Bước vào trong, điều đầu tiên quý vị nhận ra là màu trắng. Tường trắng, cột trắng, trần trắng, và ánh nắng châu thổ hắt qua cửa làm cả lòng nhà thờ sáng đều chứ không tối và nhiều bóng như các nhà thờ theo lối Gothic mà quý vị hay gặp. Nhìn lên, các vòm cuốn đều tròn đầu chứ không vuốt nhọn, và những hàng cột đỡ vòm cũng tròn chứ không có cạnh.
Đó không phải chuyện màu sơn hay sở thích của thợ. Đó là dấu hiệu của một dòng kiến trúc khác hẳn: lối Hy Lạp Rôma thời Phục Hưng, dòng lấy tỷ lệ cân đối và hình tròn làm chuẩn, chứ không lấy chiều cao và đường nhọn làm phương tiện. Ở châu thổ, đây là một trong ít ngôi nhà thờ chính tòa đi theo dòng ấy.
ITước Hiệu Vô Nhiễm Và Nghĩa Chữ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ này dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ bổn mạng rơi vào ngày 8 tháng 12. Nhiều tư liệu gọi thẳng là nhà thờ Đức Mẹ Vô Nhiễm Mỹ Tho, và một số nơi viết gọn thành Đức Mẹ Vô Nhiễm. Cả ba cách đều chỉ cùng một tước hiệu.
Cũng như ở Vĩnh Long, tại Mỹ Tho có hai lớp lòng sùng kính chồng lên nhau mà quý vị nên tách bạch. Lớp thứ nhất là tước hiệu của chính ngôi nhà thờ, kính Đức Mẹ. Lớp thứ hai thuộc về cả giáo phận: ngày hành hương chung của giáo phận Mỹ Tho là ngày 7 tháng 4, kính thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu, một vị thánh tử đạo người bản xứ. Một đấng thuộc lòng sùng kính phổ quát của Giáo hội, một đấng thuộc về chính mảnh đất này.
Vô Nhiễm Nguyên Tội là một tín điều của Công giáo, công bố năm 1854, dạy rằng Đức Maria ngay từ lúc được thụ thai đã không mắc nguyên tội. Ngày lễ dành cho tín điều ấy là 8 tháng 12, và trong lịch phụng vụ đây là một lễ trọng. Đặt tước hiệu này cho một ngôi nhà thờ khởi công năm 1906 là đặt theo một lòng sùng kính vừa được Giáo hội xác định chưa lâu trước đó, điều rất thường thấy ở các nhà thờ dựng vào quãng ấy.
Còn chữ chính tòa thuộc về tổ chức. Giáo hội Công giáo chia địa bàn thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một giám mục coi sóc. Ngôi nhà thờ nào có đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục ấy, thì gọi là nhà thờ chính tòa. Chiếc ngai đặt trong cung thánh là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc, nên mỗi giáo phận chỉ có đúng một ngôi như vậy, và ngôi ấy được kể là nhà thờ mẹ của cả giáo phận. Lễ truyền chức và thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh đều cử hành tại đây.
Về ngày lập giáo phận Mỹ Tho thì tư liệu ghi khác nhau, xin nêu thẳng cả hai. Nhiều nguồn ghi giáo phận được lập ngày 24 tháng 11 năm 1960 theo sắc chỉ Venerabilium Nostrorum, văn kiện thiết lập hàng giáo phẩm tại Việt Nam. Trong khi đó, trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi ngày ban sắc chỉ là 27 tháng 11 năm 1960, với tên sắc chỉ ghi là Quod Venerabiles Fratres, và cho biết văn kiện được công bố công khai ngày 8 tháng 12 năm 1960. Chênh lệch ba ngày cùng hai cách gọi tên sắc chỉ là chỗ chúng tôi chưa tra được bản văn gốc để nói dứt điểm, nên ghi cả hai.
Điều các nguồn thống nhất là địa bàn và quy mô. Giáo phận Mỹ Tho tách ra từ địa hạt Sài Gòn, trải trên vùng Tiền Giang và Long An cũ cùng khoảng hai phần ba đất Đồng Tháp cũ, coi sóc 94 giáo xứ với khoảng 137.260 giáo dân theo thống kê năm 2017. Tư liệu của giáo phận cũng nhấn rằng dù mốc thành lập là năm 1960, đời sống Công giáo ở vùng này đã có từ hơn hai trăm năm trước đó.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là về tháp chuông. Khách tới nơi thấy một tháp chuông đứng tách khỏi thân nhà thờ, dáng cổ, và thường cho rằng đó là phần còn lại nguyên vẹn từ năm 1906.
