Đi trên đường Nguyễn Trung Trực ở Bình Thạnh, giữa những dãy nhà phố thấp, quý vị sẽ thấy một ngọn tháp màu vàng nhạt vươn lên cao hơn mọi mái nhà quanh đó. Tháp có chín tầng, mỗi tầng tám cạnh, càng lên càng thu nhỏ. Dưới chân tháp là một ngôi điện cũng tám cạnh, hai tầng, và một khoảng sân rộng lúc nào cũng thấy bóng áo vàng của chư tăng đi lại.
Đây là Tịnh xá Trung Tâm, người Sài Gòn quen gọi là chùa Trung Tâm. Ngôi gốc của Hệ phái Khất Sĩ là Tịnh xá Ngọc Viên ở Vĩnh Long, nơi Tổ sư trực tiếp dựng. Trung Tâm là ngôi lập sau, và vai của nó khác bởi đây là ngôi nhà chung, nơi các giáo đoàn trong hệ phái cùng về, cùng tu học, cùng lo việc chung.
INgôi Nhà Chung Của Hệ Phái
Hệ phái Khất Sĩ do Tổ sư Minh Đăng Quang khai lập ở Nam Bộ. Mốc bắt đầu truyền đạo được ghi khác nhau, phatgiao.org.vn ghi năm 1944, báo Giác Ngộ ghi bài giảng đầu năm 1947. Tổ sư vắng bóng năm 1954. Chuyện Tổ sư dựng ngôi tịnh xá đầu tiên và buổi đầu của hệ phái, quý vị đọc ở bài Ngọc Viên, thư viện không kể lại ở đây.
Về sau hệ phái lớn dần thành nhiều giáo đoàn, mỗi giáo đoàn có tịnh xá riêng, và cần một nơi làm chỗ chung. Tịnh xá Trung Tâm khởi công tháng 4 năm 1965 để đáp nhu cầu ấy. Báo Giác Ngộ ghi nơi đây từng là trụ sở trung ương của hệ phái trong khoảng 1966 tới 1981, và tới nay vẫn được gọi là ngôi nhà chung. Chữ Trung Tâm trong tên nói đúng vai ấy.
Khất Sĩ đứng ở đâu giữa Bắc Tông và Nam Tông
| Điểm so | Bắc Tông | Nam Tông | Hệ phái Khất Sĩ |
|---|---|---|---|
| Nguồn giáo lý | Kinh Đại thừa chữ Hán | Kinh tạng Pali | Dung hợp cả hai, gom trong bộ Chơn Lý 69 bài |
| Tiếng tụng kinh | Âm Hán Việt | Tiếng Pali | Tiếng Việt |
| Khất thực | Phần lớn không đi khất thực | Giữ khất thực | Giữ khất thực, ôm bình bát, ăn ngày một bữa |
| Y áo | Áo nâu, áo lam thường ngày, đắp y khi hành lễ | Y vàng | Tam y, sắc vàng |
| Nơi tu | Chùa, tổ đình | Chùa, thiền viện | Tịnh xá, chánh điện thường hình bát giác |
Ba nét ấy nối vào nhau. Dung hợp là chỗ gốc khi Tổ sư lấy cả hai truyền thống làm nguồn và hệ phái giữ tôn chỉ rằng Phật Giáo Việt Nam không chia tông phái. Khất thực là chỗ dung hợp hiện ra trong đời sống, với dáng ôm bát giống Nam Tông còn giới bản theo luật Tứ phần thì gần Bắc Tông. Kiến trúc bát giác là chỗ dung hợp hiện ra bằng hình khối, một kiểu điện không giống chùa Bắc Tông mà cũng không giống chùa Nam Tông, tám cạnh ứng với Bát Chánh Đạo mà cả hai truyền thống đều coi là con đường gốc.
Tịnh xá Trung Tâm có vị khai sơn là trưởng lão Thích Giác Nhiên, theo trang Phật Giáo Bình Thạnh. Vị này là một người khác hẳn với Tổ sư Giác Nhiên của Tổ đình Thiền Tôn ở Huế, thuộc một dòng khác và một miền khác. Hai vị chỉ trùng pháp danh. Chữ Giác ở vị trưởng lão Khất Sĩ là chữ chung của thế hệ đệ tử đầu tiên của Tổ sư Minh Đăng Quang, như Giác Tánh, Giác Tịnh, Giác An, Giác Lý, Giác Huệ.
