Đứng ở khoảng sân trên đường Trần Hưng Đạo, quý vị nhìn lên hai ngọn tháp và sẽ thấy ngay chúng không giống tháp nhà thờ thường gặp. Không phải hai khối vuông đặc, cũng không phải hai tháp kim nhọn. Đây là hai thân thon cao vút, mỗi thân đặt trên một cặp đường cong vòng lên đỡ lấy nó. Người dựng nói rõ ý: đó là hai ngọn nến đang cháy được hai bàn tay nâng lên trời.
Cách tạo hình ấy nói lên cái riêng của ngôi nhà thờ này. Nó không mượn vòm nhọn Gothic của châu Âu, cũng không mượn mái đình cong của làng Việt. Nó dựng hình theo một ý nghĩa, rồi để hình khối tự nói ra ý nghĩa ấy. Và ý nghĩa ở đây gắn với tước hiệu của nhà thờ: Thánh Tâm Chúa Giêsu, tức Trái Tim Chúa, một lòng sùng kính lấy lửa và ánh sáng làm dấu chỉ quen thuộc.
ITước Hiệu Thánh Tâm Và Nghĩa Của Chữ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ này dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Tư liệu ghi tước hiệu ấy được đặt cho nhà thờ từ ngày 17 tháng 8 năm 1908, tức hai năm sau khi ngôi nhà thờ đầu tiên dựng xong. Trong Công giáo, tước hiệu không phải một cái tên phụ mà là phần thờ tự: nó định ngày lễ lớn nhất của nhà thờ, định tên các hội đoàn, và ở đây nó định luôn cả ý tạo hình của công trình dựng lại gần một trăm năm sau.
Thánh Tâm nghĩa là Trái Tim Chúa Giêsu, một lòng sùng kính lấy hình ảnh trái tim làm dấu chỉ cho tình yêu của Chúa đối với con người. Lễ Thánh Tâm không rơi vào một ngày cố định trong dương lịch mà là một lễ di động: mừng vào ngày thứ Sáu sau tuần lễ kính Mình Máu Chúa, nên thường rơi vào tháng Sáu. Cả tháng Sáu vì thế được gọi là tháng Thánh Tâm trong nếp đạo.
Còn nhà thờ chính tòa là ngôi nhà thờ có đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục coi sóc giáo phận. Ngai tòa đặt trong khu cung thánh, phần trong cùng của nhà thờ, cạnh bàn thờ. Vì ngai tòa là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc, ngôi ấy được coi là nhà thờ mẹ của cả giáo phận: lễ truyền chức linh mục, thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh và các nghi lễ trọng nhất đều cử hành tại đây. Mỗi giáo phận chỉ có một ngôi như vậy, và điều làm nó khác các nhà thờ giáo xứ không phải kích thước mà là chức năng ấy.
Về giáo phận, tư liệu ghi giáo phận Thái Bình được lập ngày 9 tháng 3 năm 1936, khi phần địa bàn phía bắc của giáo phận Bùi Chu được tách ra. Địa bàn gồm đất hai tỉnh Thái Bình và Hưng Yên cũ, rộng khoảng 2.207 ki lô mét vuông, coi sóc 108 giáo xứ với chừng 133.156 giáo dân. So với các giáo phận khác, đây là một địa bàn hẹp nhưng có mật độ giáo dân cao, đúng đặc điểm của vùng châu thổ phía nam sông Hồng. Ngôi nhà thờ dựng năm 1906 mang vai trò nhà thờ chính tòa ngay từ khi giáo phận được lập.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây, xin nói bằng giọng sử liệu: ngôi nhà thờ đang đứng không phải công trình năm 1906. Ngôi nhà thờ đầu tiên do một kiến trúc sư người Tây Ban Nha vẽ mẫu theo lối Gothic, dựng bằng gạch nung thủ công, đất và vữa vôi, đã qua hai đợt tu sửa trong các năm 1967 và 1995. Công trình hiện nay là một ngôi nhà thờ khác, khởi công ngày 17 tháng 7 năm 2005 và hoàn thành năm 2007, lớn hơn nhiều và tạo hình theo một ý hoàn toàn khác.
