Đi trên đường Cách Mạng Tháng Tám qua trung tâm Bà Rịa, quý vị sẽ thấy hai ngọn tháp màu đá xám sáng đứng song song, cao vượt hẳn các dãy nhà phố. Lại gần mới thấy cả mặt tường và sân nền đều ốp đá hoa cương, và hai pho tượng tông đồ đứng hai bên cửa chính. Trong sân còn một hòn núi đá nhỏ có tượng Đức Mẹ Lộ Đức, cũ hơn hẳn mọi thứ chung quanh.
Đây là Nhà thờ chính tòa Bà Rịa, cung hiến năm 2010, nhà thờ mẹ của giáo phận Bà Rịa. Công trình mới, nhưng cộng đoàn thì không mới. Theo lược sử của Hội đồng Giám mục Việt Nam, năm 1747 ở đây đã có một giáo điểm với 140 tín hữu. Hòn núi đá trong sân là một trong những dấu vết còn giữ lại của những lớp nhà thờ trước.
INhà Thờ Chính Tòa Và Lễ Cung Hiến
Bà Rịa có nhiều nhà thờ, nhưng chỉ ngôi này mang chữ chính tòa. Chữ ấy không nói về kích thước hay tuổi tác. Nó nói rằng trong cung thánh có đặt ngai của vị giám mục coi sóc giáo phận Bà Rịa, và vì thế đây là nhà thờ mẹ của mọi giáo xứ trong giáo phận.
Theo giáo lý Công Giáo, nhà thờ chính tòa là nơi giám mục cử hành những việc thuộc về cả giáo phận: nhận giáo phận khi được bổ nhiệm, truyền chức linh mục, làm phép dầu thánh vào Thứ Năm Tuần Thánh. Nhưng nhà thờ chính tòa vẫn là nhà thờ của một giáo xứ, gọi là giáo xứ chính tòa, với cha xứ và giáo dân riêng. Hai vai chồng lên nhau. Khác một nhà thờ giáo xứ thường, nơi đây là chỗ giáo dân từ mọi giáo xứ trong giáo phận tụ về trong những dịp chung.
Lễ cung hiến cũng cần nói rõ. Cung hiến là nghi thức trọng thể dâng hẳn một ngôi nhà thờ cho việc thờ phượng, khác với làm phép thường. Trong nghi thức, giám mục xức dầu thánh lên bàn thờ và lên tường nhà thờ, đặt di tích các thánh vào bàn thờ. Một nhà thờ đã cung hiến thì ngày cung hiến trở thành ngày lễ riêng của nó hằng năm.
Theo bản tin của Tổng giáo phận Sài Gòn, lễ cung hiến ngày 10 tháng 4 năm 2010 do Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm, giám mục tiên khởi của giáo phận Bà Rịa, chủ sự, cùng 32 giám mục từ 25 giáo phận và 189 linh mục, với khoảng 8.000 tín hữu tham dự. Di tích đặt trong bàn thờ là của ba vị thánh tử đạo Việt Nam: Thánh Mátthêô Lê Văn Gẫm, giáo dân quê ở Long Điền, Thánh linh mục Phêrô Hoàng Khanh, và Thánh nữ Anê Lê Thị Thành. Tư liệu giáo phận nói ba vị được chọn để đại diện cho ba miền, như một dấu hiệp nhất của Giáo hội.
Nhiều người nghĩ nhà thờ này là nhà thờ cũ được sửa lại. Không phải. Ngôi hiện nay là công trình mới hoàn toàn, đặt đá năm 2007. Ngôi nhà thờ roman thế kỷ 19 đã được thay thế, chỉ vài thứ như hòn núi đá Đức Mẹ Lộ Đức, hai tòa giải tội và bộ chuông được giữ lại hoặc chuyển sang công trình mới.
IIBa Lớp Nhà Thờ Trên Một Cộng Đoàn
Lịch sử ở đây là lịch sử của một cộng đoàn gần ba thế kỷ, qua ba lớp nơi thờ tự: giáo điểm thế kỷ 18, ngôi nhà thờ roman thế kỷ 19, và nhà thờ chính tòa thế kỷ 21.
