Giữa dãy nhà phố đường Nguyễn Đình Chiểu, đoạn qua phường Bàn Cờ, quý vị gặp một mặt tiền chùa sát lề đường. Trên mái có hai dòng chữ gồm Kỳ Viên Tự viết bằng chữ quốc ngữ và Jetavana Vihara viết bằng tiếng Pali phiên chữ La tinh. Không có chữ Hán nào. Bước vào chánh điện, quý vị thấy bệ thờ dựng thành ba cấp, cao nhất là nơi tôn trí xá lợi Phật, dưới đó là tượng Đức Phật Thích Ca.
Đây là ngôi chùa Nam Tông Kinh nằm giữa nội đô Sài Gòn, lập năm 1947 và dựng lại từ năm 1949. Nếu chùa Bửu Quang ở Gò Dưa là gốc, nơi dòng Theravada người Việt có ranh giới Sima đầu tiên, thì Kỳ Viên là chỗ dòng ấy đưa lời giảng vào giữa phố, tiếp khách tăng từ các nước Theravada, giữ xá lợi Phật và từng là trụ sở trung ương của Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam từ năm 1957.
ITên Kỳ Viên Và Vai Trò Giữa Phố
Kỳ Viên là tên Hán Việt của Jetavana, khu vườn của thái tử Kỳ Đà ở ngoại ô thành Xá Vệ. Trưởng giả Cấp Cô Độc, tức Tu Đạt, mua lại khu vườn ấy và dựng tinh xá dâng Đức Phật. Theo kinh Pali, Đức Phật an cư ở Kỳ Viên nhiều mùa mưa hơn bất cứ nơi nào khác, và rất nhiều bài kinh mở đầu bằng câu Đức Thế Tôn trú ở Kỳ Viên. Đặt tên chùa là Kỳ Viên tức là đặt cho ngôi chùa vai trò của một tinh xá gần thành, nơi người thành thị tìm tới nghe pháp.
Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Kinh, dòng Theravada của người Việt. Dòng này giữ Tam Tạng Pali, giữ giới luật tỳ khưu Pali, chỉ thờ Đức Phật Thích Ca, và tụng kinh bằng tiếng Pali kèm bản dịch tiếng Việt. Nam Tông Kinh không đặt pháp danh theo bài kệ truyền thừa như các dòng Bắc Tông vì mỗi vị tỳ khưu nhận một pháp danh Pali do thầy tế độ đặt, nên ở Kỳ Viên không có bài kệ nào để chép. Phần giải thích kỹ về chỗ khác giữa Nam Tông Kinh và Nam Tông Khmer đã có trong bài chùa Bửu Quang.
Phân vai với Bửu Quang. Hai chùa cùng một hệ phái, cùng có dấu tay của cụ Nguyễn Văn Hiểu, nhưng giữ hai việc khác nhau. Bửu Quang là tổ đình, nơi làm lễ kiết giới Sima đầu tiên năm 1940. Kỳ Viên là trung tâm hoằng pháp giữa nội đô và nơi tiếp các phái đoàn Phật Giáo quốc tế thuộc truyền thống Theravada, theo cách giới thiệu của Chốn Thiêng và VinWonders. Trong những năm đầu, vị giảng sư thuyết pháp thường xuyên tại chùa là Pháp sư Thông Kham. Sang thập niên 1950, ngài Narada người Tích Lan nhiều lần sang Việt Nam và thuyết pháp hằng tuần tại Kỳ Viên bằng tiếng Anh qua lời thông dịch của cư sĩ Phạm Kim Khánh, thu hút đông người tới nghe và xin quy y.
Vì nằm giữa phố, dễ tìm và đông người, Kỳ Viên hay bị gọi nhầm là tổ đình của Nam Tông Việt Nam. Tổ đình là chùa Bửu Quang ở Gò Dưa, lập năm 1938. Điểm dễ nhầm thứ hai là nhiều người thấy y vàng và mái chùa có chữ Pali rồi nghĩ đây là chùa Khmer. Kỳ Viên là chùa của người Việt tu theo Theravada, kinh giảng bằng tiếng Việt.
