Đi dọc bờ sông Đồng Nai ở phía nam trung tâm Biên Hòa, qua một khúc đường làng, quý vị sẽ gặp cổng tam quan của Long Thiền. Bên trong là ba dãy nhà mái ngói âm dương nằm song song, thấp và dài, dưới bóng cây cổ thụ. Không có tháp cao nhiều tầng ở sân trước, không có tượng lộ thiên đồ sộ. Thứ lắng đọng nhất trong khuôn viên là khu bảo tháp của vị Tổ khai sơn và chư vị tổ sư các đời, đứng lặng ở góc vườn.
Người trong nhà Phật đến Long Thiền không chỉ để xem kiến trúc. Họ đến vì đây là một trong những chốn tổ sớm nhất của dòng Lâm Tế Gia Phổ ở đất Đồng Nai và cũng là một cơ sở đào tạo tăng ni của Trường Trung cấp Phật học Đồng Nai. Ở gian nhà Tổ, bài vị các đời trụ trì xếp theo thứ tự, và nếu đọc chữ đầu pháp danh của từng vị, quý vị sẽ thấy chúng nối nhau theo đúng thứ tự của một bài kệ bốn câu được viết từ thế kỷ 17 bên Trung Hoa.
IDòng Gia Phổ và bài kệ truyền thừa
Lâm Tế là dòng thiền đông chùa ở Việt Nam, nhưng Lâm Tế không phải một khối đơn nhất. Dòng thiền này chia ra nhiều nhánh, mỗi nhánh nhận ra nhau bằng bài kệ đặt pháp danh. Ở miền Trung có các nhánh Chúc Thánh, Liễu Quán. Ở Nam Bộ, mạch truyền đến sớm theo chân Tổ Nguyên Thiều từ Trung Hoa sang Đàng Trong, và nhánh dùng bài kệ của Tổ Mộc Trần Đạo Mân, đời 31 Lâm Tế, được gọi là Lâm Tế Gia Phổ. Long Thiền thuộc dòng ấy.
Bài kệ truyền thừa là một bài thơ ngắn do một vị tổ để lại. Mỗi đời đệ tử lấy một chữ theo thứ tự trong kệ làm chữ đầu pháp danh. Thầy mang chữ thứ nhất thì trò mang chữ thứ hai, trò của trò mang chữ thứ ba. Nhìn một pháp danh là biết người ấy thuộc dòng nào và đứng ở đời thứ mấy kể từ tổ. Hết bài kệ thì dòng ấy tìm kệ mới, hoặc một vị tổ đời sau đặt thêm kệ nối.
Bài kệ của Tổ Đạo Mân mà dòng Gia Phổ dùng, theo phiên âm Hán Việt trên phatgiao.org.vn chép như sau.
Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên
Minh như hồng nhật lệ trung thiên
Linh nguyên quảng nhuận từ phong phổ
Chiếu thế chơn đăng vạn cổ huyền
Chữ Đạo ứng với đời 31, là đời của chính Tổ Đạo Mân. Chữ thứ ba, Nguyên, ứng với đời 33, là đời của Tổ Nguyên Thiều. Chữ thứ tư, Thành, ứng với đời 34, là đời của các đệ tử Tổ Nguyên Thiều, trong đó có Tổ Thành Nhạc khai sơn Long Thiền.
