Nhà thờ này không giống bất cứ ngôi nào khác ở châu thổ. Không tháp nhọn, không hai tháp chuông cân nhau, không mặt tiền chia tầng theo lối cũ. Thứ quý vị thấy là một khối dài nằm ngang, tường xiên, phần mái vuốt lên ở hai đầu, toàn bộ cái khối ấy trông như một thân tàu úp ngược đặt trên mặt đất. Cảm giác ấy không phải do quý vị tưởng ra.
Bản vẽ là của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, và ý chính của ông là phỏng theo con tàu ông Nôê, chiếc tàu trong sách Sáng Thế mà nhờ đó một phần sự sống được giữ lại qua trận hồng thủy. Ở một vùng mà mỗi năm nước đều lên, mỗi mùa mỗi khác, việc lấy hình một con tàu làm hình cho ngôi nhà thờ của cả giáo phận là một chọn lựa đọc ra ngay được.
IBà Thánh Anna Và Hai Lớp Lòng Sùng Kính
Ngôi nhà thờ này dâng kính Bà Thánh Anna, thân mẫu Đức Maria, tức bà ngoại của Chúa Giêsu theo cách nói thông thường. Lễ kính bà rơi vào ngày 26 tháng 7, mừng chung với thánh Gioakim, chồng bà. Đó là tước hiệu chính thức, và nhiều tư liệu gọi thẳng ngôi này là nhà thờ Thánh Anna Vĩnh Long.
Nhưng ở Vĩnh Long có một điều mà quý vị ít gặp ở nơi khác: tước hiệu của ngôi nhà thờ và bổn mạng của giáo phận là hai vị khác nhau. Nhà thờ kính Bà Thánh Anna, còn cả giáo phận nhận thánh Philipphê Phan Văn Minh, một linh mục người bản xứ, làm bổn mạng. Hai lớp lòng sùng kính ấy chồng lên nhau trong cùng một nơi, và hiểu được chỗ chồng ấy thì mới hiểu nếp đạo của vùng này.
Cần phân biệt hai chữ. Tước hiệu của một ngôi nhà thờ là đấng mà chính công trình ấy được dâng kính, quyết định ngày lễ lớn nhất của cộng đoàn tại chỗ. Bổn mạng của một giáo phận là đấng mà cả giáo phận nhận làm đấng bảo trợ, và ngày lễ ấy là ngày của toàn giáo phận chứ không riêng một nhà thờ. Một ngôi nhà thờ chính tòa vì thế có thể giữ hai ngày lễ lớn thuộc hai loại khác nhau.
Còn chữ chính tòa thì thuộc về tổ chức. Giáo hội Công giáo chia địa bàn thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một giám mục coi sóc. Ngôi nhà thờ nào có đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục ấy, thì gọi là nhà thờ chính tòa. Chiếc ngai đặt trong cung thánh, phía sau bàn thờ, là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc. Mỗi giáo phận chỉ có đúng một ngôi như vậy, và đó là nơi cử hành lễ truyền chức cùng thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh, những nghi lễ mà cả giáo phận hướng về.
Giáo phận Vĩnh Long được lập ngày 8 tháng 1 năm 1938, khi Tòa Thánh ban tông sắc tách vùng Vĩnh Long khỏi địa hạt Sài Gòn. Ngay trong năm ấy, thánh Philipphê Phan Văn Minh được nhận làm bổn mạng giáo phận. Đây là một linh mục người bản xứ, quê ngay trong vùng, chịu tử đạo năm 1853 và được tôn phong hiển thánh năm 1988 trong nhóm 117 vị tử đạo tại Việt Nam. Lễ kính ngài rơi vào ngày 3 tháng 7.
Địa bàn giáo phận trải trên các tỉnh Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long cũ và một phần Đồng Tháp, rộng khoảng 6.771 cây số vuông, coi sóc 211 giáo xứ và giáo họ chia làm mười giáo hạt. Về số giáo dân thì nguồn ghi khác nhau: tư liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi khoảng 209.271 người, tức chừng năm phần trăm dân số trong vùng, còn trang của chính giáo phận ghi 195.771 người. Chúng tôi ghi cả hai con số thay vì chọn một, vì hai bản thống kê có thể lấy ở hai thời điểm khác nhau mà tư liệu không nói rõ.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây thuộc về hình dáng. Nhiều người nhìn khối nhà thờ nằm dài và vuốt lên hai đầu rồi nghĩ rằng kiến trúc sư lấy hình chiếc ghe miền Tây làm mẫu, để nói lên đời sống sông nước của giáo dân châu thổ. Cách đọc ấy nghe rất thuận tai và vì thế lan rất nhanh.
