Giữa những con phố hẹp và đông xe máy của Malé, trên đường Fareedhee Magu ở phường Henveiru, quý vị sẽ gặp một khoảnh sân có tường thấp, trong đó là một ngôi thánh đường không cao, mái dốc, tường màu trắng xám. Lại gần mới thấy bức tường không phải gạch trát vữa mà là những khối đá san hô đẽo vuông, khớp vào nhau khít như mộng gỗ, mặt đá chạm hoa lá và chữ. Bên cạnh là một ngọn tháp tròn trắng viền xanh, chung quanh chân tháp là những tấm bia đá san hô chạm khắc, đầu tròn và đầu nhọn xen nhau.
Đây là Thánh đường Thứ Sáu Malé, tiếng Dhivehi gọi là Hukuru Miskiy, thuộc Hồi Giáo Sunni. Maldives là một quốc gia Hồi Giáo gồm rất nhiều đảo san hô giữa Ấn Độ Dương, nơi đạo Hồi đã là nếp sống từ thế kỷ 12. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất của Maldives vì theo visitmaldives.com đây là trung tâm thờ phụng được kính trọng nhất của quần đảo trong nhiều thế kỷ, dựng trên nền thánh đường có từ năm 1153, và vì lối xây bằng đá san hô của nó, theo UNESCO, là độc nhất trong vùng Ấn Độ Dương.
ITên Gọi Và Thánh Đường Của Năm Đạo Hồi Tới
Trong tiếng Dhivehi, hukuru là ngày thứ Sáu và miskiy là thánh đường. Hukuru Miskiy vì thế là thánh đường thứ Sáu, tức thánh đường chung có lễ nguyện trưa thứ Sáu và bài giảng của cả thành, cùng một vai trò với các thánh đường jami ở những nơi khác trong thế giới Hồi Giáo. Tên tháp bên cạnh, Munnaaru, cũng có nghĩa là tháp gọi cầu nguyện.
Theo UNESCO và maldivesheritage.org, ngôi hiện nay được dựng trên nền một thánh đường có từ năm 1153. Maldivesheritage.org ghi thánh đường đầu tiên ấy do Mohamed bin Abdullah dựng, vị vua Hồi Giáo đầu tiên của Maldives. Ngôi đá san hô hiện nay được dựng năm 1658 dưới thời vua Ibrahim Iskandar I, theo UNESCO.
Trong đạo Hồi, lễ nguyện trưa thứ Sáu, gọi là Jumu'ah, là bổn phận của nam tín đồ trưởng thành, thay cho lễ nguyện trưa thường ngày, có bài giảng trước khi cầu nguyện. Vì thế mỗi thành cần một thánh đường đủ rộng cho cả cộng đồng, và thánh đường ấy thường được gọi thẳng là thánh đường thứ Sáu. Thánh đường không có tượng, không có bàn thờ, chỉ có hốc mihrab chỉ hướng Mecca. Chữ Kinh Qur'an chạm trên đá và sơn trên gỗ là thứ trang trí được coi trọng nhất.
Chỗ hay hiểu lầm: nhiều trang du lịch, kể cả trang chính thức visitmaldives.com, viết rằng thánh đường là Di sản Thế giới từ năm 2008. Hồ sơ trên trang UNESCO cho thấy khác: thánh đường nằm trong hồ sơ Các thánh đường đá san hô Maldives, gồm sáu thánh đường, được đưa vào danh sách dự kiến ngày 19 tháng 2 năm 2013. Danh sách dự kiến là bước đầu, chưa phải ghi danh Di sản Thế giới. Maldivesheritage.org cũng ghi năm 2008.
Cùng vai trò thánh đường thứ Sáu là Thánh đường Jameh, Isfahan, bài ấy đã nói kỹ về khái niệm jami. Về lối dựng bằng vật liệu tại chỗ, quý vị có thể đối chiếu với Đại thánh đường Djenné: Djenné dựng bằng bùn sông, Malé dựng bằng đá san hô của biển.
IITừ Thánh Đường Năm 1153 Tới Ngôi Đá San Hô
Lịch sử của Hukuru Miskiy gắn với lịch sử đạo Hồi ở quần đảo. Các mốc dưới đây chỉ ghi việc dựng và việc tu sửa, không ghi chính sự của các triều vua.
