Đứng trên phố Telok Ayer, quý vị thấy sau lưng mình là những khối nhà kính cao tầng của khu tài chính, còn trước mặt là một mặt tiền thấp, tường xám, cửa gỗ sơn, bậc đá thấp dẫn lên ngạch cửa. Ngước lên, mái ngói cong vểnh hai đầu như đuôi én, trên bờ nóc bốn con rồng khảm sành xanh đỏ uốn quanh một viên ngọc lửa. Bước qua ngạch cửa cao, khói nhang từ các lư đồng bay lên khoảng sân trời, và trên bệ thờ gian chính là một pho tượng nữ thần đội mũ miện, mặc áo bào.
Đây là Thiên Phúc Cung, người Phúc Kiến đọc là Thian Hock Keng, nghĩa là cung điện của phúc trời. Tên Hán ở đầu trang là tên chính thức của miếu, thư viện không suy ra. Miếu thờ Mẫu Tổ, cũng gọi là Thiên Hậu, vị nữ thần che chở người đi biển. Ngày miếu được dựng, phố Telok Ayer là bờ biển, và người Phúc Kiến vừa lên bờ sau chuyến vượt biển từ Hạ Môn đi thẳng vào đây thắp nhang tạ ơn. Đó là lý do miếu quan trọng với người Hoa ở Singapore.
IMẫu Tổ Và Các Vị Phối Thờ
Chính thần của miếu là Mẫu Tổ (Mazu). Theo bài của Thư viện Quốc gia Singapore trên tạp chí BiblioAsia, bà tên thật là Lâm Mặc Nương, sinh năm 960, mất năm 987, người đảo Mi Châu, huyện Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, được dân địa phương tôn làm thần từ cuối thế kỷ 10. Người Việt quen gọi bà là Bà Thiên Hậu, người Phúc Kiến gọi thân mật là Mẫu Tổ, tức bà tổ. Đứng hầu hai bên khám thờ bà là hai vị hộ thần Thiên Lý Nhãn (mắt nhìn ngàn dặm) và Thuận Phong Nhĩ (tai nghe theo gió) giúp bà trông nghe tiếng kêu cứu của người đi biển. Cùng thờ trong miếu còn có Bảo Sinh Đại Đế (thần y dược), Quan Công (Quan Thánh Đế Quân), Khai Chương Thánh Vương (vị tướng thời Đường được tôn là tổ khai mở Chương Châu), Thành Hoàng, Khổng Tử và Quan Âm.
Mẫu Tổ thuộc lớp thần của tín ngưỡng dân gian Hoa pha Đạo Giáo, không phải một vị Phật hay Bồ Tát. Truyện kể bà khi còn sống đã cứu người gặp nạn trên biển, mất rồi thường hiện trên sóng dẫn thuyền. Các triều đại phong cho bà những danh hiệu ngày càng cao, tới Thiên Hậu, hoàng hậu của trời. Việc Quan Âm, Khổng Tử, Quan Công và Bảo Sinh Đại Đế cùng ở một miếu là lối thờ chung của người Hoa di dân: một nơi thờ lo cả đường biển, sức khỏe, chữ nghĩa, công lý và nghĩa khí cho cộng đồng.
Về vị trí các ban thờ, BiblioAsia và NLB ghi Mẫu Tổ ở gian chính giữa, Quan Công ở bên trái bà, Bảo Sinh Đại Đế ở bên phải, còn Quan Âm cùng các thần ban phúc và Thành Hoàng ở hậu điện. Hai bên sân trong có hai lầu bát giác đối xứng: lầu bên trái thờ Khổng Tử, lầu bên phải đặt bài vị tổ tiên của những di dân Phúc Kiến đầu tiên tới lập nghiệp tại Singapore. Việc đặt Quan Âm ở hậu điện là lối thường gặp ở miếu Phúc Kiến, nơi gian sau dành cho vị thuộc Phật Giáo và không gian tĩnh lặng.
Người Việt tới đây hay gọi là chùa Bà, và có người tưởng Thiên Phúc Cung giống hệt chùa Bà Thiên Hậu ở Chợ Lớn. Cùng một vị thần, nhưng hai cộng đồng khác nhau. Chợ Lớn là hội quán của người Quảng Đông, Thiên Phúc Cung là miếu của người Phúc Kiến, khác tiếng nói, khác lối mái, khác lệ cúng. Chữ chùa cũng không đúng, vì đây không phải cơ sở Phật Giáo mà là miếu của tín ngưỡng dân gian Hoa.
