Đi qua vùng đồng bằng trù phú của huyện Xuân Trường cũ, cách Tòa giám mục Bùi Chu chừng hơn một cây số, người đi đường đã nhìn thấy từ xa hai tháp chuông nhọn màu xám trắng vươn cao khỏi lũy tre và mái ngói làng quê Bắc Bộ. Bước tới gần quảng trường trước mặt tiền, khối nhà thờ dài tám mươi mét với những vòm cuốn nhọn, cột trụ có mái nhọn nhỏ và các bức phù điêu thánh sừng sững như một đại thánh đường châu Âu đặt giữa ruộng lúa châu thổ sông Hồng.
Đó là Vương cung thánh đường Phú Nhai, mang tước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, thuộc Giáo phận Bùi Chu. Ngôi thánh đường đứng vững hôm nay là lần xây dựng thứ năm trên cùng một mảnh đất kể từ năm 1866, được tái thiết và hoàn thành vào tháng 12 năm 1933 sau khi ngôi nhà thờ thứ tư bị trận bão lớn năm 1929 đánh sập. Ngày 12 tháng 8 năm 2008, Tòa Thánh đã nâng Nhà thờ Phú Nhai lên hàng Tiểu vương cung thánh đường, đưa nơi đây vào danh sách bốn vương cung thánh đường của Giáo hội Công Giáo tại Việt Nam.
ITước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và vị thế trong Giáo phận Bùi Chu
Vương cung thánh đường Phú Nhai gắn với lời khấn tạ ơn của các thừa sai dòng Đa Minh và giáo dân bản xứ từ thế kỷ mười chín. Theo sử liệu địa phận, khi cuộc cấm cách khép lại sau Hòa ước Nhâm Tuất (1862), Giám mục Emmanuel Riaño Hòa cùng tín hữu vùng Bùi Chu - Phú Nhai đã dâng toàn địa phận cho Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và chọn Phú Nhai làm nơi dựng đền thánh kỷ niệm. Từ đó, ngày lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội (8 tháng 12) trở thành đại lễ hành hương lớn nhất trong năm của cả vùng đạo Bùi Chu.
Ngày 12 tháng 8 năm 2008 (dưới triều Giáo hoàng Biển Đức XVI), Bộ Phượng tự và Kỷ luật Bí tích của Tòa Thánh ban sắc lệnh nâng Nhà thờ Phú Nhai lên hàng Tiểu vương cung thánh đường (Basilica minor), và Thánh lễ đại trào công bố sắc phong được cử hành trọng thể vào đúng ngày lễ bổn mạng 8 tháng 12 năm 2008. Cùng với Vương cung thánh đường Đức Bà Sài Gòn (1959), Vương cung thánh đường Đức Mẹ La Vang (1961) và Vương cung thánh đường Sở Kiện (2010), Phú Nhai là một trong bốn Tiểu vương cung thánh đường tại Việt Nam.
Bên cạnh tước hiệu kính Đức Mẹ, Phú Nhai còn là vùng đất thấm đẫm truyền thống của dòng Đa Minh (các thừa sai Tây Ban Nha coi sóc Địa phận Trung Đàng Ngoài từ thế kỷ mười bảy đến thế kỷ hai mươi) và truyền thống tôn kính các vị tử đạo, thể hiện ngay ở hai công trình đối xứng trước quảng trường là Tượng đài Thánh Đa Minh bên phải và Lăng 83 vị tử đạo quê hương Phú Nhai bên trái.
Vì Vương cung thánh đường Phú Nhai có quy mô đồ sộ bậc nhất vùng Nam Định cũ và nằm rất gần trung tâm giáo phận, nhiều khách tham quan lầm tưởng Phú Nhai là nhà thờ chính tòa của Giáo phận Bùi Chu. Thực tế, nhà thờ chính tòa nơi đặt ngai giám mục là Nhà thờ chính tòa Bùi Chu ở thôn Bùi Chu bên cạnh (cách Phú Nhai khoảng hơn một cây số về phía nam), còn Phú Nhai là Tiểu vương cung thánh đường và đền hành hương kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội của giáo phận.