Tư liệu thì ghi khác. Ý chính được nêu là con tàu ông Nôê trong sách Sáng Thế, một hình ảnh của Thánh Kinh chứ không phải một hình ảnh của địa phương. Hai cách đọc cho ra cùng một hình dáng nhưng khác hẳn nhau về nghĩa: chiếc ghe là phương tiện đi lại hằng ngày, còn con tàu ông Nôê là hình ảnh của một nơi trú ẩn cứu lấy sự sống qua cơn nước lớn. Chúng tôi nêu chỗ này ra không để bác bỏ cảm nhận của ai, mà để quý vị biết đâu là điều tư liệu ghi và đâu là điều người đời sau gán thêm.
IINgôi Cũ Bên Sông Và Ngôi Mới Trong Phố
Lịch sử nơi này không phải lịch sử của một khoảnh đất mà là lịch sử của hai khoảnh đất. Giáo phận Vĩnh Long từng có một ngôi nhà thờ chính tòa cũ, dựng cuối thế kỷ mười chín ngay cạnh bờ sông Cổ Chiên, theo lối Roman với hai tháp chuông. Ngôi hiện nay đứng ở một vị trí khác trong thành phố, và mang một hình dáng hoàn toàn khác.
- 1889Khởi dựng ngôi nhà thờ cũNgôi nhà thờ cũ dựng bên bờ sông Cổ Chiên, theo lối Roman, dài 38 mét, rộng 19 mét, cao 16,7 mét, có hai tháp chuông.
- 1894Hoàn thành ngôi cũCông trình xong sau năm năm. Đây là ngôi nhà thờ đứng đầu vùng Vĩnh Long trong suốt thời gian trước khi có công trình hiện nay.
- 1938Lập giáo phận Vĩnh LongNgày 8 tháng 1, Tòa Thánh ban tông sắc tách vùng Vĩnh Long khỏi địa hạt Sài Gòn. Ngay trong năm, thánh Philipphê Phan Văn Minh được nhận làm bổn mạng giáo phận.
- 1964Khởi công ngôi nhà thờ hiện nayCông trình dựng theo bản vẽ của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, lấy hình con tàu ông Nôê làm ý chính. Tư liệu của giáo phận ghi rằng một phần vật liệu của ngôi cũ được dùng lại.
- 1967Hoàn thànhNgôi nhà thờ mới hoàn thành sau ba năm, tại khu Ngã Ba Cần Thơ trong thành phố. Thân dài 75 mét, rộng từ 26 tới 36 mét, cao 27 mét.
- 1988Bổn mạng giáo phận được tôn phong hiển thánhLinh mục Philipphê Phan Văn Minh, bổn mạng giáo phận từ năm 1938, được tôn phong hiển thánh trong nhóm 117 vị tử đạo tại Việt Nam. Lễ kính ngài là ngày 3 tháng 7.
Mấy chỗ tư liệu ghi thiếu, xin nêu thẳng thay vì lấp đi. Thứ nhất, các nguồn đã dẫn đều ghi năm khởi công và năm hoàn thành của ngôi hiện nay, nhưng không nguồn nào nêu ngày cung hiến. Trong Công giáo, cung hiến là nghi thức dâng hẳn một công trình cho việc thờ phượng, và ngày ấy là một mốc riêng, khác với ngày xây xong. Đây là chỗ còn trống, không nên suy ra hai mốc trùng nhau.
Thứ hai, tư liệu ghi rằng một phần vật liệu của ngôi nhà thờ cũ được dùng lại cho công trình mới, nhưng không cho biết là những cấu kiện nào. Thứ ba, các nguồn không nói rõ ngôi nhà thờ cũ bên sông Cổ Chiên về sau ra sao. Chúng tôi để nguyên các chỗ trống ấy thay vì đoán.
