Đi qua vùng Tam Quan ở cực bắc đất Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai, quý vị sẽ thấy một khối công trình dài nhiều lớp mái đứng giữa khu dân cư. Người đã từng tới Tây Ninh sẽ nhận ra ngay đây là một ngôi thờ Cao Đài, qua bộ khung ba lớp xếp trên một trục mà mọi Tòa Thánh của đạo đều theo. Nhưng tấm biển ghi một cái tên nghe lạ ở miền Trung: Cầu Kho.
Cầu Kho là tên một khu phố ở Sài Gòn, cách đây gần một nghìn cây số. Cái tên ấy là sợi dây nối nơi này về thánh thất đầu tiên của đạo Cao Đài, nơi những người miền Trung đi làm ăn xa đã nhập môn rồi mang đạo về quê. Đây là Tòa Thánh của Hội thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan, một Hội thánh riêng, không phải một thánh thất của Tây Ninh.
IHai Chữ Cầu Kho Và Hai Chữ Tam Quan
Tên của Hội thánh ghép hai địa danh cách nhau cả nghìn cây số. Cầu Kho là tên thánh thất đầu tiên của đạo Cao Đài ở Sài Gòn. Theo tài liệu giới thiệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, thánh thất ấy nguyên là nhà của Đốc học Đoàn Văn Bản, gần trường tiểu học Cầu Kho. Tam Quan là nơi đạo bén rễ ở miền Trung và nơi đặt Tòa Thánh. Ghép hai tên lại là kể gọn một chuyến đi: nhập môn ở Cầu Kho, dựng đạo ở Tam Quan.
Cần phân biệt tên tổ chức với tên công trình. Tổ chức là Hội thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan, tên có từ năm 2000. Công trình là Tòa Thánh, tức trung ương hành đạo của Hội thánh ấy. Trên bản đồ số, nơi này thường hiện dưới tên Hội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan.
Về phần thờ, Cầu Kho Tam Quan theo hệ giáo lý chung của đạo Cao Đài. Tên đầy đủ của đạo là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, tức lần phổ độ thứ ba của Đấng Tối Cao. Đấng được thờ là Đức Chí Tôn, không tạc tượng mà biểu thị bằng Thiên Nhãn, con mắt trái đặt ở ngôi cao nhất. Chủ trương chung là tam giáo quy nguyên, ngũ chi phục nhất, các nền giáo lý lớn cùng về một gốc. Bên cạnh ngôi Cha còn có lễ dâng lên Đức Diêu Trì Kim Mẫu, ngôi Mẹ trong hệ thờ tự của đạo.
Chữ Hán ở đầu trang là danh xưng chung của đạo, thư viện đặt vào cho bạn đọc quen mặt chữ, không chép từ một tấm biển riêng tại Tòa Thánh này.
Về quan hệ với Tòa Thánh Tây Ninh, xin nói cho rõ bằng giọng sử liệu. Hai bên cùng thờ Đức Chí Tôn trong nền đạo khai năm 1926, cùng một hệ giáo lý. Nhưng Cầu Kho Tam Quan là một Hội thánh riêng, có hiến chương riêng, bộ máy chức sắc riêng, trung ương riêng, và không trực thuộc Tây Ninh. Đạo Cao Đài hiện có nhiều Hội thánh như vậy, mỗi Hội thánh tự điều hành theo đường hướng của mình. Thư viện có bài riêng về Tòa Thánh Tây Ninh để quý vị đối chiếu.
Hai chỗ hay lẫn. Thứ nhất, nhiều người thấy chữ Tòa Thánh và bộ khung ba đài thì cho rằng đây là một chi nhánh của Tây Ninh. Không phải. Tây Ninh là Tòa Thánh của một Hội thánh, Tam Quan là Tòa Thánh của một Hội thánh khác. Hai Hội thánh ngang nhau về tư cách, không bên nào là cấp dưới của bên nào.
Thứ hai, chữ Cầu Kho không có nghĩa là Tòa Thánh này từng ở Sài Gòn. Tòa Thánh chưa bao giờ nằm ở Cầu Kho. Cái tên được giữ để ghi nhớ nơi những người khai đạo miền Trung đã nhập môn.
IITừ Chùa Ông Bái Lịnh Tới Tòa Thánh
Đạo về Tam Quan theo chân người đi làm ăn. Các mốc dưới đây ghi theo việc truyền đạo, dựng nơi thờ và đổi tên gọi.
