Đi trên đường Mai Lão Bạng về phía thôn Bắc Phú, quý vị sẽ thấy hai ngọn tháp nhô lên trên một vùng nhà thấp và ruộng vườn phẳng lặng của đồng bằng Hà Tĩnh. Lại gần mới thấy khối nhà thờ trải rộng theo hình cây thánh giá, mặt tiền lớn, sân trước rộng đủ cho cả nghìn người đứng. Công trình mới, đường nét gọn, không mang dáng cổ kính của những nhà thờ xứ đạo quanh vùng.
Đây là Nhà thờ chính tòa Văn Hạnh. Điều đáng biết trước nhất là ngôi nhà thờ này được xây như một nhà thờ giáo xứ, cung hiến năm 2012, và chỉ đến năm 2018, khi Tòa Thánh lập giáo phận Hà Tĩnh, nó mới được chọn làm nhà thờ chính tòa. Hai chữ chính tòa ấy làm thay đổi hẳn vai trò của nơi này, và phần lớn bài viết dưới đây là để nói rõ sự thay đổi đó.
INhà Thờ Chính Tòa Khác Nhà Thờ Giáo Xứ Ở Đâu
Người ngoài đạo thường gọi mọi ngôi nhà thờ lớn là nhà thờ chính tòa. Thực ra chữ ấy có nghĩa rất hẹp. Trong một giáo phận có hàng trăm nhà thờ, nhưng chỉ có một nhà thờ chính tòa. Nó không nhất thiết là ngôi lớn nhất, cổ nhất hay đẹp nhất. Nó là ngôi nhà thờ có đặt ngai của vị giám mục coi sóc giáo phận.
Theo giáo lý Công Giáo, chữ chính tòa dịch từ tiếng Latinh cathedra, nghĩa là cái ghế, cái ngai. Ngai ấy tượng trưng cho quyền giảng dạy và coi sóc của vị giám mục đối với cả giáo phận. Vì thế nhà thờ chính tòa được coi là nhà thờ mẹ của mọi giáo xứ trong giáo phận. Những nghi lễ mang tính giáo phận thường cử hành ở đây: giám mục nhận giáo phận, truyền chức linh mục, và thánh lễ làm phép dầu vào Thứ Năm Tuần Thánh, nơi dầu thánh được làm phép rồi chia về khắp các giáo xứ. Ngày kỷ niệm cung hiến nhà thờ chính tòa, theo luật phụng vụ, được mừng trong toàn giáo phận chứ không riêng giáo xứ sở tại.
Nhà thờ chính tòa vẫn là nhà thờ của một giáo xứ, gọi là giáo xứ chính tòa, có cha xứ, có giáo dân, có sinh hoạt giáo xứ bình thường. Nói cách khác, ở Văn Hạnh có hai vai chồng lên nhau: vai nhà thờ của giáo xứ Văn Hạnh, và vai nhà thờ mẹ của cả giáo phận Hà Tĩnh. Một nhà thờ giáo xứ thường chỉ phục vụ giáo dân trong xứ, còn nhà thờ chính tòa thì là nơi giáo dân của mọi giáo xứ trong giáo phận tụ về trong những dịp chung.
Cũng cần phân biệt nhà thờ chính tòa với tòa giám mục. Tòa giám mục là nơi ở và làm việc của giám mục cùng các văn phòng của giáo phận, không phải nơi cử hành phụng vụ. Theo trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam, Tòa Giám mục Hà Tĩnh hiện dùng tạm cơ sở của giáo xứ chính tòa Văn Hạnh, và giáo phận đã được cấp khoảng 5,5 hecta đất để xây tòa giám mục cùng trung tâm mục vụ. Vì thế trong những năm này, hai chức năng ấy đang cùng nằm trong một khuôn viên giáo xứ.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất là nghĩ rằng giáo phận Hà Tĩnh xây nhà thờ này để làm chính tòa. Không phải. Nhà thờ đặt viên đá năm 2003 và cung hiến năm 2012, trong khi giáo phận Hà Tĩnh chỉ ra đời năm 2018. Ngôi nhà thờ được chọn làm chính tòa vì nó đã có sẵn quy mô và vị trí gần trung tâm tỉnh. Chỗ hiểu lầm thứ hai là lẫn Văn Hạnh với nhà thờ chính tòa Xã Đoài. Xã Đoài là nhà thờ chính tòa của giáo phận Vinh, giáo phận mẹ, còn Văn Hạnh là nhà thờ chính tòa của giáo phận con được tách ra năm 2018.