IINăm lần dựng xây từ ngôi nhà thờ lợp bổi năm 1866 đến đại thánh đường năm 1933
Hạt giống Công Giáo đã bén rễ tại vùng đất Trà Lũ - Phú Nhai từ thế kỷ mười bảy, gắn liền với bước chân truyền giáo của các linh mục dòng Tên và sau đó là các tu sĩ dòng Đa Minh Tây Ban Nha. Sang nửa sau thế kỷ mười chín, Phú Nhai bước vào thời kỳ kiến thiết liên tiếp. Một chi tiết đặc sắc trong sử liệu của xứ đạo này là ngôi thánh đường hiện nay được ghi nhận là ngôi nhà thờ thứ năm được xây dựng và mở rộng trên cùng một nền đất kể từ năm 1866.
- 1866Ngôi nhà thờ thứ nhất bằng gỗ lợp bổiNgay sau khi có sắc chỉ tha đạo của vua Tự Đức, linh mục chính xứ Emmanuel Riaño Hòa (sau là Giám mục Địa phận Trung) cùng giáo dân dựng ngôi nhà thờ đầu tiên bằng gỗ, mái lợp bổi (cói) để làm nơi tạ ơn Đức Mẹ Vô Nhiễm.
- 1876Mở rộng lần thứ haiMười năm sau ngôi nhà thờ đầu tiên, linh mục chính xứ Muñoz Thịnh cho mở rộng ngôi nhà thờ để đáp ứng số lượng tín hữu tăng nhanh (tư liệu lịch sử giáo xứ tính đây là lần kiến thiết thứ hai).
- 1881Ngôi nhà thờ thứ ba theo lối Á ĐôngGiám mục Emmanuel Riaño Hòa cùng linh mục chính xứ Isaac Barquero Ninh khởi công xây dựng ngôi nhà thờ lớn thứ ba gồm 9 gian, khung gỗ lim, mái lợp ngói đỏ và hai tháp chuông mang đường nét kiến trúc cổ truyền Á Đông.
- 1916 - 1923Ngôi nhà thờ thứ tư lối Gothic Tây Ban NhaThấy ngôi nhà thờ cũ trở nên chật hẹp trước đoàn hành hương khắp nơi đổ về, Giám mục Pedro Muñagorri Trung và linh mục chính xứ Moreno khởi công xây dựng ngôi nhà thờ thứ tư vào năm 1916 theo lối Gothic pha dấu ấn Tây Ban Nha, hoàn thành năm 1922 và cung hiến trọng thể ngày 8 tháng 12 năm 1923.
- 24.6.1929Trận bão lớn tàn phá ngôi nhà thờ thứ tưChỉ sáu năm sau lễ cung hiến, một trận bão lớn lịch sử đổ bộ vào vùng biển Nam Định ngày 24 tháng 6 năm 1929 đã làm sập đổ nặng nề ngôi thánh đường vừa xây xong.
- 1930 - 12.1933Tái thiết ngôi nhà thờ thứ năm (ngôi hiện nay)Đức cha Pedro Muñagorri Trung cho phát hành vé xổ số trên toàn cõi Đông Dương năm 1930 để gây quỹ cùng công sức đóng góp của giáo dân xây lại ngôi nhà thờ thứ năm theo phong cách Gothic Pháp. Công trình hoàn thành và cử hành đại lễ cung hiến vào ngày 7 (hoặc 8) tháng 12 năm 1933.
- 17.3.2003 - 26.9.2004Đại trùng tu sau bảy thập niênSau những hư hại thời chiến và dấu vết thời gian, ngôi thánh đường được đại trùng tu toàn diện trong mười tám tháng từ ngày 17 tháng 3 năm 2003 đến ngày 26 tháng 9 năm 2004, trả lại vẻ uy nghi cho toàn bộ quần thể.
- 12.8.2008 và 8.12.2008Nâng lên hàng Tiểu vương cung thánh đườngTòa Thánh ban sắc lệnh ngày 12 tháng 8 năm 2008 nâng Nhà thờ Phú Nhai lên hàng Tiểu vương cung thánh đường. Thánh lễ công bố sắc phong cử hành trọng thể ngày 8 tháng 12 năm 2008.