IITừ Ngôi Chùa Nhỏ Tới Chùa Giữa Phố
Chỗ các nguồn ghi khác nhau về người lập. VinWonders ghi chùa do bà Bùi Thị Ngọc lập năm 1947 để tu học theo truyền thống Bắc Tông, về sau ngôi chùa ấy phải dỡ để mở đường, và một nhóm cư sĩ mượn đất phía đối diện dựng chùa mới. Chốn Thiêng và báo Ngày Nay ghi cụ thể hơn rằng bà Bùi Thị Ngọc, người trong vùng gọi là bà Năm Chùa hay bà Năm Ngọc, có một ngôi chùa nhỏ nơi sư Năm, về sau là Tổ sư Minh Đăng Quang của hệ phái Khất sĩ, thỉnh thoảng tới thuyết pháp. Từ năm 1948 nhóm cư sĩ Nam Tông của cụ Nguyễn Văn Hiểu mượn ngôi chùa ấy để giảng đạo. Khi chùa cũ phải giải tỏa để mở đường cho xe cứu hỏa, nhóm cụ Hiểu mượn lô đất trống đối diện của gia đình Hui Bổn Hỏa, tức Chú Hỏa, ở góc đường Phan Đình Phùng cũ và đường Bàn Cờ để dựng chùa mới. Bài của báo Ngày Nay còn nêu thêm một dấu vết khắc chữ có thể ghi ngày 19 tháng 6 năm 1922, nhưng tự nói rằng chưa có tư liệu xác định năm lập ngôi chùa gốc.
Đọc chung ba nguồn, ngôi chùa nhỏ của bà Ngọc có trước, còn ngôi Kỳ Viên thuộc Nam Tông Kinh là do nhóm cụ Hiểu dựng từ năm 1949. Thư viện ghi đầy đủ cả hai phía theo các lớp tư liệu để bạn đọc đối chiếu.
- 1947Ngôi chùa đầuTheo VinWonders và Chốn Thiêng, bà Bùi Thị Ngọc lập một ngôi chùa nhỏ tu theo truyền thống Bắc Tông ở khu vực này.
- 1948Nhóm cư sĩ Nam Tông về giảng đạoNhóm cụ Nguyễn Văn Hiểu mượn chùa để làm nơi giảng đạo theo Theravada cho người Việt ở nội đô.
- 1949Xây lại và nhập tựNgày 21 tháng 7 chùa được cấp phép xây lại trên khu đất mượn của gia đình Chú Hỏa, công trình xong trong khoảng ba tháng. Ngày 9 tháng 10 làm lễ nhập tự.
- 1952Được dâng đấtNgày 16 tháng 2, nhằm ngày 21 tháng Giêng năm Nhâm Thìn, ông Kim Long và bà Lâm Thị Thiệt mua khu đất rồi dâng trọn cho chùa, do Hòa thượng Hộ Tông đại diện Tăng già tiếp nhận trước sự chứng minh của vị Sư cả chùa Mahàmontrey từ Campuchia sang.
- 1953Tôn trí xá lợiNgài Narada người Tích Lan dâng xá lợi Phật cho chùa. Cùng năm một vụ hỏa hoạn ở khu Bàn Cờ làm hư một phần chùa.
- 1954Trùng tu lớnTừ tháng 2 tới tháng 11, chùa được trùng tu, mặt tiền quay ra đường Nguyễn Đình Chiểu như ngày nay. Báo Ngày Nay ghi chi phí khoảng 800.000 đồng thời ấy.
- 1957Trụ sở Giáo hội Tăng già Nguyên ThủyNgày 14 tháng 5, cụ Nguyễn Văn Hiểu lập Tổng hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam tại chùa. Ngày 18 tháng 12, chư tôn đức Bửu Chơn, Thiện Luật, Hộ Tông, Kim Quang, Giới Nghiêm, Tối Thắng và Giác Quang thành lập Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam, suy tôn Hòa thượng Hộ Tông làm Tăng thống đầu tiên và đặt trụ sở trung ương tại Kỳ Viên tới năm 1981.
- 2005Đúc tượng đồngChùa đúc pho tượng Phật bằng đồng mạ vàng cao 2,5 mét, nặng khoảng 2 tấn, do các nghệ nhân Nam Định chế tác.
Mốc năm 1953 có hai việc trùng nhau là xá lợi về chùa và vụ hỏa hoạn trong khu Bàn Cờ. Báo Ngày Nay ghi lửa làm hư khu nhà bếp, sau đó việc mở rộng đường làm chùa phải sửa lại. Lần trùng tu năm 1954 vì thế định hình mặt tiền quay ra đường Nguyễn Đình Chiểu như hôm nay. Tới năm 1957, ngôi chùa giữa phố này trở thành nơi thành lập cả Tổng hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam lẫn Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam, giữ vai trò trụ sở trung ương của hệ phái suốt hơn hai thập niên.