IITừ Nhà Thờ Giáo Xứ Tới Nhà Thờ Mẹ Của Giáo Phận
Văn Hạnh nằm trong vùng đất đạo lâu đời của Hà Tĩnh. Tư liệu của giáo phận ghi giáo hạt Văn Hạnh có từ năm 1888. Con số ấy là của giáo hạt, tức một cụm giáo xứ, chứ không chắc là năm lập riêng giáo xứ Văn Hạnh, nên chúng tôi chỉ ghi như vậy và không suy thêm. Ngôi nhà thờ quý vị thấy hôm nay là một công trình của thế kỷ 21.
- 1888Giáo hạt Văn HạnhTheo bài giới thiệu của giáo phận Hà Tĩnh, giáo hạt Văn Hạnh được lập từ năm này. Năm lập giáo xứ Văn Hạnh thì các nguồn chúng tôi tra chưa khảo chắc.
- 2003Đặt viên đá đầu tiênTrang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam ghi lễ đặt viên đá đầu tiên ngày 16 tháng 9 năm 2003. Công trình được dựng với quy mô lớn so với một nhà thờ giáo xứ.
- 2012Cung hiếnNgày 26 tháng 4 năm 2012, Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp, lúc ấy là giám mục giáo phận Vinh, chủ sự lễ khánh thành và cung hiến. Báo Công giáo và Dân tộc ghi công trình mất gần mười năm, trang Hội đồng Giám mục ghi chín năm thi công.
- 2018Thành nhà thờ chính tòaNgày 22 tháng 12 năm 2018, giáo phận Hà Tĩnh được thành lập, tách từ giáo phận Vinh. Nhà thờ Văn Hạnh được chọn làm nhà thờ chính tòa. Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp là giám mục tiên khởi.
- 2023Giám mục thứ haiTừ ngày 25 tháng 3 năm 2023, Đức cha Louis Nguyễn Anh Tuấn coi sóc giáo phận Hà Tĩnh và chủ sự các lễ lớn tại nhà thờ chính tòa.
Có một chi tiết đáng ghi: chính vị giám mục chủ sự lễ cung hiến năm 2012 cũng là vị giám mục đầu tiên ngồi trên ngai chính tòa ở đây sáu năm sau. Khi cung hiến, ngài là giám mục Vinh và Văn Hạnh chỉ là một nhà thờ giáo xứ thuộc giáo phận Vinh. Khi giáo phận Hà Tĩnh ra đời, ngài được bổ nhiệm coi sóc giáo phận mới và trở lại chính ngôi nhà thờ ấy trong vai trò mới.
Về số liệu giáo phận, trang Hội đồng Giám mục Việt Nam ghi tới ngày 31 tháng 12 năm 2022 giáo phận Hà Tĩnh có 287.063 tín hữu, 131 giáo xứ và chuẩn giáo xứ, chia trong 13 giáo hạt. Riêng giáo hạt Văn Hạnh, theo bài của giáo phận, gồm 11 giáo xứ và 2 giáo họ độc lập với khoảng 29.770 giáo dân.
IIIMặt Bằng Thánh Giá Và Hai Ngọn Tháp
Văn Hạnh không theo lối Gothic hay Roman cổ điển mà theo một lối hiện đại: khối lớn, mặt phẳng rộng, chi tiết trang trí tiết chế. Mặt bằng nhà thờ là hình cây thánh giá, tức có thân dài chạy từ cửa chính vào cung thánh và hai cánh ngang ở gần cung thánh. Lối mặt bằng này là truyền thống lâu đời của nhà thờ Công Giáo, vì nó đặt cả tòa nhà vào đúng hình biểu tượng trung tâm của đạo.
Theo trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam, thân nhà thờ dài 67,8 mét, rộng 27,6 mét, hai cánh thánh giá mở ra thành bề ngang 36 mét. Diện tích xây dựng 2.013 mét vuông, con số này trùng với trang Hội đồng Giám mục.