Khi đọc các bài viết tổng hợp trên báo chí về Phú Nhai, người đọc cần lưu ý ba điểm sử liệu đã được thư viện đối chiếu kỹ. Thứ nhất, các bài viết trên trang kyluc.vn và báo Dân Việt mở đầu bằng câu gọi đây là "ngôi nhà thờ thứ 5" nhưng bên dưới chỉ kể bốn mốc 1866, 1881, 1916 - 1922 và 1933. Đối chiếu với tư liệu lịch sử giáo xứ dẫn trên Wikipedia tiếng Việt cho thấy mốc thứ hai chính là đợt mở rộng nhà thờ năm 1876 dưới thời cha chính xứ Muñoz Thịnh (nằm giữa mốc 1866 và mốc 1881). Thứ hai, về ngày lễ khánh thành và cung hiến tháng 12 năm 1933, Wikipedia ghi ngày 7 tháng 12 năm 1933 (ngày áp lễ), trong khi kyluc.vn, Dân Việt và trang tổng hợp nhà thờ Công Giáo ghi ngày 8 tháng 12 năm 1933 (chính lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội).
Thứ ba, về đợt đại trùng tu giai đoạn 17 tháng 3 năm 2003 đến 26 tháng 9 năm 2004, Wikipedia ghi công cuộc trùng tu đặt dưới sự chủ trì của Giám mục Giáo phận Bùi Chu Giuse Hoàng Văn Tiệm, còn kyluc.vn và Dân Việt nhắc tên linh mục Đa Minh Nguyễn Chu Trinh (người con quê hương Phú Nhai, lúc ấy là linh mục Tổng đại diện trước khi được bổ nhiệm làm Giám mục Xuân Lộc cuối năm 2004). Ngoài ra, một số bài báo chép nhầm rằng năm 2008 "Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II" nâng Phú Nhai lên hàng Tiểu vương cung thánh đường, trong khi thực tế Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã qua đời từ năm 2005 và sắc phong ngày 12 tháng 8 năm 2008 được ban hành dưới triều Giáo hoàng Biển Đức XVI.
IIIThân nhà thờ tám mươi mét, tháp đôi bốn mươi bốn mét và lăng tám mươi ba vị tử đạo
Nếu ngôi nhà thờ thứ tư (1916 - 1922) mang đậm dấu ấn kiến trúc Tây Ban Nha của các thừa sai Đa Minh, thì ngôi nhà thờ thứ năm hoàn thành năm 1933 chuyển sang phong cách Gothic Pháp thanh thoát hơn. Công trình gây ấn tượng mạnh nhờ chiều dài lớn, nhịp vòm cuốn nhọn liên tiếp và tổ hợp quảng trường hai tháp đối xứng phía trước.
Theo thống nhất của các nguồn tư liệu, nhà thờ dài 80 mét, rộng 27 mét và cao 30 mét. Bên trong, các hàng cột trụ lớn nâng hệ vòm múi Gothic vươn cao, hai bên tường chạy dọc các bức phù điêu đắp nổi diễn tả Mười Bốn Chặng Đàng Thánh Giá.
Hai tháp chuông mặt tiền vươn cao 44 mét. Bên trong treo bốn quả chuông đồng đúc từ Pháp chuyển về, nặng lần lượt 2.000 kg, 1.200 kg, 600 kg và 100 kg. Khi đứng trên đỉnh tháp chuông vào ngày trời quang, người ta có thể phóng tầm mắt nhìn bao quát cả vùng đồng bằng Xuân Trường.
Từ ngoài tiến vào, chính giữa mặt tiền nổi bật bức tượng Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội đứng trên đầu con rắn đặt ở độ cao 17 mét, hai bên hông và các hốc tường trang trí nhiều pho tượng thánh nằm dưới những mái vòm nhọn.
Trước mặt tiền nhà thờ là quảng trường rộng có hai công trình cao 15 mét đặt đối xứng hai bên. Bên phải (phía nam) là Tượng đài Thánh Đa Minh cao 15 mét (riêng phần tượng cao 2,3 mét), bên trái (phía bắc) là Lăng cao 15 mét lưu giữ hài cốt của 83 vị tử đạo thuộc họ đạo Phú Nhai.
Sự hiện diện song song của Lăng 83 vị tử đạo và Tượng đài Thánh Đa Minh cùng cao 15 mét ở hai bên quảng trường tạo nên một không gian dẫn nhập giàu tính biểu tượng. Trước khi bước qua cửa chính vào lòng vương cung thánh đường dài tám mươi mét, khách hành hương đi giữa hai cột mốc lịch sử của vùng đạo Bùi Chu là dòng tu Đa Minh đã gieo hạt giống đức tin và những người con Phú Nhai đã hiến mạng sống để giữ đạo.