IITừ Mảnh Đất Cúng Dường Tới Ngọn Tháp
Đất dựng tịnh xá rộng 5.490 mét vuông, do một nữ Phật tử là bà Diệu Kiến cúng. Việc xây cất kéo dài chừng mười năm theo báo Giác Ngộ. Sau đó tịnh xá được trùng tu mở rộng từ năm 1980 tới năm 1984, rồi năm 1998 khởi dựng bảo tháp Ngọc Phật, công trình làm nên dáng hình của nơi này hôm nay.
- 1923Tổ sư ra đờiTổ sư Minh Đăng Quang, thế danh Nguyễn Thành Đạt, sinh ở làng Phú Hậu, Vĩnh Long (Chốn Thiêng ghi năm 1922).
- 1954Tổ sư vắng bóngTổ sư Minh Đăng Quang vắng bóng ngày mùng 1 tháng 2 năm Giáp Ngọ 1954.
- 1965Khởi côngTháng 4, khởi công trên đất 5.490 mét vuông do bà Diệu Kiến cúng. Vị khai sơn là trưởng lão Thích Giác Nhiên. Cùng năm này, Đại lão Hòa thượng Narada (Sri Lanka) tặng Ngọc Xá Lợi Phật cho hệ phái.
- 1980Trùng tu mở rộngTrùng tu và mở rộng trong các năm 1980 tới 1984 theo thiết kế của kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện, dưới sự trông coi của Hòa thượng Giác Phúc và Hòa thượng Giác Toàn.
- 1998Khởi dựng bảo thápNgày 10 tháng 9 năm 1998 khởi dựng bảo tháp Ngọc Phật theo bản vẽ của kiến trúc sư Trần Tuấn Anh (Chúc Lạc).
- 1999Khánh thành bảo thápBảo tháp khánh thành trong hai ngày 9 và 10 tháng 10 năm 1999 (tức mùng 1 và mùng 2 tháng 9 năm Kỷ Mão), hơn một năm sau ngày khởi dựng.
- 2007Ghi nhận kỷ lụcNgày 31 tháng 5 năm 2007, bảo tháp được ghi nhận là ngôi tháp cao nhất của Hệ phái Khất Sĩ ở Việt Nam.
Về truyền thừa, thư viện chưa tra được một bài kệ truyền thừa có nguồn của Hệ phái Khất Sĩ, nên không ghi đời thứ mấy cho các vị trụ trì. Thư viện chỉ ghi tên, không ghi chức vị. Hiện nay tịnh xá do Hòa thượng Thích Minh Thành trụ trì, theo trang Phật Giáo Bình Thạnh.
IIIChánh Điện Bát Giác Và Bảo Tháp Ngọc Phật
Tịnh xá dựng theo nếp kiến trúc riêng của Hệ phái Khất Sĩ với chánh điện hình bát giác. Ở Trung Tâm, điện có hai tầng do kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện thiết kế. Tầng trên là chánh điện, thờ Đức Phật Thích Ca, quanh tám mặt tường là tám bức phù điêu do hai nghệ nhân Minh Dung và Hai Long đắp, mỗi bức 2,2 mét nhân 4,5 mét, kể các chặng trong cuộc đời Đức Phật. Tầng dưới là giảng đường. Cách bày ấy khiến người lên chánh điện đi một vòng quanh tám cạnh là đọc xong cả cuộc đời Đức Phật.
Cao 37 mét, chín tầng, mỗi tầng hình bát giác, đường kính đáy 7,2 mét, do kiến trúc sư Trần Tuấn Anh thiết kế. Được ghi nhận là ngôi tháp cao nhất của Hệ phái Khất Sĩ ở Việt Nam.
Theo báo Giác Ngộ, tầng 1 tới tầng 4 tôn trí Đại Tạng kinh bằng tiếng Việt, Hán, Pali và Anh. Tầng 5 treo đại hồng chung nặng 1.200 kg do nghệ nhân Nguyễn Văn Sở ở Huế đúc. Tầng 6 và 7 thờ xá lợi chư tôn đức, Tổ sư Minh Đăng Quang và mười vị đệ tử đầu tiên. Tầng 8 thờ Tam Tạng Pháp Bảo. Tầng 9 thờ kim thân Đức Phật, Ngọc Xá Lợi Phật do Hòa thượng Narada tặng năm 1965 và đất thánh thỉnh năm 1994 từ bốn thánh tích ở Ấn Độ.
