Qua cổng vòm vào khuôn viên Tòa Mẹ ở thành phố Vagharshapat, quý vị đi giữa những hàng cây và bãi cỏ phẳng, rồi thấy một ngôi nhà thờ đá xám không lớn, dáng chữ thập, trên đỉnh là tháp vòm hình nón đặc trưng của Armenia. Phía trước là một tháp chuông nhiều tầng chạm trổ dày đặc. Bên trong tối và mát, tường phủ họa tiết màu, giữa lòng nhà thờ, dưới vòm, là một bàn thờ nhỏ khác thường, đứng riêng khỏi bàn thờ chính ở cung thánh. Người đi lễ dừng lại ở đó, thắp nến mảnh, cúi đầu.
Đó là Nhà thờ chính tòa Etchmiadzin, người Armenia gọi là Nhà thờ Mẹ. Thư viện chọn nơi này làm nơi duy nhất cho Armenia vì đây là trái tim của Giáo hội Tông truyền Armenia, giáo hội của dân tộc đã nhận Kitô Giáo từ đầu thế kỷ 4, và là tòa của vị Thượng phụ mà mọi người Armenia, ở trong nước hay khắp thế giới, cùng nhận là cha chung.
ICon Một Ngự Xuống: Tên Gọi Và Giáo Hội Tông Truyền
Nhà thờ thuộc Giáo hội Tông truyền Armenia, một giáo hội trong gia đình Chính Thống Cổ Đông Phương, cùng gia đình với Giáo hội Copt, Giáo hội Syria và Giáo hội Tewahedo Ethiopia. Gia đình này không nhận Công đồng Chalcedon năm 451 và khác với Chính Thống Đông Phương truyền thống Hy Lạp, Nga và Gruzia. Thư viện xếp cả hai nhánh vào trang đạo Chính Thống Giáo, như đã làm với các nhà thờ đục đá Lalibela.
Theo trang của Tòa Mẹ (armenianchurch.org), tên Etchmiadzin nghĩa là Con Một ngự xuống, tức Chúa Kitô, Con Một của Thiên Chúa. Tên này được sử gia thế kỷ 13 Stepanos Orbelian ghi lại đầu tiên. Nhà thờ là tòa của Catholicos, vị Thượng phụ của mọi người Armenia, và là nơi giữ Ngọn Giáo Thánh, thánh tích được tin là ngọn giáo đã đâm cạnh sườn Chúa Kitô trên thập giá.
Theo truyền thống của Giáo hội, Thánh Grêgôriô Người Soi Sáng (Gregory the Illuminator), vị thánh đã rao giảng Tin Mừng cho người Armenia, được một thị kiến: Con Một của Thiên Chúa từ trời ngự xuống, chỉ chỗ phải dựng nhà thờ, gần cung vua ở Vagharshapat. Trang của Tòa Mẹ ghi nhà thờ được dựng theo thị kiến ấy, và dưới vòm giữa nay có Bàn thờ Ngự Xuống đánh dấu chỗ Chúa ngự xuống. Chữ tông truyền trong tên giáo hội nói lên niềm tin rằng đức tin của người Armenia được truyền lại từ thời các tông đồ.
Chỗ hay hiểu lầm: nhiều người nghe năm 301 tới 303 rồi tưởng mọi viên đá quý vị thấy đều từ đầu thế kỷ 4. Không phải vậy. Theo trang của Tòa Mẹ, năm 483 tới 484 nhà thờ được dựng lại hoàn toàn và có dáng như hiện nay. Tháp chuông phía trước là công trình thế kỷ 17. Trong lịch sử nhà thờ còn nhiều lần bị hư hại và được sửa lại, lần trùng tu lớn gần nhất bắt đầu năm 2012 và xong năm 2024. Điều có từ đầu thế kỷ 4 là chỗ đứng và mặt bằng chữ thập.
Cũng đừng lẫn Giáo hội Tông truyền Armenia với Giáo hội Chính Thống Gruzia ở Nhà thờ Svetitskhoveli ngay bên kia biên giới phía bắc. Hai giáo hội thuộc hai gia đình khác nhau và theo hai lịch khác nhau.
