Đi trên quốc lộ qua vùng Long Khánh, quý vị sẽ để ý một điều trước cả khi tới nhà thờ chính tòa: nhà thờ ở đây nhiều lạ thường. Cứ vài cây số lại một tháp chuông, có đoạn hai ngọn tháp cùng lọt vào tầm mắt. Vùng Hố Nai, Gia Kiệm và Long Khánh có mật độ nhà thờ vào loại dày nhất nước, và đó là bối cảnh phải biết trước khi nói tới ngôi nhà thờ chính tòa.
Tới nơi, quý vị thấy một khối Gothic quen thuộc: hai dãy cột đỡ vòm, đường nét vươn lên, tháp chuông cao bốn mươi bốn mét. Nhưng sờ vào thì không phải đá, không phải gạch xây kiểu cũ. Bộ khung là bê tông cốt thép, vật liệu của thế kỷ hai mươi, mang hình dáng của một dòng kiến trúc có từ thế kỷ mười hai.
ITước Hiệu Chúa Giêsu Vua Và Nghĩa Chữ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ này dâng kính Chúa Giêsu Vua, nên nhiều tư liệu gọi thẳng là nhà thờ Chúa Giêsu Vua Xuân Lộc. Lễ theo tước hiệu ấy là lễ Chúa Kitô Vua, và ngày lễ không cố định theo dương lịch mà rơi vào Chúa Nhật cuối cùng của năm phụng vụ, tức Chúa Nhật ngay trước khi bước vào Mùa Vọng.
Đây là một tước hiệu ít gặp hơn so với nhóm tước hiệu kính Đức Mẹ hay kính một vị thánh. Điều đáng chú ý là nó được đặt cho nhà thờ chính tòa của giáo phận đông giáo dân nhất Việt Nam, và đặt vào quãng công trình khởi công, tức đầu thập niên 1960.
Lễ Chúa Kitô Vua được lập trong Giáo hội Công giáo năm 1925. Ban đầu lễ này giữ vào Chúa Nhật cuối tháng Mười, tới lần sửa lịch phụng vụ năm 1969 thì chuyển về Chúa Nhật cuối cùng của năm phụng vụ. Ý của lễ là tuyên xưng vương quyền của Chúa Giêsu, một vương quyền mà giáo lý Công giáo giải thích là thuộc về trật tự thiêng liêng chứ không phải trật tự trần thế. Đặt vào cuối năm phụng vụ, lễ ấy đóng trọn một vòng năm trước khi vòng mới bắt đầu bằng Mùa Vọng.
Còn chữ chính tòa thuộc về tổ chức. Giáo hội Công giáo chia địa bàn thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một giám mục coi sóc. Ngôi nhà thờ nào có đặt cathedra, tức ngai tòa của vị giám mục ấy, thì gọi là nhà thờ chính tòa. Chiếc ngai đặt trong cung thánh là dấu chỉ của quyền giảng dạy và coi sóc. Mỗi giáo phận chỉ có đúng một ngôi như vậy, và đó là nơi cử hành lễ truyền chức cùng thánh lễ Dầu trong Tuần Thánh, những nghi lễ mà cả giáo phận hướng về.
Về ngày lập giáo phận Xuân Lộc, các nguồn ghi vênh nhau, và chúng tôi ghi thẳng vào đây thay vì chọn một. Trang tư liệu về công trình ghi giáo phận Xuân Lộc được thành lập ngày 14 tháng 10 năm 1965. Trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam thì ghi ngày thành lập là 13 tháng 1 năm 1966, và cho biết sắc chỉ được Đức Giáo hoàng Phaolô VI công bố ngày 14 tháng 10 năm 1965, với Đức cha Giuse Lê Văn Ấn là giám mục tiên khởi.
Đọc kỹ hai bản ghi thì thấy chúng có thể không mâu thuẫn mà chỉ lấy hai mốc khác nhau trong cùng một tiến trình: một bên lấy ngày ban hoặc công bố sắc chỉ, một bên lấy ngày giáo phận chính thức đi vào hoạt động. Nhưng chúng tôi chưa tra được bản văn gốc để nói dứt điểm điều ấy, nên cách trung thực nhất là ghi cả hai mốc, hoặc nói gọn rằng giáo phận Xuân Lộc được lập vào quãng giữa năm 1965 và đầu năm 1966.
