Con đường Waterloo chạy qua vùng đồn điền mía cũ rồi dừng lại ở bờ vịnh Paria. Trước mặt quý vị là mặt nước xám lục trải tới chân trời, và cách bờ chừng một trăm rưỡi mét, một ngôi đền tám cạnh nhiều màu đứng giữa sóng, cờ cắm quanh khuôn viên bay trong gió. Một lối đi bộ dài nối nó vào bờ. Trên bờ, nơi lối đi bắt đầu, là tượng người đã dựng ngôi đền, đứng nhìn ra phía biển. Người đến lễ cởi giày trước khi vào đền, như lệ của mọi đền Hindu.
Đây là Đền trên Biển (Temple in the Sea), tên đầy đủ là Sewdass Sadhu Shiv Mandir, đền thờ thần Shiva của Ấn Độ Giáo, thuộc cộng đồng người gốc Ấn ở Trinidad và Tobago. Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho quốc gia này vì National Trust of Trinidad and Tobago coi ngôi đền là báu vật quốc gia, và vì hiếm nơi nào kể rõ bằng câu chuyện của mình lòng giữ đạo của những người Ấn Độ đã vượt biển sang đây làm ăn và dựng lại đền thờ nơi đất khách.
IThần Shiva Và Người Dựng Đền Sewdass Sadhu
Đền được gọi là Shiv Mandir, đền thờ Shiva. Theo chutneymusic.com, trong đền có murti, tức tượng thờ đã được thỉnh thần, của Shiva, Ganesh, Hanuman, Durga, cùng Shesha Narayana, tức thần Vishnu nằm trên rắn thần Shesha. National Trust ghi có murti Ganesh và các vị thần Hindu khác. Cả hai nguồn còn nhắc tới hình tượng Siddhartha, tức Tất Đạt Đa, tên thế tục của Đức Phật, một nét cho thấy lòng kính rộng của những người giữ đền.
Người dựng đền là Sewdass Sadhu. Ông sinh năm 1903 ở Benares (Varanasi), thành phố thiêng của thần Shiva bên sông Hằng, theo một nguồn, Caribbean Beat ghi năm 1901. Theo chutneymusic.com, ông sang Trinidad năm lên bốn cùng gia đình, sống ở làng Barrancore (Brickfield), và gia đình làm việc ở đồn điền Waterloo. Chữ Sadhu gắn với tên ông vốn chỉ người tu hành khổ hạnh trong Ấn Độ Giáo, và dân quanh vùng gọi ông như thế vì cả đời ông dành cho việc dựng đền.
Trong Ấn Độ Giáo, Shiva là một trong ba vị thần tối cao, gắn với sự hủy diệt để tái tạo, với người tu khổ hạnh, và với dòng sông Hằng mà truyền thuyết kể chảy xuống từ búi tóc của ngài. Shiva cũng là vị thần của nơi hỏa táng, nơi thân xác trở về với ngũ đại. Chutneymusic.com ghi bên cạnh khuôn viên đền có một nơi hỏa táng đang được dùng, điều hợp lẽ với một đền thờ Shiva bên nước. Ganesh, con trai Shiva, là vị thần mở đường được khấn trước mọi việc, Hanuman là thần khỉ trung thành với Rama, Durga là nữ thần mẹ, hiện thân sức mạnh của Shakti.
Nhiều người nghĩ ngôi đền quý vị thấy hôm nay là chính ngôi đền Sewdass Sadhu đã tự tay dựng. Thật ra ông mất năm 1970, và ngôi đền bát giác hiện nay là bản dựng lại năm 1994 tới 1995, trên nền ông đã đổ, với sự hỗ trợ của nhà nước và kiều bào gốc Trinidad ở nước ngoài, theo National Trust và chutneymusic.com. Cái còn lại của ông là cái nền giữa biển và câu chuyện, cùng pho tượng đứng trên bờ.
IIMột Đời Người Gánh Đá Ra Biển
Câu chuyện có hai chặng. Chặng đầu là một ngôi đền trên bờ, dựng trên đất không phải của mình, bị phá. Chặng sau là quyết định dựng đền ở nơi không ai sở hữu: mặt biển. Các mốc dưới đây theo chutneymusic.com, National Trust, Caribbean Beat và destinationtnt.com.
- 1903 hoặc 1901Sewdass Sadhu ra đờiSinh năm 1903 ở Benares, Ấn Độ, theo một nguồn, Caribbean Beat ghi năm 1901. Sang Trinidad năm lên bốn, theo chutneymusic.com.