IIIMột Thân Tàu Đặt Trên Mặt Đất
Điều làm ngôi này khác hẳn các nhà thờ chính tòa khác ở châu thổ là nó không theo một dòng kiến trúc có sẵn. Cần Thơ theo Gothic, Mỹ Tho theo lối Hy Lạp Rôma thời Phục Hưng, Xuân Lộc theo Gothic dựng bằng bê tông. Vĩnh Long thì đi từ một hình ảnh chứ không từ một dòng, và toàn bộ hình khối được rút ra từ hình ảnh ấy.
Hệ quả là gần như mọi quy ước của mặt tiền nhà thờ đều bị bỏ. Không có hai tháp chuông cân nhau, không có bộ ba cửa vòm, không có ô cửa tròn ở giữa. Thay vào đó là một khối liền chạy dài, tường nghiêng vào trong, mái vuốt lên ở hai đầu, làm nên cái dáng mà tư liệu gọi là hình con tàu.
Dài 75 mét tính trong lòng, và tới khoảng 100 mét nếu cộng cả phần tiền đường. Chỗ hẹp nhất rộng 26 mét, chỗ rộng nhất tới 36 mét, chiều cao 27 mét. Bề rộng thay đổi dọc theo thân là một đặc điểm khác với nhà thờ theo lối cũ vốn rộng đều từ đầu tới cuối.
Tư liệu ghi lòng nhà thờ chứa được từ hai tới ba nghìn người. Đây là con số dành cho các dịp quy tụ của cả giáo phận chứ không phải cho lễ ngày thường.
Tư liệu ghi cung thánh ở đây đủ chỗ cho từ 120 tới 150 linh mục cùng đồng tế. Con số ấy nói lên đúng chức năng của một nhà thờ chính tòa, nơi mà trong thánh lễ Dầu và lễ truyền chức thì linh mục toàn giáo phận cùng về một chỗ.
Bản vẽ ban đầu có dự trù một tháp chuông cao 45 mét. Theo tư liệu, phần này chưa được thực hiện. Vì thế ngôi nhà thờ chính tòa Vĩnh Long là một trong số ít nhà thờ chính tòa ở Việt Nam không có tháp chuông vươn cao.
Chiếc ghế đặt trong cung thánh, dấu chỉ làm nên tư cách chính tòa của ngôi nhà thờ. Khu cung thánh dành cho người có phận sự.
| Số đo | Ngôi nhà thờ cũ bên sông Cổ Chiên | Ngôi hiện nay |
|---|---|---|
| Thời gian dựng | 1889 tới 1894 | 1964 tới 1967 |
| Lối kiến trúc | Roman | Phỏng hình con tàu ông Nôê |
| Chiều dài | 38 m | 75 m trong lòng, khoảng 100 m tính cả tiền đường |
| Chiều rộng | 19 m | từ 26 m tới 36 m |
| Chiều cao | 16,7 m | 27 m |
| Tháp chuông | hai tháp | dự trù 45 m, tư liệu ghi chưa thực hiện |
Một điều nên nói về người vẽ. Ngô Viết Thụ là kiến trúc sư người Việt đầu tiên đoạt giải Khôi nguyên La Mã, và ông đã vẽ nhiều công trình lớn ở miền Nam trong thập niên 1960. Cách làm quen thuộc của ông là lấy một ý niệm rồi rút hình khối ra từ ý niệm ấy, thay vì chọn sẵn một dòng kiến trúc rồi đắp nội dung vào. Ngôi nhà thờ chính tòa Vĩnh Long là một ví dụ rõ của cách làm đó, và cũng là một trong ít công trình tôn giáo mang bản vẽ của ông.
IVThế Đất Và Hướng
Xin rào trước cho rõ. Công giáo không dạy phong thủy. Hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành, và lối cổ trong đạo là quay cung thánh về hướng đông, phía mặt trời mọc. Đó là quy tắc của đạo chứ không phải lựa chọn theo la bàn phong thủy. Phần dưới đây là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy. Nó không phải điều chép trong tư liệu của giáo phận, cũng không phải điều mà kiến trúc sư hay người dựng tính tới.
