Rời Asunción theo hướng đông, đường bắt đầu leo lên những ngọn đồi thấp phủ cây xanh của vùng Cordillera. Khoảng năm mươi cây số, tới Caacupé, một thị trấn yên ả, quý vị sẽ thấy giữa quảng trường một ngôi đền lớn bằng bê tông với mái vòm cao vượt lên trên mọi mái nhà chung quanh. Ngày thường, trong lòng đền có người lặng lẽ lần chuỗi. Nhưng nếu tới vào đầu tháng 12, con đường ấy kín người đi bộ suốt ngày đêm, có người đi chân không, có gia đình bế con nhỏ, tất cả cùng hướng về một pho tượng Đức Mẹ chỉ cao chừng nửa mét.
Đây là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Phép Lạ Caacupé (Catedral Basílica de Nuestra Señora de los Milagros de Caacupé), thuộc Công Giáo Rôma, vừa là đền thánh quốc gia vừa là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Caacupé. Người Paraguay kính Đức Mẹ Caacupé như bổn mạng và Đấng bảo trợ của đất nước, theo catholic.net. Cuộc hành hương về đây mỗi dịp lễ 8 tháng 12 là cuộc hành hương lớn nhất Paraguay, và không nơi nào khác cho thấy rõ bằng Caacupé đời sống đạo của người dân nước này. Vì thế thư viện chọn nơi đây làm đại diện duy nhất cho Paraguay.
INgười Thợ Tạc José, Hồ Nước Rút Và Tước Hiệu Đức Mẹ Phép Lạ
Câu chuyện gốc của Caacupé là một truyền thuyết, được catholic.net kể lại như sau. Khoảng năm 1600, một người thổ dân Guaraní theo đạo tên José ở khu truyền giáo Tobatí, thợ tạc gỗ, gặp nguy trong rừng khi bị bộ tộc Mbayaes truy đuổi. Ông nấp sau một thân cây lớn và khấn với Đức Mẹ Vô Nhiễm rằng nếu thoát nạn, ông sẽ lấy gỗ cây ấy tạc tượng Người. Thoát nạn, ông giữ lời, lấy chính thân cây đã che mình để tạc hai pho tượng: pho lớn dâng cho nhà thờ Tobatí, pho nhỏ ông giữ lại để cầu nguyện riêng.
Nhiều năm sau (truyền thuyết gắn với trận lụt năm 1603), nước suối tràn làm thành hồ Ypacaraí, đe dọa các làng quanh vùng. Theo truyền thuyết, tu sĩ Dòng Phanxicô Luis de Bolaños dẫn dân làm lễ cầu xin và làm phép nước. Nước rút, và một chiếc bọc da trôi trên mặt nước được vớt lên, bên trong chính là pho tượng nhỏ của José. Từ đó người ta gọi tượng là Đức Mẹ Phép Lạ (Virgen de los Milagros).
Với người Công Giáo, tước hiệu Đức Mẹ Phép Lạ không có nghĩa pho tượng tự làm nên phép lạ. Giáo hội dạy rằng mọi ơn lành đến từ Thiên Chúa, còn Đức Maria là người cầu bầu cho con cái. Tượng là hình ảnh giúp người tín hữu hướng lòng về Người. Đền thánh hiện nay còn được dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, theo Tổng giáo phận Asunción, vì thế ngày lễ chính rơi vào 8 tháng 12, lễ Vô Nhiễm trong lịch phụng vụ Công Giáo.