Nhầm lẫn dễ xảy ra vì cả hai lớp đều được gọi bằng một cái tên và đều mang một tước hiệu. Khi đọc tư liệu nào về nhà thờ chính tòa Thái Bình, quý vị nên xem bài ấy mô tả lớp nào trong hai lớp: bài viết trước năm 2005 gần như chắc chắn nói về ngôi cũ.
IIHai Ngôi Nhà Thờ Trên Một Nền
Lịch sử nơi này gồm hai lớp công trình nối nhau trên cùng một khoảnh đất, cộng thêm một lớp lịch sử giáo phận nằm giữa hai lớp ấy. Các mốc dưới đây chỉ thuộc việc lập giáo phận, xây dựng, trùng tu và cung hiến.
- 1906Dựng ngôi nhà thờ đầuLinh mục Phêrô Munagorri Trung mời kiến trúc sư Andres Kiên, người Tây Ban Nha, vẽ mẫu một ngôi nhà thờ theo lối Gothic. Vật liệu là gạch nung thủ công, đất và vữa vôi.
- 1908Đặt tước hiệu Thánh Tâm Chúa GiêsuNgày 17 tháng 8, ngôi nhà thờ được dâng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu. Tước hiệu này giữ nguyên qua cả hai lớp công trình.
- 1936Lập giáo phận Thái BìnhNgày 9 tháng 3, giáo phận được lập khi tách phần địa bàn phía bắc của giáo phận Bùi Chu. Ngôi nhà thờ năm 1906 trở thành nhà thờ chính tòa.
- 1967Trùng tu lần thứ nhấtĐợt tu sửa của ngôi nhà thờ cũ, giữ nguyên hình dáng công trình.
- 1995Trùng tu lần thứ haiĐợt tu sửa thứ hai. Sau gần chín mươi năm, kết cấu gạch và vữa vôi của ngôi cũ đã tới giới hạn của nó.
- 2005Khởi công ngôi nhà thờ hiện nayNgày 17 tháng 7, công trình mới khởi công dưới thời giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang, với hai ngọn tháp cao 46 mét tạo hình hai ngọn nến.
- 2007Hoàn thành và cung hiếnNgôi nhà thờ hoàn thành trong năm này. Các nguồn ghi ngày khác nhau, xin xem phần ghi chú ngay dưới bảng mốc.
Mấy chỗ tư liệu ghi khác nhau, xin nêu thẳng thay vì chọn bừa.
Ngày hoàn thành năm 2007. Có nguồn ghi lễ khánh thành ngày 13 tháng 7 năm 2007, có nguồn ghi lễ cung hiến ngày 13 tháng 10 năm 2007. Hai mốc này không nhất thiết loại trừ nhau, vì trong Công giáo ngày xây xong, ngày khánh thành và ngày cung hiến, tức nghi thức dâng hẳn công trình cho việc thờ phượng, là ba việc khác nhau và có thể cách nhau vài tháng. Chúng tôi ghi cả hai.
Kích thước và diện tích. Các bản mô tả ghi thân nhà thờ dài tám mươi mốt mét và rộng ba mươi tư mét hai, trong khi một bản khác lại ghi phần nền vượt bảy mươi mét chiều dài và mười tám mét chiều rộng. Khác biệt này nhiều khả năng do một bản đo cả khối công trình kể phần cánh ngang, còn bản kia chỉ đo lòng nhà thờ. Diện tích khuôn viên cũng vậy, có bản ghi khoảng sáu nghìn mét vuông, có bản ghi 6.201,6 mét vuông.
IIIHai Ngọn Nến, Bàn Tay Nâng Và Mặt Trống Đồng
Điều đáng nói nhất về công trình hiện nay là nó không thuộc hẳn về một trường phái kiến trúc nào. Phần lớn nhà thờ lớn ở Việt Nam đi theo một trong hai đường: mượn ngôn ngữ châu Âu, tức Gothic hoặc Roman với vòm nhọn và tháp kim, hoặc mượn ngôn ngữ bản địa, tức mái cong, cột lim và hồ nước như ở Phát Diệm. Nhà thờ chính tòa Thái Bình đi đường thứ ba: dựng hình theo biểu tượng. Hai tháp là hai ngọn nến, hai đường cong đỡ chân tháp là hai bàn tay, và cung thánh lấy hình mặt trống đồng. Mỗi hạng mục là một ý được kể ra bằng hình khối.
