Rẽ từ đại lộ Roosevelt vào phố Notre-Dame, quý vị gặp một mặt tường đá màu vàng nhạt khá kín đáo, không có quảng trường lớn phía trước như các nhà thờ chính tòa ở Pháp hay Đức. Phải lùi xa mấy dãy phố mới thấy ba ngọn tháp nhọn màu xanh sẫm nhô lên trên mái phố cổ. Bước vào trong, mắt quen dần với ánh sáng lọc qua kính màu, và người đi lễ ở đây sẽ chỉ cho quý vị chỗ đáng tìm nhất: một pho tượng gỗ nhỏ, khoác áo choàng, đội vương miện, trước mặt là những hàng nến.
Luxembourg (tiếng Luxembourg là Lëtzebuerg) là một nước nhỏ mà phần đông dân chúng lớn lên trong truyền thống Công Giáo. Nếu phải chọn một nơi nói thay cho đời sống đức tin của cả nước, thì đó là nơi này. Không phải vì nhà thờ to hay cổ nhất, mà vì pho tượng kia: Đức Mẹ An Ủi Kẻ Âu Lo (Consolatrix Afflictorum), được thành phố chọn làm bổn mạng từ năm 1666 và cả xứ từ năm 1678. Mỗi mùa Phục Sinh, người hành hương từ khắp nước và các vùng giáp ranh đi bộ về đây trong cuộc hành hương Octave, được coi là lễ tôn giáo lớn nhất của Luxembourg.
IĐức Mẹ An Ủi Kẻ Âu Lo, Bổn Mạng Của Cả Nước
Nhà thờ thuộc Giáo hội Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Luxembourg, nơi đặt ngai tòa của vị tổng giám mục duy nhất trong nước. Tên chính thức là Nhà thờ chính tòa Đức Bà (Cathédrale Notre-Dame, tiếng Đức là Kathedrale Unserer Lieben Frau). Nhà thờ dâng kính Đức Mẹ với một tước hiệu riêng: Đấng An Ủi Kẻ Âu Lo, tiếng Latinh là Consolatrix Afflictorum, tiếng Luxembourg thường gọi là Tréischterin vun de Betriibten.
Điều khiến nơi này khác các nhà thờ Đức Bà khác trong thư viện là trung tâm của nó không nằm ở kiến trúc mà ở một pho tượng hành hương. Theo trang thông tin chính phủ Luxembourg, pho tượng bằng gỗ cao 70 cm là viên ngọc của công trình, được tôn kính từ năm 1624, thành bổn mạng thành phố Luxembourg từ năm 1666 và bổn mạng của cả xứ, nay là Đại Công quốc, từ năm 1678.
Tước hiệu Consolatrix Afflictorum có trong Kinh Cầu Đức Bà (Kinh cầu Loreto). Người Công Giáo Việt Nam quen đọc câu ấy trong bản kinh tiếng Việt: Đức Bà yên ủi kẻ âu lo, cầu cho chúng tôi. Theo giáo lý Công Giáo, Đức Mẹ không phải là đấng ban ơn tự mình, mà là người mẹ cầu thay nguyện giúp trước Thiên Chúa cho những ai đang gặp khốn khó. Tôn kính một pho tượng là tôn kính Đấng mà pho tượng gợi nhớ, không phải tôn thờ khối gỗ.
Tư liệu của Tổng giáo phận Luxembourg (cathol.lu) ghi ngày 8 tháng 12 năm 1624, linh mục dòng Tên Jacques Brocquart cùng các sinh viên trong Hội Đức Mẹ (Sodalitas Mariana) rước pho tượng ra khoảng đất trống ngoài vòng thành, và đặt cho Đức Mẹ tước hiệu Đấng An Ủi Kẻ Âu Lo. Từ năm 1625 một nhà nguyện hành hương được dựng ở chỗ ấy, cung hiến năm 1628, để giữ tượng. Cùng tư liệu ghi 10 tháng 10 năm 1666 thành phố chọn Đức Mẹ làm bổn mạng, và 20 tháng 2 năm 1678 xứ Luxembourg cùng bá quốc Chiny cũng chọn Ngài làm bổn mạng.