- 1153Thánh đường đầu tiênMột thánh đường được dựng trên khu đất này, theo UNESCO và maldivesheritage.org, năm đạo Hồi được đón nhận ở Maldives.
- 1656Khởi công ngôi mớiMaldivesheritage.org ghi việc dựng ngôi mới bắt đầu năm 1656 và kéo dài khoảng một năm rưỡi.
- 1658Hoàn thành ngôi đá san hôThánh đường đá san hô mái lợp tranh hoàn thành năm 1658, theo UNESCO, visitmaldives.com và maldivesheritage.org.
- 1674 hay 1675Tháp MunnaaruTháp gọi cầu nguyện hoàn thành năm 1674 theo UNESCO, năm 1675 theo visitmaldives.com.
- 1904Thay mái và cổngCổng phía nam và mái được thay mới, mái lợp tôn, theo maldivesheritage.org.
- 1963Tu sửaThánh đường được tu sửa thêm một đợt, theo maldivesheritage.org.
- 2013Danh sách dự kiến UNESCOHồ sơ Các thánh đường đá san hô Maldives, gồm sáu thánh đường, được nộp ngày 19 tháng 2 năm 2013, theo trang UNESCO.
Có ba chỗ nguồn vênh nhau, thư viện ghi thẳng. Thứ nhất là năm xong tháp: 1674 theo hồ sơ UNESCO, 1675 theo visitmaldives.com. Thứ hai là năm khởi công: UNESCO và visitmaldives.com chỉ ghi thánh đường dựng năm 1658, còn maldivesheritage.org ghi khởi công năm 1656 và xây khoảng một năm rưỡi. Hai cách ghi có thể cùng đúng nếu 1658 là năm hoàn thành.
Thứ ba là năm vào danh sách UNESCO: trang UNESCO ghi ngày nộp 19 tháng 2 năm 2013 vào danh sách dự kiến. Visitmaldives.com ghi năm 2008 và gọi thẳng là Di sản Thế giới, maldivesheritage.org cũng ghi 2008. Thư viện theo trang UNESCO, vì đó là nơi lưu hồ sơ.
IIIĐá San Hô Khớp Mộng, Gỗ Chạm Và Sơn Mài
Điều làm Hukuru Miskiy khác mọi thánh đường khác trong thư viện là vật liệu và cách ghép. Theo UNESCO, tường dựng bằng những khối đá san hô đẽo tinh, ghép với nhau theo lối mộng âm dương và chốt, tức cách của thợ mộc đem áp vào đá. UNESCO gọi đây là kỹ thuật độc nhất vùng Ấn Độ Dương. Mặt ngoài tường chạm hoa văn và chữ Kinh Qur'an, theo visitmaldives.com và maldivesheritage.org.
Bên trong là gỗ. Visitmaldives.com ghi những cột san hô đẽo đỡ mái, trần trang trí công phu của thợ mộc bậc thầy, cùng những mẫu chạm gỗ và sơn mài Maldives đẹp nhất. UNESCO tả bố cục là sảnh nhiều cột với hai gian cầu nguyện, ba mặt có hiên kiểu dhaalas, một buồng mihrab lớn. Maldivesheritage.org chia lòng thánh đường làm ba phần: chỗ của imam phía trước, gian giữa, và gian sau, thảm cầu nguyện đủ cho khoảng 1.327 người.
Khối san hô đẽo khớp mộng và chốt, mặt ngoài chạm hoa văn và chữ, theo UNESCO và visitmaldives.com.
Cột, trần, cửa gỗ chạm, thư pháp và trang trí sơn mài, được UNESCO xếp vào hàng tinh xảo nhất Maldives.
Tháp tròn trắng viền xanh, dựng bằng đá san hô, có nẹp kim loại gia cố, theo maldivesheritage.org. Xong năm 1674 hay 1675.
Bốn giếng đá san hô dùng cho việc tẩy rửa trước lễ nguyện, theo maldivesheritage.org. UNESCO ghi giếng đá san hô chất lượng cao.