- 1747Giáo điểm Bà RịaLược sử của Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi giáo điểm Bà Rịa có 140 tín hữu. Sau năm 1837, khi Bà Rịa thành lỵ sở, cộng đoàn được gọi là họ Phước Dinh.
- 1865Nhà Thờ MồCha Errard dựng Nhà Thờ Mồ trên nền nhà lao Phước Lễ cũ để an táng các tín hữu tử đạo. Theo lược sử, ngày 7 tháng 1 năm 1862 có 288 tín hữu chết tại nhà lao ấy trong thời cấm đạo.
- 1877Đặt đá nhà thờ romanNgày 21 tháng 11 năm 1877 đặt viên đá đầu tiên cho ngôi nhà thờ theo dáng roman. Từ tháng 10 năm 1878 nhà thờ đã được dùng tạm để dâng lễ.
- 1879Làm phép nhà thờNgày 14 tháng 5 năm 1879, Đức cha Colombert và Đức cha Pontvianne làm phép nhà thờ. Trong những năm 1887 tới 1890, thời cha Cagnon, nhà thờ có thêm ba quả chuông.
- 1952Núi đá Đức Mẹ Lộ ĐứcHòn núi đá có tượng Đức Mẹ Lộ Đức được làm trong sân nhà thờ. Công trình nhỏ này được giữ lại khi xây nhà thờ mới.
- 2005Lập giáo phậnNgày 22 tháng 11 năm 2005, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI ban tông hiến lập giáo phận Bà Rịa, tách từ giáo phận Xuân Lộc, công bố ngày 5 tháng 12. Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm là giám mục tiên khởi.
- 2007Đặt đá nhà thờ chính tòaNgày 15 tháng 8 năm 2007, lễ Đức Mẹ Lên Trời, Đức cha Tôma đặt viên đá đầu tiên cho ngôi nhà thờ chính tòa mới.
- 2010Cung hiếnNgày 10 tháng 4 năm 2010, sau 32 tháng xây, nhà thờ chính tòa được khánh thành và cung hiến.
Trang Hội đồng Giám mục ghi giáo phận Bà Rịa là giáo phận thứ 26 của Giáo hội Việt Nam, và năm 2017 có khoảng 268.371 giáo dân, ước chừng 24,25 phần trăm dân số tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ. Năm 2017, Đức cha Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn kế nhiệm Đức cha Tôma. Giáo phận mẹ là Xuân Lộc, có nhà thờ chính tòa là nhà thờ chính tòa Xuân Lộc. Trong địa giới giáo phận Bà Rịa cũng có đan viện Phước Sơn, nhà mẹ của dòng Xitô Việt Nam.
IIIĐá Hoa Cương, Cung Thánh Tròn Và Kính Màu Mân Côi
Nhà thờ theo lối Roman hiện đại: giữ bố cục hai tháp và nhịp cửa vòm của lối Roman, nhưng đường nét gọn và bề mặt phẳng. Tư liệu giáo phận nói rõ ý người thiết kế là làm một công trình hiện đại mà vẫn nhớ tới dáng roman của ngôi nhà thờ thế kỷ 19. Toàn bộ sân nền và tường được ốp đá hoa cương, một lựa chọn tính cho khí hậu nắng gió và hơi muối của vùng ven biển.
Hai ngọn tháp ốp đá hoa cương cao 45 mét, theo tư liệu giáo phận. Đây là điểm nhìn mới của trung tâm Bà Rịa.
Sáu quả chuông đồng có đường kính từ 60 tới 114 phân. Tư liệu giáo phận cho biết bộ chuông có từ trước và được chuyển sang công trình mới.
Cung thánh bố trí theo các vòng tròn đồng tâm, tư liệu giáo phận giải thích là để nhấn mạnh sự hiệp nhất của cộng đoàn quây quần quanh bàn thờ.
Bàn thờ bằng cẩm thạch trắng dài 4 mét, rộng 1,2 mét, mặt trước chạm nổi cảnh Bữa Tiệc Ly. Trong bàn thờ đặt di tích ba thánh tử đạo Việt Nam.
