Đường vào xã Tiên Thủy chạy giữa hai hàng dừa, tới một khoảng đất bằng thì mở ra một khuôn viên có sân rộng và một cột cờ cao. Trên cột cờ ấy treo ba dải lụa vàng, xanh và đỏ. Phía sau cột cờ là một ngôi đền mặt tiền ba tầng mái, cửa mở, trong lòng đền có hai hàng cột đắp rồng quấn chạy suốt từ ngoài vào trong.
Đây là Tòa Thánh Châu Minh, trung ương của Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên, một trong những chi phái đông thánh sở nhất của đạo Cao Đài. Ngôi đền này khởi công năm 1937 và phải tới năm 1956 mới xong, gần hai mươi năm cho một công trình. Con số ấy nói được nhiều điều về cách một chi phái miệt vườn dựng lấy ngôi nhà của mình.
IĐấng Được Thờ Và Cái Gốc Tiên Thiên
Về đấng được thờ, Tiên Thiên giữ nguyên nền chung của đạo Cao Đài. Ngôi cao nhất là Đức Chí Tôn, không tạc tượng, chỉ biểu thị bằng Thiên Nhãn. Công trình chia ba phần theo lối chung của đạo là Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài và Bát Quái Đài. Tôn chỉ vẫn là quy nguyên Tam giáo và hiệp nhất Ngũ chi.
Cái riêng của chi phái này không nằm ở ngôi thờ mà nằm ở cái gốc. Phần lớn các chi phái Cao Đài hình thành theo lối một nhóm chức sắc tách ra từ một hội thánh đã có rồi lập hội thánh mới. Tiên Thiên thì ngược lại: nó hợp lại từ nhiều nơi tu vốn đã có sẵn.
Trước khi đạo Cao Đài khai lập, ở miệt vườn Nam Bộ đã có sẵn hàng chục đàn cơ và tịnh thất nhỏ, mỗi nơi vài chục người, tu theo lối cầu cơ và tịnh luyện, nhiều nơi mang dấu của các dòng Minh trước đó. Từ khoảng năm 1926, các nơi ấy lần lượt nhận nền Cao Đài rồi liên lạc với nhau. Theo tư liệu của chi phái, tới khoảng năm 1928 đã có trên mười nơi đứng chung một mối, và trong những năm 1930 thì thành hình một hội thánh với danh xưng Tiên Thiên. Ba vị được nhắc nhiều nhất trong việc gom mối ấy là các ngài Phan Văn Tòng, Nguyễn Hữu Chính và Lê Kim Tỵ.
Hai chữ tiên thiên vốn là chữ cũ trong học thuật phương Đông, chỉ cái có trước khi trời đất thành hình, đối lại với hậu thiên là cái có sau. Chi phái lấy hai chữ ấy làm danh xưng để chỉ cái gốc trước nhất mà mình muốn quay về.
Vì gốc là đàn cơ và tịnh thất, nếp tu của Tiên Thiên nghiêng về tịnh luyện nhiều hơn là hành chính đạo. Người tu ở đây coi việc công phu và giữ trai giới là phần chính, việc tổ chức là phần phụ để giữ cho phần chính chạy được.
Một dấu vết rõ của cái gốc ấy nằm ngay trong cách gọi tên. Nhiều chi phái Cao Đài gọi cơ sở địa phương là Thánh Thất. Tiên Thiên gọi là Thánh Tịnh. Chữ tịnh ở đây là tịnh luyện, và việc chọn chữ ấy thay cho chữ thất là một cách nói ngắn gọn rằng nơi tu này trước hết là chỗ ngồi tịnh, sau mới là chỗ hội họp.
Về cơ cấu, hiến chương của hội thánh giải thích ba đài theo bộ ba Tinh, Khí, Thần của lối tu luyện phương Đông: Bát Quái Đài tiêu biểu Tinh, Hiệp Thiên Đài tiêu biểu Khí và giữ luật đạo, Cửu Trùng Đài tiêu biểu Thần và lo việc điều hành. Cách giải ba đài bằng bộ ba ấy cũng là một dấu của nếp tu tịnh luyện.
Chỗ hay hiểu lầm ở đây là nghĩ rằng mọi chi phái Cao Đài đều là những mảnh tách ra từ Tòa Thánh Tây Ninh. Với phần lớn chi phái thì cách nói ấy còn tạm đúng, nhưng với Tiên Thiên thì không. Các đàn cơ và tịnh thất làm nên chi phái này vốn đã tồn tại trước khi có hội thánh nào, và việc chúng đứng chung một mối là một cuộc hợp lại chứ không phải một cuộc tách ra. Đây là điều mà chính tư liệu của chi phái nhấn mạnh, và thư viện ghi lại bằng giọng sử liệu, không xếp bên nào cao hơn bên nào.