Nhiều người nghĩ pho tượng vốn đặt trong nhà thờ này từ đầu. Không phải. Hơn một trăm năm mươi năm đầu, tượng ở trong nhà nguyện hành hương ngoài vòng thành, chỉ được rước vào nhà thờ dòng Tên trong dịp lễ rồi lại rước ra. Tượng mới về hẳn nhà thờ ở cuối thế kỷ 18, còn nhà nguyện cũ thì không còn. Hai nguồn ghi năm khác nhau cho việc này, xem mục lịch sử.
IITừ Nhà Thờ Trường Học Dòng Tên Tới Nhà Thờ Chính Tòa
Ngôi nhà thờ này khởi đầu khiêm tốn: đó là nhà thờ của trường học dòng Tên ở Luxembourg, nơi các tu sĩ dạy học và sinh viên dự lễ. Qua hơn ba thế kỷ, nó đổi chủ, đổi tên, rồi thành nhà thờ chính tòa khi giáo phận được lập, và được nới rộng trong thập niên 1930 để đón đoàn hành hương ngày một đông.
- 1613Đặt viên đá đầu tiênTheo trang thông tin chính phủ Luxembourg, tu sĩ dòng Tên Jean du Blocq (1583 tới 1656) vẽ kiểu. Đá móng đặt năm 1613, công trình xong năm 1621.
- 1624Pho tượng được đặt tước hiệuNgày 8 tháng 12, linh mục Jacques Brocquart rước tượng Đức Mẹ ra ngoài thành và gọi Ngài là Đấng An Ủi Kẻ Âu Lo. Trang chính phủ cũng ghi việc tôn kính bắt đầu từ năm này.
- 1628Nhà nguyện hành hươngNhà nguyện dựng từ năm 1625 ngoài vòng thành được cung hiến, giữ tượng. Theo cathol.lu, năm 1639 lễ mừng Đức Mẹ lần đầu cử hành trong nhà thờ dòng Tên, kết bằng cuộc rước đưa tượng về nhà nguyện.
- 1666 và 1678Bổn mạng thành phố rồi cả nướcNăm 1666 thành phố Luxembourg chọn Đức Mẹ An Ủi Kẻ Âu Lo làm bổn mạng. Năm 1678 cả xứ Luxembourg làm theo. Năm 1679 kỳ lễ được dời về các tuần sau Phục Sinh.
- 1778Nhà thờ trao cho thành phốDòng Tên bị giải thể năm 1773. Năm 1778 nữ hoàng Maria Theresia trao nhà thờ cho thành phố Luxembourg, theo trang chính phủ.
- 1794 hoặc 1796Tượng về hẳn nhà thờVisitluxembourg ghi tượng được đưa về nhà thờ năm 1794, tư liệu cathol.lu ghi năm 1796. Nhà nguyện hành hương cũ không còn từ đó.
- 1844Mang tên Đức Bà, rồi thành nhà thờ chính tòaNăm 1844 nhà thờ mang tên Nhà thờ Đức Bà. Hai mươi sáu năm sau, năm 1870, khi Giáo phận Luxembourg được thành lập, nhà thờ được nâng làm nhà thờ chính tòa.
- 1935Nới rộng nhà thờNhà thờ được nới về phía nam, thêm gian ngang, cung thánh mới và hầm mộ. Trang chính phủ ghi xong năm 1937, visitluxembourg và trang du lịch thành phố ghi 1938.
Có ba chỗ nguồn ghi khác nhau, thư viện ghi đủ cả hai phía. Thứ nhất, năm xong đợt nới rộng: trang luxembourg.public.lu ghi 1935 tới 1937, trang visitluxembourg.com và trang du lịch thành phố ghi 1935 tới 1938. Có thể phần xây xong trước và phần hoàn thiện kéo sang năm sau, nhưng nguồn đã mở không nói rõ.
Thứ hai, năm pho tượng về hẳn nhà thờ: visitluxembourg.com ghi 1794, bài lịch sử lễ Octave của Tổng giáo phận ghi 1796.
