Ngõ Trạm là một con phố ngắn phía sau chợ Hàng Da, hai bên là nhà ống và hàng quán. Đi tới số 20, quý vị gặp một mặt tiền hẹp, một cây thánh giá gắn trên cao và một tháp chuông vuông dựng lùi vào trong. Không có tam quan, không có sân gạch, không có lư hương đặt trước cửa. Nếu quý vị đã quen với đình chùa hoặc với nhà thờ Công Giáo thì cái đầu tiên đập vào mắt ở đây lại là những thứ không có.
Bước qua cửa, cảm giác ấy còn rõ hơn. Trong lòng nhà thờ không có tượng, không có tranh thờ, không có nhang đèn, không có bàn thờ bày đồ lễ. Chỉ có những hàng ghế gỗ cùng quay về một hướng, một cái bục cao đặt giữa, một cây thánh giá để trơn trên bức tường phía sau bục, và một cây đàn kê bên. Toàn bộ lối thờ phượng của đạo Tin Lành nằm gọn trong cách bài trí ấy, và đây là bài đầu tiên của thư viện viết về một ngôi nhà thờ Tin Lành trên đất Việt Nam.
IVì Sao Trong Nhà Thờ Này Không Có Tượng
Muốn đọc được ngôi nhà thờ này thì phải hiểu trước một điều: Tin Lành và Công Giáo cùng thờ một Thiên Chúa và cùng đọc một bộ Kinh Thánh, nhưng khác nhau rất sâu về cách thờ phượng. Sự khác ấy bắt đầu từ phong trào Cải Chánh ở châu Âu thế kỷ 16, và tới ngôi nhà thờ nhỏ ở Ngõ Trạm thì nó hiện ra thành những thứ quý vị nhìn thấy được bằng mắt.
Theo giáo lý Tin Lành, người tin đạo đến thẳng với Thiên Chúa qua Chúa Giêsu, không nhờ một người trung gian nào khác. Vì vậy trong nhà thờ Tin Lành không có tượng và không có ảnh thờ, không cầu khẩn Đức Mẹ hay các thánh, không có tràng hạt và không có hài cốt thánh. Người Tin Lành dẫn điều răn cấm tạc hình tượng mà quỳ lạy trong Mười Điều Răn để giữ nếp ấy.
Không có bàn thờ cũng vì một lẽ giáo lý. Với Công Giáo, bàn thờ là nơi cử hành thánh lễ, tức nơi hy tế của Chúa Giêsu được tái diễn. Người Tin Lành tin rằng hy tế ấy đã hoàn tất một lần đủ cả trên thập tự giá, không dâng lại nữa, nên không cần bàn thờ. Thứ thay vào chỗ ấy là bục giảng, đặt giữa gian nhóm, vì trọng tâm của buổi thờ phượng là giảng giải Kinh Thánh. Người ta ngồi quay về bục giảng đúng như trong đình người ta quay về hương án.
Cây thánh giá để trơn, không có tượng Chúa chịu nạn, cũng nói một điều. Người Tin Lành để thập tự giá trống vì tin rằng Chúa đã sống lại và không còn ở đó nữa. Nghi thức của đạo chỉ có hai, gọi là thánh lễ: lễ báp têm cho người mới tin, và lễ Tiệc Thánh với bánh và chén. Không có lễ cầu hồn, không có lễ cúng giỗ ở nhà thờ, không đốt vàng mã, không xin xăm.
Về đường đi của đạo, Tin Lành vào Việt Nam muộn hơn Công Giáo rất nhiều. Các giáo sĩ của Hội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp, một hội truyền giáo Tin Lành lập năm 1897, đặt được cơ sở đầu tiên ở Đà Nẵng năm 1911. Người Việt đầu tiên chịu báp têm là ông Nguyễn Văn Phúc, nhận lễ tại Đà Nẵng tháng 1 năm 1912 do giáo sĩ Paul Hosler làm lễ, và về sau chính ông đi giảng đạo ở Hải Phòng. Tài liệu của di tích quận Hoàn Kiếm cũ ghi công việc ở Hà Nội khởi từ năm 1916.
