Rời quốc lộ ở vùng Phước Hòa, quý vị đi vào một con đường nhỏ giữa vườn cây, và tiếng xe cộ nhỏ dần sau lưng. Cuối đường là một khuôn viên tĩnh lặng: một nhà nguyện mái cao tường gạch giản dị, một tháp chuông, những dãy nhà thấp, và quanh đó là vườn rau, vườn cây. Nếu tới đúng lúc chuông đổ, quý vị sẽ thấy những đan sĩ áo trắng lặng lẽ đi về nhà nguyện, không ai nói với ai lời nào.
Đây là Đan viện Xitô Thánh Mẫu Phước Sơn, nhà mẹ của dòng Xitô Việt Nam. Cái tên Phước Sơn không phải tên đất nơi đây. Đó là tên một ngọn núi ở Quảng Trị, nơi cộng đoàn ra đời ngày 15 tháng 8 năm 1918. Khi cộng đoàn lập cơ sở mới, tên ngọn núi ấy được giữ nguyên, như một cách mang gốc theo mình.
IĐan Viện Khác Nhà Thờ Giáo Xứ Ở Đâu
Người ngoài đạo thấy nhà nguyện, thấy thánh giá, thấy người mặc áo dòng, thường nghĩ đây là một nhà thờ như mọi nhà thờ khác. Không phải. Một nhà thờ giáo xứ có cha xứ coi sóc giáo dân sống quanh đó, có rửa tội, cưới hỏi, an táng, có sinh hoạt của cả một cộng đồng làng xóm. Một đan viện thì không có giáo dân để coi sóc. Đó là nơi một cộng đoàn đan sĩ sống chung, trọn đời, để cầu nguyện và lao động.
Theo truyền thống đan tu Công Giáo, đan sĩ sống theo Luật Thánh Biển Đức, gói trong hai chữ Latinh ora et labora, cầu nguyện và lao động. Ngày của đan sĩ được chia theo các giờ kinh phụng vụ hát chung trong nhà nguyện, từ trước lúc trời sáng tới khi trời tối, xen giữa là giờ lao động bằng tay và giờ đọc sách thánh. Đan sĩ khấn ở lại trong một cộng đoàn suốt đời, khác với tu sĩ các dòng hoạt động vốn có thể được sai đi nhiều nơi. Người đứng đầu gọi là viện phụ, nghĩa là người cha của cộng đoàn.
Dòng Xitô, tiếng Latinh là Ordo Cisterciensis, là một nhánh của gia đình Biển Đức, khởi từ đan viện Cîteaux ở Pháp cuối thế kỷ 11, nhấn mạnh sự đơn sơ, thinh lặng và lao động tay chân. Nếp dòng Xitô dâng mọi đan viện cho Đức Maria, vì thế các đan viện Xitô Việt Nam đều mang hai chữ Thánh Mẫu trong tên.
Vai trò riêng của Phước Sơn là vai nhà mẹ. Từ cộng đoàn này sinh ra các cộng đoàn khác: nhóm đan sĩ lập đan viện Châu Sơn Nho Quan năm 1936 xuất phát từ dòng Phước Sơn, và về sau có các đan viện Phước Lý, Châu Thủy, Vĩnh Phước, An Phước. Năm 1964, Phước Sơn cùng Châu Sơn và Phước Lý hợp thành Hội dòng Xitô Thánh Gia, nhánh Việt Nam của dòng Xitô.
Chỗ hay hiểu lầm là nghĩ đan viện là nơi đóng kín, người ngoài không được tới. Đan sĩ sống trong nội vi, khu dành riêng cho cộng đoàn, nhưng nhiều đan viện có nhà khách và nhà tĩnh tâm để đón người tới cầu nguyện ít ngày. Phước Sơn có nhà tĩnh tâm 52 phòng xây năm 2004. Người tới không được vào nội vi, nhưng có thể dự giờ kinh cùng đan sĩ ở nhà nguyện.
IITừ Núi Phước Sơn Tới Hội Dòng Xitô Thánh Gia
Người khai sinh nếp đan tu ở Phước Sơn là cha Henri Denis, thừa sai thuộc Hội Thừa sai Paris, tên Việt là cha Biển Đức Thuận, sinh năm 1880 tại Boulogne-sur-Mer, Pháp, mất năm 1933. Hội dòng Xitô Thánh Gia gọi ngài là cha tổ phụ. Đất lập đan viện đầu tiên ở núi Phước Sơn, Quảng Trị, do ông Nguyễn Hữu Bài hiến.
