Từ phố Santa Catalina, quý vị chỉ thấy một bức tường đá trắng xám dài, cao quá đầu người, không có cửa sổ, chạy suốt cả dãy nhà. Qua một cánh cửa nhỏ, không gian bỗng đổi màu. Những bức tường bên trong sơn đỏ son, rồi tới những ngõ sơn xanh chàm, chậu phong lữ đỏ đặt dọc bậu cửa, nắng cao nguyên rọi thẳng xuống nền đá lát. Ở góc ngõ có tấm biển nhỏ ghi Calle Córdoba, xa hơn là Granada, Sevilla, như thể có ai đã dựng một khu phố Andalucía thu nhỏ rồi xây tường bao quanh. Nhìn qua mái, ngọn núi lửa Misti phủ tuyết đứng ngay phía đông bắc thành phố.
Đây là Tu viện Santa Catalina (Monasterio de Santa Catalina de Siena) ở thành phố Arequipa, miền nam Peru. Nơi này thuộc Công Giáo Rôma, là tu viện kín của nữ tu Dòng Đa Minh, dâng kính Thánh Catarina Siena. Peru là đất của Thánh Rosa Lima, vị thánh đầu tiên của châu Mỹ, cũng mang tu phục Đa Minh, và đời sống chiêm niệm của nữ giới là một mạch rất sâu trong đạo Công Giáo xứ này. Thư viện chọn nơi đây làm đại diện duy nhất cho Peru vì hiếm nơi nào còn giữ nguyên cả một thế giới của đời tu kín như vậy, và vì các nữ tu vẫn đang sống ở khu phía bắc của chính tu viện này.
IThánh Catarina Siena, Dòng Đa Minh Và Nếp Sống Nội Vi
Tên tu viện lấy từ Thánh Catarina Siena (Caterina da Siena), người phụ nữ Ý sống ở thế kỷ 14, thuộc dòng Ba Đa Minh, nổi tiếng về đời cầu nguyện và những lá thư gửi các giám mục, các giáo hoàng thời ấy. Giáo hội Công Giáo kính bà là tiến sĩ Hội Thánh, lễ kính rơi vào ngày 29 tháng 4 theo lịch phụng vụ chung. Dòng Đa Minh (Ordo Praedicatorum, Dòng Giảng Thuyết) do Thánh Đa Minh (Domingo de Guzmán) lập ở đầu thế kỷ 13, có nhánh nam lo giảng dạy và nhánh nữ tu kín sống đời chiêm niệm. Tu viện Arequipa thuộc nhánh nữ tu kín ấy.
Người lập tu viện là bà María de Guzmán, một góa phụ giàu có ở Arequipa. Theo Machu Picchu Terra, bà góp của cải để dựng nhà và làm bề trên đầu tiên của cộng đoàn.
Nội vi (tiếng Tây Ban Nha clausura, tiếng Latinh clausura, nghĩa là khép lại) là nếp sống của các nữ tu đan tu: họ ở trong khu tu viện suốt đời, hạn chế tiếp xúc với bên ngoài, dành ngày cho kinh nguyện theo giờ kinh Phụng vụ, lao động và chiêm niệm. Trong nếp Công Giáo, đời sống ấy được hiểu là một cách cầu nguyện thay cho người đời, không phải sự trốn tránh. Tường cao, cửa tiếp khách có song chắn và khu riêng của nữ tu ở Santa Catalina đều là hình hài vật chất của quy tắc nội vi này.
Người được kính nhất gắn với tu viện là Chân phước Ana de los Ángeles Monteagudo. Theo ACI Prensa, bà sinh ở Arequipa ngày 26 tháng 7 năm 1602, được cha mẹ gửi vào tu viện từ nhỏ, vào nhà tập năm 1618 và thêm vào tên mình chữ de los Ángeles, của các thiên thần. Bà làm thầy dạy tập sinh rồi làm bề trên năm 1647, mất ngày 10 tháng 1 năm 1686. Đức Gioan Phaolô II (Ioannes Paulus II) phong chân phước cho bà tại chính Arequipa năm 1985. Mộ bà nằm dưới gác đàn của nhà thờ tu viện.
Có hai chỗ hay nhầm. Thứ nhất, Thánh Catarina ở đây là Catarina Siena, người Ý thế kỷ 14, không phải Thánh Catarina thành Alexandria, vị tử đạo thời cổ mà Tu viện Thánh Catarina ở Sinai dâng kính. Hai vị trùng tên nhưng khác thời, khác dòng. Thứ hai, nhiều người tưởng tu viện nay chỉ còn là bảo tàng. Thật ra các nữ tu Đa Minh vẫn sống ở khu phía bắc, phần mở cho khách chỉ là những khu cộng đoàn đã rời đi.