Bổn mạng của giáo phận là Thánh Giuse, lễ kính ngày 19 tháng 3. Theo thống kê tháng 10 năm 2024, giáo phận coi sóc 277 giáo xứ cùng 45 giáo họ biệt lập, với 1.082.398 giáo dân, 802 linh mục, 2.733 tu sĩ và 242 chủng sinh, trên địa bàn rộng khoảng 6.439 cây số vuông gồm tỉnh Đồng Nai và một phần Bình Dương cũ. Đây là giáo phận đông giáo dân nhất trong các giáo phận tại Việt Nam.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là về địa điểm. Giáo phận Xuân Lộc trải trên tỉnh Đồng Nai, mà thành phố lớn nhất của tỉnh là Biên Hòa, nên nhiều người mặc nhiên cho rằng nhà thờ chính tòa cũng ở Biên Hòa.
Thực tế thì nhà thờ chính tòa Xuân Lộc nằm ở Long Khánh, cách Biên Hòa một quãng khá xa về phía đông. Tên gọi cũng dễ gây lẫn thêm một tầng nữa: giáo phận mang tên Xuân Lộc, còn ngôi nhà thờ thì đứng trên đất Long Khánh, và cả hai địa danh ấy đều có thật trên bản đồ. Đây là một trong những trường hợp tên giáo phận không trùng với tên nơi đặt nhà thờ chính tòa, và khi tra cứu thì nên bám vào địa chỉ chứ đừng bám vào tên.
IIBốn Năm Dựng Và Một Mốc Còn Tranh Luận
Cũng như ở Long Xuyên, ngôi nhà thờ này bắt đầu mọc lên trước khi giáo phận ra đời. Công trình khởi công đầu năm 1963, còn giáo phận thì lập vào quãng 1965 hoặc 1966 tùy theo nguồn. Nghĩa là khi đặt móng, đây còn là nhà thờ của một giáo xứ, và tư cách chính tòa tới giữa chừng mới có.
- 1963Khởi côngNgày 2 tháng 2, công trình đặt móng tại Long Khánh. Bộ khung dựng bằng bê tông cốt thép, mang hình dáng của lối Gothic.
- 1965Sắc chỉ lập giáo phận được công bốNgày 14 tháng 10, sắc chỉ lập giáo phận Xuân Lộc được Đức Giáo hoàng Phaolô VI công bố. Một số tư liệu lấy đúng ngày này làm ngày thành lập giáo phận.
- 1966Giáo phận Xuân Lộc chính thức hoạt độngTrang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi ngày thành lập là 13 tháng 1 năm 1966, với Đức cha Giuse Lê Văn Ấn là giám mục tiên khởi. Đây là mốc vênh với mốc năm 1965 nêu trên.
- 1966Khánh thành ngôi nhà thờNgày 22 tháng 12, công trình khánh thành sau gần bốn năm dựng. Thân nhà thờ dài 55 mét, rộng 18 mét, cao 17 mét, tháp chuông cao 44 mét.
- 2000Đại trùng tuCông trình được đại trùng tu nhân dịp Năm Thánh 2000 và dịp kỷ niệm ba mươi lăm năm thành lập giáo phận.
- 2024Bản thống kê gần nhấtTheo thống kê tháng 10, giáo phận có 277 giáo xứ, 1.082.398 giáo dân, 802 linh mục và 2.733 tu sĩ, đông giáo dân nhất trong các giáo phận tại Việt Nam.
Xin nhắc lại một lần nữa chỗ tư liệu vênh nhau, vì nó là chỗ người đọc dễ bị dẫn sai. Về ngày lập giáo phận Xuân Lộc, trang tư liệu về công trình ghi 14 tháng 10 năm 1965, còn trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi 13 tháng 1 năm 1966 và xếp ngày 14 tháng 10 năm 1965 là ngày công bố sắc chỉ. Thư viện không chọn một trong hai, và khi cần nói gọn thì ghi là giáo phận được lập vào quãng giữa năm 1965 và đầu năm 1966.
Một chỗ trống nữa: các nguồn đã dẫn đều ghi ngày khánh thành nhưng không nêu ngày cung hiến ngôi nhà thờ. Trong Công giáo, cung hiến là một nghi thức riêng, khác với khánh thành, nên không nên suy ra hai mốc trùng nhau.