| Chữ trong kệ | Đời Lâm Tế | Vị mang chữ ấy trong mạch Long Thiền |
|---|---|---|
| Đạo | 31 | Tổ Mộc Trần Đạo Mân, người để lại bài kệ |
| Bổn | 32 | Tổ Bổn Quả Khoáng Viên, thầy của Tổ Nguyên Thiều |
| Nguyên | 33 | Tổ Nguyên Thiều Siêu Bạch (1648 tới 1728), người đưa dòng vào Đàng Trong |
| Thành | 34 | Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn (viên tịch năm 1766 theo phatgiao.org.vn), khai sơn Long Thiền |
| Phật | 35 | Tổ Phật Chiếu Khánh Đoan, trụ trì, mở rộng chùa năm 1748 |
| Tổ | 36 | Chưa tra được vị trụ trì mang chữ Tổ có nguồn |
| Tiên | 37 | Tổ Tiên Đức Tịnh Tạng, trụ trì, tu bổ chùa năm 1842 (cùng thời có Tổ Pháp Thông Thiện Hảo trùng tu năm 1843) |
| Minh và Như | 38 và 39 | Hòa thượng Chơn Như Chánh Thành (trùng tu năm 1928) thuộc thế hệ đầu thế kỷ 20 |
| Hồng | 40 | Đại lão Hòa thượng Hồng Tín Huệ Thành (1912 tới 1998), trụ trì từ năm 1938, dựng giảng đường mở Đại giới đàn |
| Nhật | 41 | Hòa thượng Nhật Hiển Huệ Hiền (1949 tới 2013) và Thượng tọa Nhật Thông Huệ Khai (trụ trì từ năm 2014) |
Bảng trên cho thấy điều mà một bài giảng khó nói gọn, đó là pháp danh của các đời trụ trì Long Thiền dù cách nhau hàng trăm năm vẫn rơi đúng vào thứ tự của bài kệ. Thành đời 34, Phật đời 35, Tiên đời 37, Hồng đời 40, Nhật đời 41. Đó là lý do người trong dòng gọi Long Thiền là chốn tổ, không chỉ vì chùa cổ mà vì mạch truyền ở đây đọc được bằng mắt.
IIBa thế kỷ bên sông Đồng Nai
Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn là một trong các đệ tử đời 34 của Tổ Nguyên Thiều, theo tạp chí Nghiên cứu Phật học. Ngài vào vùng Đồng Nai, gắn với chùa Châu Thới và chùa Long Thiền bên bờ sông, mở rộng dòng Gia Phổ ở vùng này. Cùng thầy với ngài có Tổ Thành Đẳng Minh Lượng, người gắn với chùa Đại Giác trên cù lao Phố cách đây chừng một cây số rưỡi. Hai vị là pháp huynh đệ.
- Cuối thế kỷ 17Khai sơnTổ Thành Nhạc Ẩn Sơn khai sơn chùa bằng tre lá. Truyền ngôn ghi năm 1664 đời chúa Nguyễn Phúc Tần, nhưng mốc này vênh với niên đại của Tổ Nguyên Thiều và Tổ Thành Nhạc, chi tiết nêu dưới.
- 1748Mở rộng và chuyển sang tường gạch mái ngóiTổ Phật Chiếu Khánh Đoan, đời 35, nới rộng chùa, trùng tu chánh điện bằng tường gạch mái ngói và dựng nhà Tổ.
- 1842 tới 1843Tu bổ thời NguyễnNăm 1842, Tổ Tiên Đức Tịnh Tạng tu bổ tổ đường, dựng giảng đường và nhà trù. Phật Sự Online ghi thêm lần trùng tu năm 1843 do Tổ Pháp Thông Thiện Hảo chủ trì.
- 1928 và 1952 tới 1956Trùng tu nửa đầu và giữa thế kỷ 20Năm 1928, Hòa thượng Chơn Như Chánh Thành trùng tu chùa. Năm 1952 có lụt lớn năm Nhâm Thìn, sau đó Hòa thượng Hồng Tín Huệ Thành dựng giảng đường năm 1954 và đại trùng tu năm 1956.
- 1991Di tích quốc giaXếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định 1057-QĐ ngày 14 tháng 6 năm 1991 của Bộ Văn hóa, Thông tin và Thể thao.
- 2005 tới 2012Trùng tu bảo tồn chánh điện, tổ đường và tăng xáNăm 2005 tới 2006, chùa phối hợp với Bảo tàng Đồng Nai trùng tu bảo tồn chánh điện và tổ đường. Năm 2012, Hòa thượng Thích Huệ Hiền tiếp tục trùng tu chánh điện, tăng xá và sơn son thếp vàng lại các bao lam, hoành phi.