Về pho tượng, catholic.net ghi tượng bằng gỗ, cao khoảng 50 cm, mặt trái xoan, mắt xanh, tóc vàng, mặc áo trắng, choàng áo xanh da trời thêu chỉ vàng (vì màu áo choàng này, người Paraguay còn gọi thân mật là la Virgen Azul de Paraguay, Đức Mẹ Áo Xanh của Paraguay), chân đứng trên quả cầu có vầng trăng khuyết và đạp đầu con rắn. Về cái tên, cũng theo catholic.net, Caacupé là tiếng Guaraní (Ka'akupe), nghĩa là phía sau rừng cây yerba, loại cây người Paraguay dùng pha trà mate. Tên ấy ghi lại cảnh xưa của vùng đồi này trước khi thành thị trấn. Thánh lễ đầu tiên tại chỗ được ghi ngày 10 tháng 10 năm 1769, tiền đề cho việc thành lập thị trấn Caacupé năm 1770.
Người ta hay nghĩ đền thánh lớn hiện nay là ngôi cổ từ thời thuộc địa. Không phải. Ngôi đền quý vị thấy hôm nay mới đặt đá góc năm 1945 và chỉ cung hiến năm 2006, sau 61 năm xây. Điều cổ ở Caacupé là pho tượng và lòng kính của nhiều thế hệ. Chỗ hay nhầm thứ hai là tên nơi này: Caacupé không phải tên một vị thánh mà là một địa danh Guaraní. Và dù Đức Mẹ Luján bên Argentina cũng được tôn làm bổn mạng chung của ba nước Argentina, Uruguay và Paraguay từ năm 1930, đời sống đạo của người Paraguay vẫn hướng về Caacupé hơn cả.
IISáu Mươi Mốt Năm Dựng Một Ngôi Đền
Trước ngôi đền hiện nay, pho tượng ở trong những nhà nguyện và nhà thờ nhỏ hơn trên quảng trường Caacupé. Tới giữa thế kỷ 20, dòng người hành hương đã quá đông, và Tổng giáo phận Asunción quyết định dựng một đền thánh lớn. Trong thời gian xây dựng, vùng Caacupé được nâng lên làm Giám hạt tòng thổ năm 1960 rồi thành Giáo phận Caacupé năm 1967, nên ngôi đền cũng trở thành nhà thờ chính tòa của giáo phận. Việc xây kéo dài hơn sáu thập niên, bản vẽ thay đổi nhiều lần, nên ngôi đền hoàn thành có dáng vẻ khác hẳn bản thiết kế đầu tiên.
- Khoảng 1600Tượng Đức Mẹ ra đờiTương truyền người thổ dân José ở Tobatí tạc tượng bằng gỗ để tạ ơn Đức Mẹ (catholic.net).
- 1769Thánh lễ đầu tiênCatholic.net ghi thánh lễ đầu tiên tại Caacupé ngày 10 tháng 10 năm 1769.
- 1939 và 1940Thiết kế đền mớiKỹ sư kiến trúc Miguelángel Alfaro Decoud nhận việc thiết kế năm 1939, bản vẽ được duyệt tháng 2 năm 1940 (Última Hora).
- 1945Đặt đá gócĐá góc được làm phép tháng 4 năm 1945. Hai nguồn ghi ngày khác nhau, xem hộp sử liệu dưới.
- 1980Tượng vào đền mớiCatholic.net ghi pho tượng được rước sang giữ trong ngôi đền mới từ ngày 8 tháng 12 năm 1980 (tầng hầm đã dùng từ năm 1974), khi công trình còn đang xây.
- 1988Làm phép đềnNgày 18 tháng 5 năm 1988, Đức Gioan Phaolô II làm phép đền thánh mới (Tổng giáo phận Asunción).
- 2006Cung hiếnNgày 18 tháng 5 năm 2006, sau 61 năm xây, đền được cung hiến, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (Tổng giáo phận Asunción).
- 2015Tiểu vương cung thánh đườngĐức Phanxicô nâng đền lên hàng tiểu vương cung thánh đường (sắc chỉ tháng 6 năm 2015 theo catholic.net, công bố trọng thể ngày 11 tháng 7 năm 2015 tại quảng trường đền thánh).