- 1947 hoặc cuối thập niên 1930 tới 1940Ngôi đền đầu tiên trên bờNational Trust ghi ông dựng đền đầu tiên ven bờ năm 1947 (Caribbean Beat ghi cuối thập niên 1930, chutneymusic.com ghi xong vào tháng 10 cuối thập niên 1940) trên đất thuộc MacMillan Park của công ty đường Tate and Lyle.
- 1952Đền trên bờ bị phá, bắt đầu dựng ngoài biểnNgôi đền trên bờ bị phá theo lệnh tòa. Cùng năm ông bắt đầu đổ nền cách bờ khoảng 500 bộ, chừng 150 m.
- Khoảng 25 nămMột mình đổ nềnÔng dùng thùng dầu của hãng Lever Brothers đổ bê tông buộc thép làm móng, ban đầu chở gạch vỡ bằng xe tải cho tới khi xe bị triều lên làm ngập hỏng, rồi treo hai xô xi măng và cát trên ghi đông xe đạp chở ra, theo Caribbean Beat và chutneymusic.com.
- 1970Ông qua đờiSewdass Sadhu mất sau chuyến hành hương cuối về Ấn Độ, theo Caribbean Beat và chutneymusic.com.
- 1994 tới 1995Dựng lại và thánh hiếnNgôi đền được dựng lại khang trang để kỷ niệm 150 năm người Ấn Độ tới Trinidad, thánh hiến ngày 10 tháng 12 năm 1995, có thêm cầu tàu để lên đền khi triều cường.
Các nguồn vênh nhau ở bốn chỗ. Tên ông và năm sinh: tên ông được viết là Sewdass, Siewdass hay Seedas tùy nguồn (chutneymusic.com và Caribbean Beat dùng Sewdass, National Trust dùng Siewdass trong tên đền và Seedas trong thân bài), năm sinh là 1901 theo Caribbean Beat hoặc 1903 theo chutneymusic.com. Thư viện dùng cách viết Sewdass và nêu cả hai năm sinh.
Năm dựng ngôi đền đầu tiên trên bờ: National Trust ghi cụ thể năm 1947, chutneymusic.com ghi cuối thập niên 1940, còn Caribbean Beat ghi từ cuối thập niên 1930.
Năm hoàn thành bản dựng lại: destinationtnt.com ghi đền xong năm 1994, chutneymusic.com và National Trust ghi dựng lại năm 1994 tới 1995 và thánh hiến ngày 10 tháng 12 năm 1995. Hai con số có thể là năm xong phần xây và năm thánh hiến.
Khoảng 25 năm: cả National Trust, chutneymusic.com và destinationtnt.com đều ghi ông làm đền ngoài biển khoảng 25 năm. Nhưng nếu ông bắt đầu năm 1952 và mất năm 1970 thì quãng ấy chỉ khoảng 18 năm. Có thể con số 25 năm tính gộp cả chặng dựng đền trên bờ từ năm 1945 tới 1947, hoặc là con số truyền miệng, thư viện nêu ra để quý vị biết.
IIIĐền Bát Giác Trên Đảo Nhân Tạo
Theo National Trust, đền nằm trên một đảo nhân tạo nối với bờ bằng lối đi bộ. Chutneymusic.com tả ngôi đền dựng lại là một khối tám cạnh nhiều màu, và cùng với Caribbean Beat gọi nơi này là một quần thể cầu nguyện trên biển gồm gian thờ, bếp và chỗ nghỉ. Bếp không phải thứ phụ: trong nếp đền Hindu, thức ăn nấu để dâng thần rồi chia cho người đến lễ, gọi là prasad, là một phần của việc thờ.
Bản thân kiến trúc không lớn. Điều làm nơi này khác mọi đền Hindu khác là vị trí: đứng hẳn trên mặt biển, lúc triều xuống thì lộ bãi bùn, lúc triều lên thì nước bao bốn phía. Vì thế khi dựng lại năm 1995 người ta làm thêm cầu tàu để người đến lễ lên được đền ngay cả khi triều cường, theo chutneymusic.com.
Do Sewdass Sadhu đắp bằng gạch vỡ, thùng dầu Lever Brothers nhồi bê tông buộc thép, rồi xi măng và cát chở bằng xe đạp, cách bờ khoảng 150 m.
Khối tám cạnh nhiều màu, dựng lại năm 1994 tới 1995, có gian thờ, bếp và chỗ nghỉ.
Shiva, Ganesh, Hanuman, Durga và Shesha Narayana theo chutneymusic.com, cả hai nguồn còn nhắc hình tượng Siddhartha.
Nối đền với bờ, cầu tàu làm thêm năm 1995 để lên đền khi triều cường.