Dọc hai bên tường là các ô kính màu vẽ 20 mầu nhiệm Mân Côi và 14 chặng đàng thánh giá. Quanh cung thánh có hình mười hai tông đồ trong khung kính màu.
Tượng Thánh Giacôbê và Thánh Philipphê đứng hai bên cửa chính. Hai vị là bổn mạng của nhà thờ cùng với Đức Mẹ.
Nhà thờ mới còn giữ vài thứ của nhà thờ cũ: hai tòa giải tội, bộ chuông và hòn núi đá Đức Mẹ Lộ Đức làm năm 1952. Giữ lại những thứ ấy là cách cộng đoàn nối công trình mới với những thế hệ đã cầu nguyện ở đây trước. Với người đến lần đầu, chúng là chỗ để nhận ra rằng dưới lớp đá hoa cương mới có một lịch sử dài hơn nhiều.
Có người gọi Nhà Thờ Mồ và nhà thờ chính tòa là một. Đó là hai công trình khác nhau. Nhà Thờ Mồ do cha Errard dựng năm 1865 để an táng các tín hữu tử đạo, còn nhà thờ chính tòa là nhà thờ của giáo xứ và của giáo phận. Hai nơi cùng thuộc một cộng đoàn và cùng nói về một lịch sử, nhưng không phải một tòa nhà.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của Giáo hội. Cần nói thẳng rằng Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ xưa thường quay theo hướng phụng vụ, và nhà thờ chính tòa Bà Rịa dựng lại trên chính đất của cộng đoàn từ bao thế hệ, nên chỗ đặt do lịch sử quyết định chứ không do chọn đất. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt.
Xét về đại thế, Bà Rịa nằm trên phần đất chuyển tiếp giữa vùng đồi núi phía bắc và vùng biển phía nam, có núi Dinh đứng ở phía tây nam và sông Dinh chảy qua ra biển. Theo lối đọc cổ truyền, đó là thế có cả sơn lẫn thủy trong tầm mắt: núi ở một phía làm chỗ dựa xa, sông và biển ở phía kia làm chỗ nước tụ.
Nhà thờ đứng ngay trên một trục đường lớn của trung tâm. Trong phép xem đất vùng phố, trục đường lớn được coi như dòng nước khô, người và xe chảy qua như nước. Một công trình đứng sát trục ấy, có sân trước làm minh đường, là thế đón dòng người vào chỗ tụ trước cửa.
Về hình khối, hai tháp cao cân xứng hai bên thuộc thế song phong hộ vệ. Đá hoa cương, loại đá cứng và nặng, thuộc hành Kim theo ngũ hành vật liệu, còn khối tháp vuông đứng thẳng thuộc hình Mộc. Người đọc phong thủy sẽ nói đó là một công trình thiên về tính bền và cứng, hợp với vùng đất gió biển.
Sau cùng là cung thánh tròn. Trong cách nghĩ cổ truyền, hình tròn là hình của trời, của sự viên mãn, và một chỗ tụ hình tròn ở trung tâm là chỗ khí quy về. Người thiết kế giải thích hình tròn bằng ý hiệp nhất của cộng đoàn quanh bàn thờ. Hai cách đọc đi từ hai truyền thống khác nhau mà gặp nhau ở một điểm: vòng tròn là chỗ người ta quây lại. Chúng tôi ghi nhận như vậy và dừng ở đó.