IIBốn Thế Kỷ Sau Bức Tường Đá
Arequipa là thành phố người Tây Ban Nha lập năm 1540 dưới chân ba ngọn núi lửa. Tu viện ra đời chừng bốn mươi năm sau đó và lớn dần theo thành phố. Mỗi cơn động đất lớn làm hư hại nhà cửa, các nữ tu lại dựng lên và nới rộng, nên tu viện hôm nay là lớp chồng của nhiều thế kỷ. Theo UNESCO, quần thể mang dấu kiến trúc từ thế kỷ 16 tới thế kỷ 19.
- 1579Lập tu việnNgày 10 tháng 9 năm 1579 văn bản lập tu viện được ký, bà góa María de Guzmán góp của và làm bề trên đầu tiên (Machu Picchu Terra, Infobae).
- 1580Thánh lễ đầu tiênTheo Terandes, thánh lễ đầu tiên được cử hành tại tu viện ngày 3 tháng 10 năm 1580. Vì vậy có nơi lấy năm 1580 làm năm tu viện bắt đầu hoạt động.
- 1582Động đất và xây lạiĐộng đất làm tu viện hư hại nặng, nhà được dựng lại và mở rộng (Uros Expeditions). Infobae ghi thêm các lần hư hại do động đất năm 1687, 1784 và 1868, lần nào cũng được tu sửa.
- 1686Nữ tu Ana de los Ángeles qua đờiNgười nữ tu vào nhà tập năm 1618, từng làm bề trên, mất ngày 10 tháng 1 năm 1686 và được an táng trong nhà thờ tu viện.
- 1715 tới 1723Xây Nhà cầu LớnNhà cầu Lớn (Claustro Mayor) được xây, về sau treo 32 bức tranh về đời Chúa Giêsu và Đức Mẹ (Machu Picchu Terra).
- 1970Mở cửa đón kháchSau gần bốn thế kỷ đóng kín, phần lớn tu viện mở cho người ngoài vào thăm, các nữ tu dời về khu phía bắc.
- 1985Phong chân phướcĐức Gioan Phaolô II phong chân phước cho nữ tu Ana de los Ángeles Monteagudo tại Arequipa.
- 2000Di sản Thế giới UNESCOTrung tâm lịch sử Arequipa được ghi danh, UNESCO nêu tu viện Santa Catalina là công trình quan trọng nhất của khu di sản.
Nguồn vênh nhau ở ba chỗ. Về năm lập, Machu Picchu Terra và Infobae ghi ngày 10 tháng 9 năm 1579, còn Terandes phân biệt ngày ký văn bản năm 1579 với thánh lễ đầu tiên ngày 3 tháng 10 năm 1580. Thư viện ghi năm 1579 theo bảng dữ kiện và nêu cả mốc 1580. Về diện tích, Uros Expeditions và Terandes ghi 20.000 mét vuông, Infobae ghi hơn 20.000 mét vuông. Về thời gian đóng kín, Uros Expeditions ghi hơn ba thế kỷ, Infobae ghi gần bốn trăm năm. Tính từ 1579 tới 1970 là 391 năm, nên cách nói gần bốn thế kỷ sát hơn.
IIIĐá Sillar, Tường Đỏ Và Ngõ Mang Tên Thành Phố Tây Ban Nha
Toàn bộ tu viện xây bằng sillar, loại đá núi lửa màu trắng, nhẹ và dễ đẽo, lấy từ vùng núi Misti và Chachani theo Machu Picchu Terra. Chính loại đá này làm Arequipa có tên gọi Thành phố Trắng. Tường bao cao tới 4 mét, bên trong là cả một khu phố: ngõ, quảng trường nhỏ, nhà cầu, phòng ở riêng của từng nữ tu, bếp, nhà giặt, nhà thờ. Người ta gọi nơi này là một thành phố trong thành phố.
Điểm nhận ra ngay là màu tường. Ở phần cổ nhất, tường sơn đỏ son đậm, ở các ngõ khác là xanh chàm, tương phản với đá trắng lộ ra ở mép cửa và bậc thềm. Các ngõ mang tên những thành phố của Tây Ban Nha như Córdoba, Granada, Sevilla, gợi lại quê gốc của những gia đình đã gửi con gái vào đây. UNESCO gọi tu viện là một thành trì tôn giáo, hội tụ lối kiến trúc từ thế kỷ 16 tới 19.
