Tàu, Gỗ Gụ Và Kính Màu
Thứ làm nên ngôi nhà thờ này là gạch dằn tàu. Tàu buồm từ Anh sang Belize để chở gỗ về, lượt đi nhẹ hàng nên phải xếp vật nặng dưới đáy khoang cho tàu khỏi chòng chành. Vật nặng ấy là gạch. Tới nơi, gạch được dỡ lên bờ nhường chỗ cho gỗ, và từ những đống gạch ấy người ta xây nhà thờ. Bia di tích ghi gạch chở từ châu Âu, trang du lịch chính thức ghi gạch tới bằng tàu từ Anh năm 1812, trang Greater Belize dùng đúng chữ gạch dằn tàu.
Lượt về của những con tàu ấy chở gỗ gụ, thứ gỗ đỏ nâu làm nên tên tuổi của xứ này. Gỗ gụ cũng là vật liệu bên trong nhà thờ: hàng ghế và bộ mái. Như vậy ngôi nhà thờ được ghép từ hai đầu của một chuyến tàu, tường là hàng lượt đi, ghế và mái là hàng lượt về. Ngoài ra bên trong còn có kính màu và những tấm bia tưởng niệm gắn trên tường.
Gạch nung ở Anh, vượt Đại Tây Dương dưới đáy khoang tàu buồm, xây thành tường từ năm 1812 và còn nguyên tới nay.
Gỗ gụ bản địa. Mái được thay sau bão Hattie, phần lớn ghế cũng đã thay sau bão, theo trang Greater Belize.
Các ô kính màu và những tấm bia đá gắn tường ghi tên người của giáo xứ qua hai thế kỷ.
Mộ Tổng giám mục Dunn phía sau bàn thờ, mộ giám mục Anthony Sylvester và Desmond Smith ở góc đông bắc sân nhà thờ.
Một nhà nguyện nhỏ trong nhà thờ dùng cho buổi lễ ngày thường trong tuần.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Đặt đá | Năm 1812 | Bia di tích tại chỗ, trang du lịch Belize |
| Thánh hiến | Năm 1826 | Bia di tích tại chỗ |
| Thành nhà thờ chính tòa | Năm 1886 hoặc 1891 | Bia di tích ghi 1886, Commonwealth Walkway ghi 1891 |
| Vật liệu tường | Gạch dằn tàu từ Anh | Trang du lịch Belize, Greater Belize |
| Ghế và mái | Gỗ gụ, thay sau bão Hattie | Greater Belize |
| Chiều dài, chiều cao tháp | Chưa có nguồn | Các nguồn đã mở không ghi số đo |
IVThế Đất Và Hướng
Người Anh giáo dựng nhà thờ này năm 1812 không biết tới la bàn phong thủy, và giáo hội của họ không có môn ấy. Nếu họ theo một lệ nào về hướng thì đó là hướng phụng vụ của nhà thờ phương tây, cung thánh đặt về phía đông. Các nguồn thư viện mở được có nhắc cửa bắc và góc đông bắc của sân, đủ biết người ở đây vẫn gọi các phía của nhà thờ theo la bàn, nhưng không nguồn nào ghi rõ bàn thờ quay hướng nào, nên bài không khẳng định. Từ đây trở xuống là phần đọc đất của riêng thư viện, theo nếp cổ truyền Việt Nam, viết cho bạn đọc vốn quen nhìn một nơi thờ tự qua núi và nước. Ở Belize City thì chỉ có nước, và đó chính là điều đáng đọc.
Belize City nằm trên một mũi đất thấp nhô ra biển Caribe, ở cửa một nhánh sông, mặt đất chỉ cao hơn mực nước biển chút ít. Không có núi, không có đồi. Sách xem đất của người Việt gọi kiểu đất này là thủy cục, cuộc đất lấy nước làm chủ. Ở thủy cục, người ta không tìm long mạch trên sống núi mà tìm ở chỗ đất nhô cao hơn chung quanh đôi chút và ở cách nước ôm lấy đất.
Nhìn theo cách ấy, phố cổ Belize City có nước ba mặt: biển phía đông và phía nam, nhánh sông phía bắc. Nước ôm ba mặt là thế tụ, lối cổ truyền coi là vượng về giao thương, và quả thật thành phố sinh ra từ việc buôn gỗ bằng đường thủy. Nhà thờ nằm ở đầu nam đường Albert, tức gần chót mũi đất, chỗ mà người xem đất gọi là nơi khí dừng trước khi gặp nước.
Cái thiếu của cuộc đất này, theo lối Việt, là chỗ tựa. Sau lưng không có núi che, nên gió biển và bão vào thẳng. Lịch sử nhà thờ ghi đúng điều ấy bằng ngôn ngữ khác: mái gỗ và ghế gỗ đã phải thay sau bão. Ở đây thư viện thấy một chỗ đáng nghĩ. Người dựng nhà thờ không biết phong thủy, nhưng họ làm đúng cái việc mà phép ngũ hành khuyên cho đất nhiều Thủy và thiếu chỗ tựa: lấy Thổ mà giữ. Tường gạch nung, dày và thấp, là Thổ. Chính phần Thổ ấy còn nguyên sau hơn hai trăm năm, trong khi phần Mộc bên trong đã mấy lần phải thay.
Thư viện ghi sự trùng hợp ấy như một điều thú vị để đối chiếu. Lý do thật của tường gạch thì nằm dưới đáy khoang những con tàu buồm, như mục kiến trúc đã kể.