Một, một hình khối nói về nước ở giữa một vùng toàn nước. Vĩnh Long nằm giữa hai nhánh Tiền và Hậu, đất chia nhỏ bởi sông Cổ Chiên và một mạng kênh rạch dày. Trong phép xem đất, đây là vùng thủy vượng, tức nước quá nhiều so với đất. Sách xưa nói rằng chỗ thủy vượng thì cần thổ để giữ, nghĩa là cần khối đất hoặc khối nhà vững vàng làm chỗ neo. Điều đáng chú ý là công trình ở đây lại chọn một hình khối nói về nước, hình con tàu. Theo lối đọc cổ truyền thì đó là thuận theo chứ không nghịch lại, cách mà sách cũ gọi là tùy thế, tức lấy đúng cái thế sẵn có của đất mà dùng.
Hai, ngôi cũ bên sông và ngôi mới trong phố. Ngôi nhà thờ cũ dựng ngay cạnh bờ sông Cổ Chiên, còn ngôi hiện nay nằm sâu hơn trong thành phố. Xét theo phép cũ, hai vị trí ấy khác nhau về chất. Đất sát bờ sông lớn là đất được nước nuôi nhưng cũng là đất chịu sức nước, sạt lở và ngập là chuyện thường. Đất lùi vào trong thì mất cái thế nhìn ra nước nhưng được cái bền. Chúng tôi nêu ra như một nhận xét về hai loại đất, không phải như một lời giải thích cho việc đổi chỗ, vì tư liệu không cho biết lý do.
Ba, không tháp thì đọc thế nào. Gần như mọi nhà thờ châu thổ đều dồn chiều cao vào một khối tháp, vì trên mặt đất phẳng thì chiều cao là cách duy nhất tạo được thế. Ngôi này thì không có tháp, mà lấy chiều dài và độ vươn của mái làm thế. Theo hình thể ngũ hành, khối nằm dài trải ngang thuộc hành Thổ, cái thế của gò đất, khác hẳn khối tháp vươn thẳng thuộc hành Mộc. Đọc theo sách cũ thì Thổ là hành của sự ổn định và của chỗ chứa, hợp với một công trình làm ra để quy tụ hai tới ba nghìn người. Xin nhắc lại rằng đây là đối chiếu về hình khối, không phải một phán đoán tốt xấu.
Bốn, minh đường và phần tiền đường. Phần tiền đường kéo dài công trình thêm chừng hai mươi lăm mét so với thân trong lòng. Theo lối đọc cổ truyền, khoảng đất bằng trước cửa gọi là minh đường, chỗ để khí dừng lại trước khi vào, và một phần tiền đường có mái chính là tầng trung gian giữa ngoài và trong. Ở xứ nắng gắt mưa lớn như châu thổ thì phần này còn có công dụng rất thực: chỗ trú cho người tới sớm và cho người đứng tràn ra khi trong lòng nhà thờ hết chỗ.
Năm, chỗ quý vị nên tự kiểm. Chúng tôi chưa tra được tư liệu nào nói cung thánh ngôi này quay về phương nào. Nếu quý vị tới nơi, đứng ở cuối lòng nhà thờ nhìn thẳng lên bàn thờ thì hướng ấy chính là hướng phụng vụ của công trình. Với một công trình dựng giữa thập niên 1960 trong khu phố đã có sẵn đường sá, việc giữ đúng lối quay về hướng đông là khó, nên nếu không giữ được thì cũng là chuyện thường.
VLễ Và Nếp Đạo Trong Năm
Là nhà thờ chính tòa, nơi này giữ đủ lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công giáo, tính theo dương lịch. Điều riêng của Vĩnh Long là trong năm có hai ngày lễ lớn thuộc hai loại khác nhau: ngày kính tước hiệu của ngôi nhà thờ, và ngày kính bổn mạng của cả giáo phận.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Ngày 3 tháng 7 | Lễ thánh Philipphê Phan Văn Minh | Bổn mạng của cả giáo phận từ năm 1938. Đây là ngày của toàn giáo phận chứ không riêng ngôi nhà thờ chính tòa. |
| Ngày 26 tháng 7 | Lễ Bà Thánh Anna và thánh Gioakim | Lễ theo tước hiệu của chính ngôi nhà thờ, mừng chung hai đấng là song thân Đức Maria. |
| Tuần Thánh và lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Trong Tuần Thánh có thánh lễ Dầu do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa, dịp mà cung thánh rộng của ngôi này được dùng đúng công dụng. |
| Ngày 2 tháng 11 và cả tháng Mười Một | Cầu cho các tín hữu đã qua đời | Giáo dân trong vùng giữ lệ ra phần mộ và dự thánh lễ cầu cho người đã khuất. |
| Mùa Vọng và ngày 25 tháng 12 | Mùa Vọng và lễ Giáng Sinh | Dịp quy tụ đông nhất trong năm, khi sức chứa hai tới ba nghìn người của lòng nhà thờ được dùng hết. |
Ngoài lịch tại chỗ, giáo phận Vĩnh Long còn có nếp hành hương rất đậm, và đây là điều làm nên sắc thái riêng của vùng. Tư liệu của giáo phận nêu ba nơi. Đình Khao là trung tâm hành hương kính thánh Philipphê Phan Văn Minh, nơi giáo dân về trong dịp lễ bổn mạng giáo phận. La Mã là nơi kính Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp. Fatima Tân Ngãi lập năm 1965, đón giáo dân vào hai dịp trong năm là quãng giữa tháng Năm và quãng giữa tháng Mười, hai tháng mà lịch phụng vụ dành cho lòng sùng kính Đức Mẹ.