Về ngày đặt đá góc, hai nguồn vênh nhau. Tổng giáo phận Asunción ghi đá góc được làm phép ngày 4 tháng 4 năm 1945, báo Última Hora ghi ngày 15 tháng 4 năm 1945. Thư viện chưa có nguồn thứ ba để phân định nên ghi cả hai. Một chỗ nữa cần hiểu cho đúng: catholic.net ghi tượng được giữ trong đền mới từ năm 1980, còn lễ làm phép đền là năm 1988 và lễ cung hiến là năm 2006. Ba mốc này không mâu thuẫn, chúng ghi ba chặng của một công trình xây dở dang trong nhiều thập niên, khi người ta vẫn cử hành phụng vụ trong phần đã dựng xong. Về năm nâng lên tiểu vương cung thánh đường, sắc chỉ của Bộ Phụng tự Tòa Thánh ký tháng 6 năm 2015 (như catholic.net ghi) và được đọc công bố ngày 11 tháng 7 năm 2015 cuối Thánh lễ do Đức Phanxicô cử hành trước đền thánh.
IIITừ Bản Vẽ Gạch Gỗ Tới Ngôi Đền Bê Tông
Theo báo Última Hora, bản thiết kế đầu tiên của Miguelángel Alfaro Decoud, người học kỹ thuật và kiến trúc ở Roma và Napoli bên Ý, lấy cảm hứng từ lối tân cổ điển Phục Hưng, có mặt bằng tổng thể, mặt tiền chính, phần móng với mái vòm, các mặt cắt dọc và ngang. Ông dự tính dùng vật liệu và tay nghề của chính Paraguay, gạch và gỗ trong nước, và bản vẽ đã có cả lối dốc cho người đi xe lăn, một điều hiếm thấy vào năm 1940.
Ngôi đền hoàn thành năm 2006 lại khác nhiều. Última Hora ghi bê tông cốt thép đã thay cho gạch và gỗ, bản vẽ được sửa từ những năm 1960, và chỗ đặt đền cũng đổi: thiết kế ban đầu dành cho đồi Cristo Rey, còn đền thật được dựng ngay trên quảng trường nhà thờ cũ của Caacupé. Cháu của người thiết kế, cũng là kiến trúc sư, gọi công trình sau cùng là một công trình lai, không còn giữ được sự thuần nhất của bản vẽ gốc.
Gỗ, cao khoảng 50 cm, mặt trái xoan, mắt xanh, áo trắng, choàng xanh da trời thêu chỉ vàng, theo catholic.net.
Mái vòm trung tâm có đài vọng cảnh phía trên, vốn có từ bản thiết kế gốc năm 1940 và vẫn là hình ảnh nhận ra đền từ xa, kết cấu làm bằng bê tông cốt thép.
Đền dựng ngay trên quảng trường nhà thờ cũ, khoảng sân rộng ở phía tây bắc trước mặt tiền đền là nơi đám đông tụ về trong những ngày đầu tháng 12.
Bảo tàng mở năm 2018 theo Última Hora, giữ đồ thánh, lời chứng ơn lành, lễ phục của Đức Gioan Phaolô II năm 1988 và ghế dành cho Đức Phanxicô năm 2015. Gần đền còn có Giếng Đức Mẹ (Tupãsy Ykua), nơi người hành hương lấy nước mang về.