IIIGothic Dựng Bằng Bê Tông
Điều đáng nói nhất về kiến trúc ở đây nằm ở chỗ ghép giữa hình dáng và vật liệu. Hình dáng là Gothic, dòng kiến trúc nhà thờ châu Âu có từ thế kỷ mười hai, lấy vòm nhọn và chiều cao làm phương tiện. Vật liệu thì là bê tông cốt thép, thứ chỉ phổ biến từ đầu thế kỷ hai mươi.
Ghép hai thứ ấy không phải chuyện hình thức. Nhà thờ Gothic thời xưa phải dùng hệ trụ đỡ và cuốn bay rất phức tạp để giữ cho bức tường mỏng mà trần vẫn cao, vì đá chịu nén tốt nhưng chịu kéo kém. Bê tông cốt thép thì chịu được cả nén lẫn kéo, nên cùng một hình dáng ấy có thể dựng bằng ít cấu kiện hơn hẳn, nhanh hơn hẳn, và trên nền đất không cần đá tại chỗ. Đó là lý do nhiều nhà thờ ở Việt Nam dựng trong thập niên 1960 vẫn mang dáng Gothic dù thời của Gothic đã qua từ lâu.
Hai hàng cột chạy dọc lòng nhà thờ, đỡ phần vòm hình tháp gắn trên khung bê tông cốt thép. Cách chia này tạo một gian giữa rộng và hai gian phụ hai bên, theo đúng lối bố trí cổ điển.
Dài 55 mét, rộng 18 mét, cao 17 mét. So với các nhà thờ chính tòa khác ở miền Nam thì đây là kích thước vừa phải, và nó tương phản đáng chú ý với quy mô giáo dân rất lớn của giáo phận.
Cao 44 mét, tức cao hơn gấp đôi chiều cao thân nhà thờ. Trên vùng đất đỏ tương đối bằng của Long Khánh, đây là mốc nhìn thấy được từ xa.
Tư liệu ghi một cây thánh giá cao 24 mét thuộc công trình. Đây là con số các nguồn đều nêu, nhưng không nguồn nào cho biết thánh giá ấy đặt ở đâu trong tổng thể, nên chúng tôi ghi lại đúng như tư liệu.
Phần trong cùng, nơi đặt bàn thờ, nhà tạm giữ Thánh Thể và ngai tòa của giám mục. Chính chiếc ngai ấy làm nên tư cách chính tòa của ngôi nhà thờ. Khu này dành cho người có phận sự.
| Yếu tố | Gothic bằng đá thời xưa | Gothic bằng bê tông cốt thép tại Xuân Lộc |
|---|---|---|
| Vật liệu chịu lực | Đá và gạch, chịu nén tốt nhưng chịu kéo kém | Bê tông cốt thép, chịu được cả nén lẫn kéo |
| Cách giữ trần cao | Hệ trụ đỡ và cuốn bay bên ngoài tường | Khung bê tông với hai dãy cột bên trong |
| Bề dày tường | Rất dày ở chân, mỏng dần lên trên | Mỏng và đều, vì lực do khung gánh |
| Thời gian dựng | Thường vài chục năm tới cả trăm năm | Gần bốn năm, từ 1963 tới 1966 |
| Nguồn vật liệu | Phải có mỏ đá và thợ đá tại vùng | Xi măng, cát, sắt thép đều chuyển tới được bằng đường bộ |
Một chỗ đáng suy nghĩ khi đặt các con số cạnh nhau. Thân nhà thờ dài 55 mét, trong khi giáo phận có hơn một triệu giáo dân. Điều ấy nói rõ một lẽ đã nhắc ở phần trên: nhà thờ chính tòa được kể là đứng đầu vì chức năng chứ không vì kích thước. Với một giáo phận có tới 277 giáo xứ, phần lớn đời sống phụng vụ diễn ra ở các nhà thờ giáo xứ, còn nhà thờ chính tòa là nơi quy về trong những dịp mang tính chất của cả giáo phận.
IVThế Đất Và Hướng
Xin rào trước cho rõ. Công giáo không dạy phong thủy. Hướng của một ngôi nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ, tức hướng đặt bàn thờ và cung thánh theo quy tắc của việc cử hành, và lối cổ trong đạo là quay cung thánh về hướng đông, phía mặt trời mọc. Đó là quy tắc của đạo chứ không phải lựa chọn theo la bàn phong thủy. Phần dưới đây là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra làm chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối ấy. Nó không phải điều chép trong tư liệu của giáo phận.