IVThế đất bình dương châu thổ sông Hồng và cặp trụ tiêu trước mặt tiền
Mục này trình bày góc đọc tham khảo của thư viện theo phong thủy truyền thống Á Đông để đối chiếu bố cục không gian của quần thể Phú Nhai, không phải giáo huấn hay quy định của Giáo hội Công Giáo.
Xét về thế đất lớn của vùng Xuân Trường (tỉnh Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình), đây là vùng đồng bằng châu thổ điển hình được bồi đắp bởi sông Hồng ở phía bắc - đông bắc và sông Ninh Cơ ở phía tây nam. Trong phép xem đất đồng bằng (bình dương địa pháp), nơi đất đai bằng phẳng mênh mông không có núi cao làm hậu chẩm thì mạch khí đi theo dòng nước và sự trù phú của ruộng đồng, lấy việc tụ thủy, tụ nhân làm gốc. Vùng Bùi Chu - Phú Nhai nằm giữa hai nhánh sông lớn, đất bãi màu mỡ, xóm làng quần tụ dày đặc chính là một đại cuộc bình dương điển hình của vùng hạ lưu sông Hồng.
Xét về bố cục hình khối và tả hữu hộ, trên mặt phẳng đồng bằng dễ bị gió bão từ biển Đông thổi vào (như trận bão lịch sử năm 1929 từng đánh sập ngôi nhà thờ thứ tư), công trình năm 1933 vừa vươn cao hai tháp chuông 44 mét vừa mở rộng quảng trường phía trước với hai khối kiến trúc cao 15 mét đứng cân xứng hai bên (Lăng 83 vị tử đạo bên trái và Tượng đài Thánh Đa Minh bên phải). Đọc theo nhãn quan hình thế truyền thống, hai công trình 15 mét đứng trấn hai bên sân trước đóng vai trò như cặp tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ (hay cặp hoa biểu, trụ tiêu) ôm giữ khoảng minh đường ở giữa, làm cho khí trường trước cửa chính không bị tản mát giữa đồng trống mà quy tụ vào trục chính dài tám mươi mét của thánh đường.
VĐại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội và nhịp sống phụng vụ tại Phú Nhai
Là đền thánh kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội của toàn Giáo phận Bùi Chu suốt từ năm 1866 và là Tiểu vương cung thánh đường từ năm 2008, Phú Nhai có những kỳ đại lễ thu hút hàng vạn tín hữu và du khách thập phương. Dưới đây là lịch lễ tiết trọng điểm trong năm.
| Thời điểm | Lễ tiết | Ý nghĩa tại Vương cung thánh đường Phú Nhai |
|---|---|---|
| 7 và 8 tháng 12 | Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Lễ bổn mạng (tước hiệu) của Vương cung thánh đường Phú Nhai và của toàn Giáo phận Bùi Chu, đồng thời kỷ niệm ngày cung hiến ngôi nhà thờ hiện nay (7 - 8.12.1933) và ngày công bố sắc phong Tiểu vương cung thánh đường (8.12.2008). Đây là kỳ hành hương lớn nhất trong năm tại Phú Nhai. |
| 8 tháng 8 | Lễ Thánh Đa Minh | Kính vị thánh tổ phụ dòng Đa Minh, dòng tu gắn bó sâu sắc với lịch sử truyền giáo vùng Bùi Chu - Phú Nhai và có tượng đài cao 15 mét trước quảng trường. |
| Tháng 11 (đặc biệt 24 tháng 11) | Tháng cầu cho các tín hữu đã qua đời và Lễ Các Thánh Tử Đạo Việt Nam | Tín hữu quy tụ cầu nguyện tại Lăng 83 vị tử đạo quê hương Phú Nhai đặt bên trái mặt tiền thánh đường. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Đỉnh cao năm phụng vụ | Cử hành các nghi thức thương khó, ngắm Đàng Thánh Giá cổ truyền Bắc Bộ và đại lễ Phục Sinh với các hội kèn đồng, hội trống đặc trưng của vùng đạo Xuân Trường. |
| Tháng 5 và tháng 10 | Tháng Hoa và Tháng Mân Côi kính Đức Mẹ | Các cuộc rước kiệu và dâng hoa đồng tiến quy mô lớn của giáo xứ Phú Nhai quanh quảng trường vương cung thánh đường. |
| 24 và 25 tháng 12 | Đại lễ Giáng Sinh | Toàn bộ mặt tiền cao 44 mét và quảng trường Phú Nhai rực sáng ánh đèn, đón hàng vạn giáo dân và khách tham quan. |
Một nét văn hóa đặc sắc mà khách tới Phú Nhai vào dịp lễ 7 và 8 tháng 12 sẽ bắt gặp là sự góp mặt của hàng chục hội kèn đồng (kèn tây), hội trống và các đoàn hội đạo đức từ khắp các giáo xứ trong Giáo phận Bùi Chu về tham dự cuộc rước kiệu trọng thể quanh thánh đường trước thánh lễ đại trào.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Thôn Phú Nhai, xã Xuân Trường (xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định cũ), tỉnh Ninh Bình
- Đường tới
- Vương cung thánh đường nằm tại thôn Phú Nhai, xã Xuân Trường (xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định cũ), tỉnh Ninh Bình, cách Nhà thờ chính tòa Bùi Chu hơn 1 km về phía bắc và cách trung tâm thành phố Nam Định cũ khoảng 35 km về phía đông nam.
