Qua cổng Nhất Trụ và cổng Thiên Vương, đi hết con đường rợp bóng thông, quý vị đứng trước một bức nền đá xám dài, xếp bằng những khối đá tảng lớn nhỏ ghép khít vào nhau. Giữa bức nền là hai dãy bậc đá chồng lên nhau, dốc và hẹp, dẫn thẳng lên một cổng gỗ sơn đỏ xanh. Trên cao, sau cổng, lấp ló mái ngói cong của một điện lớn. Người ta đứng dưới chân bậc chụp ảnh, nhưng không ai bước lên, vì dãy bậc ấy là Quốc bảo và đã được rào lại.
Đó là chùa Phật Quốc (Bulguksa) ở thành phố Gyeongju, tỉnh Gyeongsang Bắc, Hàn Quốc, dưới chân tây núi Tohamsan. Gyeongju là kinh đô của nước Tân La (Silla) gần một nghìn năm, và ngôi chùa này cùng hang đá Seokguram trên đỉnh núi là nơi Phật Giáo Tân La đạt tới độ chín của nó vào thế kỷ 8. Tên Hán ghi ở đầu trang là tên chính thức của chùa, không phải do thư viện suy ra.
ICõi Nước Phật Dựng Bằng Đá Và Gỗ
Tên chùa có nghĩa là cõi nước Phật. Đây không phải lời khen mà là ý đồ của người dựng: cả khuôn viên được sắp thành ba cõi Phật đặt cạnh nhau trên một nền đá. Khu giữa là cõi của Phật Thích Ca với Đại Hùng điện (Daeungjeon). Khu phía tây là cõi Tây Phương Cực Lạc của Phật A Di Đà với Cực Lạc điện (Geungnakjeon). Khu phía sau là cõi pháp thân của Phật Tỳ Lô Giá Na với điện Tỳ Lô (Birojeon). Trên điểm cao nhất có Quan Âm điện, tượng trưng cho núi Phổ Đà Lạc Ca nơi Bồ Tát Quán Thế Âm ngự, theo Korean Temple Guide.
Thư viện chọn chùa này làm nơi đại diện duy nhất cho Hàn Quốc vì một lẽ đơn giản. Phật Giáo vào bán đảo từ rất sớm, được triều Tân La chính thức nhận năm 528, rồi thấm vào đời sống người Hàn suốt nhiều thế kỷ. Chùa Phật Quốc là nơi mà người Hàn, dù theo đạo nào, vẫn coi là hình mẫu của một ngôi chùa Hàn cổ. Chùa nay thuộc tông Tào Khê (Jogye), tông phái lớn nhất của Phật Giáo Hàn Quốc, một dòng Thiền cũng lấy Lục Tổ Huệ Năng làm gốc như nhiều dòng Thiền Việt Nam. Cùng thế kỷ 8 ấy, bên kia eo biển, Nhật Bản dựng chùa Đông Đại ở Nara, tổ đình Hoa Nghiêm của Nhật, còn chùa Phật Quốc là đỉnh cao của Phật Giáo Tân La.
Hai tòa tháp đá trước Đại Hùng điện dựng theo một đoạn kinh. Phẩm Kiến Bảo Tháp, phẩm thứ mười một của kinh Pháp Hoa, kể rằng khi Phật Thích Ca giảng kinh, một bảo tháp từ dưới đất vọt lên giữa không trung, trong tháp là Phật Đa Bảo, vị Phật quá khứ đã nguyện hễ nơi nào có người giảng kinh Pháp Hoa thì tháp của Ngài hiện ra để làm chứng. Tháp Dabotap là tháp Đa Bảo, tháp Seokgatap là tháp Thích Ca. Đặt hai tháp đối nhau trong cùng một sân là dựng lại cảnh hai vị Phật cùng có mặt, một vị giảng, một vị chứng.
Theo hồ sơ UNESCO, đại thần Kim Dae-seong dựng chùa Phật Quốc để báo hiếu cha mẹ của đời này, và dựng hang Seokguram trên núi để báo hiếu cha mẹ của đời trước. Chữ đời trước ở đây gắn với truyện kể ông là người tái sinh. Thư viện ghi lời ấy như UNESCO đã ghi, như một phần của truyền thống về chùa, không xem đó là sử liệu về tiền kiếp. Điều sử liệu nói được là ông giữ chức cao dưới triều Tân La thống nhất và cuộc dựng lại do ông khởi xướng đã định hình ngôi chùa mà quý vị thấy hôm nay.