Một, đất đỏ miền Đông, khác hẳn châu thổ. Đây là chỗ nên nói trước, vì nhiều người xếp chung Xuân Lộc với các giáo phận miền Tây. Long Khánh nằm trên vùng đất đỏ bazan của miền Đông, đất cao, thoát nước, có gò đồi thoai thoải và có núi ở xa. Trong phép xem đất, đây là loại thế hoàn toàn khác với châu thổ: có hậu chẩm, tức có gối tựa sau lưng, và có long mạch đọc được theo sống đất chứ không phải theo dòng nước. Sách cũ chuộng đất cao ráo có chỗ tựa hơn đất bồi trống trải, nên xét theo thước cổ truyền thì Long Khánh có thế đất được coi là đầy đủ hơn Long Xuyên hay Vĩnh Long.
Hai, tháp chuông trên đất cao. Tháp cao 44 mét đặt trên một vùng đã cao sẵn thì tầm nhìn xa hơn nhiều so với cùng chiều cao ấy đặt trên đất bồi. Theo lối đọc cũ, một khối vươn thẳng thuộc hành Mộc, còn nền đất đỏ ổn định thuộc hành Thổ. Sách cũ nói Thổ là nơi Mộc bám rễ, nên cặp hình thể này được xếp vào loại có chỗ đứng. Xin nhắc lại rằng đây là đối chiếu về hình khối, không phải một phán đoán tốt xấu.
Ba, mật độ nhà thờ dày đọc theo lối cũ. Vùng Hố Nai, Gia Kiệm và Long Khánh có mật độ nhà thờ vào loại dày nhất nước, cứ vài cây số lại một tháp chuông. Người xưa xem đất có khái niệm quần tinh, chỉ tình trạng nhiều điểm cùng loại tụ lại trong một vùng và cùng nhau tạo thành một thế lớn hơn từng điểm riêng lẻ. Đọc theo đó thì nhà thờ chính tòa ở đây không đứng một mình mà đứng giữa một chuỗi, và cái thế của nó có phần nằm ở chuỗi ấy chứ không chỉ ở khối xây của chính nó. Cần nói rõ rằng mật độ này hình thành do lịch sử quần cư của vùng, không do ai bố trí theo phép xem đất.
Bốn, minh đường và quốc lộ. Công trình nằm trên trục đường lớn chạy qua thành phố. Theo lối đọc cổ truyền, khoảng đất bằng trước cửa gọi là minh đường, chỗ để khí dừng lại trước khi vào, và sách xưa có phân biệt giữa minh đường yên tĩnh với minh đường bị một dòng đi thẳng cắt ngang. Nhà thờ nằm trên trục giao thông chính thì thuộc loại sau. Đây là điều nên nói thẳng thay vì tô vẽ, và cũng là cái giá phải trả để công trình đứng ở chỗ dễ tới nhất với cả một vùng rộng.
Năm, chỗ quý vị nên tự kiểm. Chúng tôi chưa tra được tư liệu nào nói cung thánh của ngôi này quay về phương nào. Nếu quý vị tới nơi, đứng ở cuối lòng nhà thờ nhìn thẳng lên bàn thờ thì hướng ấy chính là hướng phụng vụ của công trình. Với một công trình dựng đầu thập niên 1960 bám theo trục đường lớn, việc giữ đúng lối quay về hướng đông là khó.
