Chùa Ấn Quang

ITên chùa và dòng Lâm Tế

Chùa có hai tên nối nhau. Tên đầu là Ứng Quang, trong đó ứng là đáp lại, quang là ánh sáng. Tên sau là Ấn Quang, trong đó ấn là dấu ấn, con dấu, trong nhà Phật còn gợi tới chữ tâm ấn, tức sự truyền trao giữa thầy và trò. Hai tên chỉ khác nhau một chữ đầu, cùng giữ chữ quang. Chữ Hán ở đầu trang chép theo tên ghi trong bảng dữ kiện của thư viện, chúng tôi chưa đối chiếu với hoành phi hay biển chùa.

Người lập am, Hòa thượng Trí Hữu, từ chùa Linh Ứng ở Ngũ Hành Sơn vào. Chữ Ứng trong tên Ứng Quang trùng với chữ Ứng trong tên ngôi chùa nơi ngài tu trước đó. Các nguồn chúng tôi đọc không nói đây có phải là ý đặt tên hay không, nên chúng tôi chỉ ghi sự trùng hợp ấy mà không kết luận.

Về tông phái, Ấn Quang là chùa Phật Giáo Bắc Tông, dòng Lâm Tế. Thiền phái Lâm Tế mang tên Tổ Lâm Tế Nghĩa Huyền ở Trung Hoa thời Đường, truyền vào Việt Nam từ thế kỷ 17 và về sau trở thành dòng có nhiều chùa nhất ở miền Trung và miền Nam. Chùa Lâm Tế ở Việt Nam tu thiền kết hợp tụng niệm, giữ nếp chung của Bắc Tông, và phân biệt nhau chủ yếu ở mạch thầy trò cùng bài kệ dùng đặt pháp danh.

Theo trang Phật Tử Việt Nam và Giác Ngộ Online, Hòa thượng Thích Thiện Hòa (1907 tới 1978), thế danh Hứa Khắc Lợi, thuộc dòng thiền Lâm Tế đời thứ 43. Bài kệ cụ thể mà chùa dùng để đặt pháp danh, chúng tôi chưa tra được có nguồn, nên không ghi. Người đời thường gọi nơi này là Tổ đình Ấn Quang, cách gọi dành cho ngôi chùa mà nhiều thế hệ tăng sĩ coi là chốn gốc của mình.

IITừ am lá tới trường Phật học

Theo Giác Ngộ Online và Phật Tử Việt Nam, năm 1948 Hòa thượng Thích Trí Hữu từ chùa Linh Ứng (Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng) vào Sài Gòn, dựng một ngôi chùa nhỏ bằng cây lợp lá trên khu đất vùng Vườn Lài, đường Lorgéril, nay là số 243 đường Sư Vạn Hạnh. Năm 1950, Hòa thượng Trí Hữu giao quyền quản lý ngôi chùa cho Hòa thượng Thích Thiện Hòa sau khi ngài hoàn thành mười năm du học về giáo điển và giới luật ở Huế và Hà Nội. Với tư cách viện chủ, Hòa thượng Thiện Hòa gắn bó với việc xây dựng chùa và đào tạo tăng tài trong hơn một phần tư thế kỷ.

• 1948Dựng am mái lá
  Hòa thượng Thích Trí Hữu từ chùa Linh Ứng ở Ngũ Hành Sơn vào dựng một am nhỏ bằng cây lợp lá. Giác Ngộ Online ghi tên là Ứng Quang, tư liệu Làng Mai ghi am đầu tiên tên Trí Tuệ Am.
• 1950Giao quyền quản lý cho Hòa thượng Thiện Hòa
  Hòa thượng Thích Trí Hữu giao chùa cho Hòa thượng Thích Thiện Hòa làm viện chủ để mở rộng cơ sở hoằng pháp và giáo dục.
• 1950 hoặc 1951Phật học đường Nam Việt và tên Ấn Quang
  Bốn trường Phật học Liên Hải, Mai Sơn, Sùng Đức và Ứng Quang hiệp nhất thành Phật học đường Nam Việt đặt tại chùa, chùa đổi tên thành Ấn Quang. Nguồn vênh giữa năm 1950 và đầu năm 1951.
• 1953Đại lễ khánh thành và hợp nhất thêm trường
  Chánh điện do Hòa thượng Thiện Hòa cho dựng theo kiểu chùa Từ Đàm (Huế) làm lễ khánh thành ngày 14 và 15 tháng 7 năm Quý Tỵ (1953). Cùng năm, Phật học đường Phật Quang ở Trà Ôn gia nhập trường, Hòa thượng Thích Thiện Hoa được mời về chùa.
• 1955 tới 1959Dựng nhà Tổ, nhà in, thư viện và nhà xuất bản
  Năm 1955 xây dãy lầu nhà Tổ và trai đường. Hai năm tiếp theo dựng nhà in Sen Vàng, xưởng nhang Bồ Đề, thư viện cùng nhà xuất bản và phát hành Hương Đạo. Năm 1959 xây lại dãy lầu giảng đường.
• 1966 tới 1967Tôn tạo chánh điện và tăng xá
  Chánh điện được tôn tạo mở rộng năm 1966 theo đồ án của kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện. Năm 1967 tái thiết lầu tăng xá và nhà trai.
• 2006 tới 2009Trùng kiến nhà Tổ và khởi dựng bảo tháp
  Năm 2006 chùa trùng kiến nhà Tổ, trai đường và tăng xá. Năm 2009 khởi công xây dựng bảo tháp trong khuôn viên chùa.