Thứ ba, cách gọi phong cách kiến trúc. Trang chính phủ nói nhà thờ chủ yếu mang dáng Gothic, có thêm nét Baroque và Phục Hưng. Trang du lịch thành phố gọi là Gothic muộn với trang trí lấy cảm hứng Phục Hưng. Cả hai cùng mô tả một điều: khung nhà theo lối Gothic muộn, còn cổng, cột và đồ trang trí theo thị hiếu đầu thế kỷ 17.
IIIKhung Gothic Muộn, Trang Trí Phục Hưng Và Baroque
Nhà thờ dòng Tên đầu thế kỷ 17 thường được dựng cho mục đích rất thực tế: một phòng lớn đủ chỗ cho học sinh và giáo dân, tòa giảng dễ nghe, nhiều bàn thờ phụ. Nhà thờ Đức Bà Luxembourg giữ được tinh thần ấy. Gian giữa có vòm nhọn và mạng gân kiểu Gothic muộn, nhưng các cột lại khoác lớp hoa văn arabesque và các chi tiết chạm theo lối Phục Hưng. Trang chính phủ ghi nhà thờ có ba tháp, hai trong số đó cao 40 mét.
Phần nới rộng thập niên 1930 được làm cẩn thận để nối với phần cũ, thêm gian ngang, cung thánh và hầm mộ. Cùng dâng kính Đức Mẹ, quý vị có thể đối chiếu với Nhà thờ Đức Bà Paris, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Antwerp và Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, những nơi được dựng ngay từ đầu làm nhà thờ lớn, khác với khởi đầu nhà thờ trường học ở đây.
Tượng gỗ cao 70 cm, Đức Mẹ bế Chúa Hài Đồng, thường khoác áo choàng và đội vương miện. Trang chính phủ gọi đây là viên ngọc của nhà thờ. Trong mùa Octave, chính pho tượng này được rước qua phố.
Bức màn ngăn gian ca đoàn (jubé) bằng đá alabaster chạm trổ, loại đá trắng mịn dễ chạm, giữ lại dấu tay thợ thời nhà thờ còn thuộc dòng Tên.
Trang chính phủ ghi mười cột mang hoa văn tân Rôman kiểu Ý. Lớp hoa văn chạy dọc thân cột cho gian giữa vẻ ấm hơn các nhà thờ Gothic thuần.
Các ô kính màu do Louis Barillet và Emile Probst thực hiện, theo trang chính phủ. Đây là lớp trang trí mới nhất trong lòng một nhà thờ đầu thế kỷ 17.
Nhà điêu khắc Auguste Trémont làm cổng đồng và hai con sư tử canh lối xuống hầm mộ, thuộc đợt nới rộng thập niên 1930.
Hầm mộ dưới cung thánh mới có đài tưởng niệm và nơi an táng Gioan Mù (Jean l'Aveugle), vua Bohemia kiêm bá tước Luxembourg, mất năm 1346.
Nhiều khách thấy ba tháp nhọn xanh và nghĩ đây là nhà thờ trung đại. Thật ra công trình chỉ mới hơn bốn thế kỷ, dựng đầu thế kỷ 17, lúc lối Gothic đã qua thời thịnh ở phần lớn châu Âu. Việc chọn vòm nhọn cho một nhà thờ dòng Tên thời ấy là chỗ đặc biệt của Luxembourg, và cũng là lý do các nguồn gọi phong cách của nó bằng những tên khác nhau.
IVThế Đất Và Hướng
Có nên đọc phong thủy cho một nhà thờ Công Giáo không? Xin trả lời ngay: Công Giáo không dạy phong thủy, và không tư liệu nào của nhà thờ này nói người xưa chọn đất theo thế núi thế nước. Theo truyền thống phụng vụ, nhà thờ thường quay cung thánh về phía đông, hướng mặt trời mọc, biểu tượng của Đức Kitô Phục Sinh. Nhưng các nhà thờ dòng Tên trong phố cổ châu Âu thường phải theo lô đất có sẵn, và phần nới rộng thập niên 1930 ở đây đặt cung thánh mới về phía nam theo trang chính phủ. Những dòng dưới đây là cách thư viện nhìn thế đất theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, chỉ để quý vị quen lối ấy có chỗ đối chiếu.