- 2016Phục dựng tam quan và tôn tạo khuôn viênThượng tọa Thích Huệ Khai cho phục dựng tam quan và tôn tạo cảnh quan tổ đình.
Về năm khai sơn và hành trạng Tổ Thành Nhạc, nguồn vênh nhau rõ, xin viết thẳng. Phật Sự Online và Phật Tử Việt Nam ghi chùa do Tổ Thành Nhạc Ẩn Sơn khai sơn năm 1664 đời chúa Nguyễn Phúc Tần. Nhưng tạp chí Nghiên cứu Phật học ghi thầy của ngài là Tổ Nguyên Thiều sinh năm 1648 và sang Đàng Trong năm 1665 hoặc 1677, đồng thời ghi Thiền sư Thành Nhạc hiệu Ẩn Sơn là người khai sơn chùa núi Châu Thới rồi kế thế trụ trì chùa Long Thiền. Trang phatgiao.org.vn lại ghi Thiền sư Thành Nhạc Ẩn Sơn viên tịch năm 1766, tức cách năm 1664 hơn một thế kỷ. Vì các mốc niên đại này chưa khớp nhau, thư viện ghi chùa khai sơn cuối thế kỷ 17 và nêu rõ cả năm 1664 lẫn năm viên tịch 1766 để người đọc đối chiếu.
Về lần trùng tu giữa thế kỷ 20, Phật Tử Việt Nam ghi năm 1952 là năm Nhâm Thìn có trận lụt lớn làm hư hại chùa, còn Phật Sự Online ghi Hòa thượng Hồng Tín Huệ Thành dựng giảng đường năm 1954 để mở Đại giới đàn và đại trùng tu chánh điện năm 1956. Hai nguồn thực chất bổ sung cho nhau theo chuỗi sự kiện từ trận lụt năm 1952 tới đợt đại trùng tu năm 1956.
IIIBa dãy nhà theo lối chữ tam
Long Thiền dựng theo hình chữ tam gồm ba dãy nhà song song, trước là chánh điện, giữa là tổ đường, sau là giảng đường, tăng xá và nhà trù, nối nhau bằng các lối đi ngang. Đây là lối chùa Nam Bộ xưa, khác lối chữ công hay nội công ngoại quốc của chùa Bắc Bộ. Khối kiến trúc chính rộng chừng 800 mét vuông, bộ khung cột kèo gỗ quý, mái lợp ngói âm dương.
Thờ Tam Thế Phật, Quan Âm, Địa Tạng, hệ thống bao lam, hoành phi, liễn đối chạm gỗ sơn son thếp vàng và cặp câu đối cổ khắc tên chùa Long Thiền ở hai cột trước.
Dãy giữa, đặt bài vị và di ảnh các đời tổ, nơi đọc được mạch truyền Gia Phổ qua pháp danh. Dựng lần đầu năm 1748.
Khu vực tu học và sinh hoạt của chư tăng, gắn với các kỳ Đại giới đàn và lớp học của Trường Trung cấp Phật học Đồng Nai.
Gồm bảo tháp của Tổ khai sơn Thành Nhạc Ẩn Sơn và tháp của chư vị trụ trì các đời như Tiên Đức Tịnh Tạng, Pháp Thông Thiện Hảo, Chơn Như Chánh Thành, Hồng Tín Huệ Thành, Nhật Hiển Huệ Hiền.
Các pho tượng đồng, tượng gỗ cổ cùng hệ thống hoành phi, liễn đối, đại hồng chung còn giữ trong chùa.