Bốn trường gộp về một mối

Điều làm nên vai trò của Ấn Quang trong những năm đầu không phải là quy mô công trình mà là một ngôi trường. Theo Giác Ngộ Online và Phật Tử Việt Nam, Hòa thượng Thiện Hòa cùng chư tôn đức vận động bốn trường Phật học ở Sài Gòn là Liên Hải, Mai Sơn, Sùng Đức và Ứng Quang hiệp nhất thành Phật học đường Nam Việt, đặt trụ sở tại chùa Ấn Quang, do Hòa thượng Thích Thiện Hòa làm Tổng giám đốc. Tới năm 1953, Phật học đường Phật Quang ở Trà Ôn cũng gia nhập về đây.

Phật học đường Nam Việt quy tụ nhiều bậc danh tăng của phong trào chấn hưng Phật giáo miền Nam. Bên cạnh Hòa thượng Thích Thiện Hòa còn có Hòa thượng Thích Thiện Hoa (1918 tới 1973), người đảm nhận việc giáo dục và biên soạn bộ giáo trình Phật học phổ thông, cùng Hòa thượng Thích Trí Tịnh (1917 tới 2014), dịch giả nhiều bộ kinh Đại thừa, tham gia giảng dạy. Gộp các trường nhỏ về một chỗ nghĩa là gom thầy dạy, học tăng và kinh sách về chung một mái nhà, biến ngôi chùa thành nơi đào tạo hàng trăm giảng sư và hàng nghìn tăng ni sinh cho khắp miền Nam.

IIIChánh điện kiểu chùa Huế giữa Sài Gòn

Theo Giác Ngộ Online và Phật Tử Việt Nam, sau khi tiếp nhận chùa năm 1950, Hòa thượng Thích Thiện Hòa đã cho xây dựng ngôi chánh điện theo kiểu chùa Từ Đàm ở Huế, tổ chức đại lễ khánh thành vào ngày 14 và 15 tháng 7 năm Quý Tỵ (1953). Đến năm 1966, chánh điện được tôn tạo và mở rộng theo đồ án của kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện. Nói chung, lối chùa Huế thể hiện ở mái ngói chồng diêm cổ lầu, bờ nóc và bờ quyết đắp trang trí cổ truyền, cùng cách chia gian nghiêm cẩn. Vị sư lập am đầu tiên đến từ miền Trung, người viện chủ kế tiếp lại từng có mười năm tu học ở Huế và Hà Nội, nên ngôi chùa phương Nam này mang dáng mái quen thuộc của đất kinh kỳ.

Trong chánh điện, chính giữa tôn trí pho tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni ở tư thế ngồi thiền định cùng tháp Xá Lợi Phật, phía sau đặt hai tượng Hộ Pháp hai bên. Tư thế thiền định với hai bàn tay đặt chồng lên nhau trước bụng nhắc đúng điều cốt lõi của một ngôi chùa dòng Lâm Tế, nơi con đường tu tập đi qua sự lắng tâm. Ngoài điện Phật, chùa còn giữ pho tượng Tổ sư Đạt Ma tạc bằng gỗ và bộ tranh sơn mài thờ ba vị Bồ Tát Quan Âm, Văn Thù, Phổ Hiền do nghệ nhân Trương Văn Thanh (tức Đại đức Minh Tịnh) thực hiện.

Nhìn cả khuôn viên, quý vị sẽ thấy các dãy nhà quanh chánh điện gắn chặt với việc học và việc in kinh. Giảng đường, thư viện, nhà in Sen Vàng, nhà xuất bản Hương Đạo và khu tăng xá được dựng lên liên tiếp trong thập niên 1950. Đó là dấu vết của một ngôi chùa được tổ chức như một trường nội trú và một trung tâm dịch thuật, ấn hành kinh điển.

IVThế đất và hướng

Mục này ghi cách thư viện nhìn thế đất theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chùa chép trong văn bản của mình. Chùa Ấn Quang ra đời giữa một vùng đô thị đang mở rộng, trên một khu đất nhỏ mà vị sư lập am có được, chứ không qua một cuộc chọn đất theo sách. Các nguồn chúng tôi đọc cũng không ghi hướng chánh điện. Vì thế những dòng dưới đây là đối chiếu, không phải khẳng định.

VLễ và nếp tu học

Là một ngôi chùa sinh ra cùng một trường Phật học, nhịp năm của Ấn Quang xoay quanh mùa học và mùa an cư hơn là quanh một lễ hội đông người. Chúng tôi không tra được lịch lễ riêng của chùa có nguồn, nên bảng dưới đây ghi các lễ theo nếp chung của chùa Bắc Tông, tính theo âm lịch.

Với Ấn Quang, mùa an cư có một nghĩa riêng. Đây là ba tháng mà tinh thần của Phật học đường buổi đầu hiện rõ nhất khi tăng sĩ ở yên, học giới luật, nghe giảng và sống theo thời khóa chung. Ngôi chùa khởi từ một am lợp lá đã lớn lên chính nhờ nếp ở chung và học chung ấy.

VINơi Chốn Và Đường Tới

Những nơi gần đây trong thư viện

VIIĐóng Góp Cho Trang Này

?Hỏi Đáp Nhanh

›Đọc Tiếp