Giữa đại lộ Hùng Vương rợp bóng cây cổ thụ của đô thị Mỹ Tho, cách dòng Bảo Định Giang chỉ vài trăm bước chân, có một ngôi nhà thờ mang vẻ đẹp khác hẳn những tháp chuông Gothic nhọn vút thường gặp ở miền Nam. Mặt tiền chia tầng cân đối với những hàng cột tròn, vòm cuốn nửa vòng tròn và tông màu vàng nhạt ấm áp bên ngoài, mở vào một lòng nhà thờ sơn trắng thanh thoát với mái vòm chạm trổ tinh tế.
Đó là Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho (người miền Nam quen gọi là Nhà thờ Chánh tòa Mỹ Tho), mang tước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Ngôi thánh đường hiện nay là ngôi nhà thờ thứ ba của họ đạo Mỹ Tho, khởi công từ ngày 11 tháng 8 năm 1906 và hoàn thành năm 1910. Nửa thế kỷ sau, khi Giáo hoàng Gioan XXIII thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam ngày 24 tháng 11 năm 1960 và lập Giáo phận Mỹ Tho, ngôi nhà thờ hơn năm mươi tuổi này được chọn làm nhà thờ mẹ của giáo phận trải rộng qua ba tỉnh cũ bên bờ bắc sông Tiền.
ITước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và vai trò nhà thờ mẹ vùng sông Tiền
Cả Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho lẫn toàn Giáo phận Mỹ Tho đều nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (mừng lễ ngày 8 tháng 12) làm bổn mạng đệ nhất. Trong truyền thống Công Giáo tại Việt Nam, đặc biệt ở các giáo phận gắn với Hội Thừa sai Paris (MEP) từ thế kỷ mười chín sang đầu thế kỷ hai mươi, tước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội được tôn kính sâu rộng và hiện diện ở nhiều nhà thờ chính tòa cũng như vương cung thánh đường lớn từ Bắc vào Nam. Bên cạnh bổn mạng chính ngày 8 tháng 12, từ dịp lễ cung hiến trong Năm Thánh 2000, nhà thờ còn nhận Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (15 tháng 8) làm bổn mạng thứ hai.
Với tư cách là nhà thờ chính tòa (hay chánh tòa theo phương ngữ Nam Bộ), đây là nơi đặt ngai giám mục (cathedra) của Giám mục Giáo phận Mỹ Tho. Ngay sát nhà thờ, tại cùng địa chỉ số 32 đường Hùng Vương, là Tòa giám mục Mỹ Tho và Trung tâm Mục vụ giáo phận (khánh thành năm 2010 nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập giáo phận). Sự gắn kết liền kề giữa nhà thờ chính tòa, tòa giám mục và trung tâm mục vụ biến khuôn viên số 32 Hùng Vương thành đầu mối cử hành phụng vụ, đào tạo và điều hành mục vụ của toàn giáo phận.
Theo trang giới thiệu Giáo phận Mỹ Tho của Hội đồng Giám mục Việt Nam, địa bàn giáo phận bao gồm ba tỉnh cũ là Tiền Giang, Long An (trừ một phần nhỏ thuộc Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh) và hai phần ba tỉnh Đồng Tháp cũ (phần phía bắc sông Tiền, còn phần phía nam sông Tiền như Sa Đéc thuộc Giáo phận Vĩnh Long), với tổng diện tích 9.262 km². Khi mới thành lập năm 1960, giáo phận có khoảng 55.000 giáo dân và 37 linh mục triều. Đến thống kê năm 2017 - 2018 trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam, giáo phận có 137.023 giáo dân trên tổng dân số hơn 4,34 triệu người (chiếm khoảng 3,1%), sinh hoạt tại 111 giáo xứ và 26 giáo họ trong 6 giáo hạt, với 141 linh mục (136 linh mục triều, 5 linh mục dòng) và hàng trăm tu sĩ, chủng sinh, giáo lý viên.