Thêm một chi tiết nhỏ: hai chữ Hán ở đầu trang này là phiên chữ của danh xưng chi phái do thư viện dựng lại cho bạn đọc quen mặt chữ, không phải chép từ một tấm hoành phi trong đền.
IIGần Hai Mươi Năm Dựng Một Ngôi Đền
Ngôi Tòa Thánh này không dựng một mạch. Từ lúc đặt móng tới lúc xong là gần hai mươi năm, chia thành nhiều chặng, có chặng phải ngưng dài rồi mới nối lại. Tư liệu của chi phái nói chung quy về một nguyên nhân: công trình dựng bằng công quả và tiền của bổn đạo, làm được tới đâu thì xây tới đó.
- 1926Các đàn cơ nhận nền Cao ĐàiNhiều đàn cơ và tịnh thất ở miệt vườn Nam Bộ lần lượt nhận nền Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ và bắt đầu liên lạc với nhau.
- 1928Trên mười nơi đứng chung một mốiTheo tư liệu của chi phái, tới năm này đã có hơn mười đàn và tịnh thất đứng chung, làm thành cái khung đầu tiên của hội thánh về sau.
- 1937Khởi công Tòa Thánh Châu MinhCông trình được khởi công trên khu đất ở ấp Chánh, xã Tiên Thủy, giữa vùng vườn dừa.
- 1956Hoàn thànhCông trình hoàn thành sau gần hai mươi năm thi công nhiều chặng, trở thành Tòa Thánh, tức trung ương hành đạo của Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên.
- 2015Đại trùng tu và lễ an vị Tổ đìnhNgôi Tổ đình Tòa Thánh Châu Minh được trùng tu lớn rồi làm lễ an vị, đưa công trình trở lại nếp hành đạo thường ngày.
Về quy mô hiện nay, tư liệu công bố của hội thánh ghi hệ thống hơn một trăm hai mươi thánh sở trải nhiều tỉnh Nam Bộ, xếp Tiên Thiên vào hàng các chi phái Cao Đài đông thánh sở nhất. Cần nói rõ rằng con số thánh sở trong các nguồn có chênh nhau ít nhiều tùy thời điểm thống kê và tùy cách đếm cơ sở lớn nhỏ, nên bài này ghi con số theo tư liệu của chính hội thánh và không lấy con số ấy làm chuẩn tuyệt đối.
IIICột Rồng Trong Lòng Đền Và Cột Cờ Ba Dải
Công trình theo lối đền thờ Cao Đài: một khối dài chia ba đài xếp trên một trục, mặt tiền nhô cao, mái lợp nhiều lớp và đắp hoa văn. So với Tòa Thánh Tây Ninh thì quy mô nhỏ hơn nhiều, nhưng hai chi tiết dưới đây khiến người tới khó quên.
Trong lòng Tòa Thánh có hai hàng cột đắp rồng quấn thân, sơn màu và đắp nổi, chia gian giữa thành từng khoảng. Cột rồng là chi tiết mang rõ nhất dấu ấn tạo hình truyền thống Việt Nam trong một công trình của tôn giáo mới ra đời.
Ngoài sân dựng cột cờ treo ba dải lụa vàng, xanh và đỏ. Ba màu ấy chỉ ba nhánh Phật, Tiên và Thánh hợp lại trong một đạo, và cũng là ba màu phẩm phục của ba phái chức sắc.
Hiệp Thiên Đài ở trước, Cửu Trùng Đài ở giữa, Bát Quái Đài ở trong cùng, nền nâng dần từng cấp. Người đi từ ngoài vào là đi qua đúng ba lớp nghĩa mà giáo lý của đạo đặt cho ba đài.
Đặt trong Bát Quái Đài, thờ Thiên Nhãn. Chung quanh là các bàn thờ dành cho những đấng thuộc nhiều truyền thống, xếp theo thứ bậc do giáo lý của đạo quy định.
Khuôn viên nằm giữa vùng vườn dừa Tiên Thủy, không có tường cao che chắn, nên từ ngoài đường nhìn vào đã thấy trọn mặt tiền và cột cờ.
Ba màu vàng, xanh, đỏ lặp lại nhiều chỗ trong công trình, từ dải lụa trên cột cờ cho tới màu áo của hàng chức sắc trong các kỳ lễ. Theo giáo lý của đạo Cao Đài, vàng ứng với phái Thái là nhánh Phật, xanh ứng với phái Thượng là nhánh Tiên, đỏ ứng với phái Ngọc là nhánh Thánh. Ba màu đứng cạnh nhau trên một cột cờ là cách nói ngắn nhất về chủ trương quy nguyên Tam giáo, và người tới đây chưa đọc một dòng kinh nào cũng đã thấy được điều ấy bằng mắt.