IITừ Miếu Nhỏ Bên Bờ Biển Tới Di Tích Quốc Gia
Lịch sử miếu gắn liền với lịch sử cộng đồng người Phúc Kiến ở Singapore. Miếu là nơi thờ, nơi hội họp, nơi lo việc đồng hương, rồi nơi mở trường. Theo hồ sơ của Thư viện Quốc gia Singapore (NLB), năm 1838 thương gia Tan Tock Seng (Trần Đốc Sinh) đứng ra mua thêm hai lô đất liền kề gian miếu cũ bên bờ biển Telok Ayer để mở rộng khuôn viên. Các mốc dưới đây theo NLB và trang Roots, chỗ nào nguồn vênh thì ghi ở hộp sử liệu phía sau.
- 1821Miếu nhỏ bên bờ biểnDi dân Phúc Kiến lập một miếu nhỏ thờ Mẫu Tổ ngay trên bờ biển Telok Ayer, nơi thuyền buồm từ Trung Hoa cập bến.
- 1839Khởi dựng miếu mớiSau khi mua thêm đất năm 1838, các thương gia người Phúc Kiến gốc Mã Lục Giáp như Tan Tock Seng, Hứa Phương Phi và Tăng Tuyết Đình khởi dựng miếu lớn. Vật liệu và thợ thủ công đều đưa từ Phúc Kiến sang.
- 1840Rước tượng Mẫu Tổ và lập hội quánNLB ghi tượng Mẫu Tổ từ Hạ Môn về tới vào tháng 4 năm 1840 với đám rước lớn tốn 6.000 đồng bạc Tây Ban Nha. Cùng năm, Hội quán Phúc Kiến (Singapore Hokkien Huay Kuan) được lập ngay tại dãy nhà bên trái miếu.
- 1842 tới 1850Hoàn thành và dựng bia đáNLB và Roots ghi miếu xong năm 1842, chi phí 30.000 đồng bạc Tây Ban Nha. Năm 1850, miếu dựng cặp bia đá lớn khắc tên những người đóng góp và bài văn tạ ơn của Đường nhân.
- 1849Dựng Sùng Văn CácThương gia Tan Kim Seng (Trần Kim Thanh) đứng ra dựng Sùng Văn Các (Chong Wen Ge) và cổng Sùng Văn bên cạnh miếu, mở trường Hoa đầu tiên ở Singapore.
- 1906 tới 1919Tu bổ, mở trường nữ và dời hội quánNăm 1906 miếu lắp cổng sắt rèn đặt đúc từ Glasgow (Scotland) và ốp gạch men châu Âu. Năm 1913 dựng lầu Sùng Phúc (Chong Hock Pavilion), năm 1915 mở trường nữ Sùng Phúc tại đây (nay là trường tiểu học Chongfu, dời đi Yishun năm 1985). Năm 1919 Hội quán Phúc Kiến dời sang tòa nhà sát cạnh miếu, rồi năm 1955 chuyển sang bên kia đường Telok Ayer.
- 1973Di tích quốc giaMiếu được công nhận Di tích quốc gia Singapore (NLB ghi ngày 28 tháng 6, Roots ghi ngày 6 tháng 7 năm 1973), chung với Sùng Văn Các.
- 2001Giải thưởng di sản UNESCOĐợt đại trùng tu cuối thế kỷ 20 tốn khoảng 4 triệu đô la Singapore với 70 thợ thủ công từ Phúc Kiến và 5 họa sư từ Đài Loan được bằng khen danh dự Giải thưởng Di sản Châu Á Thái Bình Dương UNESCO.
Nguồn vênh nhau ở sáu chỗ, thư viện ghi đủ cả hai bên. Năm hoàn thành: NLB và Roots ghi 1842, bài BiblioAsia năm 2025 ghi 1840. Chi phí xây dựng: NLB và Roots ghi 30.000 đồng bạc Tây Ban Nha, BiblioAsia ghi 37.000 đồng (chưa tính 6.000 đồng tiền lễ rước năm 1840). Phần góp của Tan Tock Seng: Roots ghi 3.000 đồng, NLB và BiblioAsia ghi 3.074 đồng. Tượng Mẫu Tổ: NLB ghi rước từ Hạ Môn về tháng 4 năm 1840, BiblioAsia lại ghi trong gian thờ có pho tượng gỗ mang từ đảo Mi Châu về năm 1841. Ngày công nhận Di tích quốc gia: NLB ghi ngày 28 tháng 6 năm 1973 (ngày ký sắc lệnh bảo tồn), còn Roots ghi ngày 6 tháng 7 năm 1973 (ngày đăng công báo). Đợt đại trùng tu: Roots ghi thực hiện từ 1998 tới 2000, trong khi NLB ghi việc chuẩn bị bắt đầu từ năm 1995, khởi công tháng 4 năm 1998, kéo dài hai năm rưỡi và lễ tạ ơn hoàn thành cử hành ngày 16 tháng 4 năm 2005.
