Phố Tô Hiệu là một trục dài của Hải Phòng, đông xe và nhiều hàng quán. Tới số 83, quý vị gặp một khối nhà quay ra phố, cây thánh giá gắn trên cao, cửa vào không rộng. Bên trong là hàng ghế cùng quay về một cái bục, một cây thập tự để trơn trên tường, một cây đàn kê bên. Không có tượng, không có ảnh thờ, không có nhang đèn. Đó là nơi nhóm lại của Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng.
Nhưng câu chuyện của Tin Lành ở thành phố này có hai lớp, và lớp dưới thì không còn nhìn thấy nữa. Cách đây hơn một trăm ba mươi năm, ở một con phố khác của Hải Phòng, đã có một ngôi nhà thờ Tin Lành dựng năm 1894, ngôi xưa nhất được biết trên đất Việt Nam. Ngôi ấy không dựng cho người Việt, và nay đã mất. Bài này viết về cả hai lớp, vì bỏ lớp nào thì cũng không hiểu được nơi đây.
IHai Lớp Tin Lành Ở Một Thành Phố Cảng
Hải Phòng là cửa biển, và cửa biển thì bao giờ cũng nhận trước. Đạo Tin Lành tới đây theo hai đường khác hẳn nhau, cách nhau hai mươi năm.
Lớp thứ nhất là đạo đi theo người nước ngoài. Những người Pháp theo Tin Lành ở thành phố cảng cần một chỗ nhóm lại, và năm 1894 họ lập hội chúng cùng dựng một ngôi nhà thờ. Đó là cơ sở của cộng đồng người Âu, không nhằm truyền đạo cho người bản xứ.
Lớp thứ hai là đạo đi tới người Việt, muộn hơn, từ năm 1915. Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng tính mốc của mình từ lớp này, và đã mừng một trăm năm vào năm 2015.
Cả hai lớp cùng theo một lối thờ phượng, và lối ấy là điều người ngoài đạo nên nắm trước. Nhà thờ Tin Lành không có tượng và không có ảnh thờ, vì người Tin Lành dẫn điều răn cấm tạc hình tượng mà quỳ lạy trong Mười Điều Răn, và tin rằng người ta đến thẳng với Thiên Chúa qua Chúa Giêsu chứ không qua một trung gian nào khác.
Nhà thờ Tin Lành cũng không có bàn thờ. Với Công Giáo, bàn thờ là nơi cử hành thánh lễ, nơi hy tế của Chúa Giêsu được tái diễn. Người Tin Lành tin rằng hy tế ấy đã hoàn tất một lần đủ cả, nên không dâng lại. Chỗ trang trọng nhất trong gian nhà dành cho bục giảng, vì trọng tâm của buổi thờ phượng là giảng giải Kinh Thánh. Cây thánh giá để trơn, không có tượng Chúa chịu nạn, mang nghĩa Chúa đã sống lại. Nghi thức của đạo chỉ có hai, là lễ báp têm và lễ Tiệc Thánh.
Một chữ nữa cần gỡ. Ngôi nhà thờ năm 1894 thuộc dòng Tin Lành Cải Cách của người Pháp, tức nhánh theo tư tưởng Jean Calvin. Còn Hội Thánh Tin Lành Việt Nam đi ra từ dòng của Hội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp. Hai dòng khác nhau về gốc gác và về một số điểm giáo lý, nhưng cùng chung những nét lớn đã kể ở trên, cho nên lòng nhà thờ của cả hai nhìn vào đều giống nhau.
Về mặt khảo được, tư liệu ghi Hội Truyền Giáo Tin Lành cho các thuộc địa đã cử mục sư Théophile Boisset tới Hải Phòng từ năm 1884 để chăm sóc tín hữu Tin Lành người Âu. Hội chúng người Pháp ở Hải Phòng được lập năm 1894, cùng năm với ngôi nhà thờ, đặt trên phố mang tên Henri Rivière thời ấy. Đây là ngôi nhà thờ Tin Lành xưa nhất được biết trên đất Việt Nam, dựng trước mốc năm 1911 ở Đà Nẵng tới mười bảy năm.