Người đi chùa hay đoán tuổi chùa qua dáng kiến trúc, và thấy Long Thiền mái ngói mới, cột sơn mới thì nghĩ chùa không cổ. Tuổi của Long Thiền không nằm ở lớp sơn. Chùa đã trùng tu nhiều lần, gần đây là các đợt năm 2005 tới 2006, 2012 và 2016, nhưng vẫn giữ đúng bố cục chữ tam và giữ khu tháp Tổ tại chỗ. Với một tổ đình, cái cổ nằm ở tháp Tổ và ở mạch pháp danh, hai thứ ấy không sơn lại được.
Vùng Biên Hòa còn nhiều cổ tự khác cùng thời mở đất như chùa Bửu Phong trên núi Bình Điện hay chùa Đại Giác trên cù lao Phố. Mỗi chùa có mạch riêng, và bài này đi sâu vào mạch Gia Phổ ở Long Thiền.
IVThế đất và hướng
Trang Phật Tử Việt Nam từng ghi nhận theo thuyết phong thủy rằng chùa Long Thiền tọa lạc trên vùng đất có thế trước chùa sông Đồng Nai án ngữ, sau lưng dựa núi Châu Thới vững chãi. Phần dưới đây là cách đọc chi tiết thêm của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền dựa trên địa hình thực tế của chùa.
Điều đầu tiên đáng nói là thế tiền giang hậu sơn, trước sông sau núi. Long Thiền đứng trên bờ hữu ngạn sông Đồng Nai, ở khúc sông chảy qua Biên Hòa, gần chỗ dòng sông chia nhánh ôm lấy cù lao Phố, còn phía sau về hướng nam tây nam là ngọn núi Châu Thới (nơi Tổ Thành Nhạc cũng từng gắn bó). Trong phép xem đất, một dòng sông lớn chảy ngang trước mặt là thủy chầu làm minh đường rộng thoáng, còn ngọn núi phía sau làm hậu chẩm vững chãi. Người khai sơn đất mới cuối thế kỷ 17 đi bằng đường sông, nên chùa đầu tiên của một dòng thiền tựa vào thế đất ven sông hướng về núi lớn là sự gặp nhau giữa giao thông đường thủy và phép chọn đất cổ truyền.
Xét về tên gọi, chữ Long là rồng. Trong lối nghĩ cổ truyền, rồng gắn với nước và với long mạch theo dòng nước. Một ngôi chùa bên sông lớn mang chữ Long, đọc theo nghĩa, là chùa đứng trên mạch rồng.
Về bố cục chữ tam, ba dãy nhà song song theo thứ tự Phật, Tổ, Tăng là một cách xếp theo nghĩa. Phật ở trước để đón, Tổ ở giữa để giữ mạch, Tăng ở sau để tựa. Đọc theo phong thủy, dãy tổ đường nằm ở giữa là chỗ tụ khí của cả khuôn viên, và với một tổ đình thì đúng là chỗ ấy phải được giữ.
Cuối cùng là tháp Tổ. Bảo tháp của vị khai sơn đặt ngay trong khuôn viên chứ không đem đi xa, theo lối cổ truyền là giữ gốc tại chỗ. Tháp là nơi mạch truyền bắt đầu, nên các đời sau dựng thêm tháp quanh đó, và vườn tháp thành một thứ gia phả bằng gạch đá.
VLễ giỗ Tổ và ngày lễ
Ngày trọng nhất trong năm của một tổ đình là ngày giỗ Tổ. Ở Long Thiền, ngày ấy rơi vào tháng Chạp, khi môn phong từ các chùa cùng dòng về dự. Bên cạnh đó chùa giữ các lễ chung của nhà Phật.