IIMười Bảy Thế Kỷ Trên Cùng Một Chỗ Đứng
Nhà thờ Etchmiadzin đi cùng cả lịch sử Kitô Giáo Armenia. Nó được dựng ngay khi vương quốc nhận đức tin mới, được dựng lại sau hai thế kỷ, thêm tháp chuông ở thế kỷ 17, và được trùng tu nhiều lần cho tới đầu thế kỷ 21. Thư viện ghi các mốc theo UNESCO và trang của Tòa Mẹ.
- 301 tới 303Dựng nhà thờ đầu tiênUNESCO ghi nhà thờ được dựng do vua Trdat III và Thánh Grêgôriô Người Soi Sáng, là công trình Kitô Giáo cổ nhất Armenia.
- 483 tới 484Dựng lại hoàn toànĐời Catholicos Hovhannes I Mandakuni, với sự bảo trợ của Vahan Mamikonyan, nhà thờ được dựng lại và có dáng hiện nay, theo trang của Tòa Mẹ.
- Thế kỷ 7Các nhà thờ lân cậnNhà thờ Thánh Hripsime (618), Thánh Gayane (630) và Zvartnots giữa thế kỷ 7 được dựng quanh đó, nay cùng trong khu di sản UNESCO.
- Thế kỷ 13Tên Etchmiadzin được ghi lạiSử gia Stepanos Orbelian là người đầu tiên ghi tên Etchmiadzin, theo trang của Tòa Mẹ.
- 1632 tới 1658Tháp chuôngTháp chuông khởi dựng trong khoảng 1632 tới 1655, xong năm 1657 tới 1658 đời Catholicos Hakob IV, theo trang của Tòa Mẹ.
- 2000Di sản Thế giới UNESCONhà thờ chính tòa và các nhà thờ Echmiatsin cùng khu khảo cổ Zvartnots được ghi danh theo tiêu chí ii và iii.
- 2012 tới 2024Đợt trùng tu lớnSau đợt trùng tu 2001 tới 2008, một đợt trùng tu lớn bắt đầu năm 2012 và hoàn thành năm 2024, theo trang của Tòa Mẹ.
Về tháp chuông, trang của Tòa Mẹ ghi hai khoảng năm: khởi dựng khoảng 1632 tới 1655, hoàn thành 1657 tới 1658 đời Catholicos Hakob IV. Nguồn không cho một năm khởi công duy nhất, nên thư viện ghi đúng hai khoảng ấy, hiểu là tháp được dựng dần qua hơn hai mươi năm và xong cuối thập niên 1650.
Về niên đại, UNESCO và trang của Tòa Mẹ khớp nhau ở mốc 301 tới 303 cho lần dựng đầu và 483 tới 484 cho lần dựng lại. Chuyện thị kiến Con Một ngự xuống là truyền thống đức tin của Giáo hội, còn niên đại là mốc sử liệu, thư viện để riêng hai lớp này.
IIIMặt Bằng Chữ Thập Và Vòm Giữa Trên Bốn Trụ
UNESCO mô tả Etchmiadzin có mặt bằng chữ thập bốn gian bán nguyệt, mỗi cánh chữ thập kết thúc bằng một gian cong, vòm giữa đặt trên bốn trụ độc lập. UNESCO nhận xét kiểu nhà thờ này về sau lan sang Byzantium, rồi tới Trung Âu và Tây Âu, nghĩa là một mẫu hình kiến trúc Kitô Giáo lớn đã được thử nghiệm sớm ở đây.
Nhìn từ ngoài, quý vị thấy tháp vòm hình nón, dáng quen thuộc của nhà thờ Armenia, và tháp chuông thế kỷ 17 đứng trước mặt tây. Bên trong, điểm dừng chân của người đi lễ là Bàn thờ Ngự Xuống dưới vòm giữa, đánh dấu chỗ truyền thống cho là Con Một đã ngự xuống.
Bàn thờ dưới vòm giữa, đánh dấu chỗ Chúa ngự xuống trong thị kiến của Thánh Grêgôriô, theo trang của Tòa Mẹ.
Vòm đặt trên bốn trụ độc lập giữa mặt bằng chữ thập bốn gian bán nguyệt, theo UNESCO.
Tháp nhiều tầng trước mặt tây, khởi dựng khoảng 1632 tới 1655, xong 1657 tới 1658.