- 1918Khai sinhNgày 15 tháng 8 năm 1918, lễ Đức Mẹ Lên Trời, cha Henri Denis dâng thánh lễ khai sinh nếp sống đan tu tại núi Phước Sơn, Quảng Trị.
- 1934Vào dòng XitôCộng đoàn được sáp nhập vào Dòng Xitô thế giới theo quyết nghị của Tòa Thánh. Bảng dữ kiện của thư viện ghi ngày 24 tháng 5 năm 1934.
- 1936Lập Châu SơnNhóm đan sĩ xuất phát từ dòng Phước Sơn lập đan viện Châu Sơn ở Nho Quan, cộng đoàn con đầu tiên.
- 1953Lập cơ sở ở Thủ ĐứcCộng đoàn lập cơ sở ở Thủ Đức, trong địa giới tổng giáo phận Sài Gòn.
- 1964Nâng hàng đan việnPhước Sơn cùng Châu Sơn và Phước Lý được nâng hàng đan viện và hợp thành Hội dòng Xitô Thánh Gia.
- 1999Cung hiến nhà nguyệnNhà nguyện hiện nay của đan viện ở Phước Hòa được cung hiến ngày 11 tháng 9 năm 1999.
- 2004Nhà tĩnh tâmNhà tĩnh tâm 52 phòng được xây để đón người tới cầu nguyện.
- 2017Khai mạc năm thánh trăm nămNgày 15 tháng 8 năm 2017, Hội dòng khai mạc năm thánh mừng 100 năm thành lập ngay tại Phước Sơn, do Đức cha Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn, giám mục Bà Rịa, chủ sự.
Xin nói thẳng mấy chỗ các nguồn vênh nhau. Thứ nhất là năm khai sinh: tư liệu của Hội dòng ghi ngày 15 tháng 8 năm 1918, còn một bài báo Công Giáo tiếng Anh viết về án phong thánh của cha Denis ghi ngài lập đan viện với một thầy duy nhất năm 1917. Có thể một bên tính từ lúc có người đầu tiên, một bên tính từ thánh lễ khai sinh. Thứ hai là năm vào dòng Xitô: tư liệu Hội dòng ghi 1934, bài báo tiếng Anh ghi 1935, và có một bài hồi cố của Hội dòng đặt việc sáp nhập vào tháng 10 năm 1933, ngay sau khi cha tổ phụ qua đời. Thứ ba là quy mô Hội dòng: năm 2017 tư liệu Hội dòng ghi 12 đan viện với hơn 1.000 thành viên, trang của dòng Xitô thế giới năm 2025 ghi 13 đan viện với hơn 800 đan sĩ nam nữ, bài báo tiếng Anh ghi hơn 1.300 thành viên. Các con số đếm theo những cách khác nhau, có tính hay không tính người đang tập tu.
Còn năm dựng cơ sở hiện nay ở Phước Hòa thì các nguồn chúng tôi tra được không ghi rõ. Chúng tôi để trống mốc ấy thay vì đoán. Riêng cộng đoàn Phước Sơn hiện có chừng 217 thành viên theo bảng dữ kiện của thư viện. Tháng 5 năm 2024, theo bài báo tiếng Anh nói trên, giai đoạn điều tra cấp giáo phận về đời sống cha Henri Denis đã khép lại, bước đầu của tiến trình xin nhận ngài là bậc có nhân đức anh hùng.
IIINhà Nguyện, Nội Vi Và Vườn Lao Động
Kiến trúc một đan viện Xitô không nhằm gây ấn tượng. Nếp Xitô từ gốc đã chuộng sự đơn sơ: tường trơn, ít tượng, ít màu, ánh sáng tự nhiên. Ở Phước Sơn, trang giới thiệu tả nhà nguyện theo lối Roman pha Gothic, mái cao, tường gạch xám giản dị, và một tháp chuông làm điểm nhận ra từ xa. Chung quanh là vườn cây và đồi rừng.
Trái tim của đan viện, nơi đan sĩ tụ về hát các giờ kinh phụng vụ nhiều lần trong ngày. Nhà nguyện hiện nay được cung hiến ngày 11 tháng 9 năm 1999.
Tiếng chuông báo từng giờ kinh và định nhịp cho cả ngày của cộng đoàn. Trong đan viện, chuông là thứ ra lệnh chứ không phải lời người.