Tư liệu ghi khác. Tháp chuông hiện nay được dựng lại năm 1995, và nó đứng tách rời chứ không gắn vào mặt tiền như phần lớn nhà thờ cùng thời. Vì vậy khi quý vị đọc một bài mô tả tháp chuông của ngôi này, nên xem bài ấy viết trước hay sau năm 1995. Cần nói thêm rằng tháp chuông đứng tách rời không phải chuyện lạ trong kiến trúc nhà thờ, đó là một lối có từ lâu ở châu Âu, nhưng ở Việt Nam thì hiếm, nên dễ khiến người xem nghĩ đó là nét gốc của công trình.
IIMột Trăm Năm Của Khối Tường Trắng
Ngôi nhà thờ này dựng trong bốn năm, một quãng ngắn nếu đem so với Long Xuyên mất mười lăm năm hay Cần Thơ mất mười bảy năm. Nhưng lịch sử của nó lại dài hơn cả hai, vì tính từ năm hoàn thành tới nay đã hơn một thế kỷ, và trong thế kỷ ấy công trình đã đi qua vài lần sửa chữa cùng một lần đổi vai.
- 1906Khởi côngNgày 11 tháng 8, công trình đặt móng trên khoảnh đất rộng hơn 2.000 mét vuông tại khu trung tâm Mỹ Tho.
- 1910Khánh thànhCông trình xong sau bốn năm, theo lối Hy Lạp Rôma thời Phục Hưng, cao 24 mét, dài 53 mét, rộng hơn 17 mét.
- 1960Lập giáo phận Mỹ ThoGiáo phận Mỹ Tho được lập khi tách từ địa hạt Sài Gòn. Nguồn ghi ngày 24 hoặc 27 tháng 11, văn kiện công bố ngày 8 tháng 12. Ngôi nhà thờ từ đó là nơi đặt ngai tòa của giám mục giáo phận.
- 1988Vị thánh của ngày hành hương giáo phậnLinh mục Phêrô Nguyễn Văn Lựu, tử đạo ngày 7 tháng 4 năm 1861, được tôn phong hiển thánh trong nhóm 117 vị tử đạo tại Việt Nam. Ngày 7 tháng 4 về sau thành ngày hành hương của cả giáo phận.
- 1995Dựng lại tháp chuôngTháp chuông được dựng lại, đứng tách khỏi thân nhà thờ. Đây là lý do nhiều tư liệu viết trước và sau năm này mô tả tháp chuông khác nhau.
- 2006Trùng tu mừng một trăm nămCông trình được trùng tu nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày khởi công, giữ nguyên hình thức và ba màu chủ đạo là vàng, viền trắng và mái ngói đỏ.
- 2020Sáu mươi năm giáo phậnGiáo phận Mỹ Tho giữ dịp kỷ niệm sáu mươi năm thành lập, với loạt tư liệu về các vị chủ chăn và về lịch sử các họ đạo trong vùng.
Một chỗ tư liệu ghi thiếu, xin nêu thẳng. Các nguồn đã dẫn đều ghi năm khởi công và năm khánh thành, nhưng không nguồn nào nêu ngày cung hiến của ngôi nhà thờ. Trong Công giáo, cung hiến là nghi thức dâng hẳn công trình cho việc thờ phượng, và ngày ấy là một mốc riêng, khác với ngày khánh thành. Đây là chỗ còn trống, không nên suy ra hai mốc trùng nhau.
IIICột Tròn, Vòm Cuốn Và Ba Màu Của Mặt Ngoài
Tư liệu gọi lối dựng ở đây là Hy Lạp Rôma thời Phục Hưng. Cụm chữ ấy nghe dài nhưng ý rất gọn: đây là dòng lấy lại bộ ngôn ngữ kiến trúc của thời cổ đại, tức cột tròn, vòm cuốn tròn đầu, mặt tiền đối xứng và tỷ lệ cân đối, rồi dùng lại nó trong các công trình đời sau. Nó gần như đối lập với lối Gothic mà quý vị gặp ở nhà thờ chính tòa Cần Thơ, nơi mọi vòm đều vuốt nhọn và mọi đường đều đẩy mắt người xem lên cao.