Hai chỗ hay lẫn, xin nói bằng giọng sử liệu. Thứ nhất, nhiều người gọi chung mọi ngôi nhà thờ là nhà thờ Công Giáo. Ở Hà Nội, Nhà Thờ Lớn trên phố Nhà Chung là nhà thờ chính tòa Công Giáo, còn ngôi ở Ngõ Trạm là nhà thờ Tin Lành. Thứ hai, người đứng đầu ở đây gọi là mục sư chứ không gọi là linh mục hay cha xứ. Mục sư Tin Lành có gia đình, không giữ luật độc thân và không giải tội cho ai. Gọi mục sư là cha là gọi sai danh xưng chứ không phải là gọi kính.
IIBa Lần Nới Rộng Một Gian Nhà Sáu Mét
Lịch sử ngôi nhà thờ này không phải chuyện một công trình lớn dựng một lần, mà là chuyện một gian nhà nhỏ cứ chật dần rồi phải nới ra. Cái khiêm tốn của con số mở đầu nói rất nhiều về buổi đầu của đạo Tin Lành ở đất Bắc: theo tài liệu di tích, tới năm 1928 số tín hữu của hội thánh mới chỉ chừng ba mươi người.
- 1911Tin Lành vào Việt NamGiáo sĩ của Hội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp đặt được cơ sở đầu tiên tại Đà Nẵng. Đó là mốc khởi đầu chung mà cả hai hội thánh Tin Lành ở Việt Nam đều tính.
- 1916Công việc bắt đầu ở Hà NộiTheo tài liệu di tích của quận Hoàn Kiếm cũ, nỗ lực truyền giảng của các giáo sĩ tại Hà Nội khởi từ năm này. Cùng thời gian ấy, ông bà giáo sĩ William Cadman bắt tay vào việc dịch Kinh Thánh sang tiếng Việt.
- 1920Dựng ngôi nhà thờ nhỏ đầu tiênMột gian nhà nguyện rộng 6 mét, dài 11 mét, dựng khoảng năm này tại Ngõ Trạm. Đây là ngôi nhà thờ Tin Lành đầu tiên của người Việt ở Hà Nội.
- 1926Bản Kinh Thánh tiếng Việt in tại Hà NộiBản dịch trọn bộ do ông bà Cadman cùng nhà văn Phan Khôi, ông Trần Văn Dõng và giáo sĩ John Olsen thực hiện, hoàn tất năm 1924 và có ấn bản in tại Hà Nội năm 1926.
- 1928Khoảng ba mươi tín hữuCon số tín hữu của hội thánh vào thời điểm này, theo tài liệu di tích.
- Sau 1928Nới rộng lần thứ nhấtHai khối nhà được ghép thêm vào gian cũ, một khối 7 mét nhân 10 mét và một khối 6 mét nhân 10 mét. Các nguồn chỉ ghi đây là lần nới rộng thứ nhất mà không ghi năm, nên thư viện để mốc theo thứ tự chứ không đặt bừa một con số.
- 1935Nới rộng lần thứ hai và dựng tháp chuôngTrong hai năm 1935 và 1936, nhà thờ được dựng lại rộng 10 mét, dài 24 mét, và có thêm một tháp chuông. Diện mạo quen thuộc hôm nay định hình từ lần này.
- 1984Nới rộng lần thứ baPhần trước và phần sau của nhà thờ mỗi bên được nối dài thêm 3 mét, để thêm chỗ cho người tới nhóm lại. Mốc này ghi theo việc xây dựng.