Đứng trên bờ ở đầu lối đi, nhìn ra ngôi đền, theo chutneymusic.com và destinationtnt.com.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Khoảng cách tới bờ | Khoảng 500 bộ, chừng 150 m | chutneymusic.com |
| Thời gian một mình đổ nền | Khoảng 25 năm | National Trust, chutneymusic.com, destinationtnt.com |
| Hình khối | Tám cạnh | chutneymusic.com, destinationtnt.com |
| Ngày thánh hiến bản dựng lại | 10 tháng 12 năm 1995 | chutneymusic.com, destinationtnt.com ghi xong năm 1994 |
| Sở hữu | Tư nhân | National Trust |
IVThế Đất Và Hướng
Ở một ngôi đền dựng giữa biển, người đọc dễ muốn bàn thế nước, nên thư viện rào trước cho rõ. Ấn Độ Giáo không dạy phong thủy. Đền Hindu có phép riêng về chỗ và hướng, là Vastu Shastra và các sách Agama, thường ưa cửa đền mở về phía đông đón mặt trời. Nhưng Sewdass Sadhu ra biển vì trên bờ ông không còn đất để dựng, không vì một phép nào, và thư viện không có nguồn ghi hướng cửa của ngôi đền. Những gì viết tiếp là cách thư viện đọc nơi này theo lối xem đất cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu, không phải điều người giữ đền nói.
Điều người Việt thấy trước tiên là nước bao bốn phía. Lối cũ gọi thế đất có nước vòng quanh là thủy bao, và nhiều đền miếu Việt dựng trên gò giữa hồ, giữa đầm cũng theo ý ấy, nước giữ cho chỗ thờ tách khỏi bụi đời. Ở Waterloo, nước không phải hồ tĩnh mà là biển có triều: sáu giờ lên, sáu giờ xuống. Đọc theo lối cũ, đó là thế nước động, khí đến rồi đi theo nhịp, khác với nước tụ đứng yên.
Thứ hai là hình tám cạnh. Ngôi đền dựng lại theo khối bát giác, trùng với hình của bát quái mà người Việt quen thấy trên la bàn và trên các tấm gương treo cửa. Người Hindu có lý do riêng của họ cho hình khối ấy, còn sự trùng hình chỉ là chỗ để quý vị đối chiếu.
Thứ ba là lối dẫn từ đông sang tây. Bờ biển Waterloo nằm ở phía đông, lối đi bộ chạy thẳng từ bờ về hướng tây ra giữa mặt nước vịnh Paria, người đi phải rời đất liền mà bước ra giữa sóng. Lối cũ ưa có đường dẫn vào nơi thờ, đường thẳng và dài làm lòng người lắng lại trước khi tới. Ở đây đường dẫn ấy đi qua chính mặt biển.
Cuối cùng là bờ và đền. Trên bờ phía đông có tượng người dựng đền và nơi hỏa táng, ngoài biển phía tây là chỗ thờ. Theo lối Việt, chỗ đất liền là chỗ tựa, còn chỗ giữa nước là chỗ khí gặp nhau. Thư viện ghi những điều ấy để quý vị so với lối nhìn quen thuộc của người Việt, không nói người dựng đền đã tính tới.
VLễ Tháng Kartik Và Các Lễ Theo Lịch Hindu
Đền theo lịch Hindu, âm dương lịch, nên các ngày lễ đổi trên dương lịch từng năm. Theo bài viết của Niala Maharaj trên Caribbean Beat, ngay từ thời Sewdass Sadhu, Đền trên Biển đã đặc biệt đông người hành hương vào dịp lễ Kartik (Kartik Nahan, lễ tắm biển thiêng trong tháng Kartika) với những kỳ lễ kéo dài ba ngày có nấu ăn và hát lễ bên bờ biển. Bảng dưới ghi lễ Kartik, các lễ lớn của những vị thần được thờ ở đây theo lịch chung của Ấn Độ Giáo, cùng ngày kỷ niệm thánh hiến do nguồn ghi. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Thời điểm | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Đêm 14 kỳ trăng khuyết tháng Magha hoặc Phalguna tùy cách tính tháng, khoảng tháng 2 tới tháng 3 | Lịch Hindu | Maha Shivaratri, Đêm Lớn của Shiva | Lễ lớn nhất của đền thờ Shiva, tín đồ giữ chay, thức đêm, dâng nước và sữa lên linga. |
