Đi dọc bờ sông Đồng Nai ở phía nam trung tâm Biên Hòa, qua một khúc đường làng, quý vị sẽ gặp cổng tam quan của Long Thiền. Bên trong là ba dãy nhà mái ngói âm dương nằm song song, thấp và dài, dưới bóng cây cổ thụ. Không có tháp cao, không có tượng lớn ngoài sân. Thứ nổi nhất trong khuôn viên là ngọn bảo tháp của vị Tổ khai sơn, đứng lặng ở một góc vườn.
Người trong nhà Phật đến Long Thiền không phải để xem kiến trúc. Họ đến vì đây là một trong những chốn tổ sớm nhất của dòng Lâm Tế Gia Phổ ở đất Đồng Nai. Ở gian nhà Tổ, bài vị các đời trụ trì xếp theo thứ tự, và nếu đọc chữ đầu pháp danh của từng vị, quý vị sẽ thấy chúng nối nhau theo đúng thứ tự của một bài kệ bốn câu, viết từ thế kỷ 17 bên Trung Hoa.
IDòng Gia Phổ Và Bài Kệ Truyền Thừa
Lâm Tế là dòng thiền đông chùa nhất ở Việt Nam, nhưng Lâm Tế không phải một khối. Nó chia ra nhiều dòng, mỗi dòng nhận ra nhau bằng bài kệ đặt pháp danh. Ở miền Trung có Chúc Thánh, Liễu Quán. Ở Nam Bộ, dòng đến sớm nhất theo chân Tổ Nguyên Thiều từ Trung Hoa sang Đàng Trong, và nhánh dùng bài kệ của Tổ Mộc Trần Đạo Mân, đời 31 Lâm Tế, được gọi là Lâm Tế Gia Phổ. Long Thiền thuộc dòng ấy.
Bài kệ truyền thừa là một bài thơ ngắn do một vị tổ để lại. Mỗi đời đệ tử lấy một chữ theo thứ tự trong kệ làm chữ đầu pháp danh. Thầy mang chữ thứ nhất thì trò mang chữ thứ hai, trò của trò mang chữ thứ ba. Nhìn một pháp danh là biết người ấy thuộc dòng nào và đứng ở đời thứ mấy kể từ tổ. Hết bài kệ thì dòng ấy phải tìm kệ mới, hoặc một vị tổ đời sau đặt thêm kệ nối.
Bài kệ của Tổ Đạo Mân mà dòng Gia Phổ dùng, theo phiên âm Hán Việt phatgiao.org.vn chép:
Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên
Minh như hồng nhật lệ trung thiên
Linh nguyên quảng nhuận từ phong phổ
Chiếu thế chơn đăng vạn cổ huyền
Chữ Đạo ứng với đời 31, là đời của chính Tổ Đạo Mân. Chữ thứ ba, Nguyên, ứng với đời 33, là đời của Tổ Nguyên Thiều. Chữ thứ tư, Thành, ứng với đời 34, là đời của các đệ tử Tổ Nguyên Thiều, trong đó có Tổ Thành Nhạc khai sơn Long Thiền.
| Chữ trong kệ | Đời Lâm Tế | Vị mang chữ ấy trong mạch Long Thiền |
|---|---|---|
| Đạo | 31 | Tổ Mộc Trần Đạo Mân, người để lại bài kệ |
| Bổn | 32 | Tổ Bổn Quả Khoáng Viên, thầy của Tổ Nguyên Thiều |
| Nguyên | 33 | Tổ Nguyên Thiều Siêu Bạch, người đưa dòng vào Đàng Trong |
| Thành | 34 | Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn, khai sơn Long Thiền |
| Phật | 35 | Tổ Phật Chiếu Khánh Đoan, trụ trì, mở rộng chùa năm 1748 |
| Tổ | 36 | Chưa tra được vị trụ trì có nguồn |
| Tiên | 37 | Tổ Tiên Đức Tịnh Tạng, trụ trì, tu bổ chùa năm 1842 |
| Minh và Như | 38 và 39 | Chưa tra được vị trụ trì có nguồn |
| Hồng | 40 | Hòa thượng Hồng Tín Huệ Thành, trụ trì thế kỷ 20 |
| Nhật | 41 | Các vị trụ trì kế thế về sau, theo Phật Sự Online |
Bảng trên cho thấy điều mà một bài giảng khó nói gọn: pháp danh của các đời trụ trì Long Thiền, cách nhau hàng trăm năm, vẫn rơi đúng vào thứ tự của bài kệ. Thành đời 34, Phật đời 35, Tiên đời 37, Hồng đời 40. Đó là lý do người trong dòng gọi Long Thiền là chốn tổ: không chỉ vì chùa cổ, mà vì mạch truyền ở đây đọc được bằng mắt.