IIIChánh Điện Ba Cấp Và Xá Lợi
Kỳ Viên không có khuôn viên rộng như Bửu Quang. Chùa nằm trên một lô đất phố, phía trước là chánh điện, phía sau là trai đường, trên lầu là tăng xá và một hội trường nhỏ trưng bày tượng Phật từ nhiều nước trên thế giới do Hòa thượng Bửu Chơn cúng dường. Trong chánh điện, chỗ đáng nhìn nhất là cách bày bệ thờ theo ba cấp. Cấp trên cùng tôn trí xá lợi Phật, cấp giữa đặt tượng Đức Phật Thích Ca trong tư thế thuyết pháp, cấp dưới đặt tượng Đức Phật thiền định, nhập Niết bàn và hình bánh xe pháp, phía trước là chiếc bàn thờ sơn son thếp vàng do Quân đội Hoàng gia Thái Lan dâng cúng. Bức tường phía sau vẽ nhiều ngọn tháp ẩn trong mây, làm nền cho cả bệ thờ.
Cấp cao nhất của bệ thờ, đặt xá lợi Phật do ngài Narada dâng năm 1953. Đặt xá lợi cao hơn tượng là lối bày quen của chùa Theravada vì xá lợi là di cốt của chính Đức Phật, còn tượng là hình tưởng niệm.
Tượng Đức Phật Thích Ca ở cấp giữa, phía dưới có bàn thờ sơn son thếp vàng do Quân đội Hoàng gia Thái Lan dâng cúng. Năm 2005 chùa đúc thêm pho tượng đồng mạ vàng cao 2,5 mét, nặng khoảng 2 tấn, do các nghệ nhân Nam Định chế tác.
Mái trước ghi Kỳ Viên Tự bằng chữ quốc ngữ và Jetavana Vihara bằng tiếng Pali phiên chữ La tinh. Không dùng hoành phi chữ Hán như chùa Bắc Tông.
Tường sau chánh điện vẽ nhiều ngọn tháp ẩn hiện trong mây, gợi hình các bảo tháp của những xứ Theravada.
Nhiều người nghĩ xá lợi ở Kỳ Viên được đưa về từ Ấn Độ. Nguồn của chùa ghi xá lợi do ngài Narada, một vị tỳ khưu người Tích Lan, tức Sri Lanka ngày nay, dâng năm 1953. Ngài Narada cũng là người trong thập niên 1930 đã mang nhiều nhánh bồ đề sang trồng ở nhiều nơi trong nước, và về sau khuyến khích cư sĩ Phạm Kim Khánh dịch cuốn Đức Phật và Phật Pháp sang tiếng Việt, in lần đầu tại Sài Gòn năm 1970 với bốn nghìn bản.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của chùa. Phật Giáo Nam Tông không chọn đất theo phong thủy, và các nguồn cho thấy chỗ đặt chùa Kỳ Viên do hoàn cảnh quyết định khi ngôi chùa đầu phải dỡ để mở đường, chùa mới dựng trên đất mượn rồi đất được dâng. Hướng mặt tiền theo đường Nguyễn Đình Chiểu từ lần trùng tu năm 1954, tức theo trục phố chứ không theo một phương vị chọn trước.
Lối nhìn cổ truyền có một câu hợp với nơi này là chùa giữa chợ, tĩnh giữa động. Khu Bàn Cờ là một trong những khu dân cư dày nhất nội đô, nhà ô bàn cờ, hẻm dọc hẻm ngang. Một chỗ tĩnh đặt giữa chốn động như thế được phong thủy coi là một huyệt tụ của phố, nơi người trong vùng tìm về để lắng lại. Kỳ Viên thời Đức Phật cũng là tinh xá ngay sát thành Xá Vệ chứ không nằm trong rừng sâu, và chính chỗ gần thành ấy làm nên vai trò hoằng pháp của nó.
Về mặt tiền sát đường, phong thủy đồng bằng vốn chuộng khoảng sân trước làm minh đường, nơi khí dừng lại trước khi vào nhà. Kỳ Viên không có khoảng sân rộng như thế, nên cái thế của chùa không nằm ở bề ngang mà nằm ở chiều cao bên trong khi bệ thờ ba cấp đưa xá lợi lên chỗ cao nhất, và mắt người vào chùa được dẫn đi từ thấp lên cao. Lối bày ấy trong phép xem nhà gọi là tôn cao, lấy chiều đứng bù cho chiều ngang.
Cuối cùng là quan hệ với tổ đình. Bửu Quang ở phía đông bắc, trên vùng gò Thủ Đức cũ, cách chừng mười ba cây số đường chim bay. Một chùa gốc ở chỗ đất cao, rộng, nhiều cây để tăng chúng tu tập, một chùa nhánh ở giữa phố để người tại gia tìm đến. Đọc theo lối cổ truyền thì đó là thế gốc và ngọn, gốc cần sâu, ngọn cần vươn ra chỗ đông người.