Nhiều người nghĩ cả ngôi chùa là công trình thế kỷ 8. Không hẳn. Phần còn nguyên từ thời Tân La là phần đá: nền đá, các dãy bậc cầu, hai tháp và các tượng đồng. Các điện gỗ đã dựng lại nhiều lần, lần lớn năm 1604, Đại Hùng điện hiện nay dựng lại năm 1765 theo Korean Temple Guide, và nhiều điện khác được phục dựng trong đợt trùng tu cuối thập niên 1960 đầu thập niên 1970. Đá thì ở lại, gỗ thì thay, đó là nhịp chung của chùa cổ Đông Á.
IITừ Truyện Chùa Tới Hồ Sơ Di Sản
Lịch sử chùa có hai lớp. Lớp truyện chùa đưa gốc lên tận năm Tân La nhận Phật Giáo. Lớp sử liệu chắc chắn hơn bắt đầu từ cuộc dựng lại quy mô lớn giữa thế kỷ 8. Thư viện ghi cả hai và đánh dấu rõ lớp nào là lớp nào.
- 528Lập chùa lần đầu, theo truyện chùaTruyện chùa ghi chùa lập đời vua Pháp Hưng (Beopheung, trị vì 514 tới 540), đúng năm Tân La chính thức nhận Phật Giáo. Khoảng năm 574 vương hậu Jiso cho dựng lại.
- 742 hay 751Kim Dae-seong khởi dựng lạiKorean Temple Guide ghi khởi công năm 742, World History Encyclopedia lấy năm 751 làm mốc khởi công theo truyền thống. Chùa mang tên Phật Quốc từ đợt dựng này.
- 751Hai tháp và các cầu đáTháp Dabotap, tháp Seokgatap, cầu Thanh Vân, cầu Bạch Vân, cầu Liên Hoa và cầu Thất Bảo đều được ghi niên đại năm 751.
- 774Chùa dựng xongUNESCO ghi chùa hoàn thành năm 774. Korean Temple Guide ghi xong đời vua Hyegong (765 tới 780), World History Encyclopedia ghi năm 790.
- 1604 tới 1805Dựng lại nhà gỗCác điện gỗ dựng lại lớn năm 1604, bố cục gốc được khôi phục năm 1700, hơn 40 lần tu sửa trong khoảng 1604 tới 1805. Đại Hùng điện hiện nay dựng lại năm 1765.
- 1966Tìm thấy xá lợi khíBộ xá lợi khí được tìm thấy trong tháp Seokgatap, trong đó có một bản kinh Đà La Ni in khắc gỗ giữa thế kỷ 8.
- 1969 tới 1973Trùng tu lớnNhiều điện và hành lang bị mất được dựng lại theo nền móng cũ. Trước đó đã có các đợt sửa chữa 1918 tới 1925 và 1934 tới 1935.
- 1995Di sản Thế giới UNESCOChùa Phật Quốc và hang đá Seokguram được ghi danh chung. Chùa cũng là Di tích lịch sử theo Luật Bảo vệ Di sản Văn hóa Hàn Quốc.
Có ba chỗ nguồn ghi khác nhau, thư viện nêu thẳng ra đây. Thứ nhất là năm khởi công của Kim Dae-seong: Korean Temple Guide ghi 742, World History Encyclopedia ghi 751 là mốc truyền thống. Thứ hai là năm xong: UNESCO ghi 774, Korean Temple Guide chỉ ghi xong đời vua Hyegong trong khoảng 765 tới 780, World History Encyclopedia ghi 790. Cách hiểu hợp lý là một công trình kéo dài mấy chục năm, và mỗi nguồn chọn một mốc khác nhau trong quá trình ấy.