VLễ Và Nếp Đạo Trong Năm
Là nhà thờ chính tòa, nơi này giữ đủ lịch phụng vụ chung của Giáo hội Công giáo, tính theo dương lịch, cộng thêm hai dịp lớn riêng: ngày kính tước hiệu của ngôi nhà thờ và ngày kính bổn mạng của cả giáo phận. Bảng dưới chỉ ghi ngày và mùa, không ghi giờ, vì giờ cử hành thay đổi theo từng năm.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Ngày 19 tháng 3 | Lễ Thánh Giuse | Bổn mạng của cả giáo phận Xuân Lộc. Đây là ngày của toàn giáo phận chứ không riêng ngôi nhà thờ chính tòa. |
| Tuần Thánh và lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ | Trong Tuần Thánh có thánh lễ Dầu do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa, dịp mà linh mục toàn giáo phận cùng về một chỗ. |
| Chúa Nhật cuối năm phụng vụ | Lễ Chúa Kitô Vua | Lễ theo tước hiệu của chính ngôi nhà thờ. Ngày không cố định theo dương lịch mà rơi vào Chúa Nhật ngay trước Mùa Vọng. |
| Ngày 2 tháng 11 và cả tháng Mười Một | Cầu cho các tín hữu đã qua đời | Giáo dân trong vùng giữ lệ ra phần mộ và dự thánh lễ cầu cho người đã khuất. |
| Mùa Vọng và ngày 25 tháng 12 | Mùa Vọng và lễ Giáng Sinh | Dịp quy tụ đông nhất trong năm. Ở vùng có mật độ nhà thờ dày như đây, không khí Giáng Sinh trải khắp chuỗi giáo xứ chứ không dồn về một chỗ. |
Nếp đạo của vùng này có một điểm riêng đáng ghi, và nó đến từ chính con số. Với 277 giáo xứ cùng 45 giáo họ biệt lập trên một địa bàn chỉ rộng chừng 6.439 cây số vuông, mỗi giáo xứ ở đây coi sóc một vùng nhỏ và nằm sát vùng của xứ bên cạnh. Hệ quả là các sinh hoạt liên xứ diễn ra thường xuyên hơn nhiều so với những giáo phận có xứ nằm cách nhau hàng chục cây số.
Với 802 linh mục và 2.733 tu sĩ, các nghi lễ tập trung tại nhà thờ chính tòa cũng có quy mô khác. Trong thánh lễ Dầu của Tuần Thánh, dịp mà linh mục toàn giáo phận về quanh vị giám mục của mình, thân nhà thờ dài 55 mét ở đây phải gánh một số người rất lớn, và đó là lý do các dịp như vậy thường phải dùng cả phần sân bên ngoài.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 144 đường Hùng Vương, thành phố Long Khánh cũ, tỉnh Đồng Nai
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 144 đường Hùng Vương, thành phố Long Khánh cũ, tỉnh Đồng Nai, trên trục đường lớn chạy qua thành phố. Tháp chuông cao 44 mét trên nền đất đỏ tương đối bằng là mốc nhận ra công trình từ xa.
- Toạ độ
- 10.9316, 107.2438
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách xin ngồi phía cuối hoặc đợi bên ngoài, không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh. Khu cung thánh, nơi đặt bàn thờ và ngai tòa của giám mục, dành cho người có phận sự.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc
Contribute photos, information or video for Xuan Loc CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc ở đâu
Ở thành phố Long Khánh cũ, tỉnh Đồng Nai, chứ không phải ở Biên Hòa như nhiều người tưởng. Giáo phận mang tên Xuân Lộc còn ngôi nhà thờ thì đứng trên đất Long Khánh, nên khi tra cứu thì nên bám vào địa chỉ thay vì bám vào tên gọi.
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc thờ ai
Ngôi nhà thờ dâng kính Chúa Giêsu Vua. Lễ theo tước hiệu ấy là lễ Chúa Kitô Vua, không cố định theo dương lịch mà rơi vào Chúa Nhật cuối cùng của năm phụng vụ, tức Chúa Nhật ngay trước Mùa Vọng. Bổn mạng của cả giáo phận thì là Thánh Giuse, lễ ngày 19 tháng 3.
Giáo phận Xuân Lộc thành lập năm nào
Nguồn ghi vênh nhau. Trang tư liệu về công trình ghi ngày 14 tháng 10 năm 1965, còn trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi ngày thành lập là 13 tháng 1 năm 1966 và xếp ngày 14 tháng 10 năm 1965 là ngày công bố sắc chỉ. Thư viện ghi cả hai thay vì chọn một.
Giáo phận Xuân Lộc có bao nhiêu giáo dân
Theo thống kê tháng 10 năm 2024, giáo phận có 1.082.398 giáo dân trong 277 giáo xứ cùng 45 giáo họ biệt lập, với 802 linh mục và 2.733 tu sĩ. Đây là giáo phận đông giáo dân nhất trong các giáo phận tại Việt Nam.
Nhà thờ chính tòa Xuân Lộc xây bằng gì
Bộ khung là bê tông cốt thép, mang hình dáng của lối Gothic. Nhờ vật liệu ấy mà một hình dáng vốn có từ thế kỷ mười hai dựng được trong gần bốn năm, từ ngày 2 tháng 2 năm 1963 tới ngày khánh thành 22 tháng 12 năm 1966. Thân nhà thờ dài 55 mét, tháp chuông cao 44 mét.