Cùng nguồn ấy ghi hai tháp cao 64,4 mét và một điểm cao 49 mét ở khối nhà chính. Chúng tôi chưa tìm được nguồn thứ hai để đối chiếu hai số đo chiều cao này.
Khoảng sân rộng trước mặt tiền là nơi cử hành những nghi lễ đông người vượt quá sức chứa trong lòng nhà thờ, như các lễ của giáo phận.
Từ năm 2018, trong cung thánh có đặt ngai giám mục. Đây là chi tiết nhỏ về kích thước nhưng là thứ làm nên chữ chính tòa trong tên nhà thờ.
Cách xây một nhà thờ giáo xứ với tầm vóc lớn như vậy không hiếm ở vùng Nghệ Tĩnh, nơi các xứ đạo đông giáo dân và có nếp góp công góp của xây nhà thờ qua nhiều năm. Điều làm Văn Hạnh khác là quy mô ấy về sau lại khớp với một vai trò mới mà khi khởi công không ai nói trước được. Trong những ngày lễ của giáo phận, lòng nhà thờ và sân trước đều được dùng hết.
Nhiều người thấy hai ngọn tháp cao rồi đoán đây là công trình cổ được tu bổ. Không phải. Toàn bộ khối nhà thờ hiện nay được xây từ năm 2003 tới năm 2012, và các số đo quý vị đọc ở trên là của công trình mới này, không liên quan tới những nhà thờ cũ hơn từng có trong vùng.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong văn bản của Giáo hội. Cần nói thẳng rằng Công Giáo không dạy phong thủy. Nhà thờ xưa thường quay theo hướng phụng vụ, tức theo quy tắc đặt bàn thờ và cung thánh của việc cử hành, còn nhà thờ hiện đại thường quay theo trục đường và khuôn đất có được. Những gì viết dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho bạn đọc quen lối cổ truyền của người Việt.
Xét về đại thế, Hà Tĩnh là dải đồng bằng hẹp kẹp giữa dãy núi phía tây và biển phía đông. Văn Hạnh nằm trên phần đất phẳng gần trung tâm tỉnh, xa núi và cũng xa biển. Theo lối đọc cổ truyền, đây là dạng bình dương, đất bằng giữa đồng, nơi người xưa không tìm long mạch trên núi mà đọc thế đất qua đường đi, ruộng vườn và mặt nước.
Xét về hình khối, hai ngọn tháp đứng cân xứng hai bên mặt tiền, khối giữa thấp hơn. Trong phép đọc hình thể, đó là thế song phong hộ vệ, hai ngọn kèm giữ ở hai bên. Trên một vùng đất bằng không có núi làm chỗ dựa, chính hai khối cao ấy giữ vai trò định tâm cho cả khu, người ở xa nhìn thấy tháp trước khi thấy nhà.
Về minh đường, khoảng sân rộng trước mặt tiền đáp đúng điều sách xưa đòi hỏi: rộng, bằng và sáng. Với một nhà thờ chính tòa, khoảng sân ấy còn có ý nghĩa thực tế, vì đây là nơi giáo dân của cả giáo phận tụ lại trong các dịp lớn. Đọc theo lối cũ thì chỗ khí tụ trước cửa cũng là chỗ người tụ.
Sau cùng là mặt bằng thánh giá. Người thiết kế theo truyền thống kiến trúc nhà thờ chứ không theo sách địa lý phương Đông. Nhưng đọc bằng con mắt cổ truyền, một khối nhà dài có hai cánh ngang ở gần đầu trong là dạng nhà có tả hữu hộ, có hai tay ôm ở hai bên cung thánh. Chúng tôi ghi nhận xét này như một cách nhìn đối chiếu, và dừng ở đó.
VLễ Của Giáo Xứ Và Lễ Của Giáo Phận
Vì mang hai vai, lịch lễ ở Văn Hạnh cũng có hai lớp: lớp lễ của giáo xứ, và lớp lễ của giáo phận mà nhà thờ chính tòa là nơi cử hành. Bài chỉ ghi các dịp theo ngày trong năm phụng vụ.
