Từ đường Ngô Quyền rẽ lên dốc, quý vị đi giữa những hàng thông và gặp một khối tường màu hồng đậm nổi hẳn trên nền xanh của đồi. Phần chân tường là đá chẻ xếp lộ mạch, phía trên sơn hồng, mái ngói đỏ dốc và thấp xuống hai bên như mái nhà rông của người Tây Nguyên. Trước mặt tiền là pho tượng Đức Mẹ đứng trên quả cầu, cao hơn đầu người, dang tay xuống phía người đi lên.
Đây là nhà thờ Domaine de Marie, tiếng Pháp nghĩa là Lãnh địa Đức Bà. Người Đà Lạt gọi nơi này bằng hai tên khác: nhà thờ Mai Anh và nhà thờ Vinh Sơn. Ba cái tên ấy chỉ một nơi. Mỗi tên giữ lại một lớp của lịch sử: tên Pháp của lúc dựng, tên dòng tu đã sống ở đây, và tên giáo xứ hiện nay.
IBa Cái Tên Của Một Nơi
Domaine de Marie là tên gốc, đặt từ lúc dựng. Chữ domaine là một khu đất, một điền trang, nên tên ấy nói đúng quy mô của nơi này: không chỉ một ngôi nhà thờ mà cả một khuôn viên trên đồi, gồm nhà thờ, nhà dòng và vườn. Các trang giới thiệu gần đây ghi khuôn viên rộng chừng 12 hecta.
Nhà thờ Vinh Sơn là tên theo dòng tu. Vinh Sơn là cách người Việt gọi Thánh Vinh Sơn Phaolô, vị linh mục người Pháp thế kỷ 17 đã lập hai tu hội mà cả hai đều gắn với nơi này: Tu hội Nữ tử Bác ái, dành cho nữ tu, và Tu hội Truyền giáo, dành cho linh mục và tu sĩ nam. Nhà thờ Mai Anh là tên giáo xứ hiện nay. Có trang giải thích tên ấy lấy từ những cây mai anh đào từng mọc trong khuôn viên, chúng tôi chưa gặp nguồn của giáo xứ xác nhận điều này.
Theo nếp đạo Công Giáo, mỗi nhà thờ được dâng kính một vị thánh hoặc một tước hiệu của Đức Maria, gọi là tước hiệu bổn mạng. Theo trang của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn, bổn mạng giáo xứ Mai Anh là Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, mừng ngày 8 tháng 12. Tên Domaine de Marie vì thế không phải một tên đặt cho đẹp mà là lời dâng cả khu đất cho Đức Maria.
Chỗ hay nhầm thứ nhất là tưởng đây là nhà thờ chính tòa của Đà Lạt. Không phải. Nhà thờ chính tòa của giáo phận Đà Lạt là nhà thờ Con Gà trên đường Trần Phú. Chỗ nhầm thứ hai là gộp nơi này với nhà thờ Tin Lành Đà Lạt, cách chừng 740 mét và cũng có một ngôi nhà thờ đá dựng đầu thập niên 1940. Đó là nhà thờ của đạo Tin Lành, một đạo khác, không có tượng thánh và không có bàn thờ theo lối Công Giáo. Domaine de Marie là nhà thờ Công Giáo gắn với các tu hội của Thánh Vinh Sơn.
IIDựng Nhà Thờ Trên Đồi
Nhà thờ được dựng nhờ công vận động quyên góp của bà Suzanne Humbert, phu nhân Toàn quyền Jean Decoux. Các nguồn đều thống nhất ở điểm ấy. Chỗ các nguồn không thống nhất là năm khởi công và năm hoàn thành.
Xin nói thẳng chỗ nguồn vênh nhau. Về năm khởi công, trang của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn, đơn vị coi sóc giáo xứ hiện nay, ghi đặt viên đá đầu tiên năm 1939, và một trang giới thiệu khác ghi cụ thể là tháng 8 năm 1939. Báo Thanh Niên và nhiều trang du lịch ghi khởi công năm 1940. Về năm hoàn thành, nguồn của tu hội ghi 1942, có trang ghi nhà thờ chính xong năm 1942 và các hạng mục khác còn làm tiếp từ 1943, có trang ghi hoàn thành năm 1944. Chúng tôi không chọn một con số. Khả năng dễ hiểu nhất là các nguồn lấy những mốc khác nhau của cùng một công trình: nghi thức đặt đá, lúc bắt tay thi công, lúc nhà thờ dùng được, lúc cả khuôn viên xong.