Hai thân tháp thon vút, mỗi thân đặt trên một cặp đường cong vòng lên. Ý tạo hình được nói rõ là hai ngọn nến đang cháy sáng, được hai bàn tay nâng lên trời. Đây là hình ảnh gắn thẳng với tước hiệu Thánh Tâm.
Toàn khối công trình phủ một sắc kem sáng, không dùng gạch trần đỏ như ngôi nhà thờ cũ. Sắc sáng này làm nổi rõ các đường cong của phần chân tháp.
Phần trong cùng, nơi có bàn thờ và ngai tòa giám mục, được tạo hình theo mặt trống đồng, trên đó có các mảng phù điêu diễn tả cảnh sinh hoạt theo lối Việt. Đây là chỗ công trình nói bằng tiếng bản địa rõ nhất.
Các bản mô tả ghi diện tích sử dụng hơn một nghìn năm trăm mét vuông, đủ cho một nghi lễ quy tụ cả giáo phận. Kích thước cụ thể thì các nguồn ghi vênh nhau, xin xem phần lịch sử.
Khoảnh đất chung quanh rộng chừng sáu nghìn mét vuông, đủ chỗ cho các cuộc rước và cho những dịp số người dự vượt quá sức chứa của lòng nhà thờ.
Ngôi nhà thờ năm 1906 theo lối Gothic, dựng bằng gạch nung thủ công, đất và vữa vôi, do kiến trúc sư người Tây Ban Nha vẽ mẫu. Phần lớn tư liệu hình ảnh còn lưu hành là hình của ngôi này.
| Yếu tố | Ngôi nhà thờ năm 1906 | Công trình hiện nay |
|---|---|---|
| Lối kiến trúc | Gothic, do kiến trúc sư Andres Kiên vẽ mẫu | Tạo hình theo biểu tượng, không thuộc hẳn trường phái nào |
| Vật liệu chính | Gạch nung thủ công, đất và vữa vôi | Kết cấu hiện đại, mặt ngoài màu kem sáng |
| Đôi tháp | Tháp theo lối Gothic | Hai thân cao 46 mét hình ngọn nến trên hai bàn tay |
| Cung thánh | Theo lối nhà thờ châu Âu cùng thời | Lấy hình mặt trống đồng, có phù điêu theo lối Việt |
| Tước hiệu | Thánh Tâm Chúa Giêsu, đặt năm 1908 | Thánh Tâm Chúa Giêsu, giữ nguyên |
Một nhận xét nên ghi về lối tạo hình theo biểu tượng. Cách làm này có cái được và cái mất. Cái được là công trình nói ra ý của nó ngay lập tức, không cần ai giảng giải, và ý ấy gắn thẳng với tước hiệu của nhà thờ. Cái mất là nó không có một truyền thống tay nghề lâu đời đứng sau như lối Gothic hay lối đình chùa Việt, nên mọi chi tiết đều phải tự nghĩ ra. Chúng tôi ghi nhận xét này ở mức mô tả, không xếp hơn kém.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần rào trước cho rõ. Công giáo không dạy phong thủy, và hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành. Lối cổ của Giáo hội là quay cung thánh về hướng đông, phía mặt trời mọc, vì mặt trời mọc được hiểu như hình ảnh của Chúa Phục Sinh. Đó là quy tắc của đạo chứ không phải một lựa chọn theo la bàn của thầy địa lý. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy.
Một, đất châu thổ không có núi. Nơi này nằm giữa vùng châu thổ phía nam sông Hồng, đất phẳng, sông ngòi và kênh mương dày đặc. Trong phép xem đất, một vùng như vậy không có hậu chẩm, tức không có núi để tựa lưng, nên chỗ dựa phải thay bằng vật do người làm ra. Điều kiện chung ấy giải thích một đặc điểm dễ thấy của cả vùng: nhà thờ ở châu thổ bao giờ cũng dựng tháp thật cao, vì chiều cao là thứ duy nhất tạo được thế nổi trên một mặt đất không có gì nổi. Bốn mươi sáu mét là một con số rất cao cho một vùng như thế.