Chỗ khác nhau ấy không chỉ là hình thức. Vòm nhọn của Gothic được nghĩ ra để đưa lực xuống các trụ đỡ, nhờ đó nâng trần lên rất cao mà tường vẫn mỏng. Vòm tròn của lối cổ đại thì đòi tường dày hơn và trần thấp hơn, nhưng đổi lại cho một không gian rộng ngang, sáng đều và yên. Ở Mỹ Tho, cái yên ấy được nhân lên bởi nội thất gần như trắng hoàn toàn.
Lòng nhà thờ chia theo lối cổ điển: một gian giữa rộng chạy thẳng về cung thánh, hai gian hẹp hơn ở hai bên, ngăn cách bằng hàng cột tròn đỡ vòm. Cách chia này hướng mọi hàng ghế về cùng một điểm.
Trần làm theo kiểu vòm châu Âu, trên mặt vòm có chạm hoa văn. Đây là phần giữ lại rõ nhất dấu vết của lối Phục Hưng trong lòng công trình.
Tường, cột và trần đều lấy màu trắng, khiến ánh nắng vào qua cửa được phản chiếu đều khắp lòng nhà thờ. Kết quả là một không gian sáng và ít bóng, khác hẳn thứ ánh sáng nhiều màu của nhà thờ Gothic lắp kính màu.
Bên ngoài lấy ba màu chủ đạo là vàng ở mảng tường, trắng ở các đường viền và gờ chỉ, đỏ ở mái ngói. Bộ ba màu này là thứ khiến công trình nhận ra được ngay từ đầu phố.
Tháp chuông không gắn vào mặt tiền mà đứng riêng, và theo tư liệu thì được dựng lại năm 1995. Lối tháp chuông đứng riêng có từ lâu ở châu Âu nhưng hiếm gặp ở Việt Nam.
Phần trong cùng, nơi đặt bàn thờ, nhà tạm giữ Thánh Thể và ngai tòa của giám mục. Chính chiếc ngai ấy làm nên tư cách chính tòa của ngôi nhà thờ. Khu này dành cho người có phận sự.
| Yếu tố | Lối Hy Lạp Rôma Phục Hưng tại Mỹ Tho | Lối Gothic của nhà thờ cùng thời |
|---|---|---|
| Hình vòm | Vòm cuốn tròn đầu | Vòm cuốn vuốt nhọn |
| Cột đỡ | Cột tròn theo thức cổ điển | Trụ bó nhiều thanh đứng |
| Chiều nhấn | Nhấn chiều ngang và tỷ lệ cân đối | Nhấn chiều cao và đường hướng lên |
| Ánh sáng trong lòng | Sáng đều, ít bóng, nội thất trắng | Nhiều màu và nhiều bóng, kính màu lớn |
| Tháp chuông | Đứng tách rời khỏi thân nhà thờ | Gắn liền vào mặt tiền, một hoặc hai tháp |
Một điều về khoảnh đất. Toàn khu rộng hơn 2.000 mét vuông, trong khi thân nhà thờ dài 53 mét và rộng hơn 17 mét, tức phần xây chiếm chưa tới một nửa. Phần còn lại là sân và cây. Với một công trình nằm giữa khu trung tâm của một thành phố châu thổ, giữ được tỷ lệ đất trống như vậy là điều hiếm, và nó là lý do vì sao ngôi này giữ được cái vẻ yên mà nhiều nhà thờ trong phố đã mất.
IVThế Đất Và Hướng
Xin rào trước cho rõ. Công giáo không dạy phong thủy. Hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành, và lối cổ trong đạo là quay cung thánh về hướng đông, phía mặt trời mọc. Đó là quy tắc của đạo chứ không phải lựa chọn theo la bàn phong thủy. Phần dưới đây là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy. Nó không phải điều chép trong tư liệu của giáo phận.