VLễ Và Ngày Lễ
Lịch lễ ở Kỳ Viên theo lịch chung của Phật Giáo Nam Tông, tính theo ngày trăng. Vì giữ xá lợi Phật, các ngày lễ lớn ở đây thường có nghi thức chiêm bái xá lợi, người đến chiêm bái đông hơn ngày thường.
| Ngày âm lịch | Lễ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Rằm tháng Giêng | Lễ Tứ Chúng Hội | Nhớ ngày một nghìn hai trăm năm mươi vị A La Hán tự về hội họp và Đức Phật thuyết bài giáo giới căn bản. |
| Rằm tháng Tư | Lễ Vesak, Tam Hợp | Kỷ niệm Đản sanh, Thành đạo và Niết bàn của Đức Phật trong cùng một ngày trăng tròn, lễ lớn nhất trong năm. |
| Rằm tháng Sáu | Lễ nhập hạ | Chư tăng bắt đầu ba tháng an cư mùa mưa, nhớ bài pháp đầu tiên ở vườn Lộc Uyển. |
| Rằm tháng Chín | Lễ mãn hạ, Tự Tứ | Chư tăng mãn mùa an cư, thỉnh cầu nhau chỉ lỗi để sửa mình. |
| Từ 16 tháng 9 tới rằm tháng 10 | Lễ dâng y Kathina | Người tại gia dâng y cho chư tăng đã an cư trọn ba tháng, mỗi chùa làm một lần trong năm. |
Tên chùa và mùa an cư gắn với nhau ở chỗ theo kinh Pali, Kỳ Viên thời Đức Phật là nơi Ngài an cư nhiều mùa mưa nhất. Mùa an cư ba tháng ở một ngôi chùa mang tên ấy vì thế có ý nghĩa riêng với người trong dòng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 610 đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Bàn Cờ (phường 3 quận 3 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Chùa ở số 610 đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Bàn Cờ, cách chùa Bửu Quang ở Gò Dưa chừng mười ba cây số đường chim bay.
- Toạ độ
- 10.7694, 106.6811
Kỳ Viên nằm sát mặt đường giữa khu dân cư đông, xin quý vị giữ yên lặng từ lúc bước qua cửa. Chùa giữ giới luật Nam Tông, chư tăng thọ thực trước giờ ngọ, người muốn cúng dường thức ăn nên đến buổi sáng. Người nữ không chạm tay vào chư tăng, trao vật cúng dường bằng cách đặt xuống trước mặt. Cởi giày trước khi vào chánh điện, không chụp ảnh gần tầng xá lợi khi chưa hỏi người trông coi.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Kỳ Viên
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Kỳ Viên quận 3 thuộc hệ phái nào
Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Kinh, tức dòng Theravada của người Việt. Chư tăng đắp y vàng, tụng kinh Pali kèm bản dịch tiếng Việt, chỉ thờ Đức Phật Thích Ca. Chùa không thuộc Phật Giáo Nam Tông Khmer, dù hai dòng cùng kinh điển Pali và cùng giới luật tỳ khưu.
Ai lập chùa Kỳ Viên
Các nguồn ghi khác nhau. VinWonders ghi bà Bùi Thị Ngọc lập năm 1947. Chốn Thiêng và báo Ngày Nay ghi bà Ngọc có ngôi chùa nhỏ tu theo Bắc Tông, còn ngôi Kỳ Viên Nam Tông là do cụ Nguyễn Văn Hiểu cùng nhóm cư sĩ mượn đất của gia đình Chú Hỏa đứng ra xây, được cấp phép năm 1949. Thư viện ghi cả hai phía.
Xá lợi Phật ở chùa Kỳ Viên từ đâu
Xá lợi do ngài Narada, một vị tỳ khưu người Tích Lan, dâng cho chùa năm 1953. Xá lợi được tôn trí ở cấp cao nhất của bệ thờ ba cấp trong chánh điện, trên tượng Đức Phật Thích Ca thuyết pháp.
Kỳ Viên nghĩa là gì
Kỳ Viên là tên Hán Việt của Jetavana, khu vườn của thái tử Kỳ Đà ở thành Xá Vệ mà trưởng giả Cấp Cô Độc mua lại dựng tinh xá dâng Đức Phật. Theo kinh Pali, đây là nơi Đức Phật an cư nhiều mùa mưa nhất, và rất nhiều bài kinh được thuyết tại đây.
Chùa Kỳ Viên có phải tổ đình Nam Tông không
Không. Tổ đình của Phật Giáo Nam Tông Kinh là chùa Bửu Quang ở Gò Dưa, lập năm 1938, nơi kiết giới Sima đầu tiên năm 1940. Kỳ Viên là trung tâm hoằng pháp giữa nội đô, nơi giữ xá lợi Phật và từng là trụ sở trung ương của Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam từ năm 1957 tới năm 1981.