Patio del Silencio, khoảng sân dành cho sự tĩnh lặng, nơi các tập sinh xưa đi lại lần hạt và suy niệm mà không nói chuyện.
Claustro de los Naranjos, nhà cầu vây quanh một vườn cam nhỏ, tường sơn xanh, các vòm cuốn mở ra khoảng sân trồng cây. Là góc được chụp nhiều nhất của tu viện.
Claustro Mayor, xây từ 1715 tới 1723, vòm cuốn trên tường đỏ, treo 32 bức tranh về đời Chúa Giêsu và Đức Mẹ theo Machu Picchu Terra.
Những lối đi hẹp lát đá, hai bên là các dãy phòng ở của nữ tu. Calle Córdoba sơn xanh với chậu hoa dọc tường là hình ảnh quen thuộc nhất.
Nhà thờ của cộng đoàn, dưới gác đàn là mộ Chân phước Ana de los Ángeles Monteagudo, nơi người đến viếng dừng lại cầu nguyện.
Cách bố trí của tu viện phản ánh nhiều thế kỷ đời sống cộng đoàn. Dọc các ngõ là những dãy phòng ở, có gian bếp nhỏ, gian ngủ, sân sau, cho thấy đời nữ tu ở đây xưa gắn với từng mái nhà nhỏ trong một khu phố chung. Phần mở cho khách từ năm 1970 vì thế giữ được dáng một khu phố còn nguyên nếp sinh hoạt cũ, trong khi cộng đoàn hiện nay sống ở khu phía bắc tách riêng. Thư viện không đi sâu vào đời sống bên trong khu ấy, vì đó là phần nội vi mà các nữ tu giữ cho riêng mình.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc tiếp, xin quý vị ghi nhớ: đạo Công Giáo không có phép phong thủy. Nhà thờ theo lệ phụng vụ, xưa thường đặt cung thánh về phía đông. Riêng một tu viện kín như Santa Catalina lại chịu một quy tắc khác nữa, là ô bàn cờ của thành phố Tây Ban Nha: tu viện chiếm trọn một khối phố, tường chạy theo đường phố, không xoay theo một hướng nào của trời đất. Phần dưới đây là cách thư viện nhìn nơi này qua con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc có chỗ so, không phải điều ghi trong tư liệu của tu viện hay của Dòng Đa Minh.
Điều nổi bật nhất là thế núi. Arequipa nằm trong một thung lũng cao nguyên, phía đông bắc là núi lửa Misti hình chóp cân đối, phía bắc là khối Chachani, phía đông là dãy Pichu Pichu. Theo lối cổ truyền, một vòng núi cao ôm lấy một thung lũng là thế la thành, núi vây như tường thành, còn ngọn Misti đứng trơ trọi hình nón gần giống dáng núi hỏa tinh mà sách xưa hay tả. Thành phố và tu viện ở chỗ trũng được núi che chắn, đúng dáng một minh đường lớn.
Thứ hai là thế nước. Sông Chili chảy qua Arequipa, cách tu viện không xa, làm nên phần thủy của thế đất. Một thung lũng có núi tựa và sông chảy qua là mẫu đất tụ cư mà người xưa ưa chọn, dù ở đây người Tây Ban Nha chọn đất vì nước, vì khí hậu và đường đi chứ không vì một học thuyết nào.
Thứ ba là chính công trình. Một khu có tường cao khép kín bốn bề, bên trong chia thành sân, ngõ, nhà cầu nhỏ, trong con mắt phong thủy là thế tàng phong, giữ gió lại, rất hợp với một đời sống tĩnh lặng. Đá sillar lấy từ chính những ngọn núi lửa chung quanh, như thể núi được đem về làm tường. Hai màu đỏ và xanh của tường, nếu đọc theo ngũ hành, là Hỏa và Mộc, nhưng đó chỉ là trùng hợp của màu sắc. Thư viện ghi nhận xét ấy để quý vị đối chiếu, không gán nó cho người xưa.
