Rẽ vào một con hẻm trên đường Lê Quang Định ở Gò Vấp, quý vị gặp một khuôn viên không rộng, ba khối nhà hai tầng quây lấy một khoảng sân. Người đi lại trong sân đều là ni, đắp y vàng, đầu cạo. Ở một góc sân có ngôi bảo tháp nhỏ, ở một góc khác có khu vườn dựng cảnh Đức Phật đản sinh dưới gốc cây. Buổi sáng mùa an cư, từ lầu chánh điện vọng xuống tiếng ni chúng tụng kinh bằng tiếng Việt.
Đây là Tịnh xá Ngọc Phương, chốn tổ của Ni giới Hệ phái Khất Sĩ. Cách đây chừng 530 mét là Tịnh xá Trung Tâm, ngôi nhà chung của cả hệ phái. Hai nơi gần nhau mà giữ hai vai khác nhau: Trung Tâm là nơi chư tăng các giáo đoàn cùng về, còn Ngọc Phương là nơi Ni giới Khất Sĩ coi là gốc của riêng mình.
IChốn Tổ Của Ni Giới Khất Sĩ
Hệ phái Khất Sĩ do Tổ sư Minh Đăng Quang lập năm 1944. Tổ sư vắng bóng năm 1954. Chuyện Tổ sư dựng ngôi tịnh xá đầu tiên, quý vị đọc ở bài Tịnh xá Ngọc Viên. Bài này chỉ nói một nhánh của hệ phái: Ni giới, tức phần các vị nữ xuất gia.
Người mở đầu Ni giới Khất Sĩ là Ni trưởng Huỳnh Liên, thế danh Nguyễn Thị Trừ, sinh năm 1923 ở làng Phú Mỹ, Mỹ Tho. Theo báo Giác Ngộ, năm 1947 bà xuất gia với chính Tổ sư Minh Đăng Quang tại Linh Bửu tự. Bà là vị ni đầu tiên dẫn dắt Ni giới của hệ phái, lập nhiều tịnh xá ni trong đời mình, và năm 1957 lập Ngọc Phương. Ni trưởng viên tịch năm 1987. Chúng tôi chỉ ghi phần tu học và phần lập tịnh xá của bà, không ghi chức vị.
Chữ Ngọc đầu tên tịnh xá đi theo lệ đặt tên quen của hệ phái, như Ngọc Viên, Ngọc Thạnh. Chữ ấy không có nghĩa Ngọc Phương là chi nhánh của Ngọc Viên. Theo trang Ni giới Khất Sĩ, ngày nay Ngọc Phương là nơi điều phối hơn ba trăm tịnh xá ni ở cả ba miền.
Trong Hệ phái Khất Sĩ, tăng và ni cùng giữ một nếp: đắp y vàng, ôm bát khất thực, ăn ngày một bữa trước giờ ngọ, tụng kinh bằng tiếng Việt, học bộ Chơn Lý của Tổ sư. Nhưng tăng và ni không ở chung một trú xứ. Mỗi bên có tịnh xá riêng, và theo thời gian mỗi bên có chốn tổ riêng. Với chư tăng, chốn tổ là Ngọc Viên. Với chư ni, chốn tổ là Ngọc Phương, vì đây là nơi vị ni đầu tiên của hệ phái đặt nền cho cả Ni giới, và là nơi đặt bảo tháp thờ bà.
Về pháp danh. Thư viện không tra được một bài kệ truyền thừa có nguồn của Hệ phái Khất Sĩ. Điều dễ thấy là các vị ni đời đầu mang chữ Liên trong pháp danh: Huỳnh Liên, Nhã Liên, và các vị lần lượt trụ trì Ngọc Phương theo trang Ni giới Khất Sĩ là Thành Liên, Đức Liên, Châu Liên, Thiền Liên, rồi Ngoạt Liên trong gần năm mươi năm từ 1970 tới 2019. Chúng tôi ghi đó là một nhận xét về nếp đặt tên, không gọi là kệ, và không suy ra đời thứ mấy.
