Đi dọc đường Hùng Vương qua trung tâm đô thị Long Khánh, người qua đường thấy một tháp chuông trắng vươn thẳng lên nền trời vùng đất đỏ miền Đông. Mặt tiền gọn và dứt khoát, những khung cửa sổ vòm nhọn chạy dọc hai bên hông, toàn bộ khối nhà dựng bằng bê tông cốt thép theo dáng tân Gothic của những năm sáu mươi thế kỷ trước.
Đó là Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc, mang tước hiệu Chúa Giêsu Vua (hay Chúa Kitô Vua). Điều đáng biết trước tiên về ngôi nhà thờ này không nằm ở tuổi đời, vì công trình mới khởi công năm 1963 và khánh thành cuối năm 1966. Điều làm nên vị thế riêng của nơi đây là vai trò nhà thờ mẹ của Giáo phận Xuân Lộc, một giáo phận có hơn một triệu giáo dân và 277 giáo xứ theo thống kê năm 2024 của Hội đồng Giám mục Việt Nam, đứng đầu cả nước về số tín hữu.
ITước hiệu Chúa Giêsu Vua và nghĩa chữ chính tòa
Ngôi nhà thờ mang tước hiệu Chúa Giêsu Vua, trong phụng vụ hiện nay cũng gọi là Chúa Kitô Vua Vũ Trụ. Đây là tước hiệu được Giáo hội Công Giáo thiết lập vào đầu thế kỷ hai mươi để tuyên xưng vương quyền thiêng liêng của Đức Giêsu Kitô trên muôn loài. Khi chọn tước hiệu này cho nhà thờ chính tòa, toàn bộ nhịp sống phụng vụ của nhà thờ mẹ gắn với đại lễ Chúa Kitô Vua vào Chúa nhật cuối cùng của năm phụng vụ, ngay trước Mùa Vọng.
Trong tổ chức của Giáo hội Công Giáo, chữ chính tòa dịch từ tiếng La-tinh cathedralis, gốc ở chữ cathedra là chiếc ghế hay ngai của vị giám mục. Một giáo phận dù có tới gần ba trăm nhà thờ giáo xứ như Xuân Lộc thì cũng chỉ có một nhà thờ chính tòa nơi đặt ngai của vị giám mục coi sóc giáo phận. Từ ngai tòa ấy, giám mục thi hành sứ vụ giảng dạy, thánh hóa và cai quản đoàn chiên. Vì vậy nhà thờ chính tòa được gọi là nhà thờ mẹ của mọi giáo xứ trong giáo phận, là nơi cử hành lễ truyền chức linh mục, lễ Làm Phép Dầu sáng thứ Năm Tuần Thánh và các đại lễ chung của toàn giáo phận.
Về bổn mạng, các tài liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam và của giáo phận ghi nhận hai lớp tước hiệu song hành. Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc nhận Chúa Giêsu Vua làm tước hiệu riêng, trong khi Giáo phận Xuân Lộc nhận Thánh Giuse và Đức Trinh Nữ Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội làm bổn mạng chung của toàn giáo phận, và Đại chủng viện Xuân Lộc đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Giuse.
Con số thống kê cập nhật tháng 10 năm 2024 trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam cho thấy quy mô đặc biệt của giáo phận mà ngôi nhà thờ này làm đầu mối. Trên địa bàn rộng 6.439 km² (tương ứng phần lớn tỉnh Đồng Nai cũ cùng một phần nhỏ Bình Dương cũ), Giáo phận Xuân Lộc có 1.082.398 giáo dân trên tổng dân số khoảng 3.495.448 người, chia thành 13 giáo hạt với 277 giáo xứ và 45 giáo họ biệt lập. Phục vụ đoàn chiên ấy có 802 linh mục (576 linh mục triều và 226 linh mục dòng), 2.733 tu sĩ (347 nam, 2.386 nữ), 242 chủng sinh và 9.901 giáo lý viên. Những con số này giúp người đọc hình dung sức sống của các buổi đại lễ tại nhà thờ chính tòa mỗi khi linh mục đoàn và đại diện các giáo xứ quy tụ về Long Khánh.