- 1926Khai đạo Cao ĐàiNền đạo Cao Đài ra đời ở Nam Kỳ. Thánh thất Cầu Kho, nguyên là nhà Đốc học Đoàn Văn Bản, là cơ sở đầu tiên của đạo ở Sài Gòn.
- Cuối thập niên 1920Người miền Trung nhập môn tại Cầu KhoMột số người miền Trung vào Sài Gòn làm ăn đã nhập môn đạo Cao Đài tại Thánh thất Cầu Kho.
- 1927Mang đạo về Bình ĐịnhĐầu năm, các ông Nguyễn Hữu Hào và Nguyễn Hữu Phương về Bình Định truyền đạo. Tại nhà ông Phan Bồi ở Tam Quan có một ngôi chùa, dân gọi là chùa ông Bái Lịnh, thành chỗ nhóm đạo buổi đầu.
- 1937Lễ khai đạo ở miền TrungNgày 15 tháng 2, nhân ngày kỷ niệm Đức Thái Thượng Lão Quân, các nhóm đạo ở Tam Quan làm lễ khai đạo Cao Đài ở miền Trung, lập Thánh thất Trung ương Trung Việt.
- 1956Khởi công Tòa ThánhChức sắc và tín đồ quyên góp mua đất tại Tam Quan và khởi công xây Tòa Thánh, hoàn thành năm 1959.
- 1960Đại lễ Đại hội An ThiênTòa Thánh khánh thành trong Đại lễ Đại hội An Thiên, kéo dài từ ngày 12 tới ngày 18 tháng 3 năm Canh Tý.
- 2000Hiến chương và tên gọi mớiNgày 3 tháng 3, Đại hội Đại biểu Nhơn sanh toàn phái lần thứ nhất thông qua hiến chương. Tên Hội thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan có từ năm này.
- 2007Trùng tu Tòa ThánhTòa Thánh được trùng tu, hoàn tất năm này.
Có ba chỗ nguồn vênh nhau, thư viện ghi thẳng.
Năm và can chi của lễ khai đạo. Tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ ghi ngày 15 tháng 2 năm 1937 và kèm chữ Mậu Dần. Năm 1937 là năm Đinh Sửu, còn Mậu Dần là năm 1938. Ngày ấy lại là ngày kỷ niệm Đức Thái Thượng Lão Quân, vốn rơi vào rằm tháng Hai âm lịch, nên con số 15 tháng 2 nhiều khả năng là ngày âm lịch. Như vậy lễ khai đạo rơi vào rằm tháng Hai năm Đinh Sửu 1937 hoặc năm Mậu Dần 1938, tùy ta tin con số năm hay chữ can chi. Thư viện chưa tra được bản gốc để gỡ.
Năm lập Hội thánh. Một bản khảo về các Tòa Thánh Cao Đài ghi Hội thánh Cầu Kho Tam Quan lập năm 1954. Tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ lấy mốc khai đạo năm 1937 và ghi tên gọi Thánh thất Trung ương Trung Việt dùng từ năm 1937 tới năm 1956. Hai nguồn lấy hai mốc khác nhau làm ngày lập.
Số thánh sở. Bản khảo ấy ghi Hội thánh có 33 thánh sở, đứng thứ bảy trong các Hội thánh Cao Đài, riêng Bình Định cũ có 20 thánh thất. Tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ ghi 29 cơ sở thờ tự, gồm 26 thánh thất đang hoạt động và 3 thánh thất không hoạt động. Hai con số đếm ở hai thời điểm khác nhau. Về lần sửa năm 2007, bảng dữ liệu của thư viện ghi là trùng tu hoàn tất, còn bản khảo kia dùng chữ tái thiết.
IIIBa Đài Và Một Bát Quái Đài Không Ngai
Tòa Thánh dựng theo bộ khung chung của đạo Cao Đài: ba đài trên một trục, đi từ ngoài vào là Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài, Bát Quái Đài. Bộ khung ấy là của cả nền đạo chứ không riêng Hội thánh nào. Thư viện chưa tra được một bản mô tả kiến trúc chi tiết của riêng Tòa Thánh Tam Quan, nên chỉ ghi những điều có nguồn và những điều thuộc về quy cách chung.
Phần đầu, nơi vào. Theo giáo lý chung, đây là phần lo việc giao tiếp giữa hữu hình và vô hình và giữ luật đạo.
Gian giữa, nơi chức sắc và tín đồ hành lễ, đứng theo phẩm vị, nam một bên nữ một bên.