Điều nổi bật nhất là thế cao. Phố cổ Luxembourg nằm trên một cao nguyên đá, hai bên là những thung lũng sâu nơi sông Alzette và sông Pétrusse chảy qua. Nhà thờ đứng trên mặt bằng phẳng của cao nguyên, không xa mép thung lũng Pétrusse. Lối xem đất cổ truyền coi một nền đất cao, vững, có nước chảy vòng phía dưới là chỗ khí tụ mà không bị gió lùa trực tiếp, vì vách đá đã che chắn.
Thứ hai là nước. Hai dòng sông nhỏ không chảy ngang trước mặt nhà thờ như thế minh đường quen thuộc của đình chùa Việt, mà chảy dưới chân vách, khuất tầm mắt. Người xưa gọi nước thấp khuất như vậy là ám thủy, nước ngầm nuôi đất, không phô ra nhưng vẫn giữ khí cho nơi ở phía trên.
Thứ ba là minh đường. Nhà thờ bị các dãy phố ép sát, không có sân rộng phía trước. Theo lối đọc Việt, đó là minh đường hẹp, hợp với nơi tụ họp trong lòng phố hơn là nơi đón khách từ xa. Cũng có thể đọc khác: điểm tụ của nơi này không phải khoảng sân mà là cuộc rước, khi pho tượng được đưa ra phố và cả thành phố thành minh đường trong một ngày.
Về hướng, thư viện chưa có số đo phương vị của trục nhà thờ, nên không đọc theo độ số. Chúng tôi chỉ ghi các chỗ hình thế trùng với khái niệm phong thủy để quý vị đối chiếu, không phải để nói người dựng nhà thờ đã tính tới.
VCuộc Hành Hương Octave Và Lịch Phụng Vụ
Nhà thờ theo lịch phụng vụ Công Giáo, các lễ cố định tính theo dương lịch, các lễ quanh Phục Sinh đổi ngày theo năm. Ngày lớn nhất của nơi này là cuộc hành hương Octave (tiếng Luxembourg là Oktav, tiếng Đức Muttergottesoktav), tính theo lịch Phục Sinh nên mỗi năm rơi vào những tuần khác nhau của tháng 4 và tháng 5. Trong những ngày ấy, từng đoàn hành hương của các giáo xứ trong nước và các vùng giáp ranh đi bộ về nhà thờ, có kinh nguyện và thánh lễ trước pho tượng. Kỳ lễ khép lại bằng cuộc rước kết thúc, đưa tượng Đức Mẹ đi qua các phố của thành phố rồi về lại nhà thờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Từ tuần thứ ba tới Chúa Nhật thứ năm sau Phục Sinh | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo Phục Sinh | Octave Đức Mẹ An Ủi Kẻ Âu Lo | Lễ tôn giáo lớn nhất Luxembourg. Các đoàn hành hương về nhà thờ, kết thúc bằng cuộc rước tượng qua phố vào Chúa Nhật cuối. |
| 10 tháng 10 | Dương lịch, ngày kỷ niệm | Ngày thành phố chọn Đức Mẹ làm bổn mạng | Kỷ niệm năm 1666, theo tư liệu cathol.lu. |
| 8 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ trọng của Đức Mẹ, cũng là ngày năm 1624 pho tượng được rước ra ngoài thành và nhận tước hiệu An Ủi Kẻ Âu Lo. |
| Thay đổi theo năm | Lịch phụng vụ Công Giáo, tính theo Phục Sinh | Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, tổng giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| 25 tháng 12 | Lịch phụng vụ Công Giáo, dương lịch | Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh, đi trước là bốn tuần Mùa Vọng. |
Về độ dài của Octave, nguồn ghi khác nhau. Tư liệu của Tổng giáo phận kể rằng lúc đầu lễ kéo dài tám ngày, đúng như chữ octave (tuần bát nhật), rồi được thêm nửa tuần vào năm 1898 và năm 1921, thành mười bốn ngày. Trang du lịch thành phố Luxembourg ghi Octave kéo dài mười sáu ngày, bắt đầu từ thứ Bảy thứ ba sau Phục Sinh và kết thúc vào Chúa Nhật thứ năm sau Phục Sinh. Trang chính phủ chỉ ghi lễ diễn ra trong tháng 4 và tháng 5. Nguồn đã mở không giải thích chỗ lệch hai ngày này.