- Toạ độ
- 20.2999, 106.3632
Vương cung thánh đường Phú Nhai là nơi cử hành phụng vụ trang nghiêm và đón nhiều đoàn hành hương quanh năm. Khách tới thăm cần mặc trang phục lịch sự, kín đáo (không mặc quần ngắn, áo hở vai khi vào lòng nhà thờ), bỏ mũ nón, giữ yên lặng trong giờ lễ và tôn trọng khu vực Lăng 83 vị tử đạo cũng như cung thánh bên trong nhà thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Phú Nhai
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vương cung thánh đường Phú Nhai đã trải qua mấy lần xây dựng
Ngôi thánh đường hiện nay là lần xây dựng thứ năm kể từ năm 1866. Bốn lần trước gồm ngôi nhà thờ gỗ lợp bổi năm 1866 thời cha Emmanuel Riaño Hòa, đợt mở rộng năm 1876 thời cha Muñoz Thịnh, ngôi nhà thờ 9 gian kiến trúc Á Đông năm 1881 và ngôi nhà thờ Gothic Tây Ban Nha xây từ 1916 đến 1922 (cung hiến ngày 8 tháng 12 năm 1923). Sau khi trận bão lớn ngày 24 tháng 6 năm 1929 đánh sập ngôi thứ tư, ngôi thứ năm hiện nay được xây lại từ năm 1930 và cung hiến vào ngày 7 (hoặc 8) tháng 12 năm 1933.
Nhà thờ Phú Nhai được nâng lên hàng Tiểu vương cung thánh đường năm nào
Ngày 12 tháng 8 năm 2008 (dưới triều Giáo hoàng Biển Đức XVI), Bộ Phượng tự và Kỷ luật Bí tích Tòa Thánh ban sắc lệnh nâng Nhà thờ Phú Nhai lên hàng Tiểu vương cung thánh đường, và Thánh lễ công bố sắc phong được cử hành trọng thể vào ngày 8 tháng 12 năm 2008.
Kích thước của Vương cung thánh đường Phú Nhai lớn như thế nào
Thánh đường được xây theo phong cách Gothic Pháp, dài 80 mét, rộng 27 mét, cao 30 mét, với hai tháp chuông mặt tiền cao 44 mét treo bốn quả chuông đúc tại Pháp nặng 2.000 kg, 1.200 kg, 600 kg và 100 kg.
Hai công trình cao 15 mét ở hai bên quảng trường trước nhà thờ Phú Nhai là gì
Đứng đối xứng hai bên quảng trường trước mặt tiền là Tượng đài Thánh Đa Minh cao 15 mét ở bên phải (riêng phần tượng cao 2,3 mét) và Lăng cao 15 mét ở bên trái nơi lưu giữ hài cốt của 83 vị tử đạo thuộc họ đạo Phú Nhai.
Vương cung thánh đường Phú Nhai nằm ở đâu và lễ lớn nhất diễn ra vào ngày nào
Thánh đường tọa lạc tại thôn Phú Nhai, xã Xuân Trường (xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định cũ), tỉnh Ninh Bình. Kỳ lễ hành hương lớn nhất trong năm diễn ra vào hai ngày 7 và 8 tháng 12 nhân Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, bổn mạng của vương cung thánh đường và của Giáo phận Bùi Chu.