Phần trong cùng và thiêng nhất. Theo một bản khảo về các Tòa Thánh, Bát Quái Đài ở đây thờ quả Càn Khôn nhưng không đặt bảy chiếc ngai như ở Tây Ninh.
Tòa Thánh dựng bằng tiền quyên góp của chức sắc và tín đồ, từ việc mua đất tới việc xây, trong bốn năm từ 1956 tới 1959.
Công trình được sửa lớn, xong năm 2007. Ngôi quý vị thấy hôm nay là bản sau lần sửa ấy.
Chỗ khác về bài trí trong Bát Quái Đài đáng dừng lại. Ở Tòa Thánh Tây Ninh, quả Càn Khôn đi cùng một bộ bảy chiếc ngai dành cho các phẩm chức sắc cao nhất theo hàng phẩm của Hội thánh ấy. Ở Tam Quan có quả Càn Khôn mà không có bảy ngai. Chi tiết nhỏ ấy nói lên một điều lớn: các Hội thánh Cao Đài chung giáo lý nhưng mỗi Hội thánh có hàng phẩm và cách bài trí của mình, và nhìn vào bài trí là thấy được tổ chức.
Có người cho rằng một Tòa Thánh thiếu bảy ngai là làm chưa đủ phép. Không phải vậy. Bảy chiếc ngai gắn với hàng phẩm riêng của Hội thánh Tây Ninh. Một Hội thánh có hàng phẩm khác thì bài trí khác, và việc không đặt ngai là theo quy cách của chính Hội thánh Cầu Kho Tam Quan. Thư viện chỉ ghi chỗ khác nhau, không xếp bên nào đúng hơn bên nào.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong tư liệu của Hội thánh. Người dựng Tòa Thánh làm theo quy cách ba đài của đạo mình, không theo sách địa lý. Những dòng dưới đây chỉ là chỗ đối chiếu cho quý vị quen lối cổ truyền.
Điều đầu tiên là thế vùng. Tam Quan nằm trên dải đất hẹp của duyên hải miền Trung, lưng là các dãy đồi núi chạy về phía tây, mặt là biển ở phía đông, giữa là đồng bằng và bãi cát. Theo phép cũ, một dải đất như vậy có sẵn cái thế tựa sơn hướng thủy ở tầm lớn: núi làm chỗ dựa xa, biển làm chỗ tụ nước xa. Người xem đất gọi đó là thế của cả vùng, và mọi công trình trong vùng cùng hưởng.
Thứ hai là trục ba đài. Ba đài xếp thẳng hàng, nền nâng dần từ ngoài vào trong. Đọc theo phong thủy hình thể, đây là thế tiến khí thăng cấp: khí đi vào theo một đường duy nhất, qua mỗi lớp lại được nâng thêm một bậc, rồi dừng ở Bát Quái Đài, chỗ cao nhất và kín nhất. Một công trình tụ về một điểm như thế là công trình giữ khí, không để khí tản ra bốn phía.
Thứ ba là vai trò trung ương. Hội thánh có phần lớn thánh sở ở Bình Định cũ, và Tòa Thánh đứng ở mép bắc của vùng ấy. Con mắt cũ đọc một nơi đứng đầu một mạng lưới là chỗ tổ, tức nơi mạch khởi ra rồi tỏa đi. Cái mạch thật ở đây là mạch người: đạo đi từ Cầu Kho về Tam Quan, rồi từ Tam Quan tỏa ra các thánh thất trong vùng.
Cuối cùng, thư viện chưa tra được tài liệu ghi chính xác hướng mặt chính của Tòa Thánh, nên không đọc hướng ở đây, để khỏi dựng kiến giải trên phỏng đoán. Nếu quý vị tới nơi, hướng là điều nên hỏi người trông coi Tòa Thánh.