Nhiều khách phương xa nghe tên Giáo phận Xuân Lộc và biết vùng Hố Nai, Biên Hòa có hàng chục nhà thờ lớn nằm san sát dọc quốc lộ, nên tưởng nhà thờ chính tòa của giáo phận cũng đặt ở Biên Hòa. Thực tế, ngai tòa giám mục đặt tại Long Khánh, cách Biên Hòa khoảng năm mươi cây số về phía đông, bởi khi thành lập giáo phận vào năm 1965, thị xã Xuân Lộc của tỉnh Long Khánh cũ được chọn làm thủ phủ giáo phận và tên gọi Xuân Lộc giữ nguyên từ đó đến nay.
IITừ nhà thờ giáo xứ năm 1963 đến nhà thờ chính tòa
Cũng như nhiều nhà thờ chính tòa được lập trong thế kỷ hai mươi tại miền Nam, Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc khởi đầu là một nhà thờ giáo xứ đang xây dở thì được chọn làm nhà thờ mẹ của giáo phận mới. Lịch sử truyền giáo tại vùng Đồng Nai và Bà Rịa đã có từ thế kỷ mười bảy với các cộng đoàn tín hữu dọc sông Đồng Nai và vùng Đất Đỏ, nhưng việc tách lập một giáo phận riêng cho miền đông bắc Sài Gòn chỉ diễn ra vào giữa thập niên 1960.
- 2.2.1963Khởi công xây nhà thờ Xuân LộcTheo trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam và tư liệu lịch sử giáo xứ, ngôi nhà thờ khởi công xây dựng ngày 2 tháng 2 năm 1963 dưới thời cha xứ tiên khởi Giuse Lâm Quang Trọng trên nền nhà thờ họ đạo Tân Việt cũ, lúc ấy thuộc Tổng giáo phận Sài Gòn.
- 1965 - 1966Thành lập Giáo phận Xuân LộcGiáo hoàng Phaolô VI ký Tông sắc tại Đền thờ Thánh Phêrô (Rôma) ngày 14 tháng 10 năm 1965 tách các tỉnh Long Khánh, Biên Hòa và Phước Tuy khỏi Tổng giáo phận Sài Gòn để lập Giáo phận Xuân Lộc, bổ nhiệm Đức cha Giuse Lê Văn Ấn làm giám mục tiên khởi. Sau lễ tấn phong ngày 9 tháng 1 năm 1966 tại Đà Nẵng, Đức cha Giuse Lê Văn Ấn về chấp chánh giáo phận ngày 13 tháng 1 năm 1966 và chọn nhà thờ Xuân Lộc làm nhà thờ chính tòa.
- 22.12.1966Khánh thành nhà thờ chính tòaSau gần bốn năm xây dựng, ngôi nhà thờ chính tòa hoàn thành và khánh thành ngày 22 tháng 12 năm 1966, kịp đón lễ Giáng Sinh đầu tiên của giáo phận mới.
- 22.11.2005Tách Giáo phận Bà RịaGiáo hoàng Biển Đức XVI tách phần lãnh thổ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ khỏi Giáo phận Xuân Lộc để lập Giáo phận Bà Rịa. Dù đã tách bớt một giáo phận mới, Xuân Lộc vẫn giữ vị trí giáo phận đông tín hữu nhất Việt Nam.
Khi đối chiếu các nguồn chính thức về thời điểm ra đời của Giáo phận Xuân Lộc, người đọc sẽ gặp hai mốc ngày tháng khác nhau. Trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi ngày lập giáo phận là 14 tháng 10 năm 1965, còn trang lịch sử của chính Giáo phận Xuân Lộc mở đầu bằng câu ghi ngày 13 tháng 1 năm 1966 nhưng ngay bên dưới lại dẫn nguyên văn Tông sắc của Giáo hoàng Phaolô VI đề ngày 14 tháng 10 năm 1965. Đối chiếu toàn văn tư liệu giáo phận cho thấy 14 tháng 10 năm 1965 là ngày Giáo hoàng Phaolô VI ký Tông sắc thành lập giáo phận tại Rôma (lúc mới lập có 163.532 giáo dân và 95 linh mục), còn 13 tháng 1 năm 1966 là ngày Giám mục tiên khởi Giuse Lê Văn Ấn chính thức về chấp chánh (nhận giáo phận) tại Xuân Lộc. Thư viện ghi rõ cả hai mốc để người đọc nắm trọn mạch sử liệu.