Cột đắp rồng trong lòng đền khiến nhiều người tưởng công trình có gốc đình chùa rồi được sửa thành đền Cao Đài. Không phải. Công trình dựng mới từ năm 1937 để làm đền thờ Cao Đài. Cái giống nhau về tạo hình đến từ tay nghề: thợ đắp vữa và thợ chạm ở Nam Bộ những năm ấy vốn làm đình chùa, nên khi nhận việc dựng một ngôi đền của tôn giáo mới thì vốn nghề cũ đi theo cùng.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều được chép trong kinh sách của đạo hay trong hồ sơ công trình. Chúng tôi ghi rõ để quý vị phân biệt tư liệu với kiến giải. Người dựng ngôi đền này làm theo giáo lý của đạo mình, không theo sách địa lý.
Điều đầu tiên đáng đọc là đất vườn. Khuôn viên nằm giữa vùng vườn dừa của cù lao Bến Tre cũ, chung quanh là mương vườn và rạch nhỏ dẫn nước ra sông lớn. Trong phép xem đất, mạng lưới mương rạch chằng chịt ấy được đọc là thủy tụ đa đầu, tức nước tụ nhiều mối. Đất như vậy vốn được coi là đất sinh, đất nuôi người, nhưng cũng là đất trũng và mềm, nên phần móng luôn là phần tốn công nhất. Việc ngôi Tòa Thánh phải dựng gần hai mươi năm có phần lý do nằm ở chính chất đất này, chứ không chỉ ở chuyện góp công góp của.
Thứ hai là cột cờ và khoảng sân. Đọc theo lối cổ truyền, khoảng sân trước mặt đền là minh đường, nơi khí tụ lại trước khi vào cửa. Ở đây minh đường rộng và trống, không vật gì chắn ngang tầm nhìn, gọi là minh đường khoát đại. Cột cờ dựng ngay giữa khoảng trống ấy đóng vai một cái trụ, giữ cho vùng đất bằng không quá tán khí. Trên một vùng vườn phẳng không gò không đống, một cây cột cao là điểm cao duy nhất, và một con mắt phong thủy sẽ đọc nó như thứ thay cho ngọn núi mà đất này không có.
Thứ ba là trục dọc ba đài. Ba đài xếp thẳng hàng, nền nâng dần từng cấp, khí đi vào theo một lối duy nhất rồi mỗi lớp lại nâng lên một bậc. Lối này gọi là tiến khí thăng cấp, vốn quen trong đền miếu phương Đông. Ở đây nó có thêm một lớp nghĩa nữa: chi phái Tiên Thiên giải ba đài theo bộ ba Tinh, Khí, Thần, nên ba bậc nền cũng chính là ba bậc trong phép tu luyện mà người tu đi qua.
Cuối cùng là hai hàng cột rồng. Xét theo hình thể, hai hàng cột chạy song song hai bên lối đi giữa làm thành thế long hổ hộ trì, tức hai bên có vật đỡ cho lối giữa không trơ. Rồng trong tạo hình phương Đông vốn gắn với nước và với khí, mà đất này là đất nhiều nước, nên hình rồng đặt ở đây là đặt đúng hành. Xin nhắc lại rằng người dựng đền chọn hình rồng theo vốn tạo hình của thợ và theo ý nghĩa trong giáo lý, không theo sách địa lý. Những gì ghi ở đây chỉ là cách một con mắt phong thủy sẽ nhìn khi đứng trong lòng đền.
VLễ Và Nếp Tu
Nếp thường ngày ở đây là cúng tứ thời, tức bốn thời cúng trong một ngày đêm theo lối chung của đạo Cao Đài. Ngoài ra, vì gốc là tịnh thất, các Thánh Tịnh trong hệ thống Tiên Thiên còn giữ nếp công phu riêng cho người đã thọ pháp.