Một, đất của một cửa sông lớn. Mỹ Tho nằm bên nhánh Tiền, ở quãng gần cửa biển, nơi dòng đã rộng và đã chậm. Trong phép xem đất, nước chảy chậm và rộng được xếp vào loại thủy hoãn, khác với nước xiết ở thượng nguồn. Sách xưa cho rằng thủy hoãn thì khí tụ, và đất ở quãng ấy hợp với chỗ quần cư lâu dài hơn là chỗ tạm. Mỹ Tho vốn là một trong những phố thị hình thành sớm nhất của châu thổ, và cái sớm ấy, đọc theo lối cũ, có phần nằm ở chỗ thế nước.
Hai, phần đất trống chiếm hơn một nửa khuôn viên. Theo lối đọc cổ truyền, khoảng đất bằng trước cửa gọi là minh đường, và sách xưa đòi minh đường phải rộng, bằng và sáng. Ở đây khuôn viên rộng hơn 2.000 mét vuông mà phần xây chưa tới một nửa, nên xét theo thước cũ thì minh đường của ngôi này thuộc loại đủ, điều mà nhà thờ trong phố hiếm khi có được. Cần nói ngay rằng phần đất trống ấy tồn tại vì nhu cầu thật của nếp đạo, tức chỗ cho giáo dân đứng tràn ra trong các dịp lễ lớn, chứ không vì ai tính theo phép xem đất.
Ba, khối nằm ngang đọc theo hình thể. Công trình cao 24 mét mà dài tới 53 mét, tức khối nằm ngang rõ rệt. Xét theo hình thể ngũ hành, khối trải dài và bè bề ngang thuộc hành Thổ, cái thế của gò đất, được sách cũ xếp vào hành của sự ổn định. Tháp chuông đứng tách rời lại là một khối đứng thuộc hành Mộc. Đặt hai khối ấy cạnh nhau, theo lối đọc cũ, là đặt một thế đứng bên một thế nằm, và bố cục ấy được coi là có nhịp hơn là chỉ có một khối duy nhất. Xin nhắc lại rằng đây là nhận xét về hình khối, không phải một phán đoán tốt xấu.
Bốn, màu sắc theo mắt cổ truyền. Mặt ngoài lấy ba màu vàng, trắng và đỏ. Trong bảng ngũ sắc của sách cũ, vàng thuộc Thổ, trắng thuộc Kim, đỏ thuộc Hỏa. Theo lẽ tương sinh thì Hỏa sinh Thổ và Thổ sinh Kim, nên bộ ba màu này nằm liền nhau trên vòng sinh. Chúng tôi nêu ra như một sự trùng khớp thú vị của bảng màu, tuyệt nhiên không phải để nói rằng người dựng chọn màu theo ngũ hành, vì ba màu ấy là bộ màu quen thuộc của kiến trúc thời Phục Hưng châu Âu.
Năm, chỗ quý vị nên tự kiểm. Chúng tôi chưa tra được tư liệu nào nói cung thánh của ngôi này quay về phương nào. Nếu quý vị tới nơi, đứng ở cuối lòng nhà thờ nhìn thẳng lên bàn thờ thì hướng ấy chính là hướng phụng vụ của công trình. Nếu nó quay về phía đông thì ngôi nhà thờ giữ đúng lối cổ của đạo, còn nếu không thì cũng thường, vì công trình dựng giữa khu phố đã có sẵn thế đường.