Ba chỗ hay hiểu lầm, xin nói bằng giọng sử liệu. Thứ nhất, ngôi nhà thờ năm 1894 ở Hải Phòng không làm cho mốc năm 1911 ở Đà Nẵng sai. Hai mốc nói hai việc khác nhau: một bên là ngôi nhà thờ Tin Lành sớm nhất được biết, dựng cho tín hữu người Âu, bên kia là năm đạo Tin Lành đặt được cơ sở truyền giảng cho người Việt. Không có mâu thuẫn ở đây. Thứ hai, ngôi nhà thờ ở số 83 phố Tô Hiệu hôm nay không phải ngôi nhà thờ năm 1894. Ngôi ấy đã mất trong Thế chiến thứ hai và ở một con phố khác. Thứ ba, thư viện chưa tra được nguồn chắc chắn về năm dựng ngôi nhà thờ hiện nay, nên không ghi một con số nào và ghi thẳng ra như vậy.
IITừ Ngôi Nhà Thờ Năm 1894 Tới Hội Thánh Hôm Nay
Lịch sử Tin Lành ở Hải Phòng là lịch sử của một cửa biển: cái gì tới nước Việt bằng đường thủy thì tới đây trước. Nhưng cái tới trước lại không phải cái ở lại lâu nhất. Ngôi nhà thờ sớm nhất đã mất, còn hội thánh người Việt lập muộn hơn hai mươi mốt năm thì vẫn đang nhóm lại tới hôm nay.
- 1884Mục sư Tin Lành đầu tiên tới Hải PhòngHội Truyền Giáo Tin Lành cho các thuộc địa cử mục sư Théophile Boisset tới Hải Phòng để chăm sóc tín hữu Tin Lành người Âu trong thành phố cảng.
- 1894Lập hội chúng và dựng ngôi nhà thờ Tin Lành PhápHội chúng Tin Lành người Pháp ở Hải Phòng được lập, và ngôi nhà thờ dựng trên phố mang tên Henri Rivière thời ấy. Đây là ngôi nhà thờ Tin Lành xưa nhất được biết trên đất Việt Nam.
- 1911Tin Lành đặt cơ sở cho người Việt tại Đà NẵngMốc khởi đầu của Hội Thánh Tin Lành Việt Nam. Người Việt đầu tiên chịu báp têm là ông Nguyễn Văn Phúc, nhận lễ tại Đà Nẵng tháng 1 năm 1912, và về sau chính ông đi giảng đạo tại Hải Phòng.
- 1915Tin Lành truyền tới người Việt ở Hải PhòngMốc mà Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng tính là năm khởi đầu của mình. Đây là lớp thứ hai, lớp của người Việt.
- 1916Kỳ hội đồng mượn chỗ tại ngôi nhà thờ PhápHội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp mượn ngôi nhà thờ Tin Lành Pháp ở Hải Phòng để họp một kỳ hội đồng. Kỳ họp ấy mở đường cho việc truyền giảng ra miền Bắc.
- 1926Bản Kinh Thánh tiếng Việt in tại Hà NộiBản dịch trọn bộ hoàn tất năm 1924 và có ấn bản in tại Hà Nội năm 1926, công cụ đã đưa đạo đi xa ở miền Bắc.
- Thế chiến thứ haiNgôi nhà thờ năm 1894 không cònCông trình bị bom phá và không được dựng lại. Thư viện chỉ ghi việc ngôi nhà thờ đã mất, không kể lại diễn biến.
- 2015Lễ kỷ niệm một trăm nămCác hội thánh Tin Lành trong thành phố cùng tổ chức lễ kỷ niệm một trăm năm Tin Lành đến Hải Phòng vào ngày 28 tháng 10 năm 2015, với khoảng một nghìn năm trăm người dự.
Chi tiết đáng nhớ nhất của lớp lịch sử này là kỳ hội đồng năm 1916. Một hội chúng người Âu cho một hội truyền giáo khác mượn ngôi nhà thờ của mình để họp bàn việc truyền giảng cho người Việt. Từ chỗ mượn ấy, đạo Tin Lành đi ra miền Bắc và trong vòng mươi năm sau đã có hội thánh ở Hà Nội, Nam Định, Thái Bình và nhiều nơi khác. Một ngôi nhà thờ đã mất vẫn kịp làm xong việc lớn nhất của nó trước khi mất.