Có người tưởng chữ Octave nghĩa là lễ tám ngày nên chỉ kéo dài tám ngày. Tên gọi giữ từ thế kỷ 17, còn độ dài đã tăng từ lâu. Cùng dịp này, ở quảng trường Guillaume II có phiên chợ Mäertchen, vốn mọc lên để người hành hương từ nông thôn có chỗ ăn uống, theo trang du lịch thành phố. Phiên chợ là tục đi kèm, không phải một phần của nghi lễ tôn giáo.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Rue Notre-Dame, L-2240 Luxembourg
- Đường tới
- Nhà thờ nằm ở phố Notre-Dame, khu phố cổ Ville Haute của thành phố Luxembourg, cạnh đại lộ Roosevelt, đi bộ vài phút từ quảng trường Guillaume II.
- Toạ độ
- 49.6097, 6.1316
Đây là nhà thờ chính tòa đang cử hành phụng vụ hằng ngày, và là nơi cầu nguyện trước pho tượng Đức Mẹ. Lệ của nơi này: ăn mặc kín đáo, giữ im lặng, không đi lại quanh nhà nguyện có tượng khi người ta đang quỳ cầu nguyện. Trong mùa Octave, các đoàn hành hương đến theo từng giáo xứ, khách xem kiến trúc nhường lối cho đoàn và đứng ở phía sau khi đoàn đang cầu nguyện.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Đức Bà, Luxembourg
Contribute photos, information or video for Notre-Dame Cathedral, LuxembourgThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Đức Bà Luxembourg thuộc đạo nào
Nhà thờ thuộc Giáo hội Công Giáo Rôma, là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Luxembourg. Nhà thờ dâng kính Đức Mẹ với tước hiệu Đấng An Ủi Kẻ Âu Lo, và giữ pho tượng gỗ Đức Mẹ được tôn làm bổn mạng thành phố từ năm 1666 và của cả nước từ năm 1678.
Lễ Octave ở Luxembourg là gì
Là cuộc hành hương kính Đức Mẹ An Ủi Kẻ Âu Lo, lễ tôn giáo lớn nhất Luxembourg, diễn ra trong các tuần sau Phục Sinh, khoảng tháng 4 tới tháng 5. Các đoàn giáo xứ đi bộ về nhà thờ chính tòa cầu nguyện trước pho tượng, và kỳ lễ khép lại bằng cuộc rước tượng qua phố.
Consolatrix Afflictorum nghĩa là gì
Là tiếng Latinh, nghĩa là Đấng An Ủi Kẻ Âu Lo, một tước hiệu của Đức Mẹ trong Kinh Cầu Đức Bà. Người Công Giáo Việt Nam quen đọc câu này trong kinh: Đức Bà yên ủi kẻ âu lo, cầu cho chúng tôi. Tước hiệu được đặt cho pho tượng Luxembourg năm 1624.
Nhà thờ Đức Bà Luxembourg xây năm nào
Đá móng đặt năm 1613, công trình xong năm 1621, do tu sĩ dòng Tên Jean du Blocq vẽ kiểu làm nhà thờ trường học của dòng. Nhà thờ được nâng làm nhà thờ chính tòa khi Giáo phận Luxembourg được lập ở thế kỷ 19, và được nới rộng từ năm 1935, các nguồn ghi xong năm 1937 hoặc 1938.
Nhà thờ Đức Bà Luxembourg có phải di sản UNESCO không
Nhà thờ không được ghi danh riêng, mà nằm trong khu Di sản Thế giới Thành phố Luxembourg, khu phố cổ và hệ thống tường thành, ghi danh năm 1994. Hồ sơ UNESCO số 699 có nhắc tới nhà thờ dòng Tên, tức nhà thờ chính tòa hiện nay.