- 1939 hoặc 1940Khởi côngNguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi đặt viên đá năm 1939 và nghi thức do cha Jean Cassaigne chủ trì. Báo Thanh Niên ghi khởi công năm 1940.
- 1942Nhà thờ chính xongMốc hoàn tất theo nguồn của tu hội. Có trang ghi các hạng mục phụ còn làm tiếp sau đó, có trang ghi mốc hoàn thành là năm 1944.
- 1943Tượng Đức MẹBáo Thanh Niên ghi pho tượng được thiết kế năm 1943. Nguồn của tu hội ghi tượng được đưa về ngày 15 tháng 8 năm 1944, đúng lễ Đức Mẹ Lên Trời.
- 1944Ngôi mộ trong khuôn viênBà Suzanne Humbert qua đời năm 1944 vì tai nạn trên đèo Prenn và được an táng trong khuôn viên nhà thờ bà đứng ra quyên góp dựng.
- 2000Tu hội Truyền giáo Vinh SơnTheo nguồn của tu hội, từ tháng 4 năm 2000 giáo phận Đà Lạt trao giáo xứ Mai Anh cho Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn coi sóc.
Ban đầu nơi này thuộc về Tu hội Nữ tử Bác ái Thánh Vinh Sơn, và nhà thờ là nhà nguyện của một cộng đoàn nữ tu. Các chị gắn với việc dạy nghề đan thêu cho trẻ mồ côi và người có hoàn cảnh khó khăn, như báo Thanh Niên nhắc lại. Về sau nơi này thành một giáo xứ riêng. Nhiều trang du lịch vẫn ghi các nữ tu Nữ tử Bác ái trông coi nhà thờ, còn nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi giáo xứ do tu hội ấy coi sóc từ năm 2000. Hai điều này không mâu thuẫn hẳn, vì hai tu hội là hai nhánh nam và nữ của cùng một gia đình tu trì, và có thể cùng hiện diện trong một khuôn viên.
IIITường Đá, Vôi Mật Mía Và Mái Nhà Rông
Nhà thờ không lớn. Báo Thanh Niên ghi thân nhà thờ dài 33 mét, rộng 11 mét. Cái đáng xem là cách pha trộn: một ngôi nhà thờ theo lối châu Âu, xây bằng vật liệu và kỹ thuật tại chỗ, với một mái lấy dáng từ kiến trúc bản địa Tây Nguyên. Các nguồn gọi tên phong cách khác nhau: nguồn của tu hội ghi là Gothic, có trang ghi là kiến trúc Pháp cổ điển, có trang ghi là lối nhà đá vùng Normandie. Chúng tôi ghi lại cả ba cách gọi để quý vị tự đối chiếu khi đứng trước công trình.
Báo Thanh Niên ghi nhà thờ xây bằng đá chẻ, kết dính bằng vôi trộn mật mía, không dùng xi măng. Đá xếp tới ngang bậu cửa sổ, phần trên trát và sơn.
Toàn bộ phần tường trát sơn màu hồng đậm. Màu ấy là dấu nhận ra nhà thờ từ xa giữa đồi thông, và là lý do nhiều người gọi đây là nhà thờ hồng.
Mái ngói đỏ dốc, được nhiều nguồn so với dáng mái nhà rông của các dân tộc Tây Nguyên. Đây là chỗ hiếm gặp trong kiến trúc nhà thờ đầu thế kỷ 20 ở Việt Nam.
Các ô cửa lắp kính màu mà nhiều nguồn ghi là mang từ Pháp sang. Ánh sáng lọt qua kính màu là nguồn sáng chính của lòng nhà thờ.