| Mốc | Năm | Nguồn |
|---|---|---|
| Nhận việc thiết kế | 1939 | Última Hora |
| Duyệt bản vẽ | Tháng 2 năm 1940 | Última Hora |
| Đặt đá góc | 1945 | Tổng giáo phận Asunción ghi ngày 4 tháng 4, Última Hora ghi ngày 15 tháng 4 |
| Làm phép đền | 1988 | Tổng giáo phận Asunción |
| Cung hiến | 2006 | Tổng giáo phận Asunción |
| Mở bảo tàng | 2018 | Última Hora |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này không thuộc về giáo lý của đền thánh. Công Giáo không dạy phong thủy, và những người dựng đền Caacupé chọn chỗ theo nơi pho tượng vốn được giữ và nơi dân hành hương vẫn tụ về, thậm chí đã bỏ ngọn đồi trong bản vẽ đầu để dựng ngay trên quảng trường cũ. Về hướng, nhà thờ Công Giáo xưa theo hướng phụng vụ, ưa quay cung thánh về phía mặt trời mọc, còn các đền thánh thời nay thường theo mặt quảng trường. Các nhận xét dưới đây chỉ là lối nhìn của phong thủy cổ truyền Việt Nam mà thư viện dùng để quý vị có chỗ so sánh.
Điều đầu tiên là thế đồi. Caacupé nằm trên dải đồi Cordillera de los Altos, cao hơn vùng đồng bằng quanh Asunción ở phía tây. Theo lối xem đất cổ truyền, chỗ đất cao vừa phải giữa những ngọn đồi thấp, không quá hiểm mà cũng không quá trống, là thế bình cương, được coi là yên ổn cho người ở và cho nơi thờ tự.
Điều thứ hai là nước. Dưới chân dải đồi về phía tây khoảng mười lăm cây số là hồ Ypacaraí, chính mặt hồ trong truyền thuyết pho tượng nổi lên sau khi nước rút, và ngay gần đền có mạch nước Giếng Đức Mẹ (Tupãsy Ykua). Người Việt xưa sẽ đọc đây là thế đất đồi cao nhìn về hướng có hồ nước lớn phía tây, và thấy một điều thú vị: trong câu chuyện của Caacupé, nước vừa là mối đe dọa vừa là nơi pho tượng hiện ra, giống lối nói cổ truyền rằng nước có thể là tai họa mà cũng có thể là phúc khí, tùy dòng chảy thuận hay nghịch.
Điều thứ ba là minh đường. Đền đứng trên trục tây bắc và đông nam, mặt tiền chính mở về phía tây bắc nhìn ra quảng trường rộng lớn (Explanada), còn cung thánh đặt ở phía đông nam. Khoảng quảng trường rộng trước mặt là chỗ hàng chục vạn người tụ lại mỗi đầu tháng 12, đúng như phép xem đất gọi là minh đường rộng để tụ khí trước cửa. Việc bỏ đồi Cristo Rey để dựng đền trên quảng trường cũ, nhìn theo lối Việt, là chọn minh đường tụ người hơn là chọn đỉnh cao cô lập. Thư viện ghi những điều ấy như sự trùng hợp để quý vị đối chiếu, không phải lý do của những người dựng đền.
VTuần Cửu Nhật Và Ngày Tám Tháng Mười Hai
Đền thánh theo lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo dương lịch. Lễ chính là ngày 8 tháng 12, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, cũng là ngày lễ Đức Mẹ Caacupé. Theo catholic.net, trước lễ có tuần cửu nhật, chín ngày chuẩn bị với chuỗi Mân Côi, cùng âm nhạc truyền thống, các nhóm văn nghệ dân gian và một buổi hát mừng Đức Mẹ. Những ngày cuối tuần cửu nhật, người hành hương từ Asunción và các tỉnh đi bộ về Caacupé, làm nên cuộc hành hương lớn nhất Paraguay. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm, lễ Đức Mẹ Caacupé | Lễ chính của đền thánh, đích tới của cuộc hành hương lớn nhất Paraguay. |
| 28 tháng 11 tới 7 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, chín ngày trước lễ | Tuần cửu nhật | Chín ngày chuẩn bị với chuỗi Mân Côi, thánh lễ, âm nhạc truyền thống và đêm canh thức 7 tháng 12 hát mừng Đức Mẹ (catholic.net). |
| 18 tháng 5 | Dương lịch, ngày riêng của đền thánh | Kỷ niệm cung hiến | Ngày đền được làm phép năm 1988 và cung hiến năm 2006 (Tổng giáo phận Asunción). |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo lễ Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ, ngày tính theo lễ Phục Sinh từng năm. |
Cùng dòng đền thánh Đức Mẹ bổn mạng một nước bắt đầu từ một pho tượng nhỏ, quý vị có thể đọc bài Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján, Đền thánh Aparecida và Vương cung thánh đường Đức Mẹ Copacabana. Aparecida cũng là pho tượng được vớt lên từ nước, một chỗ giống nhau đáng để ý giữa hai câu chuyện.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Caacupé, cách Asunción khoảng 50 km về phía đông
- Đường tới
- Đền thánh ở trung tâm thị trấn Caacupé, tỉnh Cordillera, cách thủ đô Asunción khoảng 50 km về phía đông theo Quốc lộ PY02.