| Ngày âm lịch | Lễ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Rằm tháng Giêng | Thượng nguyên | Lễ cầu an đầu năm. |
| Rằm tháng 4 | Phật Đản | Lễ mừng ngày Đức Phật đản sinh. |
| Rằm tháng 7 | Vu Lan | Lễ báo hiếu cha mẹ, cúng thí thực. |
| 18 tháng Chạp | Giỗ Tổ khai sơn | Ngày húy kỵ Tổ khai sơn Thành Nhạc Ẩn Sơn theo Phật Tử Việt Nam. Môn phong các chùa cùng dòng về dâng hương tại tổ đường và bảo tháp. |
Chữ môn phong dùng ở đây là cả dòng tu sĩ cùng mạch truyền từ một tổ đình. Vào ngày giỗ Tổ, người ta thấy rõ nhất ý nghĩa của bài kệ, khi những vị tăng các đời sau mang những chữ kế tiếp trong bài kệ cùng về dâng hương trước vị Tổ mang chữ Thành.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Tân Bình cũ, bên sông Đồng Nai, phường Biên Hòa (phường Bửu Hòa cũ, thành phố Biên Hòa cũ), tỉnh Đồng Nai
- Đường tới
- Chùa ở khu phố Tân Bình, bên bờ sông Đồng Nai, phường Biên Hòa, thành phố Đồng Nai, trên địa bàn phường Bửu Hòa cũ. Từ trung tâm Biên Hòa qua cầu Hóa An hoặc cầu Ghềnh đi về phía nam dọc bờ sông chừng một cây số là tới, cách chùa Đại Giác trên cù lao Phố khoảng một cây số rưỡi.
- Toạ độ
- 10.9393, 106.8147
Long Thiền là tổ đình đang có chư tăng tu học. Khi tới viếng chùa, quý vị nên ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào chánh điện và tổ đường, đi nhẹ nói khẽ. Không chạm tay vào bài vị, hoành phi và liễn đối cổ. Khi viếng bảo tháp Tổ khai sơn, đứng ngoài bệ tháp mà dâng hương, không leo lên bệ. Muốn chụp ảnh trong tổ đường, xin hỏi chư tăng trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Long Thiền
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Long Thiền Biên Hòa thuộc dòng nào
Thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ, nhánh Lâm Tế dùng bài kệ của Tổ Mộc Trần Đạo Mân, đời 31, do Tổ Nguyên Thiều đưa vào Đàng Trong. Tổ khai sơn là Thiền sư Thành Nhạc Ẩn Sơn, đời 34, đệ tử của Tổ Nguyên Thiều.
Bài kệ Gia Phổ là gì
Là bài kệ bốn câu của Tổ Đạo Mân, bắt đầu bằng câu Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên. Mỗi đời tu sĩ lấy một chữ theo thứ tự làm chữ đầu pháp danh. Chữ Đạo ứng với đời 31, chữ Thành ứng với đời 34 là đời Tổ khai sơn Long Thiền.
Chùa Long Thiền có từ năm nào
Nguồn vênh nhau. Một số tư liệu ghi năm 1664 đời chúa Nguyễn Phúc Tần, nhưng thầy của Tổ khai sơn là Tổ Nguyên Thiều sang Đàng Trong năm 1665 hoặc 1677, và có nguồn ghi Tổ Thành Nhạc viên tịch năm 1766. Vì vậy thư viện ghi chùa khai sơn cuối thế kỷ 17 và nêu năm 1664 là truyền ngôn.
Long Thiền và Đại Giác có liên quan gì
Hai chùa cách nhau chừng một cây số rưỡi qua sông Đồng Nai, cùng thuộc dòng Lâm Tế từ Tổ Nguyên Thiều. Tổ Thành Nhạc gắn với Long Thiền và Tổ Thành Đẳng Minh Lượng gắn với Đại Giác đều là đệ tử đời 34 của Tổ Nguyên Thiều, tức là pháp huynh đệ.
Chùa Long Thiền kiến trúc thế nào
Chùa dựng theo hình chữ tam gồm ba dãy nhà song song là chánh điện, tổ đường và tăng xá, rộng chừng 800 mét vuông, cột gỗ quý, mái ngói âm dương. Trong khuôn viên có khu bảo tháp Tổ khai sơn Thành Nhạc và chư tổ các đời. Chùa là di tích quốc gia từ năm 1991.