IIBa Thế Kỷ Bên Sông Đồng Nai
Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn là một trong các đệ tử đời 34 của Tổ Nguyên Thiều, theo tạp chí Nghiên cứu Phật học. Ngài vào Đồng Nai, dựng chùa bên bờ sông và mở dòng Gia Phổ ở vùng này. Cùng thầy với ngài có Tổ Thành Đẳng, người gắn với chùa Đại Giác trên cù lao Phố cách đây chừng một cây số rưỡi. Hai vị là pháp huynh đệ.
- Cuối thế kỷ 17Khai sơnTổ Thành Nhạc Ẩn Sơn khai sơn chùa. Truyền rằng năm 1664 đời chúa Nguyễn Phúc Tần, nhưng mốc này vênh với niên đại của Tổ Nguyên Thiều, chi tiết nêu dưới.
- 1748Mở rộng lần đầuTổ Phật Chiếu Khánh Đoan, đời 35, nới rộng chùa, trùng tu chánh điện và dựng nhà Tổ.
- 1842Tu bổTổ Tiên Đức Tịnh Tạng, đời 37, tu bổ tổ đường, dựng giảng đường và nhà trù.
- 1952 hoặc 1956Đại trùng tuSau đợt lụt năm Nhâm Thìn 1952, chùa được trùng tu chánh điện, mở rộng giảng đường, dựng tăng đường. Nguồn vênh về năm.
- 1991Di tích quốc giaXếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định 1057-QĐ ngày 14 tháng 6 năm 1991.
- 2012Trùng tu chánh điệnTrùng tu chánh điện và tăng xá, sơn son thếp vàng lại các bao lam, hoành phi.
- 2016Phục dựng tam quanTam quan được phục dựng và khuôn viên được cải tạo.
Về năm khai sơn, nguồn vênh nhau rõ, xin viết thẳng. Phật Sự Online và Phật Tử Việt Nam ghi chùa khai sơn năm 1664 đời chúa Nguyễn Phúc Tần. Nhưng tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi Tổ Nguyên Thiều sinh năm 1648 và sang Đàng Trong năm 1665, có nguồn khác ghi năm 1677. Tổ Thành Nhạc là đệ tử của Tổ Nguyên Thiều, nên khó có thể khai sơn chùa trước khi thầy mình đặt chân tới đất này. Vì vậy thư viện chỉ ghi chùa khai sơn cuối thế kỷ 17, và nêu năm 1664 như một truyền ngôn.
Về lần trùng tu giữa thế kỷ 20, Phật Tử Việt Nam ghi năm 1952, năm Nhâm Thìn có lụt lớn, còn Phật Sự Online ghi đại trùng tu năm 1956, sau đợt lụt ấy. Có thể lụt năm 1952 và việc trùng tu kéo dài tới 1956, nhưng thư viện ghi cả hai năm.
IIIBa Dãy Nhà Theo Lối Chữ Tam
Long Thiền dựng theo hình chữ tam: ba dãy nhà song song, trước là chánh điện, giữa là tổ đường, sau là tăng xá và nhà trù, nối nhau bằng các lối đi ngang. Đây là lối chùa Nam Bộ xưa, khác lối chữ công hay nội công ngoại quốc của chùa Bắc. Khối chính rộng chừng 800 mét vuông, cột kèo gỗ quý, mái lợp ngói âm dương.