Tầng trên thờ Phật Thích Ca với tám bức phù điêu cuộc đời Đức Phật, tầng dưới làm giảng đường cho các khóa tu học.
Phòng khám chữa bệnh miễn phí, cùng phòng phát hành kinh sách, là một phần sinh hoạt thường ngày của tịnh xá.
Con số 37 không phải ngẫu nhiên. Ba mươi bảy phẩm trợ đạo là ba mươi bảy pháp tu dẫn tới giác ngộ, gồm bảy nhóm là Tứ niệm xứ bốn pháp, Tứ chánh cần bốn pháp, Tứ như ý túc bốn pháp, Ngũ căn năm pháp, Ngũ lực năm pháp, Thất giác chi bảy pháp, Bát Chánh Đạo tám pháp. Cộng lại vừa đủ ba mươi bảy. Tháp cao 37 mét là đem cả lộ trình tu tập dựng thành chiều cao, còn hình bát giác ở mỗi tầng là nhắc lại nhóm cuối cùng, Bát Chánh Đạo, nhóm mà mọi tịnh xá Khất Sĩ đều khắc vào hình điện.
Có người gọi tháp Ngọc Phật là tháp cao nhất Việt Nam. Không đúng. Điều được ghi nhận năm 2007 là tháp cao nhất của Hệ phái Khất Sĩ ở Việt Nam. Cả nước còn nhiều bảo tháp Phật Giáo cao hơn thuộc các truyền thống khác. Tên Ngọc Phật cũng không có nghĩa tháp xây bằng ngọc, mà gắn với việc tôn trí viên Ngọc Xá Lợi Phật do Đại lão Hòa thượng Narada tặng hệ phái năm 1965 ở tầng cao nhất của tháp, đồng thời nối chữ Ngọc quen dùng trong tên các tịnh xá Khất Sĩ.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của tịnh xá hay của hệ phái. Hệ phái Khất Sĩ không lấy phong thủy làm giáo lý. Hình điện bát giác và bảo tháp đi theo quy ước riêng của hệ phái, lấy Bát Chánh Đạo và ba mươi bảy phẩm trợ đạo làm nghĩa. Đoạn dưới chỉ là chỗ đối chiếu cho quý vị quen lối nhìn đất cổ truyền.
Tịnh xá nằm trên vùng đất Bình Thạnh cũ, phía bắc trung tâm Sài Gòn, một vùng đất bằng xưa kia nhiều kênh rạch đổ ra sông Sài Gòn. Không có núi để tựa, không có sông lớn ngay trước mặt. Trong những đất như vậy, lối xem cổ truyền thường tìm chỗ dựa ở một vật cao do người dựng nên.
Ở Trung Tâm, vật cao ấy là chính bảo tháp. Một ngọn tháp 37 mét đứng giữa khu phố thấp đóng vai một trấn sơn nhân tạo, là cột mốc giữ cho cả khuôn viên một chỗ tựa. Đọc theo phong thủy, tháp là thứ đưa khí từ dưới lên, và chín là số dương lớn trong mười số đầu, số người xưa quen dùng cho những công trình muốn vươn lên cao.
Chánh điện tám cạnh thì làm việc ngược lại, không hướng về một phương nào mà mở ra đều tám phía, lấy tâm điện làm chủ. Một tháp đứng thẳng làm trục, một điện tám cạnh trải ra quanh trục tạo nên thế một đứng một nằm, thư viện đọc là một cặp cân bằng giữa vươn lên và gom lại. Còn với người trong hệ phái, hai công trình ấy trước hết là hai bài giảng về con đường tu, không phải hai món đồ để xem đất.