Vì sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tỉnh Tiền Giang cũ và tỉnh Đồng Tháp cũ hợp nhất lấy tên là tỉnh Đồng Tháp, người tra cứu địa lý hành chính mới dễ tưởng mọi nhà thờ trong tỉnh Đồng Tháp mới đều thuộc Giáo phận Mỹ Tho. Thực tế, ranh giới giáo phận Công Giáo lấy sông Tiền làm mốc tự nhiên từ năm 1960. Phần đất phía bắc sông Tiền (gồm Mỹ Tho, Gò Công, Cai Lậy, Cao Lãnh, Hồng Ngự) thuộc Giáo phận Mỹ Tho, còn phần đất phía nam sông Tiền (như vùng Sa Đéc, Lấp Vò) thuộc Giáo phận Vĩnh Long.
IIBa đời nhà thờ từ năm 1866 đến ngôi thánh đường năm 1906
Mỹ Tho là một trong những đô thị hình thành sớm nhất ở miền Tây Nam Bộ, nơi giao thương đường thủy giữa Sài Gòn và đồng bằng sông Cửu Long qua kinh Bảo Định. Các cộng đoàn Công Giáo tại vùng Mỹ Tho, Ba Giồng và Cái Bè đã nảy nở từ thế kỷ mười tám. Theo tư liệu lược sử của giáo phận, trước khi có ngôi thánh đường đứng bên đại lộ Hùng Vương hôm nay, họ đạo Mỹ Tho đã trải qua hai ngôi nhà thờ tiền nhiệm.
Ngôi nhà thờ thứ nhất được các linh mục thừa sai dựng vào đầu thập niên 1860, nhận Thánh Phanxicô Xaviê làm bổn mạng. Đến năm 1866, Giám mục Miche (Mịch) cho xây dựng ngôi nhà thờ thứ hai bề thế hơn theo lối kiến trúc Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng, đặt tên là Nhà thờ Vĩnh Tường (theo tên trấn Định Tường - Vĩnh Tường xưa) và dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Sau bốn mươi năm, khi số giáo dân ngày một đông, cha sở Régnier (người địa phương quen gọi là Cha Gẫm, một số bưu ảnh Pháp cũ chép là Régereau) đã khởi công xây dựng ngôi nhà thờ thứ ba vào ngày 11 tháng 8 năm 1906 ở phía bên kia đại lộ Bourdais (nay là đại lộ Hùng Vương) và hoàn thành năm 1910.
- 1866Nhà thờ Vĩnh Tường (ngôi thứ hai)Sau ngôi nhà thờ đầu tiên kính Thánh Phanxicô Xaviê, Giám mục Miche cho dựng ngôi nhà thờ thứ hai mang tên Vĩnh Tường theo lối Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng, kính Thánh Tâm Chúa Giêsu.
- 11.8.1906Khởi công ngôi nhà thờ hiện nay (ngôi thứ ba)Linh mục sở hạt Mỹ Tho là cha Régnier (Cha Gẫm) đặt viên đá khởi công xây dựng ngôi nhà thờ mới bên kia đại lộ Bourdais (nay là đường Hùng Vương) để đáp ứng số tín hữu ngày càng tăng.
- 1910Hoàn thành và khánh thànhSau bốn năm thi công trên nền đất sình ven sông Bảo Định, công trình hoàn thành năm 1910 với lối kiến trúc Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng, trở thành một trong những công trình tôn giáo tiêu biểu của đô thị Mỹ Tho đầu thế kỷ hai mươi.
- 24.11.1960Trở thành nhà thờ chính tòaGiáo hoàng Gioan XXIII ban sắc chỉ thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam và thành lập Giáo phận Mỹ Tho (tách từ Địa phận Sài Gòn), bổ nhiệm Đức cha Giuse Trần Văn Thiện làm giám mục tiên khởi. Nhà thờ Mỹ Tho được chọn làm nhà thờ chính tòa của giáo phận mới.
- 1958 và 16.2.1995Dựng tháp chuông bên hôngQuả chuông đầu tiên vốn treo ở lầu chuông bên hông nữ. Năm 1958, cha sở Phaolô Nguyễn Minh Chiếu dời chuông sang tháp cao dựng bên nam. Đến ngày 16 tháng 2 năm 1995, cha sở Giuse Nguyễn Văn Chúc xây dựng tháp chuông tách rời kiên cố như hiện nay.
- 21.1.2000Thánh lễ cung hiến nhà thờ chính tòaTrong Năm Thánh 2000, Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc cử hành trọng thể Thánh lễ Cung hiến Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho và chọn Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (15 tháng 8) làm bổn mạng thứ hai của nhà thờ.