Qua sáu thập niên từ 1965 đến nay, ngai tòa tại Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc đã truyền qua các đời giám mục chính tòa gồm Đức cha Giuse Lê Văn Ấn (1965 - 1974), Đức cha Đa Minh Nguyễn Văn Lãng (1974 - 1988), Đức cha Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật (1988 - 2004), Đức cha Đa Minh Nguyễn Chu Trinh (2004 - 2016), Đức cha Giuse Đinh Đức Đạo (2016 - 2021) và từ năm 2021 là Đức cha Gioan Đỗ Văn Ngân. Cùng nằm trên trục đường Hùng Vương gần nhà thờ chính tòa còn có Tòa giám mục Xuân Lộc (dời về cơ sở mới tại số 210 đường Hùng Vương từ ngày 10 tháng 8 năm 2012) và Đại chủng viện Thánh Giuse Xuân Lộc.
IIIDáng tân Gothic bê tông cốt thép và tháp chuông bốn mươi bốn mét
Nếu các nhà thờ chính tòa xây cuối thế kỷ mười chín hay đầu thế kỷ hai mươi thường dùng tường gạch chịu lực dày và mái vòm gỗ hoặc gạch, thì Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc mang dấu ấn rõ rệt của kỹ thuật xây dựng thập niên 1960 tại miền Nam, kết hợp khung bê tông cốt thép với ngôn ngữ tạo hình Gothic. Nhờ kết cấu bê tông, các cột chịu lực và sườn vòm trở nên thanh mảnh hơn, mở rộng không gian lòng nhà thờ và lấy được nhiều ánh sáng tự nhiên.
Theo trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam và Wikipedia, thân nhà thờ dài 55 mét, rộng 18 mét và cao 17 mét, bố cục theo mặt bằng hình thánh giá truyền thống với lòng chính dài dẫn thẳng tới cung thánh.
Tháp chuông dựng chính giữa mặt tiền, vươn cao 44 mét với những đường gân thẳng đứng dẫn mắt lên đỉnh tháp nhọn. Nguồn tư liệu còn có chỗ ghi khác nhau một chữ ở thông số đi kèm (một nguồn ghi cây thánh giá cao 24 mét, một nguồn ghi cách thánh giá 24 mét, xem mục sử liệu bên dưới).
Hai bên hông và mặt tiền mở các dãy cửa sổ vòm nhọn đặc trưng của lối Gothic, vừa tạo nhịp điệu thẳng đứng cho mặt đứng công trình vừa giúp thông gió cho khí hậu nhiệt đới vùng Long Khánh.
Phía cuối trục chính là cung thánh, nơi đặt bàn thờ và ngai giám mục (cathedra) của vị chủ chăn Giáo phận Xuân Lộc.
Trong các bảng thông số kỹ thuật lưu hành trên mạng, bên cạnh bốn con số thống nhất là dài 55 mét, rộng 18 mét, cao 17 mét và tháp chuông 44 mét, trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam có câu ghi rằng "trên đỉnh có cây thánh giá cao 24m", trong khi Wikipedia tiếng Việt ghi "cách thánh giá 24m". Xét về tỷ lệ kết cấu, một cây thánh giá trên đỉnh tháp cao tới hai mươi tư mét (tức hơn nửa chiều cao của chính tháp chuông 44 mét) là điều rất khó xảy ra, nên con số 24 mét nhiều khả năng là bề ngang của hai cánh thánh giá (cánh ngang của mặt bằng hình chữ thập, rộng hơn lòng chính 18 mét mỗi bên 3 mét) bị chép nhầm thành "cách thánh giá" rồi suy ra "cây thánh giá". Thư viện ghi rõ cả hai nguồn để người đọc đối chiếu.