Một chi tiết nữa khép lại vòng tròn. Ông Nguyễn Văn Phúc, người Việt đầu tiên chịu báp têm, nhận lễ ở Đà Nẵng tháng 1 năm 1912, rồi về sau đi giảng đạo và làm việc tại Hải Phòng. Người đầu tiên của cả đạo, ở đầu kia của đất nước, lại kết thúc chặng đường của mình ở chính thành phố cảng này.
IIINgôi Đã Mất Và Ngôi Đang Nhóm
Hải Phòng những năm cuối thế kỷ 19 được quy hoạch theo lối thành phố châu Âu, phố kẻ ô, nhà xây gạch, mái ngói. Ngôi nhà thờ Tin Lành Pháp dựng năm 1894 nằm trong lớp công trình ấy. Tư liệu công khai về diện mạo của nó rất ít, và thư viện không dựng lại bằng tưởng tượng. Điều nói được là nó theo lối nhà thờ Tin Lành Cải Cách của người Pháp, tức khối nhà giản dị, tường để trơn, cửa sổ kính trong, không tượng và không trang trí kể tích thánh, đúng nếp mà các nhà thờ Cải Cách ở châu Âu vẫn giữ.
Nhánh Tin Lành theo tư tưởng Jean Calvin còn dè dặt hơn nữa với trang trí. Tường để trắng, kính để trong, không tranh thờ, không tượng, tòa giảng đặt ở vị trí quan trọng nhất. Ngôi nhà thờ năm 1894 thuộc lối này.
Ngôi ở số 83 phố Tô Hiệu là một gian dài không chia lớp, hàng ghế cùng quay về bục giảng, không có cung thánh riêng và không có chỗ nào cấm tín hữu bước vào.
Đặt trên bệ cao ở đầu gian, là trung tâm thị giác của cả lòng nhà thờ. Vị trí ấy tương ứng với vị trí bàn thờ trong nhà thờ Công Giáo, nhưng công dụng thì hoàn toàn khác.
Cây thập tự gắn trên tường sau bục giảng, để trơn. Phía dưới kê một chiếc bàn dài để bánh và chén trong kỳ Tiệc Thánh, ngoài kỳ ấy thì để trống. Không có nhà tạm và không có chầu.
Thánh ca chiếm một phần lớn buổi nhóm và hội chúng hát chung, nên chỗ cho ban hát và cây đàn là hạng mục có tính toán. Ngoài gian thờ phượng còn có phòng cho trường Chúa nhật của thiếu nhi và cho các ban ngành nhóm trong tuần.
| Hạng mục | Ngôi nhà thờ năm 1894 | Ngôi nhà thờ hiện nay |
|---|---|---|
| Hội chúng | Tín hữu Tin Lành người Âu ở thành phố cảng | Tín hữu người Việt của Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng |
| Dòng Tin Lành | Tin Lành Cải Cách của người Pháp | Dòng từ Hội Truyền Giáo Phước Âm Liên Hiệp |
| Vị trí | Phố mang tên Henri Rivière thời ấy | Số 83 phố Tô Hiệu |
| Niên đại | Dựng năm 1894 | Chưa tra được năm dựng |
| Hiện trạng | Mất trong Thế chiến thứ hai, không dựng lại | Đang thờ phượng |
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần rào trước cho rõ. Đạo Tin Lành không dạy phong thủy, không kén ngày kén hướng, và không có quy tắc nào buộc nhà thờ phải quay về phương nào, khác với nhà thờ Công Giáo theo nếp cổ quay cung thánh về hướng đông. Vị trí của cả hai ngôi nhà thờ nói trong bài đều do quy hoạch phố quy định. Những dòng dưới đây là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, viết để quý vị quen lối ấy có chỗ đối chiếu, chứ không phải điều chép trong tư liệu của hội thánh và cũng không phải ý của người dựng.
