Từ đường Ngô Quyền rẽ lên dốc đồi Mai Anh, quý vị đi giữa những hàng thông cùng hoa hải tiên dọc lối và gặp một khối tường màu hồng đậm nổi hẳn trên nền xanh của đồi. Phần chân tường là đá chẻ xếp lộ mạch tới ngang bậu cửa sổ, phía trên quét màu hồng đậm, hai bên có hai lối bậc thang dẫn lên chụm lại ở sảnh cửa chính, còn mái ngói đỏ dốc thấp xuống hai bên như mái nhà rông của người Tây Nguyên. Bước vào trong thánh đường là pho tượng Đức Mẹ cao khoảng ba mét đứng trên quả địa cầu đặt tại cung thánh, gương mặt mang nét phụ nữ Á Đông hiền hòa.
Đây là nhà thờ Domaine de Marie, tiếng Pháp nghĩa là Lãnh địa Đức Bà. Người Đà Lạt gọi nơi này bằng hai tên khác là nhà thờ Mai Anh và nhà thờ Vinh Sơn. Ba cái tên ấy chỉ một nơi. Mỗi tên giữ lại một lớp của lịch sử gồm tên Pháp của lúc dựng, tên dòng tu đã sống ở đây, và tên giáo xứ hiện nay.
IBa cái tên của một nơi
Domaine de Marie là tên gốc, đặt từ lúc dựng. Chữ domaine là một khu đất, một điền trang, nên tên ấy nói đúng quy mô của nơi này gồm cả một khuôn viên trên đồi có nhà thờ, các dãy tu viện và vườn hoa. Các trang giới thiệu gần đây ghi khuôn viên rộng chừng 12 hecta.
Nhà thờ Vinh Sơn là tên theo dòng tu. Vinh Sơn là cách người Việt gọi Thánh Vinh Sơn Phaolô (Vincent de Paul), vị linh mục người Pháp thế kỷ 17 đã lập hai tu hội mà cả hai đều gắn với nơi này là Tu hội Nữ tử Bác ái, dành cho nữ tu, và Tu hội Truyền giáo, dành cho linh mục và tu sĩ nam. Nhà thờ Mai Anh là tên theo ngọn đồi Mai Anh, nơi xưa có nhiều cây mai anh đào, và từ cuối năm 1975 trở thành tên chính thức của giáo xứ Mai Anh.
Theo nếp đạo Công Giáo, mỗi nhà thờ được dâng kính một vị thánh hoặc một tước hiệu của Đức Maria, gọi là tước hiệu bổn mạng. Theo trang của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn, bổn mạng giáo xứ Mai Anh là Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, mừng ngày 8 tháng 12. Tên Domaine de Marie vì thế không phải một tên đặt cho đẹp mà là lời dâng cả khu đất cho Đức Maria.
Chỗ hay nhầm thứ nhất là tưởng đây là nhà thờ chính tòa của Đà Lạt. Không phải. Nhà thờ chính tòa của giáo phận Đà Lạt là nhà thờ Con Gà trên đường Trần Phú. Chỗ nhầm thứ hai là gộp nơi này với nhà thờ Tin Lành Đà Lạt, cách chừng 740 mét và cũng là một công trình dựng đầu thập niên 1940. Đó là nhà thờ của đạo Tin Lành, một nhánh Kitô giáo khác, không có tượng thánh và không có bàn thờ theo lối Công Giáo. Domaine de Marie là nhà thờ Công Giáo gắn với các tu hội của Thánh Vinh Sơn.
IIDựng nhà thờ trên đồi
Nhà thờ được dựng nhờ công vận động quyên góp của bà Suzanne Humbert, phu nhân Toàn quyền Jean Decoux. Các nguồn đều thống nhất ở điểm ấy. Chỗ các nguồn không thống nhất là năm khởi công và năm hoàn thành.
Xin nói thẳng chỗ nguồn vênh nhau. Về năm khởi công, trang chính thức của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn, đơn vị coi sóc giáo xứ hiện nay, ghi nghi thức đặt viên đá đầu tiên cử hành vào tháng 8 năm 1939 do Đức cha Jean Cassaigne chủ trì. Trong khi đó, báo Thanh Niên và nhiều trang du lịch ghi khởi công năm 1940. Về năm hoàn thành, nguồn của tu hội ghi sau ba năm xây cất thì ngôi nhà thờ hoàn thành vào năm 1942, có trang ghi nhà nguyện và hai dãy tu viện làm trong khoảng 1940 tới 1943, có trang ghi hoàn thành năm 1944. Thư viện không chọn một con số thay bạn đọc. Khả năng dễ hiểu nhất là các nguồn lấy những mốc khác nhau của cùng một công trình từ nghi thức đặt đá, lúc bắt tay thi công, lúc nhà thờ dùng được cho tới lúc đưa tượng Đức Mẹ về và hoàn tất cả khuôn viên.