Quần thể có một đồng hồ mặt trời, theo UNESCO, xưa dùng để biết lúc lễ nguyện theo bóng nắng.
Bia đá san hô chạm khắc, đầu tròn cho nữ, đầu nhọn cho nam, chữ mạ vàng đánh dấu mộ hoàng tộc xưa, theo visitmaldives.com.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Nền thánh đường đầu tiên | 1153 | UNESCO, maldivesheritage.org |
| Ngôi hiện nay | 1658 | UNESCO, visitmaldives.com, maldivesheritage.org ghi khởi công 1656 |
| Tháp Munnaaru | 1674 | UNESCO, visitmaldives.com ghi 1675 |
| Sức chứa thảm cầu nguyện | Khoảng 1.327 người | maldivesheritage.org |
| Tu sửa | 1904 và 1963 | maldivesheritage.org |
| Danh sách dự kiến UNESCO | 19 tháng 2 năm 2013 | UNESCO, hai nguồn khác ghi 2008 |
IVThế Đất Và Hướng
Đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền người Việt, đặt cạnh để đối chiếu, không phải điều được chép trong tư liệu của thánh đường. Cần nói rõ trước: Hồi Giáo không có phép phong thủy. Quy tắc hướng của thánh đường chỉ là qibla, lễ nguyện quay về Ngôi Đền Kaaba ở Mecca. Từ Malé, Mecca nằm về phía tây bắc, bên kia biển Ả Rập.
Hukuru Miskiy có một chi tiết hiếm gặp về hướng. Maldivesheritage.org ghi thân nhà quay về phía tây, nhưng thảm cầu nguyện bên trong được trải xoay về tây bắc để người lễ quay đúng về Mecca. Tức là người xưa dựng nhà theo trục tây, còn hướng lễ được chỉnh lại bằng thảm.
Nét đầu tiên là đảo thấp giữa biển. Malé là một đảo san hô nhỏ và bằng, cao hơn mặt biển không bao nhiêu, không có núi, không có sông. Theo lối cổ truyền, đất không sơn thì lấy thủy làm chủ, và ở đây biển bao bốn phía. Người Việt ở các đảo ven biển miền Trung cũng dựng lăng, miếu trên đất cát giữa biển như vậy, lấy biển làm minh đường.
Thứ hai là vật liệu của đất. Lối cổ truyền rất chuộng việc dùng thứ sẵn có ở nơi dựng, coi đó là hợp thổ. Thánh đường này dựng bằng chính san hô của biển chung quanh, gỗ của cây trên đảo. Đọc theo ngũ hành, san hô vốn sinh trong nước mà thành đá, là chỗ Thủy và Thổ gặp nhau.
Thứ ba là hướng. Thân nhà quay theo trục tây, nếu đọc theo lối Việt thì gần với thế tọa tây hướng đông, tức lưng về phía tây, cửa đón mặt trời mọc. Nhưng như đã nói, người lễ lại quay về tây bắc theo thảm. Hai trục lệch nhau này là chỗ đáng xem nhất của thánh đường với người quen đọc hướng: trục nhà của người thợ và trục lễ của người tín đồ không trùng nhau, và bên trong người ta ưu tiên trục lễ.
Cuối cùng là nghĩa trang quanh tháp. Theo lối Việt, mộ phần đặt sát nơi thờ tự là điều cần bàn kỹ. Ở đây, việc chôn cất bên thánh đường là nếp chung của nhiều cộng đồng Hồi Giáo xưa, và thư viện chỉ ghi để đối chiếu, không lấy lối Việt mà xét.
VLễ Thứ Sáu Và Các Lễ Theo Lịch Hijri
Như chính tên gọi, lễ gắn với nơi này nhất là lễ chung thứ Sáu. Các lễ trong năm tính theo lịch Hồi giáo Hijri, lịch thuần âm, mỗi năm lùi khoảng mười một ngày so với dương lịch, nên tháng Ramadan và hai kỳ Eid lần lượt đi qua mọi mùa. Bài chỉ ghi ngày theo lịch, không ghi giờ. Chiếc đồng hồ mặt trời trong quần thể, theo UNESCO, nhắc lại thời người ta còn đo lúc lễ nguyện bằng bóng nắng.