Tượng cao chừng 3 mét, nặng gần một tấn, Đức Mẹ đứng trên quả cầu. Báo Thanh Niên ghi người thiết kế là kiến trúc sư Jonchère, nguồn của tu hội viết là Jouchère, gương mặt tượng mang nét phụ nữ Á Đông.
Nguồn của tu hội gọi pho tượng là Đức Mẹ Ban Ơn, còn nhiều nơi gọi là tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm. Hai tên ấy gần nhau trong nếp đạo. Hình Đức Mẹ đứng trên quả cầu, hai tay dang xuống, là hình ảnh của lòng sùng kính Đức Mẹ Ban Ơn, một lòng sùng kính gắn chặt với Tu hội Nữ tử Bác ái của Thánh Vinh Sơn. Đặt pho tượng ấy trước nhà thờ của một cộng đoàn Nữ tử Bác ái là đặt đúng hình ảnh của chính gia đình tu trì ấy.
Có người nghĩ màu hồng là màu sơn mới cho hợp mắt khách. Theo các bài giới thiệu, màu hồng gắn với nhà thờ từ lâu và đã thành dấu nhận diện của nơi này. Cũng có người tưởng ngôi mộ trong khuôn viên là mộ một vị thánh hay một nữ tu. Đó là mộ của bà Suzanne Humbert, người đứng ra quyên góp dựng nhà thờ, mất năm 1944.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của Giáo hội. Cần nói thẳng rằng Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ xưa thường quay theo hướng phụng vụ, và ở Đà Lạt thì chỗ đặt còn tùy vào địa hình đồi dốc. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt.
Điều đầu tiên đáng đọc là nhà thờ đặt trên đỉnh một ngọn đồi, cách trung tâm Đà Lạt chừng một cây số về phía tây nam. Trong phép xem đất, một công trình đứng trên gò cao, bốn phía thấp dần, gọi là thế cư cao lâm hạ, ở chỗ cao nhìn xuống chỗ thấp. Thế này cho tầm nhìn rộng và khô ráo, hợp với một vùng cao nguyên mưa nhiều.
Về tàng phong, tức giữ gió, đồi thông quanh khuôn viên đóng vai trò lớp che chắn tự nhiên. Đà Lạt nhiều gió, và sách xưa coi nơi khí bị gió thổi tán là nơi khó giữ. Một khuôn viên rộng có cây cao bao quanh là cách cổ truyền để giữ khí cho chỗ ở giữa, dù người dựng nhà thờ chọn đất vì lý do riêng của họ.
Về hình khối, mái dốc thấp xuống hai bên ôm lấy thân nhà, giống dáng mái nhà rông. Đọc theo lối cổ truyền, một mái như vậy thuộc dạng hình Hỏa ở phần chóp nhọn, đặt trên thân hình Thổ vuông vức của tường đá. Hỏa sinh Thổ là thế tương sinh, chóp nhọn cho khí bốc lên, thân vuông giữ cho nhà vững. Còn sắc hồng của tường, trong ngũ hành, thuộc hành Hỏa ở bậc dịu, đặt giữa màu xanh của thông thuộc hành Mộc, cũng là một cặp tương sinh.
Sau cùng là minh đường. Khoảng sân trước nhà thờ, nơi đặt tượng Đức Mẹ, là chỗ đất bằng nhất trên đỉnh đồi. Người đi lên dốc tới đó thì dừng lại, và cái dừng ấy đúng với ý nghĩa của minh đường trong sách cũ: chỗ khí và người tụ lại trước khi vào nhà. Chúng tôi ghi những nhận xét này như một cách nhìn đối chiếu, không hơn.
VLễ Của Giáo Xứ Mai Anh
Là nhà thờ giáo xứ gắn với gia đình tu trì của Thánh Vinh Sơn, lịch lễ ở đây có ba lớp: lễ bổn mạng giáo xứ, lễ của gia đình Vinh Sơn, và các mùa lớn của năm phụng vụ.