Thứ ba là đợt trùng tu hiện đại: Korean Temple Guide ghi bắt đầu từ năm 1963, thư viện theo mốc thi công lớn 1969 tới 1973. Ngoài ra, các số hiệu Quốc bảo nhắc trong bài là số cũ, vì Hàn Quốc đã bỏ việc đánh số Quốc bảo từ năm 2021.
IIINền Đá, Cầu Mây Và Hai Ngọn Tháp
Chìa khóa để đọc chùa Phật Quốc là nền đá. Cả khu chùa đặt trên một bệ đá cao, tách cõi người đi lại ở dưới với cõi Phật ở trên. Muốn lên, người xưa phải qua các dãy bậc gọi là cầu. Phía đông là cầu Thanh Vân (Cheongungyo, mây xanh) nối với cầu Bạch Vân (Baegungyo, mây trắng), dẫn lên cổng Tử Hà (Jahamun) rồi vào sân Đại Hùng điện. Phía tây là cầu Liên Hoa (Yeonhwagyo) nối với cầu Thất Bảo (Chilbogyo), dẫn lên cổng An Dưỡng (Anyangmun) rồi vào Cực Lạc điện. Korean Temple Guide giải thích An Dưỡng là một tên khác của cõi Tây Phương, và các bậc cầu Liên Hoa nhắc tới việc vãng sinh qua đài sen.
Báo gỗ Imwood của Hàn Quốc nhận xét bức nền này đứng vững khoảng 1.300 năm mà không biến dạng, nhờ thợ Tân La dựng khung đá theo lối cột và dầm như dựng nhà gỗ, rồi cắm những khối đá dài sâu vào đất ở các điểm giao để chịu sức đẩy của đất. Đá tảng tự nhiên xếp ở phần dưới, đá đẽo vuông ở phần trên, hai lối xếp ghép vào nhau thành một mặt tường nhìn vừa mộc vừa chuẩn mực.
Tháp Đa Bảo, Quốc bảo số 20 cũ, niên đại 751, cao 10,29 mét theo Korean Temple Guide. Dáng cầu kỳ hiếm có trong tháp đá Đông Á, thân bát giác có tám trụ đá mà nguồn này đọc là tám chánh đạo, bệ tháp có bậc thang ở cả bốn mặt.
Tháp Thích Ca, Quốc bảo số 21 cũ, ba tầng, cao 10,75 mét theo Korean Temple Guide. Dáng giản dị, cân đối. Còn gọi là Vô Ảnh tháp, tháp không bóng, theo truyền thuyết về người thợ Asadal và người vợ Asanyeo đợi bóng tháp hiện trên mặt hồ mà không thấy.
Quốc bảo số 23 cũ, niên đại 751. Hai dãy bậc chồng lên nhau dẫn lên cổng Tử Hà. Korean Temple Guide nói hai cầu tượng trưng cho lối nối cõi người với cõi Phật.
Quốc bảo số 22 cũ, niên đại 751, nhỏ hơn cặp cầu phía đông, dẫn lên khu Cực Lạc điện. Mặt bậc cầu Liên Hoa còn dấu chạm hoa sen.
Tượng Tỳ Lô Giá Na ngồi ở điện Tỳ Lô, Quốc bảo số 26 cũ, thế kỷ 9, cao 1,77 mét. Tượng A Di Đà ngồi ở Cực Lạc điện, Quốc bảo số 27 cũ, cao 1,66 mét. Số đo theo Korean Temple Guide.
Quốc bảo số 126 cũ, tìm thấy năm 1966 trong tháp Seokgatap. Trong bộ ấy có bản kinh Đà La Ni in khắc gỗ giữa thế kỷ 8, Korean Temple Guide gọi là bản in khắc gỗ cổ nhất còn lại trên thế giới.
Sau Đại Hùng điện là Vô Thuyết điện (Museoljeon), điện không giảng. Korean Temple Guide giải thích tên ấy nói rằng lời Phật dạy có chỗ vượt ngoài ngôn ngữ. Người quen Thiền tông Việt Nam sẽ nhận ra ngay tinh thần bất lập văn tự trong cái tên này.