Vì ở gần nhau và cùng hệ phái, nhiều người nghĩ Ngọc Phương là một tịnh xá phụ của Tịnh xá Trung Tâm. Không phải. Ngọc Phương lập năm 1957, trước Trung Tâm tám năm, và giữ vai chốn tổ của Ni giới, không nằm dưới Trung Tâm. Chỗ nhầm thứ hai là nghĩ chữ Liên trong pháp danh các vị ni là chữ của một bài kệ như các dòng Lâm Tế. Chưa có nguồn nào ghi như vậy, nên nên hiểu đó là nếp đặt tên của buổi đầu.
IITừ Năm 1957 Tới Nay
Tịnh xá lập năm 1957 trên một khu đất ở Gò Vấp, khi ấy còn là vùng ven. Các lần xây sửa về sau đều giữ khuôn viên cũ, chỉ nâng tầng và đổi hình chánh điện. Lần đổi lớn nhất là khi chánh điện, vốn dựng theo nếp bát giác của hệ phái, được xây lại thành hình tứ giác mái bằng có thêm lầu, làm dần trong hơn mười năm.
- 1923Ni trưởng ra đờiNi trưởng Huỳnh Liên, thế danh Nguyễn Thị Trừ, sinh ở làng Phú Mỹ, Mỹ Tho.
- 1947Xuất giaNi trưởng xuất gia với Tổ sư Minh Đăng Quang tại Linh Bửu tự.
- 1954Tổ sư vắng bóngTổ sư Minh Đăng Quang vắng bóng năm 1954.
- 1957Lập tịnh xáNi trưởng Huỳnh Liên lập Tịnh xá Ngọc Phương ở Gò Vấp.
- 1965Trùng tu hai dãy nhàTrùng tu hai dãy nhà hai bên chánh điện.
- 1972Xây lại chánh điệnBắt đầu xây lại chánh điện thành hình tứ giác, mái bằng, có lầu. Việc này làm dần tới năm 1984.
- 1988Dựng bảo tháp Ni trưởngNi trưởng viên tịch năm 1987. Năm sau dựng bảo tháp thờ Ni trưởng và trùng tu dãy ni phòng bên trái.
- 1994Xếp hạng di tíchNgày 15 tháng 10 năm 1994, Bộ Văn hóa Thông tin ra Quyết định 2754-QĐ/BT xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, theo Chốn Thiêng.
Về quy mô ảnh hưởng, các nguồn nói theo hai cách. Báo Giác Ngộ và các bài tưởng niệm ghi Ni trưởng đã lập hàng trăm tịnh xá ni. Trang Ni giới Khất Sĩ thì ghi con số hiện nay là hơn ba trăm tịnh xá ni do Ngọc Phương điều phối. Hai con số nói về hai lúc khác nhau, một là công lập dựng của một đời người, một là mạng lưới hôm nay.
IIIBa Khối Nhà Và Vườn Lâm Tỳ Ni
Khuôn viên rộng chừng 2.500 mét vuông, gồm ba khối nhà hai tầng. Khối giữa có giảng đường ở tầng trệt và chánh điện ở lầu một. Hai khối hai bên là hai dãy ni phòng. Cách bày ấy khác hẳn lối tịnh xá có chánh điện bát giác đứng riêng giữa sân: ở đây mọi thứ gom vào ba khối nhà sát nhau, đúng với một khu đất phố không rộng.
Ở lầu một khối giữa, ngang 12 mét, dài 8,6 mét theo trang Ni giới Khất Sĩ. Giữa điện thờ tượng Phật cao 2 mét ngồi thiền trên tòa sen. Bên trái thờ Tổ sư Minh Đăng Quang, bên phải thờ Ni trưởng Huỳnh Liên.
Trước chánh điện có tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao 2 mét, theo Chốn Thiêng.
Dài 34 mét, ngang 12 mét, gồm phòng ở của ni chúng, phòng tưởng niệm, văn phòng và nhà bếp.
Dài 38 mét, ngang 11,5 mét, gồm phòng phát hành kinh sách, phòng khách, thư viện và các lớp học Phật pháp.
Dựng năm 1988, một năm sau khi Ni trưởng Huỳnh Liên viên tịch.
Khu vườn tái hiện cảnh Đức Phật đản sinh ở vườn Lâm Tỳ Ni, tức Lumbini.