- 2006Đại trùng tu kỷ niệm 100 năm khởi côngCha sở Giacôbê Hà Văn Xung cùng giáo dân trùng tu tổng thể ngôi thánh đường tròn một thế kỷ, nới rộng lòng nhà thờ, thay ngói mới, xây lại phòng thánh, chỉnh trang tháp chuông và đặt Chặng Đàng Thánh Giá chung quanh nhà thờ.
Từ năm 1960 đến nay, ngai tòa tại Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho đã trải qua bốn đời giám mục chính tòa gồm Đức cha Giuse Trần Văn Thiện (1960 - 1989), Đức cha Anrê Nguyễn Văn Nam (giám mục phó từ 1975, chính tòa 1989 - 1999), Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc (1999 - 2013, sau làm Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh và giữ vai trò Giám quản Tông tòa Mỹ Tho trong thời gian trống tòa 2013 - 2014) và từ ngày 30 tháng 8 năm 2014 là Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm (bổ nhiệm ngày 26 tháng 7 năm 2014). Ngoài ra còn có Tổng giám mục Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang từng làm giám mục phó tại đây giai đoạn 1965 - 1968.
Một điểm sử liệu đáng lưu ý là ngôi nhà thờ hoàn thành từ năm 1910 và trở thành nhà thờ chính tòa từ năm 1960, nhưng nghi thức cung hiến (dedicatio) trọng thể với việc xức dầu thánh trên bàn thờ và các cột tường nhà thờ được cử hành vào ngày 21 tháng 1 năm 2000 dưới thời Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc nhân dịp Đại Năm Thánh 2000.
IIIKiến trúc Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng và lý do không xây tháp cao trên mái
Giữa bối cảnh phần lớn nhà thờ Công Giáo tại Việt Nam đầu thế kỷ hai mươi chọn lối Gothic với vòm nhọn và tháp chuông vươn cao, Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho kế thừa truyền thống của ngôi nhà thờ Vĩnh Tường năm 1866 khi chọn phong cách Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng. Ngôn ngữ kiến trúc này nhấn vào tỷ lệ ngang vững chãi, các thức cột cổ điển, vòm bán nguyệt (nửa vòng tròn) và trán tường hình tam giác (pediment) ở mặt đứng.
Theo tư liệu lịch sử giáo xứ và trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam, toàn bộ công trình cao 24 mét, dài 53 mét và rộng hơn 17 mét. Tư liệu giáo xứ ghi rõ vì nhà thờ xây trên nền đất sình yếu ven sông rạch nên chiều cao được khống chế ở mức 24 mét và không đặt tháp chuông nặng trên mặt tiền để bảo đảm an toàn lâu dài.
Mặt bằng chia thành một gian chính ở giữa và hai hành lang phụ hai bên. Các hàng cột tròn nâng đỡ hệ mái vòm uốn cong liên tiếp, tạo cảm giác trang nghiêm và thoáng rộng.
Bên trong nhà thờ lấy màu trắng làm chủ đạo, nổi bật các đường gờ chỉ và hoa văn đắp nổi trên vòm trần châu Âu. Trong đợt trùng tu kỷ niệm 100 năm (2006), lòng nhà thờ được nới rộng thêm, thay ngói mới và xây lại phòng thánh.
Do mặt tiền chính kết thúc bằng trán tường tam giác cổ điển nâng tượng Đức Mẹ trên đỉnh mái mà không có tháp chuông gắn liền, tháp chuông được xây tách rời bên hông nhà thờ (khối tháp hiện nay dựng ngày 16 tháng 2 năm 1995 thời cha sở Giuse Nguyễn Văn Chúc).
Khách quen nhìn nhà thờ Đức Bà Sài Gòn hay các nhà thờ Gothic thường ngạc nhiên khi thấy mặt tiền Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho không có hai tháp chuông cao vút và đôi khi tưởng tháp chuông cũ đã bị tháo dỡ. Thực tế, ngay từ bản thiết kế năm 1906 của cha sở Régnier trên nền đất sình Mỹ Tho, mặt tiền đã được tạo tác theo lối đền đài Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng với đỉnh mái tam giác đặt tượng Đức Mẹ, còn chuông được treo ở tháp riêng bên hông.