VLễ Và Sinh Hoạt Tu Học
Là ngôi nhà chung, Tịnh xá Trung Tâm là nơi các giáo đoàn thường về cùng dự những lễ lớn của hệ phái. Lịch lễ tính theo âm lịch, theo nếp chung của Hệ phái Khất Sĩ.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 1 tháng 2 | Tưởng niệm Tổ sư | Ngày hệ phái tưởng niệm Tổ sư Minh Đăng Quang, tăng ni các tịnh xá về dâng hương |
| Rằm tháng Tư | Phật Đản | Lễ mừng ngày Đức Phật đản sinh |
| Ba tháng mùa mưa | An cư kiết hạ | Chư tăng ở yên một trú xứ tu học ba tháng |
| Rằm tháng Bảy | Tự tứ và Vu Lan | Chư tăng mãn hạ làm lễ Tự tứ, Phật tử làm lễ báo hiếu |
Ngày thường, giảng đường ở tầng dưới chánh điện dành cho các khóa tu học, còn Tuệ Tĩnh đường khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo. Chư tăng giữ nếp khất sĩ, ăn ngày một bữa trước giờ ngọ, sống chung và học chung. Giữa lòng một thành phố lớn, nếp ấy là thứ làm cho nơi này vẫn là một tịnh xá chứ không chỉ là một công trình cao.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Số 21 đường Nguyễn Trung Trực, phường Bình Lợi Trung (phường 5 quận Bình Thạnh cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
- Đường tới
- Tịnh xá ở số 21 đường Nguyễn Trung Trực, phường Bình Lợi Trung, trên đất phường 5 quận Bình Thạnh cũ, Thành phố Hồ Chí Minh. Ngọn tháp cao nhìn thấy từ xa, đi theo tháp là tới.
- Toạ độ
- 10.8116, 106.6868
Đây là tịnh xá đang có chư tăng tu học, nên lệ của tịnh xá là lệ phải theo. Ăn mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ trong chánh điện và khi đi quanh tám bức phù điêu. Chư tăng thọ trai trước giờ ngọ, nếu tới vào buổi trưa xin quý vị chờ tăng chúng thọ trai xong. Việc lên các tầng bảo tháp tùy lệ của tịnh xá từng thời điểm, xin hỏi người trông coi trước.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tịnh xá Trung Tâm
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tịnh xá Trung Tâm thuộc hệ phái nào
Thuộc Hệ phái Khất Sĩ, hệ phái do Tổ sư Minh Đăng Quang khai lập ở Nam Bộ. Tịnh xá khởi công năm 1965, được gọi là ngôi nhà chung của hệ phái và từng là trụ sở trung ương của hệ phái. Ngôi gốc của hệ phái là Tịnh xá Ngọc Viên ở Vĩnh Long.
Tháp Ngọc Phật Tịnh xá Trung Tâm cao bao nhiêu
Cao 37 mét, chín tầng, mỗi tầng hình bát giác, đường kính đáy 7,2 mét. Tháp khởi dựng ngày 10 tháng 9 năm 1998, khánh thành trong hai ngày 9 và 10 tháng 10 năm 1999, năm 2007 được ghi nhận là ngôi tháp cao nhất của Hệ phái Khất Sĩ ở Việt Nam.
Vì sao tháp Ngọc Phật cao 37 mét
Con số 37 ứng với ba mươi bảy phẩm trợ đạo, tức ba mươi bảy pháp tu dẫn tới giác ngộ, gồm Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi và Bát Chánh Đạo. Hình bát giác mỗi tầng nhắc lại Bát Chánh Đạo.
Khất Sĩ khác Bắc Tông Nam Tông thế nào
Khất Sĩ dung hợp giáo lý của cả Bắc Tông và Nam Tông, tụng kinh bằng tiếng Việt. Tăng ni mặc tam y, ôm bát khất thực và ăn ngày một bữa như Nam Tông, nhưng giữ luật Tứ phần gần Bắc Tông. Nơi tu gọi là tịnh xá, chánh điện thường hình bát giác.
Tịnh xá Trung Tâm và Tịnh xá Ngọc Viên khác nhau thế nào
Ngọc Viên ở Vĩnh Long là ngôi tịnh xá đầu tiên, do chính Tổ sư dựng năm 1948, là chốn tổ. Trung Tâm ở Sài Gòn khởi công năm 1965, sau khi Tổ sư vắng bóng, là ngôi nhà chung nơi các giáo đoàn cùng về sinh hoạt.