- 1939 hoặc 1940Khởi côngNguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi nghi thức đặt viên đá đầu tiên vào tháng 8 năm 1939 do Đức cha Jean Cassaigne chủ trì. Báo Thanh Niên ghi khởi công năm 1940.
- 1942 tới 1943Nhà thờ chính xongNguồn của tu hội ghi ngôi nhà thờ hoàn thành năm 1942 sau ba năm xây cất. Một số trang giới thiệu ghi cụm nhà nguyện và tu viện xây xong năm 1943 hoặc 1944.
- 1943 và 1944Tượng Đức MẹBáo Thanh Niên ghi pho tượng được thiết kế năm 1943. Nguồn của tu hội ghi tượng làm tại Hà Nội và được đưa về đồi Mai Anh ngày 15 tháng 8 năm 1944, đúng lễ Đức Mẹ Lên Trời.
- 1944Ngôi mộ trong khuôn viênBà Suzanne Humbert qua đời năm 1944 vì tai nạn trên đèo Prenn và được an táng ngay phía sau nhà thờ mà bà đứng ra quyên góp dựng.
- 1975Thành lập giáo xứ Mai AnhTheo nguồn của tu hội, Tòa Giám mục Đà Lạt thiết lập giáo xứ Mai Anh với linh mục quản xứ tiên khởi Giuse Nguyễn Văn Hân từ tháng 12 năm 1975 (đến năm 1993 là cha Louis Phạm Văn Nhượng).
- 2000Tu hội Truyền giáo Vinh SơnTừ tháng 4 năm 2000, giáo phận Đà Lạt trao giáo xứ Mai Anh (khoảng 850 giáo dân chia làm 7 khu vực) cho Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn coi sóc.
Ban đầu nơi này là tu viện chính của Tu hội Nữ tử Bác ái Thánh Vinh Sơn, và ngôi thánh đường là nguyện đường của cộng đoàn hơn năm mươi nữ tu. Các nữ tu gắn với việc nuôi dạy trẻ mồ côi, dạy nghề dệt, đan, thêu và vẽ tranh cho người có hoàn cảnh khó khăn. Từ cuối năm 1975 nơi này thành giáo xứ Mai Anh, và từ tháng 4 năm 2000 do các linh mục Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn coi sóc. Nhiều trang du lịch vẫn ghi các nữ tu Nữ tử Bác ái trông coi nhà thờ, còn nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi rõ hằng ngày nhà thờ có thánh lễ sáng dành cho Cộng đoàn Nữ tử Bác ái Vinh Sơn và thánh lễ chiều dành cho giáo dân. Như vậy cả hai nhánh nam và nữ của gia đình Thánh Vinh Sơn vẫn cùng hiện diện và gắn bó tại khuôn viên đồi Mai Anh.
IIITường đá, vôi mật mía và mái nhà rông
Nhà thờ không lớn. Báo Thanh Niên ghi thân nhà thờ dài 33 mét, rộng 11 mét theo mặt bằng chữ thập cách tân. Cái đáng xem là cách pha trộn giữa một ngôi nhà thờ theo lối châu Âu, xây bằng vật liệu và kỹ thuật tại chỗ, với một hệ mái lấy dáng từ kiến trúc bản địa Tây Nguyên. Các nguồn gọi tên phong cách khác nhau, nguồn của tu hội ghi là Gothic, còn báo Thanh Niên và các trang kiến trúc ghi là lối nhà đá vùng Normandie (miền bắc nước Pháp) kết hợp mặt đứng nhà thờ Pháp thế kỷ 17. Thư viện ghi lại cả các cách gọi để quý vị tự đối chiếu khi đứng trước công trình.
Báo Thanh Niên ghi phần tường dưới xây bằng đá chẻ tới ngang bậu cửa sổ theo lối vùng Normandie, kết dính bằng vôi trộn mật mía mà không dùng xi măng. Tường dày, cửa mở sâu vào trong tạo độ tương phản sáng tối.
Phần tường trên quét vôi màu hồng đậm từ khi hoàn thành đến nay. Mặt tiền hình tam giác cân có hai lối bậc thang chụm lại ở sảnh chính, bên trên có cửa sổ hoa hồng tròn và các cửa vòm nhỏ hình lưỡi mác.
Mái lợp ngói đỏ sản xuất tại Việt Nam, có độ dốc lớn trên hệ vì kèo gỗ chế tạo tinh vi, gợi dáng mái nhà rông của các dân tộc Tây Nguyên. Ban đầu nhà thờ không có tháp chuông, về sau đặt thêm tháp chuông nhỏ ngay phía sau chánh điện.
Các cửa sổ mái nhô ra từ phần mái lớn gắn những tấm kính màu đưa từ Pháp sang, đón ánh sáng tự nhiên rọi xuống lòng thánh đường.