Thánh tích được tin là ngọn giáo đâm cạnh sườn Chúa Kitô, giữ tại Tòa Mẹ theo armenianchurch.org.
Thánh Hripsime (618), Thánh Gayane (630), Shoghakat (1694) và khu khảo cổ Zvartnots cùng trong hồ sơ UNESCO.
| Công trình | Niên đại | Nguồn |
|---|---|---|
| Nhà thờ Etchmiadzin, lần đầu | 301 tới 303 | UNESCO |
| Nhà thờ Etchmiadzin, dựng lại | 483 tới 484 | armenianchurch.org |
| Nhà thờ Thánh Hripsime | 618 | UNESCO |
| Nhà thờ Thánh Gayane | 630 | UNESCO |
| Khu khảo cổ Zvartnots | Giữa thế kỷ 7 | UNESCO |
| Nhà thờ Shoghakat | 1694 | UNESCO |
IVThế Đất Và Hướng
Người Armenia không chọn chỗ dựng nhà thờ Mẹ bằng la bàn. Theo truyền thống, chính thị kiến của Thánh Grêgôriô đã chỉ chỗ. Giáo hội Tông truyền Armenia không có phong thủy. Hướng nhà thờ theo phụng vụ như mọi nhà thờ phương đông: bàn thờ chính và cung thánh ở phía đông, người dự lễ quay mặt về phía mặt trời mọc. Thư viện đọc thêm thế đất theo lối phong thủy cổ truyền Việt Nam dưới đây chỉ để quý vị có chỗ đối chiếu, điều này không có trong tư liệu nào của Tòa Mẹ.
Vagharshapat nằm trên đồng bằng rộng và phẳng. Lối xem đất Việt có một cách nói cho đất bằng không núi tựa: bình dương, lấy sự rộng mở và nước ngầm làm chỗ tụ khí thay cho núi non. Nơi ấy khó có hậu chẩm theo nghĩa đen, nên thứ giữ khí là các vòng tường, cây cối và công trình quanh mình.
Ở Etchmiadzin, điều đáng đọc nhất là tâm điểm. Bàn thờ Ngự Xuống nằm dưới vòm giữa, ở giao điểm hai trục chữ thập. Lối cổ Việt quý chỗ trung cung, tâm của một ô đất chia bốn phương, coi đó là chỗ khí hội. Một nhà thờ có bàn thờ đánh dấu chỗ trời chạm đất ngay giữa tâm là một sự trùng khớp đẹp giữa hai cách nhìn, dù với người Armenia đó là chỗ của thị kiến, không phải của khí.
Cuối cùng là quần thể. Nhà thờ Mẹ không đứng một mình: quanh đó là các nhà thờ Thánh Hripsime, Thánh Gayane, Shoghakat, xa hơn là Zvartnots. Theo lối Việt, một nơi chính có các nơi phụ vây quanh như vậy giống thế chúng tinh củng nguyệt, sao quây quanh trăng. Thư viện ghi lại như một hình ảnh để quý vị dễ nhớ, không gán ý đồ cho người xưa.
VLễ Theo Lịch Của Giáo Hội Tông Truyền Armenia
Khác với Giáo hội Gruzia và Nga, Giáo hội Tông truyền Armenia theo lịch Gregorius, dương lịch, từ năm 1923 cho cả đời sống dân sự lẫn phụng vụ, theo nhà thờ Armenia ở Sydney. Riêng Tòa Thượng phụ Armenia ở Jerusalem còn giữ lịch Julius vì quy chế các Nơi Thánh. Nét riêng lớn nhất là người Armenia mừng Giáng Sinh và Hiển Linh chung một ngày 6 tháng 1, giữ lối cổ của Kitô Giáo phương đông trước khi Giáng Sinh được dời sang 25 tháng 12. Bài chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 6 tháng 1 | Lịch Giáo hội Tông truyền Armenia, dương lịch Gregorius | Giáng Sinh và Hiển Linh | Mừng chung Chúa giáng sinh, Ba Vua thờ lạy và Chúa chịu phép rửa. Ở Jerusalem, theo lịch Julius, lễ rơi vào 19 tháng 1. |
| Chủ nhật thứ hai sau lễ Ngũ Tuần | Lịch Giáo hội Tông truyền Armenia, di động theo Phục Sinh | Lễ Thánh Etchmiadzin | Lễ riêng của Nhà thờ Mẹ, mừng việc Con Một ngự xuống chỉ chỗ dựng nhà thờ, theo Western Prelacy. |
| Mỗi năm một ngày | Dương lịch Gregorius, cùng ngày với Công Giáo và Tin Lành | Lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ. Nhà thờ Armenia ở Sydney ghi đây là một trong số ít giáo hội phương đông mừng Phục Sinh cùng ngày với phương tây. |
| Chủ nhật mùa hè, di động theo Phục Sinh | Lịch Giáo hội Tông truyền Armenia | Lễ Chúa Hiển Dung (Vardavar) | Một trong các đại lễ của Giáo hội, theo Western Prelacy. |
Thư viện không tìm được nguồn về sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Vagharshapat nên không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Tòa Mẹ Etchmiadzin (Mother See of Holy Etchmiadzin), thành phố Vagharshapat (Etchmiadzin), tỉnh Armavir
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trong khuôn viên Tòa Mẹ Etchmiadzin, thành phố Vagharshapat (Etchmiadzin), tỉnh Armavir, có đường bộ đi thẳng từ Yerevan về phía tây.