IIIBa Gian, Mái Rồng Và Không Một Chiếc Đinh
Miếu dựng theo lối kiến trúc Phúc Kiến miền nam (Mân Nam), trên mặt bằng chữ nhật ba gian nối tiếp gồm tiền điện, chính điện và hậu điện, hai bên có hai dãy hành lang và hai lầu bát giác, xen giữa là các khoảng sân trời. Roots gọi đây là bố cục ba gian chuẩn của miếu Hoa. NLB ghi toàn bộ vật liệu như cột gỗ lim, đá hoa cương, ngói và gạch đều chở bằng thuyền buồm từ Trung Hoa sang, và khi dựng khung gỗ không dùng một chiếc đinh nào mà ghép hoàn toàn bằng hệ đấu củng và mộng.
Bờ nóc cong vểnh hai đầu như đuôi én, lối mái đặc trưng của miền nam Phúc Kiến. Trên nóc tiền điện và chính điện có bốn con rồng uốn lượn chầu viên ngọc lửa, tượng trưng cho công lý và sức mạnh.
Rồng, phượng, hoa lá và nhân vật tích cổ trên mái làm theo lối cắt sành dán, tiếng Phúc Kiến gọi là jian nian (tiễn niêm), ghép từ những mảnh chén sứ men màu cắt nhỏ.
Mặt tiền có ba cửa vào (tam xuyên môn) canh giữ bởi đôi sư tử đá và tượng thần giữ cửa vẽ trên cánh gỗ. Phía ngoài có hàng rào và cổng sắt rèn đặt từ hãng MacFarlane ở Glasgow (Scotland) lắp trong đợt tu sửa năm 1906.
Nơi đặt khám thờ Mẫu Tổ với các cột đá chạm rồng và cột gỗ lim. Trên cao treo bức hoành phi đề năm 1907 của vua Quang Tự nhà Thanh ban tặng, bốn chữ Hán đọc là Ba Tĩnh Nam Minh (sóng lặng biển Nam). Bản lụa vàng nguyên gốc có ấn nhà vua đã được hội quán tặng cho Bảo tàng Quốc gia Singapore sau đợt trùng tu cuối thế kỷ 20.
Gian sau thờ Quan Âm và Thành Hoàng là gian yên tĩnh nhất của miếu. Hai bên sân có hai lầu bát giác dựng theo thức lầu tháp cổ, bên trái thờ Khổng Tử, bên phải thờ bài vị tiền nhân người Phúc Kiến. Tại hành lang bên phải còn có tượng gỗ chạm hình một người Ấn Độ nâng xà nhà, kỷ niệm những người lao động Ấn Độ từ phố Chulia đã góp sức dựng miếu.
Lầu dựng năm 1849 bên cạnh miếu, trường Hoa đầu tiên của Singapore, cùng được công nhận Di tích quốc gia năm 1973. NLB ghi cùng năm ấy dựng cổng Sùng Văn.
Câu không dùng một chiếc đinh nào được nhắc nhiều như một điều lạ. Thực ra ghép mộng không đinh là lối chung của kiến trúc gỗ truyền thống Đông Á, đình chùa Việt cũng dựng như vậy. Điều thật sự đáng kể ở Thiên Phúc Cung là cả vật liệu lẫn thợ đều từ Phúc Kiến sang, và khi trùng tu cuối thế kỷ 20 người ta lại mời 70 thợ Phúc Kiến và 5 họa sư Đài Loan sang làm theo đúng lối cũ.
IVThế Đất Và Hướng
Người Hoa có thuật phong thủy riêng, và những người Phúc Kiến dựng miếu có thể đã tính tới khi chọn đất, nhưng không nguồn nào thư viện mở ghi lại việc ấy. Vì miếu cùng một văn hóa thờ tự với các miếu Thiên Hậu ở Việt Nam, thư viện đọc thẳng theo lối phong thủy cổ truyền của người Việt như đọc một miếu trong nước. Xin quý vị hiểu đây là kiến giải của thư viện, không phải điều chép trong hồ sơ di tích.