Khu vườn Lâm Tỳ Ni ở một ngôi tịnh xá ni có một ý riêng. Theo kinh sử, Đức Phật đản sinh dưới gốc cây trong vườn Lumbini khi thân mẫu là hoàng hậu Maya trên đường về quê mẹ. Tái hiện cảnh ấy là nhắc tới người mẹ trong câu chuyện của Đức Phật, và cũng nhắc rằng đạo Phật đã có chỗ cho nữ giới từ rất sớm: theo kinh điển, chính bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề, dì và mẹ nuôi của Đức Phật, là vị tỳ kheo ni đầu tiên.
Người quen hình ảnh tịnh xá Khất Sĩ thường đến Ngọc Phương và ngạc nhiên vì không thấy chánh điện tám cạnh. Theo trang Ni giới Khất Sĩ, chánh điện ban đầu có hình bát giác, về sau được xây lại thành hình tứ giác có lầu. Hình tứ giác không phải dấu hiệu Ngọc Phương đi khác hệ phái, mà là cách giải bài toán chỗ ở cho đông ni chúng trên một khu đất phố hẹp.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của tịnh xá hay của hệ phái. Hệ phái Khất Sĩ không lấy phong thủy làm giáo lý, và thư viện không có nguồn nào ghi Ni trưởng đã xem đất khi lập tịnh xá. Xin nói thật ngay từ đầu: đây là một khu đất phố, và chúng tôi sẽ đọc nó đúng như một khu đất phố.
Gò Vấp, như cái tên đã nói, là vùng gò, cao hơn các vùng ruộng trũng quanh Sài Gòn xưa. Năm 1957 khu đất này còn là vùng ven, nay đã nằm lọt giữa phố. Với một nơi như vậy, thư viện không đọc long mạch hay thế núi sông, vì không có. Thứ duy nhất của địa hình tự nhiên còn giá trị là nền gò: đất cao, ráo, không ngập, điều mà người xưa luôn đặt lên đầu khi chọn chỗ dựng nhà thờ tự.
Phần còn lại là thế đất do người tạo ra. Ba khối nhà quây ba mặt một khoảng sân, mặt thứ tư là lối vào, tạo thành một minh đường nhỏ, tức khoảng sân trống trước chỗ chính. Theo lối nhìn cổ truyền, một minh đường có bao bọc thì giữ được khí, không để gió phố lùa thẳng vào điện. Chánh điện đặt ở lầu một, cao hơn mặt đường, cũng là cách tách chỗ lễ Phật khỏi nhịp phố bên dưới.
Cuối cùng là mối quan hệ với Tịnh xá Trung Tâm ở cách chừng 530 mét. Hai tịnh xá cùng hệ phái đứng gần nhau giữa phố, một bên có ngọn tháp cao làm dấu, một bên thấp và kín. Đọc theo cặp âm dương của lối xem cổ truyền, đó là một cao một thấp, một mở một kín. Với người trong hệ phái, đó đơn giản là hai trú xứ cho hai chúng, tăng và ni, mỗi bên giữ nếp riêng.