Hai, hai tháp đọc theo hình thể. Hai tháp cao bằng nhau kèm hai bên một khối giữa thấp hơn làm nên thế mà lối cũ gọi là song phong hộ vệ, hai ngọn giữ hai bên, không bên nào lấn bên nào. Nhưng ở đây có một điểm riêng đáng nói: dáng tháp không vuông vức mà thon nhọn dần lên, tức là dáng mà ngũ hành xếp vào hành Hỏa. Điều thú vị là ý tạo hình của người dựng cũng chính là lửa, vì hai tháp là hai ngọn nến. Đây là một trùng khớp hiếm gặp giữa hai hệ đọc hình khác hẳn nhau, và chúng tôi ghi lại đúng như một sự trùng khớp, không suy ra chủ ý.
Ba, cung thánh hình trống đồng. Theo con mắt cũ, mặt tròn đặt ở chỗ trong cùng và cao nhất của một nếp nhà thờ tự là hình của trời, đối lại với mặt bằng vuông là hình của đất. Bàn thờ trời ở Việt Nam xưa vốn tròn, nền vuông. Việc lấy mặt trống đồng, vốn cũng là một mặt tròn có tia toả từ tâm, đặt làm nền cho cung thánh, xét theo hình thể thì nằm đúng trong mạch ấy. Xin nói rõ rằng lý do người dựng chọn trống đồng là lý do văn hóa chứ không phải phong thủy, và sự tương đồng chỉ nằm ở hình.
Bốn, minh đường của một nhà thờ trong phố. Trước mặt tiền là một khoảng sân bằng, và theo lối đọc cổ truyền thì đó là minh đường, chỗ đất bằng ngay trước cửa để khí dừng lại trước khi vào. Sách xưa đòi minh đường phải rộng, bằng và sáng. Ở một nhà thờ nằm trong phố, điều kiện ấy khó có trọn vẹn, nên khuôn viên chừng sáu nghìn mét vuông là một khoảng thoáng đáng kể. Chúng tôi ghi lối đọc này như một cách đối chiếu, và dừng ở đó.
VLễ Trong Năm Và Nếp Đạo Của Vùng
Là nhà thờ chính tòa, nơi này theo lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công giáo, tính theo dương lịch, cộng thêm mấy dịp riêng gắn với tước hiệu và với vai trò đứng đầu giáo phận. Bài chỉ ghi những ngày cố định hoặc cách tính ngày, không ghi giờ cử hành.
| Thời điểm | Lễ hoặc nghi thức | Nội dung |
|---|---|---|
| Tháng Sáu, ngày thay đổi theo năm | Lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu | Lễ bổn mạng theo đúng tước hiệu của nhà thờ. Đây là lễ di động, mừng vào thứ Sáu sau tuần lễ kính Mình Máu Chúa, nên thường rơi vào tháng Sáu. |
| Cả tháng Sáu | Tháng Thánh Tâm | Trọn tháng được giữ như tháng kính Trái Tim Chúa, với các buổi đọc kinh riêng trong các xứ họ. |
| Tuần Thánh | Thánh lễ Dầu và Tam Nhật Vượt Qua | Thánh lễ Dầu là nghi lễ mang tính giáo phận, do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa, linh mục cả giáo phận về dự. |
| Mùa Vọng và ngày 25 tháng 12 | Mùa Vọng và lễ Giáng Sinh | Mùa chuẩn bị rồi tới lễ mừng Chúa giáng sinh, một trong hai đỉnh của năm phụng vụ. |
| Ngày 2 tháng 11 và cả tháng Mười Một | Cầu cho các tín hữu đã qua đời | Giáo dân trong vùng giữ lệ ra phần mộ và dự thánh lễ cầu cho người đã khuất. |
| Theo phiên trong năm | Chầu lượt | Mỗi giáo xứ trong giáo phận nhận một phiên chầu Thánh Thể trọng thể, luân phiên suốt năm. Nếp này rất đậm ở vùng châu thổ. |
Một đặc điểm của vùng nên biết để đọc phần trên cho đúng. Giáo phận Thái Bình có địa bàn hẹp, chừng hai nghìn hai trăm ki lô mét vuông, nhưng có tới hơn một trăm giáo xứ. Nghĩa là các nhà thờ nằm rất gần nhau, và người ta đi lễ ở xứ khác không khó. Vì vậy vai trò của nhà thờ chính tòa ở đây không phải vai trò của ngôi lớn nhất hay ngôi gần nhất, mà của ngôi có đặt ngai tòa, tức nơi cả giáo phận hướng về trong những dịp trọng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 6 đường Trần Hưng Đạo, phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 6 đường Trần Hưng Đạo, phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên, nằm trong khu trung tâm chứ không ở ngoại vi. Hai ngọn tháp cao bốn mươi sáu mét là mốc nhận ra công trình từ xa.