| Thời điểm | Lễ | Ý nghĩa ở Văn Hạnh |
|---|---|---|
| 26 tháng 4 | Kỷ niệm cung hiến nhà thờ | Dịp lễ lớn của giáo xứ. Có năm lễ kỷ niệm cung hiến đi cùng với khai mạc tuần chầu Đền Tạ của giáo xứ. Theo luật phụng vụ, kỷ niệm cung hiến nhà thờ chính tòa được mừng trong toàn giáo phận. |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Thánh lễ làm phép dầu | Giám mục cùng linh mục đoàn của giáo phận quy tụ về nhà thờ chính tòa. Dầu thánh làm phép ở đây được mang về các giáo xứ dùng suốt năm. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ | Các nghi lễ chính do giám mục chủ sự tại nhà thờ chính tòa. |
| Giáng Sinh | Mừng Chúa giáng sinh | Thời điểm đông người nhất trong năm ở khuôn viên nhà thờ và sân trước. |
| 22 tháng 12 | Kỷ niệm lập giáo phận | Ngày giáo phận Hà Tĩnh được thành lập năm 2018, rơi vào tuần cuối Mùa Vọng. |
Vùng đạo Nghệ Tĩnh có nếp chầu Đền Tạ, tức mỗi giáo xứ nhận một số ngày trong năm để chầu Thánh Thể liên lỉ, nối tiếp nhau khắp giáo phận. Khi tới Văn Hạnh đúng dịp ấy, quý vị sẽ thấy giáo dân thay phiên nhau cầu nguyện trong nhà thờ suốt ngày đêm.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đường Mai Lão Bạng, thôn Bắc Phú, phường Trần Phú (xã, rồi phường Thạch Trung cũ, thành phố Hà Tĩnh cũ), tỉnh Hà Tĩnh
- Đường tới
- Nhà thờ nằm trên đường Mai Lão Bạng, thôn Bắc Phú, phường Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh, không xa trung tâm thành phố Hà Tĩnh cũ.
- Toạ độ
- 18.3749, 105.8776
Đây là nhà thờ đang cử hành phụng vụ và là nơi đặt ngai giám mục, nên lệ của nơi thờ tự là lệ phải theo: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ, không đi lại hay chụp ảnh khi đang có thánh lễ. Vào những ngày chầu Thánh Thể, xin quý vị giữ yên lặng và không đi lên phía cung thánh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ chính tòa Văn Hạnh
Contribute photos, information or video for Van Hanh CathedralThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ chính tòa Hà Tĩnh là nhà thờ nào
Là nhà thờ Văn Hạnh, trên đường Mai Lão Bạng, phường Trần Phú. Nhà thờ được chọn làm chính tòa khi Tòa Thánh lập giáo phận Hà Tĩnh ngày 22 tháng 12 năm 2018, tách từ giáo phận Vinh. Trước đó đây là một nhà thờ giáo xứ, cung hiến năm 2012.
Nhà thờ chính tòa khác nhà thờ giáo xứ thế nào
Nhà thờ chính tòa là ngôi nhà thờ đặt ngai của giám mục, mỗi giáo phận chỉ có một. Nó vẫn là nhà thờ của một giáo xứ, nhưng thêm vai nhà thờ mẹ của cả giáo phận, nơi cử hành các lễ chung như truyền chức linh mục và làm phép dầu Thứ Năm Tuần Thánh.
Nhà thờ Văn Hạnh xây năm nào
Theo trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo Việt Nam, lễ đặt viên đá đầu tiên là ngày 16 tháng 9 năm 2003. Nhà thờ được khánh thành và cung hiến ngày 26 tháng 4 năm 2012 do Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp chủ sự. Các nguồn ghi thời gian thi công là chín năm hoặc gần mười năm.
Tòa giám mục Hà Tĩnh ở đâu
Theo trang Hội đồng Giám mục Việt Nam, Tòa Giám mục Hà Tĩnh hiện dùng tạm cơ sở của giáo xứ chính tòa Văn Hạnh. Giáo phận đã được cấp khoảng 5,5 hecta đất để xây tòa giám mục và trung tâm mục vụ riêng.
Văn Hạnh và Xã Đoài khác nhau thế nào
Xã Đoài ở Nghệ An là nhà thờ chính tòa của giáo phận Vinh, giáo phận mẹ. Văn Hạnh ở Hà Tĩnh là nhà thờ chính tòa của giáo phận Hà Tĩnh, giáo phận con được tách từ giáo phận Vinh năm 2018. Mỗi nơi đặt ngai của một vị giám mục khác nhau.