Muốn đọc nơi này thì phải đọc cả thành phố, vì Hải Phòng là một thành phố do nước làm ra. Đất này nằm ở cửa sông Cấm đổ ra vịnh Bắc Bộ, quanh mình có sông Lạch Tray, sông Tam Bạc, sông Bạch Đằng, và ngoài khơi có đảo che. Sách địa lý coi nước là thứ tụ khí, và một vùng đất có nhiều nhánh nước ôm quanh rồi cùng đổ ra một cửa được gọi là thế tụ thủy quy nguyên, nước nhiều dòng về một mối. Người xưa coi đó là thế của buôn bán và của cửa ngõ, chứ không phải thế của ẩn dật. Việc mọi thứ mới lạ vào nước Việt qua cửa này trước tiên, trong đó có ngôi nhà thờ Tin Lành sớm nhất, hợp với lối đọc ấy.
Xét riêng vị trí ngôi nhà thờ hiện nay, phố Tô Hiệu là một trục dài và thẳng trong lòng thành phố. Theo lối đọc cổ truyền, nhà trên trục đường dài thẳng nhận luồng khí mạnh và nhanh, sách gọi là trực lộ, tốt cho việc mở mang và giao tiếp nhưng kém về giữ. Người xưa hóa giải bằng cách lùi công trình vào trong và để một khoảng đệm trước mặt. Với một cơ sở mà việc chính là mời người lạ vào ngồi nghe giảng thì cái mạnh của thế này hợp hơn là hại.
Về tựa, cả vùng châu thổ sông Hồng không có núi để dựa lưng. Lối giải quen thuộc là lấy mặt nước lớn làm chỗ dựa, như đền Quán Thánh tựa hồ Tây, hoặc lấy dãy nhà liền kề thay núi ở trong phố, gọi là nhân tạo hậu chẩm. Ngôi nhà thờ ở phố Tô Hiệu thuộc lối thứ hai.
Cuối cùng, thư viện xin ghi một ý để quý vị khỏi hiểu nhầm. Theo lối cổ truyền, một nơi thờ tự mất đi là điềm về thế đất. Người Tin Lành đọc chuyện ngôi nhà thờ năm 1894 hoàn toàn khác: với họ ngôi nhà chỉ là chỗ nhóm lại, không phải vật thánh, nên mất một ngôi nhà không phải mất hội thánh. Hai cách đọc ấy không hòa được vào nhau, và chúng tôi ghi cả hai.
VNếp Nhóm Lại Và Lễ Trong Năm
Năm lễ của một chi hội Tin Lành gọn, tính theo dương lịch, không có lễ kính thánh, không có bổn mạng, không có kỳ chay bắt buộc, không có lễ cầu hồn. Trục của cả năm không phải một kỳ lễ lớn mà là buổi thờ phượng Chúa nhật lặp lại đều đặn.
| Thời điểm | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mỗi Chúa nhật | Thờ phượng chung | Buổi nhóm chính trong tuần, gồm hát thánh ca, cầu nguyện, đọc và giảng Kinh Thánh, dâng hiến. Thiếu nhi có trường Chúa nhật riêng. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Tiệc Thánh | Bánh được bẻ và chén được chuyền quanh để tưởng niệm sự chết của Chúa Giêsu. Chỉ người đã chịu báp têm dự phần. |
| Theo kỳ trong năm | Lễ Báp Têm | Người mới tin công khai nhận đức tin trước hội chúng, theo lối dìm mình trong nước. Chỉ làm cho người tự mình xin, không làm cho trẻ sơ sinh. |
| Thứ Sáu trước Phục Sinh và Chúa nhật kế đó | Lễ Thương Khó và lễ Phục Sinh | Hai ngày trọng nhất của năm. Ngày thay đổi theo từng năm vì tính theo lịch Phục Sinh. |
| Ngày 25 tháng 12 | Lễ Giáng Sinh | Dịp đông người nhất trong năm, có chương trình thánh nhạc và thường mời cả người ngoài đạo tới dự. |
| Ngày 31 tháng 10 | Ngày Cải Chánh | Kỷ niệm ngày Martin Luther công bố chín mươi lăm luận đề năm 1517, mốc khai sinh của đạo Tin Lành. |
Ngoài các dịp ấy, hội thánh có lễ Cảm Tạ cuối năm và các buổi nhóm ban ngành trong tuần. Một điều đáng nói với người Hải Phòng không theo đạo: người Tin Lành không cúng giỗ ở nhà thờ và không đốt vàng mã, nhưng vẫn giữ việc tưởng nhớ ông bà cha mẹ bằng cách họp mặt gia đình, đọc Kinh Thánh và cầu nguyện. Ở một thành phố giữ lệ giỗ chạp rất chặt như Hải Phòng, chỗ khác biệt ấy là điều hay được hỏi tới nhất, nên thư viện ghi ra cho rõ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 83 phố Tô Hiệu, quận Lê Chân cũ, thành phố Hải Phòng
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 83 phố Tô Hiệu, thuộc quận Lê Chân cũ, thành phố Hải Phòng. Phố Tô Hiệu là một trục dài của khu trung tâm, đi từ khu chợ Con hoặc từ ngã sáu đều thuận.