- Toạ độ
- 40.1618, 44.2911
Tòa Mẹ là trung tâm đang sống của Giáo hội, có phụng vụ, có tu sĩ và chủng sinh. Lệ của nơi này là ăn mặc kín đáo, nữ thường che tóc, giữ im lặng trong nhà thờ. Người Armenia thắp nến mảnh cắm vào khay cát trước ảnh thánh, khách không theo đạo có thể đứng lặng bên cạnh. Khi có lễ, không đi lại trước Bàn thờ Ngự Xuống và cung thánh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Etchmiadzin
Contribute photos, information or video for Etchmiadzin CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
nhà thờ etchmiadzin xây năm nào
Theo UNESCO, nhà thờ được dựng năm 301 tới 303 do vua Trdat III và Thánh Grêgôriô Người Soi Sáng, là công trình Kitô Giáo cổ nhất Armenia. Năm 483 tới 484 nhà thờ được dựng lại hoàn toàn và có dáng hiện nay, tháp chuông phía trước xong năm 1657 tới 1658.
etchmiadzin nghĩa là gì
Theo trang của Tòa Mẹ, Etchmiadzin nghĩa là Con Một ngự xuống, tức Chúa Kitô. Tên gắn với thị kiến của Thánh Grêgôriô, khi Chúa ngự xuống chỉ chỗ dựng nhà thờ. Sử gia thế kỷ 13 Stepanos Orbelian là người đầu tiên ghi tên này. Dưới vòm giữa có Bàn thờ Ngự Xuống đánh dấu chỗ ấy.
giáo hội tông truyền armenia là gì
Là giáo hội Kitô của người Armenia, thuộc gia đình Chính Thống Cổ Đông Phương cùng Giáo hội Copt, Syria và Ethiopia, không nhận Công đồng Chalcedon năm 451. Giáo hội này khác với Chính Thống Đông Phương Hy Lạp, Nga, Gruzia. Tòa của vị Thượng phụ, gọi là Catholicos mọi người Armenia, đặt tại Etchmiadzin.
tại sao người armenia mừng giáng sinh ngày 6 tháng 1
Giáo hội Tông truyền Armenia mừng chung Giáng Sinh, Ba Vua thờ lạy và Chúa chịu phép rửa trong một ngày 6 tháng 1, giữ lối cổ của Kitô Giáo phương đông. Giáo hội theo lịch Gregorius từ năm 1923, nên ngày 6 tháng 1 là dương lịch. Riêng Tòa Thượng phụ Armenia ở Jerusalem theo lịch Julius nên mừng ngày 19 tháng 1.
khu di sản unesco etchmiadzin gồm những gì
Hồ sơ UNESCO ghi danh năm 2000 gồm Nhà thờ chính tòa Etchmiadzin, các nhà thờ Thánh Hripsime (618), Thánh Gayane (630), Shoghakat (1694) và khu khảo cổ Zvartnots giữa thế kỷ 7, theo tiêu chí ii và iii. UNESCO nhấn mạnh mặt bằng chữ thập có vòm giữa của Nhà thờ Mẹ đã ảnh hưởng tới kiến trúc nhà thờ nhiều vùng.