IVThế đất gò đồi Long Khánh và trục đường Hùng Vương
Mục này trình bày góc đọc của thư viện theo nhãn quan phong thủy truyền thống Á Đông để người đọc tham khảo, không phải giáo huấn hay quy định của Giáo hội Công Giáo. Trong truyền thống Công Giáo, việc chọn đất và xoay hướng nhà thờ chủ yếu dựa vào nhu cầu mục vụ, giao thông của giáo dân và bố cục trục phụng vụ hướng về bàn thờ.
Xét về thế đất lớn của vùng miền Đông Nam Bộ, Long Khánh nằm trên vùng chuyển tiếp từ cao nguyên bazan xuống đồng bằng sông Đồng Nai. Địa hình ở đây không phẳng lì như miền Tây mà uốn lượn theo những dải đồi đất đỏ thoai thoải. Theo cách đọc hình thế cổ truyền, vùng đất có những gò đồi nhấp nhô liên tiếp nhưng không hiểm trở gọi là thế bình cương (gò phẳng, đồi êm), khí mạch đi chậm và ấm, hợp với những vùng tụ cư đông đúc.
Xét về vị trí tọa lạc, nhà thờ nằm tại số 144 đường Hùng Vương, trục đường xương sống xuyên qua trung tâm đô thị Long Khánh. Trong phong thủy đô thị, đường lớn dẫn dòng người và dòng xe qua lại đóng vai trò như thủy lộ. Khuôn viên nhà thờ lùi vào sau cổng và khoảng sân rộng, giúp công trình vừa đón được sinh khí của trục đường chính vừa giữ được khoảng đệm tĩnh lặng trước mặt tiền, đóng vai trò minh đường tụ khí trước khi bước vào thánh đường.
Xét về hình khối kiến trúc, trên nền địa hình gò đồi thấp và những dãy phố thương mại hai bên đường Hùng Vương, tháp chuông 44 mét vươn thẳng lên chính giữa mặt tiền tạo thành một trụ tiêu (cột mốc tụ tâm) cho cả khu phố. Bố cục một tháp chính giữa vươn cao, hai cánh mái hạ thấp dần sang hai bên tạo thế độc phong triều thiên (một đỉnh vươn lên trời), vừa đúng với tinh thần hướng thượng của kiến trúc Gothic vừa làm điểm tựa thị giác cho cả vùng đô thị Long Khánh.
VCác kỳ lễ lớn tại nhà thờ chính tòa Xuân Lộc
Nhịp sống phụng vụ tại Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc gắn liền với lịch phụng vụ chung của Giáo hội hoàn vũ và những ngày kỷ niệm riêng của giáo phận đông giáo dân nhất nước. Dưới đây là các kỳ lễ trọng điểm trong năm.
| Thời điểm | Lễ tiết | Ý nghĩa tại Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc |
|---|---|---|
| Chúa nhật cuối năm phụng vụ (cuối tháng 11) | Đại lễ Chúa Kitô Vua Vũ Trụ | Lễ tước hiệu (bổn mạng) của chính Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc, khép lại năm phụng vụ trước khi bước vào Mùa Vọng. |
| 19 tháng 3 và 8 tháng 12 | Lễ Thánh Giuse và Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Hai ngày lễ bổn mạng chung của Giáo phận Xuân Lộc theo niên giám Hội đồng Giám mục Việt Nam. |
| Sáng thứ Năm Tuần Thánh | Thánh lễ Làm Phép Dầu | Giám mục chính tòa cùng hàng trăm linh mục từ 13 giáo hạt quy tụ về nhà thờ chính tòa để lặp lại lời hứa linh mục và làm phép ba thứ dầu thánh đem về khắp các giáo xứ. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi thức Tam Nhật Vượt Qua do Giám mục giáo phận chủ sự tại nhà thờ mẹ. |
| 14 tháng 10 và 13 tháng 1 | Kỷ niệm thành lập và chấp chánh giáo phận | Nhắc nhớ ngày Giáo hoàng Phaolô VI ký Tông sắc lập Giáo phận Xuân Lộc (14.10.1965) và ngày Giám mục tiên khởi Giuse Lê Văn Ấn chính thức nhận giáo phận (13.1.1966). |