VLễ Và Nếp Đạo Trong Năm
Là nhà thờ chính tòa, nơi này giữ đủ lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công giáo, tính theo dương lịch. Điều riêng của giáo phận Mỹ Tho là một ngày hành hương cố định của cả giáo phận, rơi vào ngày 7 tháng 4 và kính một vị thánh tử đạo người bản xứ.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Ngày 7 tháng 4 | Ngày hành hương của giáo phận | Kính thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu, linh mục tử đạo năm 1861, được tôn phong hiển thánh năm 1988. Giáo dân toàn giáo phận về trung tâm hành hương mang tên ngài. |
| Tuần Thánh và lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Trong Tuần Thánh có thánh lễ Dầu, nghi lễ mang tính giáo phận do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| Ngày 8 tháng 12 | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ theo tước hiệu của chính ngôi nhà thờ, và là lễ trọng trong lịch phụng vụ chung. |
| Ngày 2 tháng 11 và cả tháng Mười Một | Cầu cho các tín hữu đã qua đời | Giáo dân trong vùng giữ lệ ra phần mộ và dự thánh lễ cầu cho người đã khuất. |
| Mùa Vọng và ngày 25 tháng 12 | Mùa Vọng và lễ Giáng Sinh | Dịp quy tụ đông nhất trong năm. Phần sân rộng trong khuôn viên được dùng làm chỗ đứng khi trong lòng nhà thờ hết chỗ. |
Về vị thánh của ngày 7 tháng 4, xin ghi đúng phần thuộc lòng sùng kính. Phêrô Nguyễn Văn Lựu là một linh mục người bản xứ, chịu tử đạo ngày 7 tháng 4 năm 1861, và được tôn phong hiển thánh năm 1988 trong nhóm 117 vị tử đạo tại Việt Nam. Giáo phận Mỹ Tho lập một trung tâm hành hương mang tên ngài, và mỗi năm vào đúng ngày ấy thì giáo dân các giáo xứ trong vùng về đó. Đây là nếp kính nhớ, không phải một cuộc lễ hội.
Nếp thứ hai của vùng là chầu lượt, mà giáo dân miền Tây quen gọi là chầu phiên. Mỗi giáo xứ nhận một phiên chầu Thánh Thể trong năm, tới phiên mình thì dọn dẹp trang hoàng và mời các xứ chung quanh sang chầu chung. Với 94 giáo xứ trải trên một địa bàn rộng, chuỗi phiên chầu ấy chạy gần như suốt năm.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 32 đường Hùng Vương, thành phố Mỹ Tho cũ, tỉnh Đồng Tháp
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 32 đường Hùng Vương, thành phố Mỹ Tho cũ, tỉnh Đồng Tháp, trong khu trung tâm gần bờ nhánh Tiền. Bộ ba màu vàng, trắng và mái ngói đỏ cùng tháp chuông đứng tách rời là mốc nhận ra công trình.
- Toạ độ
- 10.3614, 106.365
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách xin ngồi phía cuối hoặc đợi bên ngoài, không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Khu cung thánh, nơi đặt bàn thờ và ngai tòa của giám mục, dành cho người có phận sự.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho
Contribute photos, information or video for My Tho CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho thờ ai
Ngôi nhà thờ dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ bổn mạng ngày 8 tháng 12. Cần phân biệt với ngày hành hương chung của giáo phận Mỹ Tho là ngày 7 tháng 4, kính thánh Phêrô Nguyễn Văn Lựu. Một đấng thuộc tước hiệu ngôi nhà thờ, một đấng thuộc cả giáo phận.
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho xây năm nào
Khởi công ngày 11 tháng 8 năm 1906 và khánh thành năm 1910, tức mất bốn năm. Công trình cao 24 mét, dài 53 mét, rộng hơn 17 mét, trên khoảnh đất hơn 2.000 mét vuông. Năm 2006 được trùng tu nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày khởi công.
Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho theo lối kiến trúc gì
Theo tư liệu, đây là lối Hy Lạp Rôma thời Phục Hưng, tức dòng lấy lại bộ ngôn ngữ của kiến trúc cổ đại: cột tròn, vòm cuốn tròn đầu, mặt tiền đối xứng, tỷ lệ cân đối. Nó gần như đối lập với lối Gothic vốn lấy vòm nhọn và chiều cao làm phương tiện chính.
Tháp chuông nhà thờ Mỹ Tho có từ năm 1906 không
Không. Theo tư liệu, tháp chuông hiện nay được dựng lại năm 1995 và đứng tách khỏi thân nhà thờ. Vì thế khi đọc một bài mô tả tháp chuông của ngôi này, quý vị nên xem bài ấy viết trước hay sau năm 1995.
Giáo phận Mỹ Tho thành lập năm nào
Năm 1960, khi tách từ địa hạt Sài Gòn, nhưng nguồn ghi ngày khác nhau. Nhiều nguồn ghi ngày 24 tháng 11 năm 1960 theo sắc chỉ Venerabilium Nostrorum, còn trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi ngày ban sắc chỉ là 27 tháng 11 năm 1960 và văn kiện công bố ngày 8 tháng 12 năm ấy.