| Ngày âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Mùng 9 tháng Giêng | Vía Đức Chí Tôn | Đại lễ đầu năm, kỳ lễ lớn nhất trong năm. Bổn đạo các Thánh Tịnh về Tòa Thánh hành lễ. |
| Rằm tháng Giêng | Lễ Thượng Nguơn | Kỳ nguơn đầu trong ba kỳ nguơn của một năm hành đạo. |
| Rằm tháng Bảy | Lễ Trung Nguơn | Kỳ nguơn giữa năm, gắn với việc cầu siêu và báo hiếu. |
| Rằm tháng Tám | Vía Đức Phật Mẫu | Lễ dâng lên Đức Phật Mẫu, tức ngôi Mẹ trong hệ thống thờ tự của đạo Cao Đài. |
| Rằm tháng Mười | Lễ Hạ Nguơn | Kỳ nguơn cuối, khép lại vòng lễ tiết của một năm hành đạo. |
Về ăn chay, tín đồ giữ chay theo kỳ, thấp nhất là sáu ngày trong tháng, lên dần tới mười ngày, rồi trường chay đối với người thọ phẩm vị và người đã thọ pháp tịnh luyện. Ở một chi phái có gốc tịnh thất như Tiên Thiên, việc giữ chay không được coi là một điều lệ riêng rẽ mà là điều kiện của phép công phu.
Trong các kỳ lễ, chức sắc mặc lễ phục theo phẩm vị và theo phái, ba màu vàng, xanh và đỏ ứng với ba phái Thái, Thượng và Ngọc. Tín đồ mặc áo dài trắng. Cách xếp chỗ trong Cửu Trùng Đài theo phẩm vị và theo giới, nam một bên, nữ một bên.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Ấp Chánh, xã Tiên Thủy, huyện Châu Thành cũ, tỉnh Vĩnh Long
- Đường tới
- Nằm ở ấp Chánh, xã Tiên Thủy, thuộc huyện Châu Thành cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. Đường vào chạy giữa vùng vườn dừa, cách khu trung tâm thành phố Bến Tre cũ chừng mươi cây số.
- Toạ độ
- 10.2751, 106.2473
Đây là nơi hành đạo đang hoạt động chứ không phải công trình tham quan, nên lệ của nơi ấy là lệ phải theo. Vài điều thường được nhắc: bỏ giày dép trước khi vào lòng đền, ăn mặc kín đáo, nam đi cửa bên này và nữ đi cửa bên kia theo chỉ dẫn tại chỗ, đi nhẹ và không nói chuyện trong lúc đang cúng. Người không phải tín đồ vẫn được vào xem, nhưng đứng ở khu vực dành cho khách chứ không đứng lẫn vào hàng người đang hành lễ. Việc chụp ảnh trong lòng đền xin hỏi người trực ở cửa trước khi giơ máy.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tòa Thánh Châu Minh
Contribute photos, information or video for Chau Minh Holy See of Cao Dai Tien ThienThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tòa Thánh Châu Minh thờ ai
Thờ Đức Chí Tôn, tức Đấng Tối Cao theo giáo lý đạo Cao Đài, biểu thị bằng Thiên Nhãn chứ không tạc tượng. Công trình chia ba phần là Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài và Bát Quái Đài theo lối chung của đạo. Đây là trung ương của Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên.
Cao Đài Tiên Thiên khác các chi phái khác chỗ nào
Khác ở cái gốc. Tiên Thiên không tách ra từ một hội thánh sẵn có mà hợp lại từ nhiều đàn cơ và tịnh thất vốn đã có trước ở miệt vườn Nam Bộ. Vì thế nếp tu thiên về tịnh luyện, và chi phái gọi cơ sở địa phương là Thánh Tịnh thay vì Thánh Thất.
Vì sao Tòa Thánh Châu Minh xây lâu như vậy
Công trình khởi công năm 1937 và tới năm 1956 mới hoàn thành. Tư liệu của chi phái cho biết công trình dựng bằng công quả và tiền của bổn đạo, làm được tới đâu xây tới đó, nên phải chia thành nhiều chặng. Chất đất vườn trũng và mềm cũng khiến phần móng tốn công.
Cột cờ ba dải lụa vàng xanh đỏ nghĩa là gì
Ba màu ấy chỉ ba nhánh Phật, Tiên và Thánh hợp lại trong một đạo, cũng là ba màu phẩm phục của ba phái chức sắc: vàng ứng phái Thái, xanh ứng phái Thượng, đỏ ứng phái Ngọc. Ba màu đứng cạnh nhau trên một cột cờ là cách nói ngắn nhất về chủ trương quy nguyên Tam giáo.
Thánh Tịnh và Thánh Thất khác nhau thế nào
Cả hai đều là cơ sở thờ tự địa phương của đạo Cao Đài. Nhiều chi phái gọi là Thánh Thất. Hội Thánh Cao Đài Tiên Thiên gọi là Thánh Tịnh, chữ tịnh lấy từ tịnh luyện, nhằm nói rằng nơi tu này trước hết là chỗ ngồi tịnh, sau mới là chỗ hội họp.