Một chuyện đáng nhớ gắn với Hà Nội hơn là gắn với riêng ngôi nhà này. Bản dịch Kinh Thánh tiếng Việt mà người Tin Lành Việt Nam dùng suốt một trăm năm nay được làm phần lớn ở Hà Nội, trong những năm 1920 tới 1925, với công của ông bà giáo sĩ Cadman và của nhà văn Phan Khôi. Một quyển sách được dịch ra thứ tiếng Việt gọn và chắc như thế đã làm được việc mà hàng chục ngôi nhà thờ không làm nổi: nó đưa đạo đi xa hơn cái tầm của một gian nhà nguyện sáu mét.
IIIMặt Tiền Hẹp, Tháp Chuông Và Gian Nhóm
Ngôi nhà thờ không phô ra phố. Đất ở Ngõ Trạm hẹp và dài theo lối phố cổ, nên công trình cũng phải nằm dài theo chiều sâu của thửa đất, mặt tiền chỉ vừa đủ một lối vào. Kiến trúc thuộc lối nhà thờ Tin Lành giản dị: khối chữ nhật, tường xây, mái dốc, cửa sổ đều đặn hai bên để lấy sáng và lấy gió, không vòm cuốn nhọn, không cửa hoa hồng, không kính màu kể chuyện thánh.
Dựng trong lần nới rộng những năm 1935 tới 1936. Tháp vuông, vươn thẳng, đầu tháp gắn thánh giá. Trong nhà thờ Tin Lành, tháp chuông làm đúng một việc là gọi người tới nhóm lại, chứ không mang tượng thánh hay phù điêu.
Lòng nhà thờ là một gian dài không chia gian thờ riêng. Hàng ghế gỗ xếp thành hai dãy, lối đi ở giữa, tất cả cùng quay về phía bục giảng. Không có chỗ nào trong gian này được coi là thánh thiêng hơn chỗ nào.
Đặt ở vị trí trang trọng nhất, trên một bệ cao hơn mặt sàn vài bậc. Đây là nơi mục sư đứng giảng, và cũng là nơi cả gian nhà hướng về. Vị trí ấy tương ứng với vị trí bàn thờ trong nhà thờ Công Giáo, nhưng công dụng thì hoàn toàn khác.
Cây thánh giá gắn trên tường sau bục giảng, để trơn, không có tượng Chúa chịu nạn. Phía dưới thường kê một chiếc bàn dài để bánh và chén trong kỳ Tiệc Thánh. Ngoài kỳ ấy, chiếc bàn để trống.
Một khoảng phía sau hoặc bên cạnh bục giảng dành cho ban hát và cây đàn. Hát thánh ca chiếm một phần lớn buổi thờ phượng nên đây là hạng mục có tính toán.
| Hạng mục | Nhà thờ Tin Lành | Nhà thờ Công Giáo |
|---|---|---|
| Trung tâm gian thờ | Bục giảng, nơi giảng Kinh Thánh | Cung thánh với bàn thờ và nhà tạm |
| Tượng và ảnh | Không đặt tượng, không đặt ảnh thờ | Có tượng Chúa, Đức Mẹ và các thánh |
| Thánh giá | Để trơn, không có tượng Chúa chịu nạn | Thường có tượng Chúa chịu nạn |
| Nghi thức chính | Hai thánh lễ là báp têm và Tiệc Thánh | Bảy bí tích |
| Người đứng đầu | Mục sư quản nhiệm, có gia đình | Linh mục chánh xứ, giữ luật độc thân |
| Ánh sáng và trang trí | Cửa sổ kính trong, tường để mộc | Kính màu, phù điêu, tranh tường |
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần rào trước cho rõ. Tin Lành không dạy phong thủy, và còn dè dặt với mọi thứ có thể bị coi là mê tín, kể cả việc kén ngày kén hướng. Vị trí và hướng của ngôi nhà thờ này do thửa đất trong phố cổ quy định, cộng với một lẽ thực dụng là cả gian nhóm phải cùng quay được về bục giảng. Những gì viết dưới đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, đưa ra để quý vị quen lối ấy có chỗ đối chiếu. Đó không phải điều chép trong tư liệu của hội thánh, cũng không phải điều những người dựng nhà thờ tính tới.