- Toạ độ
- 20.4523, 106.3444
Đây là nhà thờ chính tòa đang hoạt động chứ không phải khu tham quan, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, xin quý vị không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Khu cung thánh, nơi có ngai tòa giám mục và bàn thờ, dành cho người có phận sự. Nếu quý vị tới để xem công trình thì nên đứng lùi ra sân mà nhìn phần chân của hai ngọn tháp, vì hình hai bàn tay nâng chỉ hiện ra khi đứng đủ xa.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Thái Bình
Contribute photos, information or video for Thai Binh CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Thái Bình có tước hiệu gì
Tước hiệu là Thánh Tâm Chúa Giêsu, tức Trái Tim Chúa, được đặt cho nhà thờ từ ngày 17 tháng 8 năm 1908. Lễ Thánh Tâm là một lễ di động, mừng vào thứ Sáu sau tuần lễ kính Mình Máu Chúa nên thường rơi vào tháng Sáu, và cả tháng Sáu được giữ như tháng Thánh Tâm trong nếp đạo của vùng.
Nhà thờ chính tòa Thái Bình xây năm nào
Có hai lớp công trình. Ngôi đầu dựng năm 1906 theo lối Gothic, do kiến trúc sư Andres Kiên người Tây Ban Nha vẽ mẫu, xây bằng gạch nung thủ công, đất và vữa vôi, đã trùng tu các năm 1967 và 1995. Ngôi hiện nay khởi công ngày 17 tháng 7 năm 2005 và hoàn thành năm 2007, là một công trình khác hẳn chứ không phải bản tu sửa của ngôi cũ.
Vì sao hai tháp nhà thờ Thái Bình có hình lạ như vậy
Vì chúng được dựng theo một ý tạo hình chứ không theo một trường phái kiến trúc. Hai thân tháp cao bốn mươi sáu mét là hai ngọn nến đang cháy sáng, còn hai cặp đường cong đỡ chân tháp là hai bàn tay nâng lên trời. Hình ảnh lửa và ánh sáng gắn thẳng với tước hiệu Thánh Tâm Chúa Giêsu của ngôi nhà thờ.
Cung thánh nhà thờ Thái Bình có gì đặc biệt
Cung thánh là phần trong cùng của nhà thờ, nơi có bàn thờ và ngai tòa của giám mục. Ở đây phần ấy được tạo hình theo mặt trống đồng, trên có các mảng phù điêu diễn tả cảnh sinh hoạt theo lối Việt. Đây là chỗ công trình nói bằng ngôn ngữ bản địa rõ nhất, trong khi phần ngoài thì tạo hình thuần biểu tượng.
Giáo phận Thái Bình có từ bao giờ
Giáo phận được lập ngày 9 tháng 3 năm 1936, khi phần địa bàn phía bắc của giáo phận Bùi Chu được tách ra. Địa bàn gồm đất hai tỉnh Thái Bình và Hưng Yên cũ, rộng khoảng 2.207 ki lô mét vuông, coi sóc 108 giáo xứ với chừng 133.156 giáo dân. Ngôi nhà thờ năm 1906 mang vai trò nhà thờ chính tòa ngay từ khi giáo phận được lập.