Khu nhà ở, phòng ăn, phòng đọc sách của đan sĩ, dành riêng cho cộng đoàn. Người ngoài không vào khu này.
Nhà 52 phòng xây năm 2004 để đón người muốn tới cầu nguyện ít ngày, tách khỏi nội vi của đan sĩ.
Nơi đan sĩ lao động: vườn lan, vườn rau, nghề làm bột nghệ và bột sắn. Trang giới thiệu còn nhắc tới rượu lễ, mật ong và nến.
Cách bố trí của một đan viện đi theo nhịp sống chứ không theo mỹ thuật. Nhà nguyện ở giữa, nội vi quây quanh, vườn và xưởng ở ngoài, nhà khách ở rìa. Người đến chỉ đi trong vòng ngoài, còn vòng trong là nơi cộng đoàn sống đời thinh lặng. Đan sĩ Xitô mặc áo dòng trắng với khăn vai đen và dây lưng da, như các bài viết về thời cha tổ phụ đã tả.
Có người tưởng sản phẩm của đan viện là việc buôn bán để làm giàu. Theo Luật Thánh Biển Đức, đan sĩ phải sống bằng lao động của chính tay mình. Vườn lan, bột nghệ hay bột sắn là cách một cộng đoàn tự nuôi mình và giữ nếp lao động, không phải một cơ sở kinh doanh.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của Giáo hội hay của dòng. Cần nói thẳng rằng Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ và nhà nguyện xưa thường quay theo hướng phụng vụ. Riêng đan sĩ chọn đất theo lý do của đời đan tu: xa phố để giữ thinh lặng, gần nước để sinh sống, và đủ đất canh tác để tự nuôi mình bằng lao động. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt.
Xét về đại thế, Phước Hòa nằm ở vùng đất chuyển tiếp giữa đồi thấp và đồng bằng ven sông ở miền Đông Nam Bộ, cách Bà Rịa chừng 15 cây số theo quốc lộ về phía Sài Gòn. Theo lối đọc cổ truyền, đó là thế đất có đồi làm chỗ dựa mà không bị núi ép, có đất bằng làm chỗ canh tác, và không xa những dòng nước lớn đổ ra biển.
Về tàng phong, vườn cây và đồi rừng bao quanh khuôn viên đóng vai trò lớp che gió và che tiếng. Sách xưa coi nơi khí không bị gió thổi tán là nơi giữ được sinh khí. Người đan sĩ không đọc sách ấy, nhưng việc họ muốn thinh lặng dẫn tới cùng một kết quả: một khuôn viên có lớp cây dày ngăn cách với đường lớn.
Về bố cục, đan viện dàn theo lối vòng trong vòng ngoài, nhà nguyện ở tâm. Trong cách nghĩ cổ truyền, chỗ tâm được bao bọc nhiều lớp là chỗ khí tụ, và một nơi mà tiếng chuông, lời kinh cứ đều đặn trở về một điểm nhiều lần mỗi ngày là nơi có cái mà người xưa gọi là định. Đó là cách đọc của con mắt phong thủy, không phải cách đan sĩ tự hiểu về mình.
Sau cùng là cái tên. Phước Sơn nghĩa là núi phước. Tên ấy được đặt theo ngọn núi ở Quảng Trị nơi cộng đoàn ra đời, rồi được giữ lại ở mọi nơi cộng đoàn lập cơ sở. Theo lối cổ truyền, một cái tên đất được mang theo như vậy giống như một bài vị của gốc, đặt ở chỗ mới để nhắc chỗ cũ. Chúng tôi ghi nhận như vậy và dừng ở đó.
VLễ Trong Năm Của Đan Viện
Lịch lễ ở một đan viện Xitô đi theo năm phụng vụ chung của Giáo hội, thêm những lễ riêng của gia đình Biển Đức và Xitô, và những ngày riêng của chính Phước Sơn. Bài chỉ ghi theo ngày trong năm phụng vụ.