IVThế Đất Và Hướng
Người Hàn có truyền thống xem đất riêng, gọi là pungsu, cùng gốc với phong thủy Trung Hoa và Việt Nam. Dẫu vậy, tư liệu thư viện đã mở về chùa Phật Quốc không chép việc chọn đất theo phép nào. Đoạn dưới đây vì thế là lời đọc của thư viện, dùng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt để quý vị có một điểm tựa quen thuộc khi nhìn ngôi chùa này, không phải điều có trong hồ sơ di sản hay trong truyện chùa. Thư viện cũng chưa có nguồn đo hướng trục chùa, nên không ghi độ số.
Trước hết là núi. Tên núi Tohamsan đọc theo Hán Việt là Thổ Hàm, theo cách hiểu thông thường là núi nhả ra và ngậm vào, ý nói mây mù từ biển lên núi rồi tan đi. Chùa nằm ở chân tây của núi, tức là có cả một khối núi lớn làm hậu chẩm, chỗ dựa lưng. Hang Seokguram ở trên cao hơn, như một điểm huyệt đặt trên sống núi, còn chùa ở dưới như chỗ khí dừng lại sau khi xuống núi. Đọc theo lối cũ thì hai công trình báo hiếu hai đời cha mẹ cũng là hai điểm trên cùng một mạch.
Thứ hai là nền đá. Ở chùa Việt, sân chùa thường thấp và nối liền với ruộng làng. Ở đây, người dựng xây hẳn một bệ đá cao chia hai tầng đất. Theo phép xem đất, chỗ đất được nâng lên mà có bờ giữ vững là chỗ khí tụ, không bị nước và gió cuốn. Bệ đá làm đúng việc ấy, vừa là tường chắn đất vừa là ranh giới giữa hai cõi.
Thứ ba là nước. Tư liệu Hàn nhắc tới hồ sen từng có phía trước bệ đá, là chỗ gắn với truyền thuyết tháp không bóng. Một hồ nước lặng ở trước mặt chùa là thế minh đường tụ thủy mà người Việt rất quen, như hồ trước tam quan nhiều chùa Bắc Bộ. Nước ở trước, núi ở sau, bệ đá ở giữa, bố cục ấy đọc theo lối nào cũng thấy chặt.
Cuối cùng là ngũ hành của vật liệu. Phần bền nhất của chùa là đá, thuộc Thổ và Kim, phần đã thay nhiều lần là gỗ, thuộc Mộc. Mộc đặt trên Thổ là thế cây mọc trên đất, cây có thể đổ rồi mọc lại mà đất vẫn còn. Thư viện ghi sự trùng khớp ấy như một cách nhìn, không như một lời giải thích cho việc các điện gỗ phải dựng lại.
VMùa Đèn Hoa Sen Và Lịch Phật Giáo Hàn Quốc
Tư liệu thư viện đã mở không ghi một lễ riêng của chùa Phật Quốc. Chùa theo lịch chung của Phật Giáo Hàn Quốc, tính theo âm lịch như Phật Giáo Việt Nam, nhưng có một chỗ khác đáng biết: người Hàn mừng Phật Đản vào mùng 8 tháng Tư âm lịch, còn đa số chùa Việt làm vào rằm tháng Tư. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mùng 8 tháng Tư | Âm lịch, lệ Phật Giáo Hàn Quốc | Phật Đản (Bucheonim Osin Nal) | Lễ lớn nhất trong năm. Chùa treo đèn hoa sen khắp sân, theo trang Adventure Korea các cầu Thanh Vân và Bạch Vân được thắp đèn lồng, buổi tối có nghi lễ. |
| Những tuần trước Phật Đản | Âm lịch, quy ra dương lịch khoảng tháng 4 và tháng 5 | Mùa đèn Yeon Deung Hoe | Lệ thắp đèn hoa sen mừng Phật Đản của cả nước, UNESCO ghi vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể năm 2020. Các chùa lớn như chùa Phật Quốc treo đèn nhiều tuần liền. |
| Rằm tháng Bảy | Âm lịch | Baekjung, lễ Vu Lan | Ngày kết thúc ba tháng an cư và cầu siêu cho tổ tiên, cùng ý với lễ Vu Lan báo hiếu của người Việt. |
| Mùng 8 tháng Chạp | Âm lịch, truyền thống Bắc tông | Phật thành đạo | Ngày kỷ niệm Đức Phật thành đạo của Phật Giáo Bắc tông, cùng ngày với chùa Việt. |
Với người Việt, chùa Phật Quốc có một điểm gần gũi: cả ngôi chùa lẫn hang Seokguram ra đời từ lòng hiếu. Vu Lan ở Hàn Quốc và ở Việt Nam cùng một gốc kinh Vu Lan Bồn, nên quý vị tới đây vào rằm tháng Bảy sẽ thấy một nghi lễ quen thuộc bằng một thứ tiếng khác.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 385 Bulguk-ro, Jinhyeon-dong, Gyeongju-si, Gyeongsangbuk-do (chân tây núi Tohamsan)
- Đường tới
- Chùa ở số 385 Bulguk-ro, thành phố Gyeongju, tỉnh Gyeongsang Bắc, dưới chân tây núi Tohamsan. Từ trung tâm Gyeongju có xe buýt tới cổng chùa, đường lên hang Seokguram đi tiếp lên núi phía trên.