VLễ Bổn Mạng, Lễ Chân Phước Và Năm Phụng Vụ
Tu viện theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch, cộng thêm những ngày riêng của Dòng Đa Minh và của Giáo hội địa phương Arequipa. Lễ lớn nhất của nhà là lễ bổn mạng, Thánh Catarina Siena ngày 29 tháng 4. Ngày được người Arequipa nhắc tới nhiều là 10 tháng 1, ngày giỗ của Chân phước Ana de los Ángeles. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 29 tháng 4 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Catarina Siena | Lễ bổn mạng của tu viện, cũng là lễ kính một vị thánh lớn của Dòng Đa Minh. |
| 10 tháng 1 | Lịch riêng tại Arequipa, dương lịch | Lễ Chân phước Ana de los Ángeles Monteagudo | Ngày bà qua đời năm 1686, được ghi là ngày lễ của bà theo ACI Prensa. Người đến viếng mộ dưới gác đàn. |
| 8 tháng 8 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Thánh Đa Minh | Kính đấng lập dòng, ngày lễ chung của mọi cộng đoàn Đa Minh. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, ngày đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Infobae ghi trong Tuần Thánh và mùa Giáng Sinh có những thánh lễ đặc biệt ở những không gian thường ngày hạn chế. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Giáng Sinh | Cùng với Tuần Thánh là dịp tu viện có sinh hoạt phụng vụ đặc biệt. |
Cùng thời thuộc Tây Ban Nha cuối thế kỷ 16, ở bên kia Thái Bình Dương có Nhà thờ San Agustin, Manila, nhà thờ đá cổ nhất Philippines. Muốn đặt một tu viện kín của nữ tu cạnh một đan viện nam, quý vị có thể đọc bài Tu viện Mont-Saint-Michel. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt riêng của người Việt tại Arequipa, nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Calle Santa Catalina 301, Cercado de Arequipa, Arequipa (cách Plaza de Armas khoảng 600 mét)
- Đường tới
- Tu viện ở số 301 phố Santa Catalina, khu trung tâm Cercado de Arequipa, cách Plaza de Armas khoảng 600 mét, đi bộ từ quảng trường theo phố Santa Catalina về phía bắc.
- Toạ độ
- -16.3961, -71.5366
Đây là một tu viện còn cộng đoàn nữ tu đang sống, dù phần lớn đã mở cho khách. Lệ thường được nhắc: không vào khu phía bắc dành riêng cho nữ tu, ăn mặc kín đáo, nói khẽ, nhất là ở Sân Im Lặng vốn được dựng cho sự tĩnh lặng. Trong nhà thờ tu viện và trước mộ Chân phước, xin giữ im lặng như ở mọi nơi thờ tự. Arequipa ở độ cao lớn, người mới tới nên đi chậm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Santa Catalina, Arequipa
Contribute photos, information or video for Monastery of Santa Catalina de Siena, ArequipaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Santa Catalina Arequipa thuộc dòng tu nào
Tu viện thuộc Công Giáo Rôma, là tu viện kín của nữ tu Dòng Đa Minh, dâng kính Thánh Catarina Siena, vị thánh người Ý thế kỷ 14. Người lập là bà góa María de Guzmán năm 1579, bà góp của và làm bề trên đầu tiên. Cộng đoàn nữ tu Đa Minh vẫn sống ở khu phía bắc của tu viện đến nay.
Tu viện Santa Catalina được lập năm nào
Văn bản lập tu viện ký ngày 10 tháng 9 năm 1579 theo Machu Picchu Terra và Infobae. Terandes ghi thêm thánh lễ đầu tiên cử hành ngày 3 tháng 10 năm 1580, nên có nơi lấy năm 1580. Thư viện ghi năm 1579 và nêu cả mốc 1580 để quý vị đối chiếu.
Tu viện Santa Catalina rộng bao nhiêu
Khoảng 20.000 mét vuông theo Uros Expeditions và Terandes, Infobae ghi hơn 20.000 mét vuông sau các đợt mở rộng thế kỷ 17 và 18. Bên trong tường bao cao tới 4 mét có ngõ, sân, nhà cầu, phòng ở và nhà thờ, nên tu viện thường được gọi là một thành phố nhỏ giữa Arequipa.
Tu viện Santa Catalina mở cửa cho khách từ khi nào
Năm 1970, sau gần bốn thế kỷ đóng kín với người ngoài. Uros Expeditions ghi thời gian đóng kín là hơn ba thế kỷ, Infobae ghi gần bốn trăm năm. Từ đó phần lớn tu viện đón khách, còn cộng đoàn nữ tu dời về sống ở khu phía bắc, tách riêng.
Chân phước Ana de los Ángeles Monteagudo là ai
Là nữ tu Đa Minh sinh ở Arequipa năm 1602, vào nhà tập của tu viện năm 1618, từng làm bề trên năm 1647 và mất ngày 10 tháng 1 năm 1686. Đức Gioan Phaolô II phong chân phước cho bà tại Arequipa năm 1985. Mộ bà nằm dưới gác đàn nhà thờ tu viện, ngày lễ của bà là 10 tháng 1.