Điều đầu tiên đáng đọc là thế phố. Ngõ Trạm là một ngõ nhỏ ăn ra phố lớn, nằm sau lưng chợ Hàng Da. Trong phép xem đất của người Việt ở thành thị, một nơi thờ tự đặt trong ngõ chứ không đặt ngay mặt phố lớn được coi là tàng phong, tức kín gió, khí không bị luồng người và luồng xe cuốn tán đi. Người xưa đặt đình làng ngay đầu làng để lấy cái uy, nhưng đặt am và nhà học vào chỗ khuất để lấy cái tĩnh. Ngôi nhà thờ này, xét theo công dụng của nó là chỗ ngồi nghe giảng, hợp với lối thứ hai.
Điều thứ hai là hình thể. Công trình chạy dài theo chiều sâu thửa đất, mặt tiền hẹp và thân sâu. Sách xưa gọi kiểu đất dài hẹp ấy là thế thâm trường, thế của nghề chữ nghĩa, vì nó buộc người ta đi từ ngoài vào trong theo một trục chứ không phơi bày hết ngay cửa.
Điều thứ ba là ngọn tháp. Tháp chuông vuông dựng những năm 1935 tới 1936 là điểm cao duy nhất của cả khuôn viên. Theo lối đọc cổ truyền, một khối vuông đứng thẳng thuộc hành Thổ ở chân và hành Mộc ở thân, và một ngọn tháp cắm giữa khu phố thấp được sách gọi là văn bút, ngọn bút chỉ lên trời, thế mà người xưa gán cho chữ nghĩa và tiếng nói. Ở một ngôi nhà mà công việc chính là mở sách ra giảng, sự trùng hợp ấy có cái thú riêng của nó, dù chỉ là trùng hợp.
Điều cuối cùng là chỗ thiếu, và thư viện ghi thẳng. Phố cổ Hà Nội không cho ai đủ ba thứ mà sách địa lý đòi: không có núi tựa lưng, không có minh đường rộng phía trước, không có dòng nước chầu. Nơi này chỉ có một mảnh sân hẹp làm minh đường và những dãy nhà phố làm chỗ tựa. Với lối cổ truyền thì đó là thế thiếu. Nhưng với chính đạo Tin Lành thì không thiếu gì cả, vì đạo ấy không đo nhà thờ bằng thước đất. Chúng tôi ghi cả hai cách nhìn và để quý vị tự cân.
VNếp Nhóm Lại Và Lễ Trong Năm
Năm lễ của Tin Lành gọn hơn nhiều so với năm phụng vụ Công Giáo, và gọn hơn rất nhiều so với lịch lễ của đình chùa. Không có lễ kính thánh, không có lễ bổn mạng, không có ngày giỗ hậu, không có kỳ chay. Mọi lễ tính theo dương lịch, trong đó ngày Thương Khó và Phục Sinh đổi theo từng năm. Cái trục của cả năm không phải một kỳ lễ lớn mà là buổi thờ phượng Chúa nhật lặp đi lặp lại đều đặn.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mỗi Chúa nhật | Thờ phượng chung | Buổi nhóm chính trong tuần, gồm hát thánh ca, cầu nguyện, đọc và giảng Kinh Thánh, dâng hiến. Đây là nếp cốt lõi của hội thánh. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Tiệc Thánh | Nghi thức chia bánh và chén để nhớ sự chết của Chúa Giêsu. Chỉ người đã chịu báp têm mới dự phần, và trước đó có lời kêu gọi xét mình. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Báp Têm | Lễ cho người mới tin, công khai nhận đức tin trước hội chúng. Đây là nghi thức đưa một người thành tín hữu chính thức của hội thánh. |
| Thứ Sáu trước Phục Sinh và Chúa nhật kế đó | Lễ Thương Khó và lễ Phục Sinh | Hai ngày trọng nhất của năm, tưởng niệm sự chết và mừng sự sống lại của Chúa Giêsu. Ngày đổi theo từng năm. |