VLễ Của Giáo Xứ Và Của Giáo Phận
Lịch lễ ở nhà thờ chính tòa Bà Rịa có ba lớp: lễ bổn mạng của nhà thờ, ngày kỷ niệm cung hiến, và các lễ chung của giáo phận do giám mục chủ sự. Bài chỉ ghi theo ngày trong năm phụng vụ.
| Thời điểm | Lễ | Ý nghĩa ở nhà thờ chính tòa Bà Rịa |
|---|---|---|
| 3 tháng 5 | Thánh Philipphê và Thánh Giacôbê, tông đồ | Lễ kính hai thánh bổn mạng có tượng đứng hai bên cửa chính. |
| 10 tháng 4 | Kỷ niệm cung hiến | Ngày cung hiến năm 2010. Giáo xứ đã mừng mốc 10 năm cung hiến năm 2020. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Thánh lễ làm phép dầu | Linh mục đoàn giáo phận quy tụ về nhà thờ chính tòa, dầu thánh được làm phép và chia về các giáo xứ. |
| 15 tháng 8 | Đức Mẹ Lên Trời | Ngày đặt viên đá nhà thờ chính tòa năm 2007, cũng là một trong những lễ lớn nhất kính Đức Mẹ trong năm. |
| Tháng 5 và tháng 10 | Tháng kính Đức Mẹ | Hòn núi đá Đức Mẹ Lộ Đức trong sân là nơi dâng hoa và lần hạt. |
Ngoài lịch phụng vụ, cộng đoàn Bà Rịa giữ ký ức về các tín hữu tử đạo năm 1862 qua Nhà Thờ Mồ và qua di tích ba thánh tử đạo trong bàn thờ nhà thờ chính tòa. Với người Công Giáo nơi đây, lòng tôn kính các vị tử đạo là một phần của chính căn tính cộng đoàn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 227 đường Cách Mạng Tháng Tám, phường Bà Rịa (phường Phước Hiệp cũ, đã nhập vào phường Phước Trung năm 2025 trước khi thành phường Bà Rịa), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Nhà thờ ở số 227 đường Cách Mạng Tháng Tám, phường Bà Rịa, Thành phố Hồ Chí Minh, ngay trung tâm thành phố Bà Rịa cũ thuộc tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ.
- Toạ độ
- 10.4963, 107.1701
Đây là nhà thờ đang cử hành phụng vụ và là nơi đặt ngai giám mục, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng, không đi lại hay chụp ảnh khi đang có thánh lễ. Không bước lên cung thánh và không chạm vào bàn thờ, nơi đặt di tích các thánh. Ở núi đá Đức Mẹ Lộ Đức, xin nhường chỗ cho người đang cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Bà Rịa
Contribute photos, information or video for Ba Ria CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Bà Rịa xây năm nào
Ngôi nhà thờ chính tòa hiện nay đặt viên đá đầu tiên ngày 15 tháng 8 năm 2007 và được cung hiến ngày 10 tháng 4 năm 2010, sau 32 tháng xây. Trước đó cùng cộng đoàn đã có ngôi nhà thờ roman làm phép ngày 14 tháng 5 năm 1879.
Nhà thờ chính tòa Bà Rịa cao bao nhiêu
Theo tư liệu giáo phận Bà Rịa, hai ngọn tháp ốp đá hoa cương cao 45 mét. Toàn bộ tường và sân nền cũng ốp đá hoa cương. Trong tháp có sáu quả chuông đường kính từ 60 tới 114 phân.
Giáo phận Bà Rịa thành lập năm nào
Giáo phận Bà Rịa được lập theo tông hiến của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI ngày 22 tháng 11 năm 2005, công bố ngày 5 tháng 12 cùng năm, tách từ giáo phận Xuân Lộc. Giám mục tiên khởi là Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm.
Nhà Thờ Mồ Bà Rịa là gì
Là công trình do cha Errard dựng năm 1865 trên nền nhà lao Phước Lễ cũ để an táng các tín hữu tử đạo. Theo lược sử, ngày 7 tháng 1 năm 1862 có 288 tín hữu chết ở nhà lao ấy. Nhà Thờ Mồ khác với nhà thờ chính tòa.
Cung hiến nhà thờ nghĩa là gì
Là nghi thức trọng thể dâng hẳn một ngôi nhà thờ cho việc thờ phượng. Giám mục xức dầu thánh lên bàn thờ và tường, đặt di tích các thánh vào bàn thờ. Ở Bà Rịa, di tích đặt trong bàn thờ là của ba thánh Mátthêô Lê Văn Gẫm, Phêrô Hoàng Khanh và Anê Lê Thị Thành.