| 22 tháng 12 và 25 tháng 12 | Kỷ niệm khánh thành nhà thờ và Đại lễ Giáng Sinh | Ngày 22 tháng 12 là mốc khánh thành ngôi nhà thờ năm 1966, liền ngay trước đêm Giáng Sinh rực rỡ ánh đèn của vùng đất đạo Long Khánh. |
Ngoài các đại lễ cử hành tại nhà thờ chính tòa, Giáo phận Xuân Lộc còn có Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi nằm bên hồ Trị An thuộc xã Thống Nhất (xã Gia Tân 1 cũ), cách Long Khánh không xa, nơi quy tụ hàng vạn khách hành hương trong các kỳ lễ lớn của giáo phận. Trong nội ô Long Khánh, nhà thờ chính tòa cùng với Tòa giám mục (tại số 210 đường Hùng Vương) và Đại chủng viện Thánh Giuse làm thành cụm trung tâm sinh hoạt đạo của toàn giáo phận.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 144 đường Hùng Vương, phường Long Khánh (phường Xuân Bình, thành phố Long Khánh cũ), tỉnh Đồng Nai
- Đường tới
- Nhà thờ nằm tại số 144 đường Hùng Vương, phường Long Khánh (phường Xuân Bình, thành phố Long Khánh cũ), tỉnh Đồng Nai, ngay trục đường chính giữa trung tâm Long Khánh, cách Biên Hòa khoảng 50 km về phía đông theo quốc lộ 1A.
- Toạ độ
- 10.9316, 107.2438
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc là nơi cử hành thánh lễ hằng ngày của giáo xứ chính tòa và các đại lễ của giáo phận. Khách tới thăm cần mặc trang phục lịch sự, kín đáo, bỏ mũ nón khi bước vào lòng nhà thờ, giữ yên lặng và không đi lại chụp ảnh trên cung thánh hay cắt ngang các hàng ghế khi đang có thánh lễ hoặc giờ chầu Thánh Thể.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc thờ tước hiệu gì
Nhà thờ mang tước hiệu Chúa Giêsu Vua, nay cũng gọi là Chúa Kitô Vua Vũ Trụ, mừng lễ bổn mạng vào Chúa nhật cuối cùng của năm phụng vụ (cuối tháng 11). Còn bổn mạng chung của toàn Giáo phận Xuân Lộc là Thánh Giuse và Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.
Vì sao nhà thờ chính tòa của Giáo phận Xuân Lộc lại nằm ở Long Khánh chứ không phải Biên Hòa
Khi Giáo phận Xuân Lộc được tách ra từ Tổng giáo phận Sài Gòn năm 1965, thị xã Xuân Lộc là tỉnh lỵ của tỉnh Long Khánh cũ và được chọn làm nơi đặt ngai tòa giám mục. Về sau địa danh hành chính đổi thành thành phố Long Khánh rồi phường Long Khánh, nhưng tên Giáo phận Xuân Lộc và vị trí nhà thờ chính tòa tại số 144 đường Hùng Vương vẫn giữ nguyên.
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc xây năm nào và cao bao nhiêu mét
Ngôi nhà thờ khởi công ngày 2 tháng 2 năm 1963 dưới thời cha xứ tiên khởi Giuse Lâm Quang Trọng và khánh thành ngày 22 tháng 12 năm 1966. Công trình dựng theo lối tân Gothic bằng bê tông cốt thép, dài 55 mét, rộng 18 mét, cao 17 mét, với tháp chuông mặt tiền cao 44 mét.
Giáo phận Xuân Lộc có bao nhiêu giáo dân
Theo thống kê cập nhật tháng 10 năm 2024 trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam, Giáo phận Xuân Lộc có 1.082.398 giáo dân với 277 giáo xứ, 45 giáo họ biệt lập và 802 linh mục trong 13 giáo hạt, là giáo phận đông giáo dân nhất Việt Nam.
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc nằm ở đâu
Nhà thờ tọa lạc tại số 144 đường Hùng Vương, phường Long Khánh (phường Xuân Bình, thành phố Long Khánh cũ), tỉnh Đồng Nai, cách trung tâm Biên Hòa chừng 50 km về phía đông.