Muốn đọc thế đất Thiên Phúc Cung phải đọc bằng tấm bản đồ cũ, không phải bằng phố xá hôm nay. Tên Telok Ayer trong tiếng Mã Lai nghĩa là vịnh nước. Khi miếu được dựng, mép nước chạy ngay trước mặt, và theo bản đồ thì mặt tiền miếu quay ra phía phố Telok Ayer, về hướng biển cũ ở phía đông nam. Đọc theo lối Việt, đó là thế tiền thủy trọn vẹn: nước mở rộng trước mặt, không có gì chắn. Với một vị thần của biển, thế ấy là đắc vị, thần ngồi đúng chỗ của mình.
Xét ngũ hành, Mẫu Tổ là thần của sóng nước, thuộc Thủy. Miếu gỗ thuộc Mộc, và Thủy sinh Mộc, nước nuôi cây. Đọc như thế thì miếu gỗ đặt bên biển là chỗ được nuôi chứ không bị khắc. Bốn con rồng trên mái, theo lối cũ rồng là thần làm mưa, cũng thuộc Thủy, ứng với thần được thờ.
Nay biển đã lùi xa sau các đợt lấn biển từ cuối thế kỷ 19, trước mặt miếu là phố và nhà cao tầng. Theo lối đọc cổ truyền, khi nước rút đi thì dòng người và dòng xe thay chỗ cho dòng nước, giống điều thư viện đã ghi ở miếu Thiên Hậu Chợ Lớn khi kênh rạch bị lấp. Còn những khối nhà cao tầng vây quanh, đọc theo lối cũ, là tay long hổ quá cao so với chủ, che chắn nhưng cũng đè nén. Cái giữ được cho miếu là khoảng trống phía trước và các sân trời trong lòng miếu, nơi ánh sáng và khí vẫn vào được.
Cuối cùng là bố cục ba gian. Khí vào từ cửa, dừng ở sân trời thứ nhất, vào chính điện, dừng thêm ở sân trời thứ hai rồi mới lắng ở hậu điện. Mỗi sân trời là một minh đường nhỏ, cách người Phúc Kiến giữ cho một khu đất hẹp và dài vẫn có chỗ thở. Thư viện ghi như một cách đọc, không nói đó là chủ ý của người dựng.
VVía Mẫu Tổ Và Lễ Rước Qua Phố
Lễ ở miếu tính theo âm lịch, như mọi miếu Thiên Hậu của người Hoa và người Việt. Lễ lớn nhất là vía Mẫu Tổ ngày 23 tháng 3 âm lịch, theo BiblioAsia thường rơi vào khoảng tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch. Hai ngày vía khác dưới đây theo lệ chung của tín ngưỡng Mẫu Tổ, các nguồn về riêng miếu này không ghi, xin quý vị coi là lệ chung chứ không phải lịch riêng của miếu.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Mùng 1 tháng Giêng | Âm lịch | Tết Nguyên Đán | Người Phúc Kiến tới miếu lễ đầu năm, đông nhất trong năm. |
| 23 tháng 3 | Âm lịch | Vía Mẫu Tổ | Lễ lớn nhất của miếu, mừng ngày sinh của bà. Những năm có lễ rước, kiệu bà đi qua phố và ra biển. |
| 9 tháng 9 | Âm lịch | Ngày Mẫu Tổ hóa | Theo lệ chung của tín ngưỡng Mẫu Tổ, ngày bà mất năm 987 và được tin là về trời. |
| Theo từng năm | Âm lịch, gắn với vía bà | Lễ rước Mẫu Tổ | Lễ rước đầu tiên năm 1840, ba năm một lần cho tới năm 1926, nối lại từ năm 2016, gần đây tổ chức năm 2024 và 2025. |