VLễ Theo Lịch Anh Giáo Và Tiếng Chuông Mỗi Ngày
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Anh giáo của Giáo tỉnh Tây Ấn, lễ cố định tính theo dương lịch, lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Trang Greater Belize ghi nếp thường tuần: có lễ vào thứ Ba tại nhà nguyện nhỏ, lễ vào thứ Tư, và hai lễ sáng Chủ nhật. Chuông nhà thờ đổ hai lần mỗi ngày. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ. Về lễ bổn mạng, nguồn đã mở không tả nhà thờ mừng thế nào, bảng dưới ghi ngày theo lịch chung.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mỗi Chủ nhật | Lịch Anh giáo, theo tuần | Thánh lễ Chủ nhật | Hai lễ buổi sáng, là buổi nhóm chính của giáo xứ nhà thờ chính tòa. |
| Thứ Ba và thứ Tư hằng tuần | Lịch Anh giáo, theo tuần | Lễ ngày thường | Lễ thứ Ba cử hành ở nhà nguyện nhỏ, lễ thứ Tư ở nhà thờ, theo Greater Belize. |
| 24 tháng 6 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Sinh nhật Thánh Gioan Tẩy Giả | Ngày kính vị thánh mà nhà thờ mang tên, theo lịch chung của các giáo hội phương tây. |
| Thay đổi theo năm | Lịch Anh giáo, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Lễ trọng nhất của năm, giám mục giáo phận cử hành tại nhà thờ mẹ. |
| 25 tháng 12 | Lịch Anh giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Ở Belize, Giáng Sinh rơi vào mùa khô mát của vùng Caribe. |
Nhà thờ còn là lớp học. Trường Anglican Cathedral College ở gần đó dùng nhà thờ làm nơi dạy giáo lý cho học sinh, nên vào ngày thường quý vị có thể gặp cả một lớp ngồi trên những hàng ghế gỗ gụ. Nhà thờ cũng là nơi làm lễ cưới và tang lễ của nhiều gia đình trong thành phố. Thư viện không tìm được nguồn nào về sinh hoạt của người Việt tại đây.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Albert Street (phía nam Berkley Street), Belize City
- Đường tới
- Nhà thờ ở cuối phía nam đường Albert, ngay phía nam đường Berkley, trong khu phố cổ của Belize City, đi bộ dọc đường Albert về phía nam là tới.
- Toạ độ
- 17.4888, -88.1881
Thánh Gioan là nhà thờ đang dùng: có lễ trong tuần, có lớp giáo lý của học sinh, có lễ cưới và tang lễ. Gặp những lúc ấy, khách tham quan đứng ở cuối nhà thờ hoặc quay lại sau. Trong nhà thờ, không đi ra phía sau bàn thờ, nơi có mộ Tổng giám mục Dunn, nếu không có người của nhà thờ dẫn. Ở sân, không bước lên các ngôi mộ ở góc đông bắc. Ăn mặc kín đáo và bỏ mũ khi vào trong.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan, Belize City
Contribute photos, information or video for St. John's Cathedral (Belize City)Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ St John's Cathedral Belize City xây năm nào
Nhà thờ được đặt đá năm 1812, xây bằng gạch dằn tàu chở từ Anh sang, và thánh hiến năm 1826. Đây là nhà thờ đầu tiên của khu định cư Belize. Nhà thờ giáo xứ thành nhà thờ chính tòa năm 1886 theo bia di tích, năm 1891 theo trang Commonwealth Walkway.
Nhà thờ Thánh Gioan Belize thuộc đạo nào
Đây là nhà thờ Anh giáo, nhà thờ chính tòa và nhà thờ mẹ của Giáo phận Anh giáo Belize, thuộc Giáo tỉnh Tây Ấn trong Hiệp thông Anh giáo. Tên đầy đủ cho biết nhà thờ dâng kính Thánh Gioan Tẩy Giả, ngày kính theo lịch chung là 24 tháng 6.
Gạch dằn tàu ở nhà thờ Belize là gì
Là gạch xếp dưới đáy khoang tàu buồm để tàu đầm khi đi nhẹ hàng. Tàu từ Anh sang Belize lấy gỗ, lượt đi chở gạch làm vật dằn, tới nơi dỡ gạch lên bờ. Tường nhà thờ Thánh Gioan xây từ năm 1812 bằng chính thứ gạch ấy.
Nhà thờ Thánh Gioan Belize thành nhà thờ chính tòa năm nào
Các nguồn ghi hai năm. Bia di tích tại chỗ ghi nơi đây là nhà thờ giáo xứ cho tới khi vùng này có vị giám mục Anh giáo đầu tiên năm 1886. Trang Commonwealth Walkway ghi năm 1891. Thư viện chép cả hai và không có tư liệu của giáo phận để phân xử.
Nhà thờ cổ nhất Belize là nhà thờ nào
Bia di tích đặt tại chỗ ghi Nhà thờ chính tòa Thánh Gioan ở Belize City là nhà thờ cổ nhất nước và cổ nhất Trung Mỹ. Trang du lịch chính thức travelbelize.org nói rõ hơn: nhà thờ Anh giáo cổ nhất Trung Mỹ. Tường gạch năm 1812 còn nguyên, còn mái và phần lớn ghế gỗ gụ đã được thay sau bão.