- Toạ độ
- 20.8513, 106.6831
Đây là cơ sở thờ phượng đang hoạt động chứ không phải điểm tham quan, nên lệ của nhà thờ là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, tắt chuông điện thoại, và nếu đang có buổi nhóm thì ngồi hàng ghế cuối, giữ im lặng, không đi lại và không chụp ảnh. Khách không lên bục giảng. Người ngoài đạo được mời ngồi dự cả buổi, nhưng phần Tiệc Thánh thì chỉ tín hữu đã chịu báp têm dự phần, xin quý vị để khay bánh và khay chén đi qua.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Tin Lành Hải Phòng
Contribute photos, information or video for Hai Phong Protestant ChurchThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
nhà thờ tin lành hải phòng ở đâu
Ở số 83 phố Tô Hiệu, thuộc quận Lê Chân cũ, thành phố Hải Phòng. Đây là nơi nhóm lại của Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng, hội thánh tính mốc khởi đầu từ năm 1915 và đã mừng một trăm năm vào năm 2015.
nhà thờ tin lành xưa nhất việt nam ở đâu
Ở Hải Phòng. Hội chúng Tin Lành người Pháp lập năm 1894 và dựng một ngôi nhà thờ trên phố mang tên Henri Rivière thời ấy. Đó là ngôi nhà thờ Tin Lành xưa nhất được biết trên đất Việt Nam. Ngôi ấy đã mất trong Thế chiến thứ hai và không được dựng lại.
vì sao có nhà thờ tin lành năm 1894 mà vẫn nói đạo tin lành vào việt nam năm 1911
Vì hai mốc nói hai việc khác nhau. Ngôi nhà thờ năm 1894 dựng cho tín hữu Tin Lành người Âu ở thành phố cảng, không nhằm truyền đạo cho người bản xứ. Còn năm 1911 là năm đạo Tin Lành đặt được cơ sở truyền giảng cho người Việt, tại Đà Nẵng.
tin lành hải phòng bắt đầu từ năm nào
Hội Thánh Tin Lành Hải Phòng tính mốc từ năm 1915, khi đạo truyền tới người Việt ở thành phố này, và đã tổ chức lễ kỷ niệm một trăm năm ngày 28 tháng 10 năm 2015. Trước đó, năm 1916, một kỳ hội đồng được họp nhờ mượn ngôi nhà thờ Tin Lành Pháp, mở đường cho việc truyền giảng ra miền Bắc.
tin lành khác công giáo ở chỗ nào
Cùng gốc Kitô giáo nhưng khác về thờ phượng. Tin Lành không đặt tượng và ảnh thờ, không có bàn thờ mà lấy bục giảng làm trung tâm, thánh giá để trơn, chỉ giữ hai thánh lễ là báp têm và Tiệc Thánh, không cầu khẩn Đức Mẹ và các thánh. Người đứng đầu chi hội gọi là mục sư và có gia đình.