Trong cung thánh đặt tượng Đức Mẹ đứng trên quả địa cầu cao khoảng 3 mét, nặng gần 1 tấn, do kiến trúc sư người Pháp Évariste Jonchère (nguồn tu hội chép là Jouchère) mẫu tác tại Hà Nội năm 1943 với gương mặt phụ nữ Việt Nam. Phía sau nhà thờ là ba dãy nhà tu viện 3 tầng tường vàng mái ngói đỏ bao quanh sân vườn trong.
Nguồn của tu hội gọi pho tượng trong cung thánh là Đức Mẹ Ban Ơn, còn nhiều nơi gọi là tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm. Hai tên ấy gắn chặt với nhau trong truyền thống Vinh Sơn. Hình Đức Mẹ đứng trên quả địa cầu, hai tay dang xuống ban ơn, chính là hình ảnh Đức Mẹ Vô Nhiễm hiện ra với thánh nữ Catarina Labouré (một nữ tu Nữ tử Bác ái Vinh Sơn) tại Paris năm 1830, khởi đầu lòng sùng kính Ảnh Phép Lạ Đức Mẹ Ban Ơn. Đặt pho tượng ấy giữa cung thánh nguyện đường của cộng đoàn Nữ tử Bác ái là đặt đúng biểu tượng thiêng liêng của gia đình tu trì ấy.
Có người nghĩ màu hồng là màu sơn mới quét gần đây cho hợp mắt khách. Theo báo Thanh Niên và các tư liệu kiến trúc, gam màu vôi hồng đậm được giữ nguyên từ khi hoàn thành đến nay và đã thành dấu nhận diện của nơi này. Cũng có người tưởng ngôi mộ ở phía sau thánh đường là mộ một vị thánh hay một nữ tu. Đó là mộ của bà Suzanne Humbert, người đứng ra quyên góp dựng nhà thờ, mất năm 1944, nằm trong khoảng vườn nhỏ phía sau nhà thờ và trên mộ có đặt tượng Đức Mẹ.
IVThế đất và hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của Giáo hội. Cần nói thẳng rằng Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ xưa thường quay theo hướng phụng vụ, và ở Đà Lạt thì chỗ đặt còn tùy vào địa hình đồi dốc. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt.
Điều đầu tiên đáng đọc là nhà thờ đặt trên đỉnh đồi Mai Anh, cách trung tâm Đà Lạt chừng một cây số về phía tây bắc. Trong phép xem đất, một công trình đứng trên gò cao, bốn phía thấp dần, gọi là thế cư cao lâm hạ, ở chỗ cao nhìn xuống chỗ thấp. Thế này cho tầm nhìn rộng và khô ráo, hợp với một vùng cao nguyên mưa nhiều.
Về tàng phong, tức giữ gió, đồi thông quanh khuôn viên đóng vai trò lớp che chắn tự nhiên. Đà Lạt nhiều gió, và sách xưa coi nơi khí bị gió thổi tán là nơi khó giữ. Một khuôn viên rộng có cây cao bao quanh cùng ba dãy nhà tu viện khép vòng phía sau là cách cổ truyền để giữ khí cho chỗ ở giữa, dù người dựng nhà thờ chọn đất vì lý do riêng của họ.
Về hình khối, mái dốc thấp xuống hai bên ôm lấy thân nhà, giống dáng mái nhà rông. Đọc theo lối cổ truyền, một mái như vậy thuộc dạng hình Hỏa ở phần chóp nhọn, đặt trên thân hình Thổ vuông vức của tường đá. Hỏa sinh Thổ là thế tương sinh, chóp nhọn cho khí bốc lên, thân vuông giữ cho nhà vững. Còn sắc hồng của tường, trong ngũ hành, thuộc hành Hỏa ở bậc dịu, đặt giữa màu xanh của thông thuộc hành Mộc, cũng là một cặp tương sinh.
Sau cùng là minh đường. Khoảng sân bằng trên đỉnh đồi cùng hai lối bậc thang dẫn lên chụm lại ở sảnh cửa chính là nơi người đi lên dốc dừng chân trước khi bước vào thánh đường, đúng với ý nghĩa của minh đường trong sách cũ là chỗ khí và người tụ lại trước cửa. Thư viện ghi những nhận xét này như một cách nhìn đối chiếu, không hơn.