- Toạ độ
- -25.3861, -57.1435
Đây là đền thánh đang cử hành phụng vụ, nơi người Paraguay tới cầu nguyện và tạ ơn. Ăn mặc chỉnh tề, bỏ mũ, giữ im lặng trong lòng đền, không đi lại khi đang có thánh lễ. Tới gần tượng Đức Mẹ thì đi theo dòng người và nhường lối cho người sau. Những ngày cuối tháng 11 và đầu tháng 12, đường về Caacupé kín người đi bộ, quảng trường đông suốt ngày đêm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Đức Mẹ Caacupé
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đức Mẹ Caacupé là ai
Là tước hiệu Đức Mẹ Phép Lạ gắn với pho tượng gỗ nhỏ khoảng 50 cm, tương truyền do người thổ dân José ở Tobatí tạc khoảng năm 1600 để tạ ơn Đức Mẹ đã cứu mình khỏi nguy. Người Paraguay kính Đức Mẹ Caacupé là bổn mạng và Đấng bảo trợ đất nước. Tượng nay ở Vương cung thánh đường Caacupé.
Lễ Đức Mẹ Caacupé ngày nào
Ngày 8 tháng 12, trùng lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội trong lịch phụng vụ Công Giáo. Trước đó có tuần cửu nhật chín ngày với chuỗi Mân Côi và âm nhạc truyền thống. Những ngày này người hành hương từ khắp Paraguay đi bộ về Caacupé, cuộc hành hương lớn nhất nước.
Vương cung thánh đường Caacupé xây mất bao lâu
Sáu mươi mốt năm. Đá góc được làm phép tháng 4 năm 1945, Tổng giáo phận Asunción ghi ngày 4, báo Última Hora ghi ngày 15. Đức Gioan Phaolô II làm phép đền ngày 18 tháng 5 năm 1988, lễ cung hiến ngày 18 tháng 5 năm 2006. Năm 2015 Đức Phanxicô nâng đền lên tiểu vương cung thánh đường (sắc chỉ tháng 6, công bố ngày 11 tháng 7 năm 2015).
Caacupé nghĩa là gì
Theo catholic.net, Caacupé là tiếng Guaraní (Ka'akupe), nghĩa là phía sau rừng cây yerba, loại cây người Paraguay dùng pha trà mate. Đây là tên địa danh, không phải tên một vị thánh. Thị trấn nằm trên vùng đồi Cordillera, cách Asunción khoảng 50 km về phía đông, gần hồ Ypacaraí.
Truyền thuyết hồ Ypacaraí và tượng Đức Mẹ Caacupé là gì
Truyền thuyết kể nước dâng tràn làm thành hồ Ypacaraí đe dọa các làng, tu sĩ Dòng Phanxicô Luis de Bolaños dẫn dân cầu xin và làm phép nước. Nước rút, pho tượng nhỏ của người thợ tạc José bọc trong túi da nổi lên trên mặt nước, từ đó được gọi là Đức Mẹ Phép Lạ. Đây là truyền thuyết do catholic.net kể lại, không phải sử liệu.