| Thời điểm | Lễ | Ý nghĩa ở Domaine de Marie |
|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng giáo xứ Mai Anh theo nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn. |
| 27 tháng 9 | Thánh Vinh Sơn Phaolô | Lễ kính vị sáng lập của hai tu hội gắn với nơi này, cũng là gốc của tên gọi nhà thờ Vinh Sơn. |
| 27 tháng 11 | Đức Mẹ Ban Ơn | Lễ gắn với lòng sùng kính Đức Mẹ Ban Ơn mà Tu hội Nữ tử Bác ái gìn giữ, hợp với pho tượng trước mặt tiền. |
| 15 tháng 8 | Đức Mẹ Lên Trời | Nguồn của tu hội ghi tượng Đức Mẹ được đưa về đúng ngày lễ này năm 1944. |
| Tháng 5 và tháng 10 | Tháng kính Đức Mẹ | Hai tháng dâng hoa và lần hạt, hợp với một nơi mang tên Lãnh địa Đức Bà. |
Ngoài lịch phụng vụ, nơi này có một nếp đời thường: việc dạy nghề và giúp người khó khăn đi cùng với nhà thờ từ thời nó còn là nhà nguyện của các nữ tu. Đó là nếp chung của gia đình Thánh Vinh Sơn, vốn lấy việc phục vụ người nghèo làm lý do tồn tại của mình, và nó cho thấy vì sao một nhà thờ nhỏ trên đồi lại cần cả một khuôn viên rộng như vậy.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 1 đường Ngô Quyền, phường Cam Ly - Đà Lạt (phường 6 cũ, thành phố Đà Lạt cũ), tỉnh Lâm Đồng
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 1 đường Ngô Quyền, phường Cam Ly, Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, trên một ngọn đồi cách trung tâm Đà Lạt chừng một cây số về phía tây nam.
- Toạ độ
- 11.9497, 108.4302
Đây là nhà thờ giáo xứ và là nơi ở của một cộng đoàn tu sĩ, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lại hay chụp ảnh khi có thánh lễ. Khu nhà dòng là nơi ở riêng của tu sĩ, xin quý vị không tự ý đi vào. Ngôi mộ trong khuôn viên là nơi an nghỉ, xin giữ yên lặng khi đứng gần.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Domaine de Marie
Contribute photos, information or video for Domaine de Marie ChurchThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Domaine de Marie và nhà thờ Mai Anh có phải một không
Phải. Domaine de Marie, nhà thờ Mai Anh và nhà thờ Vinh Sơn là ba tên của cùng một nơi, ở số 1 đường Ngô Quyền, Đà Lạt. Domaine de Marie là tên Pháp từ lúc dựng, Vinh Sơn là tên theo dòng tu, Mai Anh là tên giáo xứ hiện nay.
Nhà thờ Domaine de Marie xây năm nào
Các nguồn vênh nhau. Nguồn của Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn ghi đặt viên đá năm 1939, có trang ghi tháng 8 năm 1939, còn báo Thanh Niên ghi khởi công năm 1940. Năm hoàn thành được ghi là 1942, có nguồn ghi 1944. Nhiều khả năng các nguồn lấy những mốc khác nhau của cùng công trình.
Vì sao nhà thờ Domaine de Marie màu hồng
Phần tường trát của nhà thờ sơn màu hồng đậm từ lâu và đã thành dấu nhận diện của nơi này giữa đồi thông. Chân tường là đá chẻ xây bằng vôi trộn mật mía, theo báo Thanh Niên không dùng xi măng.
Ai được chôn trong khuôn viên nhà thờ Domaine de Marie
Là bà Suzanne Humbert, phu nhân Toàn quyền Jean Decoux, người đứng ra vận động quyên góp dựng nhà thờ. Bà mất năm 1944 vì tai nạn trên đèo Prenn và được an táng ngay trong khuôn viên nhà thờ, chứ không phải mộ của một vị thánh hay một nữ tu như nhiều người vẫn đoán.
Nhà thờ Domaine de Marie có phải nhà thờ chính tòa Đà Lạt không
Không. Nhà thờ chính tòa của giáo phận Đà Lạt là nhà thờ Con Gà trên đường Trần Phú. Domaine de Marie là nhà thờ giáo xứ Mai Anh, ban đầu là nhà nguyện của cộng đoàn nữ tu Nữ tử Bác ái, nay do Tu hội Truyền giáo Vinh Sơn coi sóc.