IVThế đất cận giang giữa vùng sông Tiền và Bảo Định Giang
Mục này trình bày góc đọc tham khảo của thư viện theo phong thủy truyền thống Á Đông để đối chiếu cảnh quan đô thị sông nước miền Tây, hoàn toàn không phải giáo lý hay quy chuẩn xây dựng của Giáo hội Công Giáo.
Xét về thế đất lớn của vùng châu thổ Cửu Long, đô thị Mỹ Tho nằm ở nơi giao hội giữa nhánh sông Tiền mênh mông ở phía nam và dòng Bảo Định Giang uốn lượn đổ vào nội ô. Trong phép xem đất vùng đồng bằng sông nước (bình dương thủy pháp), nơi hai dòng nước lớn nhỏ giao nhau là chỗ thủy tụ, vừa mở đường thuyền bè thương hồ từ thuở khai hoang vừa kết tụ sinh khí cho phố thị.
Xét về trục đường và minh đường, ngôi nhà thờ năm 1906 được cha sở Régnier dời sang bờ bên kia đại lộ Bourdais (nay là đại lộ Hùng Vương), một trục đường rộng trồng cây xanh chạy thẳng qua trung tâm Mỹ Tho, cách bờ sông Bảo Định chỉ một quãng ngắn về phía đông. Khoảng sân trước mặt tiền thông ra đại lộ rộng rãi đóng vai trò minh đường sáng sủa, đón gió mát từ sông Tiền và kinh Bảo Định thổi vào.
Xét về hình thế công trình, quyết định giữ chiều cao ở mức hai mươi bốn mét và trải dài năm mươi ba mét theo lối Phục Hưng vừa giải bài toán kỹ thuật trên nền đất sình yếu đồng thời rất hợp với cảnh quan bình nguyên sông nước. Thay vì vươn nhọn đối chọi với gió bão miền cửa sông, khối nhà đầm chắc, cân xứng và mở rộng theo chiều ngang tạo thế tọa ổn (ngồi vững trên nền đất mềm), hài hòa với những hàng cây cổ thụ dọc đại lộ Hùng Vương.
VLễ tiết tại nhà thờ chính tòa và truyền thống hành hương của giáo phận
Là nhà thờ mẹ của Giáo phận Mỹ Tho, lịch phụng vụ tại đây quy tụ các đại lễ của toàn giáo phận bên cạnh sinh hoạt hằng ngày của giáo xứ chính tòa. Bảng dưới đây tóm lược các kỳ lễ chính trong năm.
| Thời điểm | Lễ tiết | Ý nghĩa tại Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho |
|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng đệ nhất của cả Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho lẫn toàn Giáo phận Mỹ Tho. |
| 15 tháng 8 | Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời | Lễ bổn mạng thứ hai của Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho, được Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc chọn trong dịp lễ cung hiến Năm Thánh 2000. |
| 21 tháng 1 | Kỷ niệm cung hiến Nhà thờ chính tòa | Nhắc nhớ Thánh lễ cung hiến trọng thể ngôi nhà thờ chính tòa cử hành ngày 21 tháng 1 năm 2000. |
| Sáng thứ Năm Tuần Thánh | Thánh lễ Làm Phép Dầu | Linh mục đoàn từ 6 giáo hạt thuộc ba tỉnh cũ quy tụ quanh Giám mục giáo phận để làm phép dầu thánh và lặp lại lời hứa linh mục. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ Tam Nhật Vượt Qua cử hành trọng thể tại nhà thờ chính tòa. |
| 24 tháng 11 | Kỷ niệm thành lập Giáo phận Mỹ Tho và Lễ Các Thánh Tử Đạo Việt Nam | Ngày 24 tháng 11 vừa là lễ trọng kính Các Thánh Tử Đạo Việt Nam vừa trùng đúng ngày ban sắc chỉ thành lập Giáo phận Mỹ Tho (24.11.1960). |
| 25 tháng 12 | Đại lễ Giáng Sinh | Đêm canh thức và thánh lễ Giáng Sinh thu hút đông đảo giáo dân và người dân đô thị Mỹ Tho về khuôn viên đại lộ Hùng Vương. |
Gắn liền với đời sống đức tin của Giáo phận Mỹ Tho còn có truyền thống tôn kính các vị tử đạo trên mảnh đất Định Tường xưa, nổi bật là cha Thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu (chịu xử trảm tại Mỹ Tho ngày 7 tháng 4 năm 1861, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên thánh năm 1988) và ông trùm Thánh Anrê Nguyễn Kim Thông (qua đời tại Mỹ Tho năm 1855). Giáo phận đã xây dựng và khánh thành Trung tâm Hành hương Ba Giồng (tại ấp Tân Quới, xã Tân Hương, tức xã Tân Lý Đông, huyện Châu Thành cũ) vào ngày 24 tháng 11 năm 2017 và chọn ngày 7 tháng 4 hằng năm làm ngày hành hương truyền thống của toàn giáo phận kính cha Thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 32 đường Hùng Vương, phường Mỹ Tho (Phường 7 rồi Phường 1, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang cũ), tỉnh Đồng Tháp
- Đường tới
- Nhà thờ tọa lạc tại số 32 đường Hùng Vương, phường Mỹ Tho (Phường 7 rồi Phường 1, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang cũ), tỉnh Đồng Tháp, ngay trung tâm đô thị Mỹ Tho, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 70 km về phía tây nam.