- Toạ độ
- 35.79, 129.3322
Chùa Phật Quốc là chùa đang có tăng chúng tu học, không chỉ là khu di tích. Lệ của chùa: không bước lên các cầu đá Quốc bảo, lên xuống bằng lối bậc bên hông. Cởi giày trước khi vào điện, không đứng chắn giữa cửa chính của điện, vì lối giữa dành cho tăng chúng. Không chạm tay hay tựa người vào hai tháp đá. Giữ yên lặng quanh Đại Hùng điện khi chư tăng tụng kinh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Phật Quốc (Bulguksa), Gyeongju
Contribute photos, information or video for BulguksaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Bulguksa thuộc tông phái nào và thờ ai
Chùa thuộc Phật Giáo Đại thừa Hàn Quốc, nay thuộc tông Tào Khê (Jogye), tông lớn nhất Hàn Quốc. Chùa thờ ba vị Phật ở ba khu: Thích Ca ở Đại Hùng điện, A Di Đà ở Cực Lạc điện và Tỳ Lô Giá Na ở điện Tỳ Lô, cùng Bồ Tát Quán Thế Âm ở Quan Âm điện trên điểm cao nhất.
Chùa Phật Quốc được xây năm nào
Truyện chùa ghi lập lần đầu năm 528. Đợt dựng lại quyết định do đại thần Kim Dae-seong khởi xướng giữa thế kỷ 8, Korean Temple Guide ghi khởi công năm 742, nguồn khác ghi 751. UNESCO ghi chùa xong năm 774, nguồn khác ghi xong trong khoảng 765 tới 780 hoặc năm 790. Các điện gỗ hiện nay dựng lại từ năm 1604 trở đi.
Tháp Dabotap và Seokgatap có ý nghĩa gì
Hai tháp dựng theo phẩm Kiến Bảo Tháp trong kinh Pháp Hoa. Dabotap là tháp của Phật Đa Bảo, vị Phật hiện ra làm chứng mỗi khi kinh Pháp Hoa được giảng. Seokgatap là tháp của Phật Thích Ca, người giảng kinh. Hai tháp cùng niên đại 751, một cầu kỳ, một giản dị, đứng đối nhau trước Đại Hùng điện.
Chùa Bulguksa và hang Seokguram khác nhau thế nào
Theo UNESCO, đại thần Kim Dae-seong dựng chùa Phật Quốc để báo hiếu cha mẹ đời này và dựng hang Seokguram trên núi để báo hiếu cha mẹ đời trước. Chùa là một quần thể điện và tháp trên bệ đá dưới chân núi, còn Seokguram là một hang đá nhân tạo có tượng Phật lớn trên cao. Hai nơi được UNESCO ghi danh chung năm 1995.
Phật Đản ở Hàn Quốc là ngày nào
Người Hàn mừng Phật Đản vào mùng 8 tháng Tư âm lịch, thường rơi vào tháng 5 dương lịch, khác với đa số chùa Việt làm vào rằm tháng Tư. Những tuần trước đó các chùa treo đèn hoa sen, tại chùa Phật Quốc các cầu đá Thanh Vân và Bạch Vân được thắp đèn lồng và có nghi lễ buổi tối.