| Ngày 25 tháng 12 | Lễ Giáng Sinh | Dịp đông người nhất trong năm. Nhà thờ có chương trình thánh nhạc và thường mời cả người ngoài đạo tới dự. |
| Ngày 31 tháng 10 | Ngày Cải Chánh | Kỷ niệm ngày Martin Luther công bố chín mươi lăm luận đề năm 1517, mốc khai sinh của đạo Tin Lành. |
Ngoài các dịp ấy, hội thánh có những buổi nhóm nhỏ trong tuần cho từng ban ngành và có lễ Cảm Tạ cuối năm. Một chi tiết đáng nói với người ngoài đạo: người Tin Lành không cúng giỗ ở nhà thờ và không đốt vàng mã, nhưng vẫn tưởng nhớ ông bà cha mẹ bằng cách họp mặt gia đình, đọc Kinh Thánh và cầu nguyện.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 20 phố Ngõ Trạm, phường Hàng Bông cũ, quận Hoàn Kiếm cũ, Hà Nội
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 20 phố Ngõ Trạm, phía sau chợ Hàng Da, thuộc phường Hàng Bông cũ, quận Hoàn Kiếm cũ. Từ phố Hàng Da hoặc phố Đường Thành rẽ vào là tới, đi bộ được từ khu phố cổ.
- Toạ độ
- 21.0312, 105.8461
Đây là cơ sở thờ phượng đang hoạt động chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nhà thờ là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, tắt chuông điện thoại, và nếu đang có buổi nhóm thì ngồi ở hàng ghế cuối và giữ im lặng. Khách không lên bục giảng. Người ngoài đạo được mời ngồi dự, nhưng phần Tiệc Thánh thì chỉ tín hữu đã chịu báp têm dự phần, xin quý vị để bánh và chén đi qua.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Tin Lành Hà Nội
Contribute photos, information or video for Hanoi Protestant ChurchThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
nhà thờ tin lành hà nội ở đâu
Ở số 20 phố Ngõ Trạm, phía sau chợ Hàng Da, thuộc phường Hàng Bông cũ, quận Hoàn Kiếm cũ. Đây là nơi nhóm lại của Hội Thánh Tin Lành Hà Nội và là ngôi nhà thờ Tin Lành lâu đời nhất còn đang thờ phượng trong thành phố.
tin lành khác công giáo ở chỗ nào
Cùng gốc Kitô giáo nhưng khác về thờ phượng. Tin Lành không đặt tượng và ảnh thờ, không có bàn thờ mà lấy bục giảng làm trung tâm, thánh giá để trơn, chỉ giữ hai thánh lễ là báp têm và Tiệc Thánh, không cầu khẩn Đức Mẹ và các thánh. Người đứng đầu chi hội gọi là mục sư, có gia đình.
vì sao nhà thờ tin lành không có tượng
Vì người Tin Lành dẫn điều răn cấm tạc hình tượng mà quỳ lạy trong Mười Điều Răn, và tin rằng người ta đến thẳng với Thiên Chúa qua Chúa Giêsu chứ không qua trung gian nào khác. Bởi vậy trong nhà thờ chỉ có cây thập tự để trơn, bục giảng và hàng ghế.
nhà thờ tin lành hà nội xây năm nào
Ngôi nhà thờ nhỏ đầu tiên rộng 6 mét dài 11 mét dựng khoảng năm 1920. Nhà thờ được nới rộng lần thứ hai trong hai năm 1935 và 1936 thành 10 mét nhân 24 mét cùng với một tháp chuông, rồi nới rộng lần thứ ba năm 1984, mỗi đầu nối dài thêm 3 mét.
đạo tin lành vào việt nam năm nào
Năm 1911, khi các giáo sĩ của Hội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp đặt được cơ sở đầu tiên tại Đà Nẵng. Người Việt đầu tiên chịu báp têm là ông Nguyễn Văn Phúc, nhận lễ tại Đà Nẵng tháng 1 năm 1912. Công việc ở Hà Nội khởi từ năm 1916.