VLễ của giáo xứ Mai Anh
Là nhà thờ giáo xứ gắn với gia đình tu trì của Thánh Vinh Sơn, lịch lễ ở đây có ba lớp gồm lễ bổn mạng giáo xứ, lễ của gia đình Vinh Sơn, và các mùa lớn của năm phụng vụ.
| Thời điểm | Lễ | Ý nghĩa ở Domaine de Marie |
|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng giáo xứ Mai Anh theo nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn. |
| 27 tháng 9 | Thánh Vinh Sơn Phaolô | Lễ kính vị sáng lập của hai tu hội gắn với nơi này, cũng là gốc của tên gọi nhà thờ Vinh Sơn. |
| 27 tháng 11 | Đức Mẹ Ban Ơn | Lễ gắn với lòng sùng kính Ảnh Phép Lạ Đức Mẹ Ban Ơn mà gia đình Vinh Sơn gìn giữ, hợp với pho tượng đặt tại cung thánh. |
| 15 tháng 8 | Đức Mẹ Lên Trời | Nguồn của tu hội ghi tượng Đức Mẹ được đưa về đồi Mai Anh đúng ngày lễ này năm 1944. |
| Tháng 5 và tháng 10 | Tháng kính Đức Mẹ | Hai tháng dâng hoa và lần hạt, hợp với một nơi mang tên Lãnh địa Đức Bà. |
Ngoài lịch phụng vụ, nơi này có một nếp đời thường là việc nuôi trẻ mồ côi, dạy nghề đan thêu và giúp người khó khăn đi cùng với nhà thờ từ thời nó còn là nguyện đường của các nữ tu, cùng quầy lưu niệm nhỏ phía sau nhà thờ bán các sản phẩm thủ công bác ái. Đó là nếp chung của gia đình Thánh Vinh Sơn, vốn lấy việc phục vụ người nghèo làm lý do tồn tại của mình, và nó cho thấy vì sao một nhà thờ nhỏ trên đồi lại gắn với cả một quần thể tu viện rộng như vậy.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 1 đường Ngô Quyền, phường Cam Ly - Đà Lạt (phường 6 cũ, thành phố Đà Lạt cũ), tỉnh Lâm Đồng
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 1 đường Ngô Quyền, phường Cam Ly - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, trên đồi Mai Anh cách khu Hòa Bình trung tâm Đà Lạt chừng hơn một cây số về phía tây bắc.
- Toạ độ
- 11.9497, 108.4302
Đây là nhà thờ giáo xứ và là nơi ở của cộng đoàn tu sĩ, nên khách tới cần giữ đúng lệ của nơi thờ tự như ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lại hay chụp ảnh khi có thánh lễ (hằng ngày có lễ sáng cho cộng đoàn nữ tu và lễ chiều cho giáo dân). Khu nội vi nhà dòng là nơi ở riêng của tu sĩ, xin quý vị không tự ý đi vào. Ngôi mộ phía sau nhà thờ là nơi an nghỉ, xin giữ yên lặng khi đứng gần.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Domaine de Marie
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Domaine de Marie và nhà thờ Mai Anh có phải một không
Phải. Domaine de Marie, nhà thờ Mai Anh và nhà thờ Vinh Sơn là ba tên của cùng một nơi, ở số 1 đường Ngô Quyền, Đà Lạt. Domaine de Marie là tên Pháp từ lúc dựng, Vinh Sơn là tên theo dòng tu, Mai Anh là tên đồi và tên giáo xứ hiện nay.
Nhà thờ Domaine de Marie xây năm nào
Các nguồn vênh nhau. Nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi đặt viên đá đầu tiên vào tháng 8 năm 1939 do Đức cha Jean Cassaigne chủ trì và hoàn thành năm 1942, trong khi báo Thanh Niên và một số trang du lịch ghi khởi công năm 1940 và hoàn thành năm 1943 hoặc 1944. Nhiều khả năng các nguồn lấy những mốc khác nhau của cùng công trình.
Vì sao nhà thờ Domaine de Marie màu hồng
Phần tường trên của nhà thờ được quét vôi màu hồng đậm giữ nguyên từ khi hoàn thành đến nay, đã thành dấu nhận diện của nơi này giữa đồi thông. Phần tường dưới xây bằng đá chẻ tới ngang bậu cửa sổ, kết dính bằng vôi trộn mật mía mà không dùng xi măng.
Ai được chôn trong khuôn viên nhà thờ Domaine de Marie
Là bà Suzanne Humbert, phu nhân Toàn quyền Jean Decoux, người đứng ra vận động quyên góp dựng nhà thờ. Bà mất năm 1944 vì tai nạn trên đèo Prenn và được an táng ngay phía sau thánh đường, chứ không phải mộ của một vị thánh hay một nữ tu như nhiều người vẫn đoán.
Nhà thờ Domaine de Marie có phải nhà thờ chính tòa Đà Lạt không
Không. Nhà thờ chính tòa của giáo phận Đà Lạt là nhà thờ Con Gà trên đường Trần Phú. Domaine de Marie là nhà thờ giáo xứ Mai Anh, ban đầu là nguyện đường của cộng đoàn nữ tu Nữ tử Bác ái Vinh Sơn, từ năm 2000 do Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn coi sóc.