VBốn Kỳ Lễ Lớn Và Nếp Cúng
Theo tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, mỗi năm Hội thánh tổ chức bốn kỳ lễ lớn, đều tính theo âm lịch. Ba kỳ là lễ chung của đạo Cao Đài, một kỳ là lễ riêng của Tòa Thánh này.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 9 tháng Giêng | Kỷ niệm Đức Ngọc Hoàng Thượng Đế | Kỳ đại lễ đầu năm, trọng nhất của đạo Cao Đài. Tín đồ các thánh thất trực thuộc về Tòa Thánh hành lễ. |
| Rằm tháng Ba | Kỷ niệm Đại hội An Thiên | Lễ riêng của Hội thánh, nhớ ngày khánh thành Tòa Thánh năm 1960. |
| Rằm tháng Tám | Kỷ niệm Đức Diêu Trì Kim Mẫu | Lễ dâng lên ngôi Mẹ trong hệ thờ tự của đạo. |
| 23 tháng 8 | Kỷ niệm ngày Khai Tịch đạo | Lễ nhớ ngày mở đạo theo cách tính của Hội thánh. |
| Hằng ngày | Cúng tứ thời | Nếp cúng thường nhật của đạo Cao Đài vào bốn thời tý, ngọ, mẹo, dậu. |
Kỳ An Thiên rằm tháng Ba đáng nói riêng, vì đó là lễ của chính ngôi Tòa Thánh. Đại lễ khánh thành năm 1960 kéo dài từ ngày 12 tới ngày 18 tháng 3, và rằm tháng Ba nằm giữa quãng ấy. Điều này gợi rằng các ngày khánh thành được ghi theo âm lịch, dù tài liệu không nói rõ. Trong các kỳ lễ, chức sắc mặc lễ phục theo phẩm vị, tín đồ mặc áo dài trắng, đứng theo hàng lối trong Cửu Trùng Đài.
Hội thánh cũng có một cơ cấu tín đồ đáng kể. Tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ ghi 8.545 tín đồ, 405 chức sắc và 263 chức việc, sinh hoạt ở tám tỉnh thành miền Trung và Tây Nguyên. Con số này là con số tại thời điểm tài liệu được soạn.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu vực Tam Quan, phường Tam Quan (thị xã Hoài Nhơn cũ, tỉnh Bình Định cũ), tỉnh Gia Lai
- Đường tới
- Tòa Thánh nằm ở khu vực Tam Quan, phường Tam Quan, tỉnh Gia Lai, trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn cũ của tỉnh Bình Định cũ. Tới trung tâm Tam Quan rồi hỏi đường tới Hội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan.
- Toạ độ
- 14.5512, 109.045
Đây là nơi hành đạo đang hoạt động, nên lệ của Tòa Thánh là lệ phải theo. Ăn mặc kín đáo, bỏ giày dép trước khi vào lòng ngôi thờ, đi cửa dành cho nam hoặc cho nữ theo chỉ dẫn tại chỗ, không nói chuyện trong lúc đang cúng. Người ngoài đạo vào xem thì đứng ở chỗ dành cho khách, không đứng lẫn vào hàng người hành lễ, và không bước vào Bát Quái Đài.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tòa Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan
Contribute photos, information or video for Cau Kho Tam Quan Cao Dai Holy SeeThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
tòa thánh cầu kho tam quan thuộc tây ninh không
Không. Đây là Tòa Thánh của Hội thánh Cao Đài Cầu Kho Tam Quan, một Hội thánh riêng có hiến chương và bộ máy riêng. Hai bên cùng thờ Đức Chí Tôn trong nền đạo khai năm 1926, cùng một hệ giáo lý, nhưng Cầu Kho Tam Quan không trực thuộc Tòa Thánh Tây Ninh.
vì sao gọi là cầu kho tam quan
Cầu Kho là tên thánh thất đầu tiên của đạo Cao Đài ở Sài Gòn, nguyên là nhà Đốc học Đoàn Văn Bản gần trường tiểu học Cầu Kho. Người miền Trung nhập môn ở đó rồi mang đạo về Tam Quan. Tên Hội thánh ghép hai nơi ấy, có từ năm 2000.
tòa thánh cao đài tam quan xây năm nào
Khởi công năm 1956, hoàn thành năm 1959, khánh thành trong Đại lễ Đại hội An Thiên từ ngày 12 tới ngày 18 tháng 3 năm 1960. Công trình được trùng tu, hoàn tất năm 2007.
cao đài tam quan khai đạo năm nào
Tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ ghi lễ khai đạo Cao Đài ở miền Trung tổ chức tại Tam Quan ngày 15 tháng 2 năm 1937, nhân ngày kỷ niệm Đức Thái Thượng Lão Quân, nhưng lại kèm chữ Mậu Dần là năm 1938. Nguồn vênh về can chi, thư viện ghi cả hai.
tòa thánh cầu kho tam quan có lễ lớn ngày nào
Bốn kỳ lễ lớn theo âm lịch: mùng 9 tháng Giêng kỷ niệm Đức Ngọc Hoàng Thượng Đế, rằm tháng Ba kỷ niệm Đại hội An Thiên, rằm tháng Tám kỷ niệm Đức Diêu Trì Kim Mẫu và ngày 23 tháng 8 kỷ niệm Khai Tịch đạo. Hằng ngày có cúng tứ thời.