Thờ Tam Thế Phật, bao lam, hoành phi, liễn đối chạm gỗ sơn son thếp vàng, trùng tu năm 2012.
Dãy giữa, đặt bài vị và di ảnh các đời tổ, nơi đọc được mạch truyền Gia Phổ qua pháp danh. Dựng lần đầu năm 1748.
Dãy sau, nơi ở và nơi nấu nướng của chư tăng.
Tháp của Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn trong khuôn viên, là dấu tích quý nhất của chùa với người trong dòng.
Các pho tượng đồng, tượng gỗ cùng hoành phi, liễn đối cổ còn giữ trong chùa, bên cạnh bảo tháp các vị trụ trì đời sau.
Người đi chùa hay đoán tuổi chùa qua dáng kiến trúc, và thấy Long Thiền mái ngói mới, cột sơn mới thì nghĩ chùa không cổ. Tuổi của Long Thiền không nằm ở lớp sơn. Chùa đã trùng tu nhiều lần, mới nhất là năm 2012 và 2016, nhưng giữ đúng bố cục chữ tam và giữ tháp Tổ khai sơn tại chỗ. Với một tổ đình, cái cổ nằm ở tháp Tổ và ở mạch pháp danh, hai thứ ấy không sơn lại được.
Vùng Biên Hòa còn nhiều cổ tự khác cùng thời mở đất, như chùa Bửu Phong trên núi Bình Điện. Mỗi chùa có mạch riêng, và bài này chỉ nói mạch Gia Phổ ở Long Thiền.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của chùa. Tư liệu về Long Thiền không ghi việc chọn đất theo phong thủy, chỉ ghi chùa nằm bên sông Đồng Nai. Phần dưới đây là kiến giải.
Điều đầu tiên đáng nói là dòng sông. Long Thiền đứng trên bờ sông Đồng Nai, ở khúc sông chảy qua Biên Hòa, gần chỗ dòng sông chia nhánh ôm lấy cù lao Phố. Trong phép xem đất, một dòng sông lớn chảy ngang trước mặt là thủy chầu, nước đến rồi uốn qua chứ không lao thẳng vào, và đó là thế được chuộng cho nơi thờ tự. Người khai sơn đất mới cuối thế kỷ 17 đi bằng đường sông, nên chùa đầu tiên của một dòng thiền nằm bên bờ sông là lẽ tự nhiên, trước cả mọi phép đọc đất.
Xét về tên gọi, chữ Long là rồng. Trong lối nghĩ cổ truyền, rồng gắn với nước và với mạch khí theo dòng nước. Một ngôi chùa bên sông lớn mang chữ Long, đọc theo nghĩa, là chùa đứng trên mạch rồng.
Về bố cục chữ tam, ba dãy nhà song song theo thứ tự Phật, Tổ, Tăng là một cách xếp theo nghĩa. Phật ở trước để đón, Tổ ở giữa để giữ mạch, Tăng ở sau để tựa. Đọc theo phong thủy, dãy tổ đường nằm ở giữa là chỗ tụ khí của cả khuôn viên, và với một tổ đình thì đúng là chỗ ấy phải được giữ.
Cuối cùng là tháp Tổ. Bảo tháp của vị khai sơn đặt ngay trong khuôn viên chứ không đem đi xa, theo lối cổ truyền là giữ gốc tại chỗ. Tháp là nơi mạch truyền bắt đầu, nên các đời sau dựng thêm tháp quanh đó, và vườn tháp thành một thứ gia phả bằng gạch đá.