- Toạ độ
- 10.3614, 106.365
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho mở cửa đón tín hữu và khách tham quan vào các giờ lễ trong ngày. Khi vào thăm lòng nhà thờ, khách cần ăn mặc trang nhã, bỏ mũ nón, giữ trật tự và không bước lên khu vực cung thánh hay dùng đèn nháy chụp ảnh trong lúc cộng đoàn đang cử hành thánh lễ. Khuôn viên Tòa giám mục và Trung tâm Mục vụ bên cạnh là nơi làm việc nội bộ của giáo phận, khách chỉ đi vào các khu vực mở cửa cho công chúng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho xây năm nào và ai là người khởi công
Ngôi nhà thờ hiện nay là ngôi nhà thờ thứ ba của họ đạo Mỹ Tho (sau ngôi đầu tiên đầu thập niên 1860 và Nhà thờ Vĩnh Tường năm 1866), do linh mục sở hạt Régnier (quen gọi là Cha Gẫm) khởi công ngày 11 tháng 8 năm 1906 và hoàn thành năm 1910. Đến ngày 24 tháng 11 năm 1960, khi Giáo phận Mỹ Tho được thành lập, ngôi nhà thờ này trở thành nhà thờ chính tòa.
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho được xây theo kiến trúc gì
Nhà thờ được xây dựng theo phong cách Hy Lạp - Rôma thời Phục Hưng, cao 24 mét, dài 53 mét và rộng hơn 17 mét. Do xây trên nền đất sình yếu của Mỹ Tho nên nhà thờ không dựng tháp cao trên mái mặt tiền mà đặt tượng Đức Mẹ trên đỉnh trán tường tam giác, còn tháp chuông được xây tách rời bên hông.
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho được cung hiến năm nào và mừng lễ bổn mạng ngày nào
Nhà thờ và cả Giáo phận Mỹ Tho đều nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (8 tháng 12) làm bổn mạng đệ nhất. Trong Năm Thánh 2000 (ngày 21 tháng 1 năm 2000), Đức cha Phaolô Bùi Văn Đọc đã cử hành trọng thể Thánh lễ Cung hiến Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho và chọn Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (15 tháng 8) làm bổn mạng thứ hai.
Giáo phận Mỹ Tho gồm những vùng nào
Giáo phận Mỹ Tho gồm địa bàn tỉnh Tiền Giang cũ, tỉnh Long An cũ (trừ một phần nhỏ thuộc Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh) và hai phần ba tỉnh Đồng Tháp cũ ở phía bắc sông Tiền. Phần đất phía nam sông Tiền (như Sa Đéc) thuộc Giáo phận Vĩnh Long.
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho nằm ở đâu
Nhà thờ nằm tại số 32 đường Hùng Vương, phường Mỹ Tho (Phường 7 rồi Phường 1, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang cũ), tỉnh Đồng Tháp, cùng khuôn viên với Tòa giám mục và Trung tâm Mục vụ Giáo phận Mỹ Tho.