Nếp thứ hai là chầu lượt, mà giáo dân miền Tây quen gọi là chầu phiên. Mỗi giáo xứ nhận một phiên chầu Thánh Thể trong năm, tới phiên mình thì dọn dẹp trang hoàng và mời các xứ chung quanh sang chầu chung. Với một giáo phận trải trên nhiều cù lao và nhiều nhánh sông như Vĩnh Long, chầu lượt là dịp mà các họ đạo ở xa nhau gặp được nhau.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 141 đường Lê Thái Tổ, thành phố Vĩnh Long cũ, tỉnh Vĩnh Long
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 141 đường Lê Thái Tổ, thành phố Vĩnh Long cũ, tỉnh Vĩnh Long, tại khu quen gọi là Ngã Ba Cần Thơ. Vì không có tháp chuông vươn cao, mốc nhận ra công trình là khối mái dài vuốt lên hai đầu.
- Toạ độ
- 10.253, 105.9639
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách xin ngồi phía cuối hoặc đợi bên ngoài, không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Khu cung thánh, nơi đặt bàn thờ và ngai tòa của giám mục, dành cho người có phận sự.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Vĩnh Long
Contribute photos, information or video for Vinh Long CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Vĩnh Long thờ ai
Ngôi nhà thờ dâng kính Bà Thánh Anna, thân mẫu Đức Maria, lễ kính ngày 26 tháng 7 mừng chung với thánh Gioakim. Cần phân biệt với bổn mạng của cả giáo phận Vĩnh Long là thánh Philipphê Phan Văn Minh, lễ kính ngày 3 tháng 7. Hai ngày ấy thuộc hai loại khác nhau.
Ai vẽ nhà thờ chính tòa Vĩnh Long
Bản vẽ là của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người vẽ nhiều công trình lớn ở miền Nam trong thập niên 1960. Ý chính của ông là phỏng theo hình con tàu ông Nôê trong sách Sáng Thế. Công trình khởi công năm 1964 và hoàn thành năm 1967.
Nhà thờ chính tòa Vĩnh Long có tháp chuông không
Theo tư liệu, bản vẽ ban đầu có dự trù một tháp chuông cao 45 mét nhưng phần này chưa được thực hiện. Vì thế đây là một trong số ít nhà thờ chính tòa ở Việt Nam không có tháp chuông vươn cao, và mốc nhận ra công trình là khối mái dài vuốt lên hai đầu.
Nhà thờ chính tòa nghĩa là gì
Là ngôi nhà thờ có đặt ngai tòa của vị giám mục coi sóc giáo phận. Ngai tòa là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc, nên nhà thờ chính tòa được kể là nhà thờ mẹ của cả giáo phận. Tại Vĩnh Long, cung thánh đủ chỗ cho 120 tới 150 linh mục đồng tế, đúng với chức năng ấy.
Giáo phận Vĩnh Long thành lập năm nào
Ngày 8 tháng 1 năm 1938, khi Tòa Thánh ban tông sắc tách vùng Vĩnh Long khỏi địa hạt Sài Gòn. Địa bàn trải trên Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long cũ và một phần Đồng Tháp, coi sóc 211 giáo xứ và giáo họ. Số giáo dân thì nguồn ghi khác nhau, chỗ ghi 209.271 chỗ ghi 195.771 người.