| Lễ | Theo lịch nào | Nội dung |
|---|---|---|
| Năm lần lễ nguyện | Hằng ngày, theo vị trí mặt trời | Rạng đông, giữa trưa, xế chiều, hoàng hôn và đêm. Xưa đo bằng đồng hồ mặt trời trong sân. |
| Lễ chung thứ Sáu (Jumu'ah) | Hằng tuần | Lễ có bài giảng, là lễ đã đặt tên cho thánh đường, Hukuru nghĩa là thứ Sáu. |
| Tháng Ramadan | Lịch Hijri, tháng thứ chín | Nhịn chay từ rạng đông tới hoàng hôn, buổi tối có lễ nguyện Taraweeh và đọc Kinh Qur'an. |
| Eid al-Fitr | Lịch Hijri, ngày 1 tháng Shawwal | Lễ mừng hết tháng chay, lễ nguyện chung buổi sáng, gia đình thăm nhau. |
| Eid al-Adha | Lịch Hijri, ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah | Lễ hiến sinh trùng mùa hành hương Mecca, lễ nguyện chung buổi sáng rồi chia thịt cho người thiếu thốn. |
Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại Maldives gắn với thánh đường này nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Fareedhee Magu, phường Henveiru, Malé
- Đường tới
- Thánh đường nằm trên đường Fareedhee Magu, phường Henveiru, ở phía bắc đảo Malé, không xa bờ biển phía bắc của thủ đô, cạnh tháp Munnaaru và nghĩa trang cổ.
- Toạ độ
- 4.1781, 73.5125
Hukuru Miskiy là thánh đường của một di sản, nhưng trước hết là nơi thờ phụng được kính trọng nhất Malé trong nhiều thế kỷ. Lệ chung của thánh đường: người ngoài đạo chỉ vào khi được phép và ngoài lúc lễ nguyện, ăn mặc kín tay chân, nữ giới che tóc, bỏ giày trước khi vào. Trong nghĩa trang, xin đi đúng lối, không bước lên mộ, không chạm vào bia đá san hô.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thánh đường Thứ Sáu Malé (Hukuru Miskiy)
Contribute photos, information or video for Malé Friday MosqueThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
hukuru miskiy là gì
Là Thánh đường Thứ Sáu của Malé, thủ đô Maldives. Trong tiếng Dhivehi, hukuru là thứ Sáu, miskiy là thánh đường. Ngôi hiện nay dựng năm 1658 bằng khối đá san hô khớp mộng, trên nền một thánh đường có từ năm 1153, theo UNESCO. Thánh đường thuộc Hồi Giáo Sunni.
thánh đường thứ sáu malé xây bằng gì
Bằng những khối đá san hô đẽo tinh, ghép theo lối mộng âm dương và chốt như đồ mộc, theo UNESCO. Mặt ngoài chạm hoa văn và chữ Kinh Qur'an. Bên trong là cột san hô, trần và cửa gỗ chạm, thư pháp và sơn mài Maldives, theo visitmaldives.com.
thánh đường thứ sáu malé có phải di sản thế giới unesco không
Chưa. Trang UNESCO cho thấy thánh đường thuộc hồ sơ Các thánh đường đá san hô Maldives, gồm sáu thánh đường, vào danh sách dự kiến ngày 19 tháng 2 năm 2013. Visitmaldives.com và maldivesheritage.org ghi năm 2008, visitmaldives.com còn gọi là Di sản Thế giới.
tháp munnaaru ở malé xây năm nào
Tháp hoàn thành năm 1674 theo hồ sơ UNESCO, năm 1675 theo visitmaldives.com. Tháp tròn màu trắng viền xanh, dựng bằng đá san hô và có nẹp kim loại gia cố, theo maldivesheritage.org, đứng giữa nghĩa trang thế kỷ 17.
bia mộ đầu tròn đầu nhọn ở thánh đường malé nghĩa là gì
Theo visitmaldives.com, trong nghĩa trang thế kỷ 17 cạnh thánh đường, bia đá san hô đầu tròn đánh dấu mộ nữ, đầu nhọn đánh dấu mộ nam, còn chữ mạ vàng trên bia đánh dấu mộ hoàng tộc xưa.