| Thời điểm | Lễ | Ý nghĩa ở Phước Sơn |
|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Đức Mẹ Lên Trời | Ngày khai sinh nếp đan tu năm 1918, lễ lớn nhất của đan viện. Năm 2017 Hội dòng khai mạc năm thánh trăm năm tại đây vào đúng ngày này. |
| 26 tháng 1 | Ba thánh viện phụ sáng lập Cîteaux | Lễ kính Thánh Rôbertô, Thánh Albêricô và Thánh Stêphanô, ba vị khởi đầu dòng Xitô. |
| 11 tháng 7 | Thánh Biển Đức | Lễ kính vị tác giả của bộ Luật mà mọi đan sĩ Xitô sống theo. |
| 20 tháng 8 | Thánh Bênađô | Lễ kính vị thánh lớn nhất của dòng Xitô, người đã đưa dòng lan rộng khắp châu Âu. |
| Chúa nhật trong tuần Bát nhật Giáng Sinh | Thánh Gia Thất | Lễ mang tên Hội dòng Xitô Thánh Gia mà Phước Sơn là nhà mẹ. |
| 11 tháng 9 | Kỷ niệm cung hiến nhà nguyện | Ngày nhà nguyện hiện nay được cung hiến năm 1999. |
Ngoài những ngày lễ, nhịp chính của đan viện là nhịp mỗi ngày: các giờ kinh hát chung nối nhau từ trước bình minh tới lúc tối, xen giữa là lao động và đọc sách thánh. Với đan sĩ, chính nhịp đều ấy mới là lễ, còn ngày lễ lớn chỉ là lúc nhịp ấy được cử hành trọng thể hơn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Tân Lộc, phường Tân Phước (phường Phước Hòa cũ, thị xã rồi thành phố Phú Mỹ cũ, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Đan viện ở ấp Tân Lộc, phường Tân Phước, Thành phố Hồ Chí Minh, tức vùng Phước Hòa của thành phố Phú Mỹ cũ thuộc tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ, cách Bà Rịa chừng 15 cây số theo quốc lộ về phía Sài Gòn.
- Toạ độ
- 10.5487, 107.0706
Đan viện là nơi sống của một cộng đoàn thinh lặng, không phải điểm tham quan. Lệ của nơi này: ăn mặc kín đáo, nói khẽ trong toàn khuôn viên, không vào khu nội vi, không chụp ảnh đan sĩ khi họ đang cầu nguyện hay lao động. Nếu muốn dự giờ kinh, xin ngồi phía dành cho khách trong nhà nguyện. Muốn ở lại tĩnh tâm thì liên hệ nhà khách trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đan viện Xitô Thánh Mẫu Phước Sơn
Contribute photos, information or video for Our Lady of Phuoc Son Cistercian AbbeyThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đan viện Phước Sơn thành lập năm nào
Cộng đoàn khai sinh ngày 15 tháng 8 năm 1918 tại núi Phước Sơn, Quảng Trị, do cha Henri Denis, tên Việt là cha Biển Đức Thuận, khởi xướng. Có một nguồn tiếng Anh ghi năm 1917. Nhà nguyện của cơ sở hiện nay ở Phước Hòa được cung hiến ngày 11 tháng 9 năm 1999.
Đan viện khác nhà thờ giáo xứ thế nào
Nhà thờ giáo xứ phục vụ giáo dân sống quanh đó, có cha xứ, rửa tội, cưới hỏi. Đan viện là nơi một cộng đoàn đan sĩ sống chung trọn đời để cầu nguyện và lao động, không coi sóc giáo dân. Đan sĩ khấn ở lại suốt đời trong cộng đoàn và hát các giờ kinh chung mỗi ngày.
Dòng Xitô là dòng gì
Dòng Xitô, tiếng Latinh là Ordo Cisterciensis, là một nhánh của gia đình đan tu Biển Đức, khởi từ đan viện Cîteaux ở Pháp cuối thế kỷ 11. Đan sĩ sống theo Luật Thánh Biển Đức, chuộng đơn sơ, thinh lặng và lao động tay chân. Hội dòng Xitô Thánh Gia là nhánh Việt Nam.
Vì sao gọi là Phước Sơn
Phước Sơn là tên ngọn núi ở Quảng Trị nơi cộng đoàn ra đời năm 1918. Khi cộng đoàn lập cơ sở mới, tên ấy được giữ nguyên. Hai chữ Thánh Mẫu trong tên là theo nếp dòng Xitô dâng mọi đan viện cho Đức Maria.
Đan viện Phước Sơn và Châu Sơn liên quan thế nào
Phước Sơn là nhà mẹ. Năm 1936, nhóm đan sĩ xuất phát từ dòng Phước Sơn lập đan viện Châu Sơn ở Nho Quan. Năm 1964, Phước Sơn cùng Châu Sơn và Phước Lý hợp thành Hội dòng Xitô Thánh Gia.