| Tháng Kartika (gồm lễ tắm biển Kartik Nahan và đêm không trăng Divali), khoảng tháng 10 tới tháng 11 | Lịch Hindu | Kartik và Divali | Theo Caribbean Beat, dịp lễ Kartik (lễ hội biển) tại đền xưa nay thu hút đông người về dự lễ ba ngày. Cùng tháng có lễ ánh sáng Divali của mọi đền Hindu. |
| Ngày 4 kỳ trăng lên tháng Bhadrapada, khoảng tháng 8 tới tháng 9 | Lịch Hindu | Ganesh Chaturthi | Mừng thần Ganesh, vị thần có murti trong đền theo cả hai nguồn. |
| Chín đêm đầu tháng Ashvin, khoảng tháng 9 tới tháng 10 | Lịch Hindu | Navaratri | Chín đêm kính nữ thần Durga và các hiện thân của Shakti. |
| 10 tháng 12 | Dương lịch | Kỷ niệm thánh hiến | Ngày ngôi đền dựng lại được thánh hiến năm 1995, theo chutneymusic.com. |
Cùng dòng đền do người Ấn di cư dựng nơi đất khách, quý vị có thể đọc Đền Sri Mariamman, Singapore, Động Batu ở Malaysia và Đền BAPS Shri Swaminarayan, Neasden ở London. Còn muốn thấy một đại đền thờ Shiva trên đất Ấn, có bài Đền Meenakshi Amman, Madurai. Thư viện chưa tìm được nguồn về sinh hoạt của người Việt tại đền nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Waterloo Road, Waterloo, Carapichaima (ngoài khơi vịnh Paria)
- Đường tới
- Đền nằm ở cuối đường Waterloo, làng Waterloo, vùng Carapichaima, thuộc vùng Couva-Tabaquite-Talparo, trên bờ vịnh Paria ở bờ tây đảo Trinidad, đi đường bộ từ Port of Spain xuống phía nam.
- Toạ độ
- 10.4817, -61.4755
Đây là đền đang có người thờ, lệ của đền là lệ phải theo. Theo destinationtnt.com, người đến phải cởi giày trước khi vào đền. Ăn mặc kín đáo, không chạm vào murti, không đứng chắn trước gian thờ khi có người đang dâng lễ. Gần đó là nơi hỏa táng, khi có tang lễ quý vị nên đứng xa và giữ im lặng. Lối đi bộ ra biển trơn khi triều lên, nên đi chậm.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền trên Biển, Waterloo
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đền trên Biển ở Trinidad thờ ai
Đền thờ thần Shiva của Ấn Độ Giáo, tên đầy đủ là Sewdass Sadhu Shiv Mandir. Theo chutneymusic.com, trong đền còn có murti của Ganesh, Hanuman, Durga và Shesha Narayana, và cả National Trust lẫn chutneymusic.com đều nhắc hình tượng Siddhartha.
Ai xây Đền trên Biển Waterloo
Sewdass Sadhu, sinh năm 1903 ở Benares, Ấn Độ theo một nguồn, Caribbean Beat ghi năm 1901. Ông sang Trinidad năm lên bốn. Ngôi đền đầu tiên ông dựng trên bờ (năm 1947 theo National Trust, cuối thập niên 1930 theo Caribbean Beat, hoặc cuối thập niên 1940 theo chutneymusic.com) bị phá năm 1952 vì nằm trên đất tư của công ty đường Tate and Lyle. Ông dựng đền ngoài biển và mất năm 1970.
Vì sao đền lại xây giữa biển
Vì ngôi đền đầu tiên Sewdass Sadhu dựng trên bờ nằm trong MacMillan Park, đất tư của công ty Tate and Lyle, và bị phá năm 1952. Ông quyết định dựng đền trên mặt biển, nơi không thuộc đất của ai, cách bờ khoảng 150 m, theo National Trust và chutneymusic.com.
Đền trên Biển được dựng lại năm nào
Ngôi đền được dựng lại năm 1994 tới 1995 để kỷ niệm 150 năm người Ấn Độ tới Trinidad, thánh hiến ngày 10 tháng 12 năm 1995 theo chutneymusic.com. Destinationtnt.com ghi đền xong năm 1994. Bản dựng lại có hình bát giác, nối bờ bằng lối đi bộ và cầu tàu.
Các dịp lễ lớn ở Đền trên Biển Waterloo là lễ gì
Theo Caribbean Beat, ngôi đền từ thời Sewdass Sadhu đã đặc biệt đông người hành hương vào dịp lễ Kartik (lễ hội biển trong tháng Kartika, khoảng tháng 10 tới tháng 11 dương lịch). Ngoài ra, với một đền thờ Shiva, lễ lớn nhất theo lịch Hindu là Maha Shivaratri vào khoảng tháng 2 tới tháng 3 dương lịch.