VLễ Tưởng Niệm Và Mùa An Cư
Ngày quan trọng riêng của Ngọc Phương là ngày tưởng niệm Ni trưởng khai sơn. Theo Phật Sự Online, lễ tưởng niệm lần thứ 38 năm 2025 cử hành ngày 19 tháng 3 năm Ất Tỵ tại tổ đình, và báo Giác Ngộ đưa tin lễ lần thứ 39 năm 2026 cũng cử hành tại đây, chư ni các tịnh xá về dự. Các lễ khác theo nếp chung của hệ phái.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 1 tháng 2 | Tưởng niệm Tổ sư | Ngày hệ phái tưởng niệm Tổ sư Minh Đăng Quang |
| 19 tháng 3 | Tưởng niệm Ni trưởng Huỳnh Liên | Chư ni các tịnh xá về tổ đình dâng hương hoa tưởng niệm vị ni khai sơn |
| Rằm tháng Tư | Phật Đản | Lễ mừng ngày Đức Phật đản sinh, ngày mà khu vườn Lâm Tỳ Ni trong khuôn viên nhắc tới |
| Ba tháng mùa mưa | An cư kiết hạ | Ni chúng nhiều nơi về an cư tập trung tại tổ đình |
| Rằm tháng Bảy | Tự tứ và Vu Lan | Ni chúng mãn hạ làm lễ Tự tứ, Phật tử làm lễ báo hiếu |
Ngoài ngày lễ, việc chính của Ngọc Phương là đào tạo ni chúng. Theo Chốn Thiêng, tịnh xá mở lớp Phật học sơ cấp, tổ chức khóa an cư kiết hạ tập trung hằng năm, các khóa đào tạo giảng sư, và bốn khóa tu trong năm. Trang Ni giới Khất Sĩ ghi tịnh xá không chỉ là nơi tu của ni chúng Khất Sĩ ở thành phố mà còn đào tạo ni tài cho cả nước. Dãy ni phòng bên phải, với thư viện và lớp học, là chỗ việc ấy diễn ra hằng ngày.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 498/1 đường Lê Quang Định, phường Hạnh Thông (phường 1 quận Gò Vấp cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Tịnh xá ở số 498/1 đường Lê Quang Định, phường Hạnh Thông, trên đất phường 1 quận Gò Vấp cũ, Thành phố Hồ Chí Minh. Tịnh xá Trung Tâm ở cách chừng 530 mét, đi bộ được giữa hai nơi.
- Toạ độ
- 10.8154, 106.6897
Đây là tổ đình của ni giới, người ở và tu học đều là ni. Ăn mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ trên lầu chánh điện, nhất là trong mùa an cư. Hai dãy ni phòng là chỗ ở của ni chúng, khách không tự ý vào. Ni chúng thọ trai trước giờ ngọ, nếu tới buổi trưa xin chờ ni chúng thọ trai xong. Trước bảo tháp Ni trưởng, xin giữ yên lặng.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tịnh xá Ngọc Phương
Contribute photos, information or video for Ngoc Phuong ViharaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
tịnh xá ngọc phương gò vấp thuộc hệ phái nào
Thuộc Hệ phái Khất Sĩ, và là tổ đình của Ni giới trong hệ phái. Tịnh xá do Ni trưởng Huỳnh Liên, vị ni đầu tiên dẫn dắt Ni giới Khất Sĩ, lập năm 1957. Đây là nơi đào tạo ni chúng và tổ chức an cư kiết hạ cho ni chúng nhiều nơi.
ni trưởng huỳnh liên là ai
Ni trưởng Huỳnh Liên, thế danh Nguyễn Thị Trừ, sinh năm 1923 ở làng Phú Mỹ, Mỹ Tho, xuất gia năm 1947 với Tổ sư Minh Đăng Quang tại Linh Bửu tự. Bà là vị ni đầu tiên dẫn dắt Ni giới Khất Sĩ, lập nhiều tịnh xá ni, lập Ngọc Phương năm 1957 và viên tịch năm 1987.
tịnh xá ngọc phương có phải di tích không
Có. Ngày 15 tháng 10 năm 1994, Bộ Văn hóa Thông tin ra Quyết định 2754-QĐ/BT xếp hạng Tịnh xá Ngọc Phương là di tích lịch sử cấp quốc gia, theo Chốn Thiêng. Trong khuôn viên có bảo tháp Ni trưởng Huỳnh Liên dựng năm 1988.
tịnh xá ngọc phương và tịnh xá trung tâm khác nhau thế nào
Hai nơi cùng Hệ phái Khất Sĩ, cách nhau chừng 530 mét. Tịnh xá Trung Tâm lập năm 1965, là ngôi nhà chung của hệ phái, nơi chư tăng các giáo đoàn cùng về. Ngọc Phương lập năm 1957, là chốn tổ riêng của Ni giới Khất Sĩ, người tu ở đây là ni.
vì sao tịnh xá ngọc phương không có chánh điện bát giác
Theo trang Ni giới Khất Sĩ, chánh điện ban đầu hình bát giác, về sau xây lại dần từ năm 1972 tới năm 1984 thành hình tứ giác mái bằng có lầu. Nay chánh điện ở lầu một khối nhà giữa, ngang 12 mét, dài 8,6 mét, dưới là giảng đường.