Lễ rước Mẫu Tổ (tuần du cầu bình an) là nét riêng của Thiên Phúc Cung. Theo BiblioAsia, lễ rước đầu tiên tháng 4 năm 1840 đón tượng bà từ bến cảng về miếu dài gần một phần ba dặm Anh, rồi được làm ba năm một lần tới năm 1926 thì dừng. Năm 2016 lễ được nối lại nhân kỷ niệm 175 năm miếu, làm hằng năm tới 2019, và tổ chức lại vào ngày 1 tháng 5 năm 2024 với khoảng một nghìn người theo kiệu cùng ngày 20 tháng 4 năm 2025. Trước mỗi kỳ lễ, ban quản trị đều gieo cặp keo gỗ hình bán nguyệt (xin keo âm dương) trước bàn thờ để xin phép Mẫu Tổ. Đám rước đi từ phố Telok Ayer qua khu trung tâm tới bến Marina South, có một chặng đi bằng phà trên mặt biển, như nhắc lại con đường bà đã đưa người Phúc Kiến tới đây. BiblioAsia cũng ghi Singapore nay còn 21 miếu và hội thờ Mẫu Tổ của các nhóm tiếng nói và dòng họ khác nhau. Các nguồn đã mở không nói tới sinh hoạt riêng của cộng đồng người Việt tại miếu, nên thư viện không ghi. Cách miếu không xa, ở khu Kampong Glam, là Thánh đường Sultan, cũng là Di tích quốc gia, nơi của cộng đồng Hồi Giáo.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 158 Telok Ayer Street, Singapore 068613
- Đường tới
- Miếu nằm ở số 158 phố Telok Ayer, khu trung tâm Singapore, ngay cạnh ga tàu điện ngầm Telok Ayer (tuyến Downtown Line), cách khu phố Tàu Chinatown vài phút đi bộ.
- Toạ độ
- 1.2809, 103.8476
Lệ của miếu theo lệ chung của miếu Phúc Kiến: bước qua ngạch cửa, không giẫm lên ngạch, thắp nhang lần lượt từ ban ngoài vào ban trong, ăn mặc kín đáo, không chỉ tay vào tượng thần. Miếu đang là nơi thờ tự và do hội quán Phúc Kiến quản lý, người trong hội đang làm lễ thì quý vị đứng lùi lại, chụp ảnh không làm phiền người đang khấn.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Miếu Thiên Phúc Cung (Thian Hock Keng)
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thian Hock Keng thờ ai
Miếu thờ Mẫu Tổ, còn gọi là Thiên Hậu, nữ thần che chở người đi biển, tên thật là Lâm Mặc Nương, người đảo Mi Châu, Phúc Kiến, có hai vị hộ thần Thiên Lý Nhãn và Thuận Phong Nhĩ đứng hầu. Cùng thờ có Bảo Sinh Đại Đế, Quan Công, Khai Chương Thánh Vương, Thành Hoàng, Khổng Tử và Quan Âm. Đây là tín ngưỡng dân gian Hoa pha Đạo Giáo, không phải chùa Phật Giáo.
Miếu Thiên Phúc Cung Singapore xây năm nào
Di dân Phúc Kiến lập miếu nhỏ thờ Mẫu Tổ trên bờ biển Telok Ayer năm 1821. Miếu hiện nay khởi dựng năm 1839, NLB và Roots ghi xong năm 1842, BiblioAsia ghi xong năm 1840. Tượng Mẫu Tổ được rước về năm 1840 theo NLB, năm 1841 theo BiblioAsia.
Thian Hock Keng có phải di tích quốc gia không
Có. Miếu được công nhận Di tích quốc gia Singapore năm 1973 (NLB ghi ngày 28 tháng 6, Roots ghi ngày 6 tháng 7), cùng với Sùng Văn Các, trường Hoa đầu tiên của Singapore dựng năm 1849. Đợt trùng tu cuối thế kỷ 20 được bằng khen danh dự Giải thưởng Di sản Châu Á Thái Bình Dương UNESCO năm 2001.
Vía Bà Thiên Hậu ở Singapore là ngày nào
Vía Mẫu Tổ là ngày 23 tháng 3 âm lịch, thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch. Đây là lễ lớn nhất ở Thiên Phúc Cung, những năm gần đây có lễ rước kiệu bà từ phố Telok Ayer qua khu trung tâm ra bến Marina South để xuống phà đi trên mặt biển.
Thiên Phúc Cung khác chùa Bà Thiên Hậu Chợ Lớn thế nào
Cùng thờ một vị là Thiên Hậu, nhưng Thiên Phúc Cung là miếu của người Phúc Kiến ở Singapore, còn chùa Bà Chợ Lớn là hội quán Tuệ Thành của người Quảng Đông ở Sài Gòn. Hai nơi khác tiếng nói, khác lối mái và khác lệ cúng của từng cộng đồng.