VLễ Giỗ Tổ Và Ngày Lễ
Ngày trọng nhất trong năm của một tổ đình là ngày giỗ Tổ. Ở Long Thiền, ngày ấy rơi vào tháng Chạp, khi môn phong từ các chùa cùng dòng về dự. Bên cạnh đó chùa giữ các lễ chung của nhà Phật.
| Ngày âm lịch | Lễ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Rằm tháng Giêng | Thượng nguyên | Lễ cầu an đầu năm. |
| Rằm tháng 4 | Phật Đản | Lễ mừng ngày Đức Phật đản sinh. |
| Rằm tháng 7 | Vu Lan | Lễ báo hiếu cha mẹ, cúng thí thực. |
| 18 tháng Chạp | Giỗ Tổ | Ngày giỗ Tổ của chùa, theo Phật Tử Việt Nam. Môn phong các chùa cùng dòng về dâng hương tại tổ đường và bảo tháp. |
Chữ môn phong dùng ở đây là cả dòng tu sĩ cùng mạch truyền từ một tổ đình. Vào ngày giỗ Tổ, người ta thấy rõ nhất ý nghĩa của bài kệ: những vị tăng các đời sau, mang những chữ kế tiếp trong bài kệ, cùng về dâng hương cho vị Tổ mang chữ Thành.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Tân Bình cũ, bên sông Đồng Nai, phường Biên Hòa (phường Bửu Hòa cũ, thành phố Biên Hòa cũ), tỉnh Đồng Nai
- Đường tới
- Chùa ở ấp Tân Bình cũ, bên sông Đồng Nai, phường Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, trên địa bàn phường Bửu Hòa cũ. Từ trung tâm Biên Hòa đi về phía nam dọc bờ sông chừng một cây số là tới, chùa Đại Giác trên cù lao Phố cách chừng một cây số rưỡi.
- Toạ độ
- 10.9393, 106.8147
Long Thiền là tổ đình đang có chư tăng tu học. Lệ thường được nhắc: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào chánh điện và tổ đường, đi nhẹ nói khẽ. Không chạm tay vào bài vị, hoành phi và liễn đối cổ. Khi viếng bảo tháp Tổ khai sơn, đứng ngoài bệ tháp mà dâng hương, không leo lên bệ. Muốn chụp ảnh trong tổ đường, xin hỏi chư tăng trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Long Thiền
Contribute photos, information or video for Long Thien Pagoda, Bien HoaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Long Thiền Biên Hòa thuộc dòng nào
Thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ, nhánh Lâm Tế dùng bài kệ của Tổ Mộc Trần Đạo Mân, đời 31, do Tổ Nguyên Thiều đưa vào Đàng Trong. Tổ khai sơn là Thiền sư Thành Nhạc Ẩn Sơn, đời 34, đệ tử của Tổ Nguyên Thiều.
Bài kệ Gia Phổ là gì
Là bài kệ bốn câu của Tổ Đạo Mân, bắt đầu bằng Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên. Mỗi đời tu sĩ lấy một chữ theo thứ tự làm chữ đầu pháp danh. Chữ Đạo ứng với đời 31, chữ Thành ứng với đời 34 là đời Tổ khai sơn Long Thiền.
Chùa Long Thiền có từ năm nào
Nguồn vênh nhau. Một số bài ghi năm 1664, nhưng thầy của Tổ khai sơn là Tổ Nguyên Thiều sang Đàng Trong năm 1665 hoặc 1677, nên năm 1664 khó khớp. Thư viện ghi chùa khai sơn cuối thế kỷ 17 và nêu năm 1664 là truyền ngôn.
Long Thiền và Đại Giác có liên quan gì
Hai chùa cách nhau chừng một cây số rưỡi, cùng dòng Lâm Tế từ Tổ Nguyên Thiều. Tổ Thành Nhạc khai sơn Long Thiền và Tổ Thành Đẳng gắn với Đại Giác đều là đệ tử đời 34 của Tổ Nguyên Thiều, tức là pháp huynh đệ.
Chùa Long Thiền kiến trúc thế nào
Chùa dựng theo hình chữ tam, ba dãy nhà song song gồm chánh điện, tổ đường và tăng xá, rộng chừng 800 mét vuông, cột gỗ quý, mái ngói âm dương. Trong khuôn viên có bảo tháp Tổ khai sơn Thành Nhạc. Chùa là di tích quốc gia từ năm 1991.