Nhìn từ đồng bằng Umbria lên, điều quý vị thấy trước tiên không phải nhà thờ mà là một dãy vòm đá hồng nối nhau chạy dọc sườn đồi, đỡ cả khối tu viện phía trên như một bức tường nhiều tầng cửa vòm. Leo lên tới nơi thì gặp hai quảng trường ở hai độ cao: sân dưới có dãy hành lang đá bao quanh dẫn vào nhà thờ tầng dưới, sân trên là bãi cỏ trước mặt tiền đơn sơ có ô cửa sổ hoa hồng. Nhà thờ dưới tối và thấp, ai vào cũng tự nói khẽ.
Đây là Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô (Basilica di San Francesco) ở thị trấn Assisi, vùng Umbria, đền thờ mộ của Thánh Phanxicô Assisi (Francesco d'Assisi), đấng lập dòng Phan Sinh và là thánh bổn mạng nước Ý. Trong một đất nước có hàng nghìn nhà thờ lớn, nơi này được chọn làm đại diện vì vị thánh nằm dưới bàn thờ là người mà người Ý nhận là của cả dân tộc mình.
IThánh Phanxicô Và Con Đường Khó Nghèo
Thánh Phanxicô là con một nhà buôn vải ở Assisi, từ bỏ của cải để sống khó nghèo theo Tin Mừng và quy tụ quanh mình một nhóm anh em, về sau thành dòng Anh Em Hèn Mọn, người Việt quen gọi là dòng Phan Sinh hay dòng Phanxicô. Ngài qua đời năm 1226. Chưa đầy hai năm sau, ngày 16 tháng 7 năm 1228, Giáo hoàng Grêgôriô IX tới tận Assisi phong thánh cho ngài, và ngay hôm sau đặt viên đá móng của đền thờ.
Ngày nay đền thờ và tu viện liền kề, gọi là Tu viện Thánh (Sacro Convento), do dòng Phanxicô Viện tu (Frati Minori Conventuali) coi giữ, một trong ba nhánh lớn của gia đình Phan Sinh. Cũng như Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, nơi này mang bậc vương cung thánh đường Giáo hoàng. Chỗ khác là Thánh Phêrô là mộ vị Tông đồ và trung tâm Giáo hội hoàn vũ, còn Assisi là mộ một vị lập dòng khó nghèo.
Linh đạo Phan Sinh xoay quanh khó nghèo, không phải như một luật kiêng khem mà như cách đi theo Chúa Giêsu, Đấng theo Tin Mừng đã sinh ra trong máng cỏ và chết trần trụi trên thập giá. Người Phan Sinh gọi mọi loài là anh chị em, và bài Ca vịnh Anh Mặt Trời của Thánh Phanxicô, viết bằng thổ ngữ Umbria, được coi là một trong những áng văn sớm nhất của tiếng Ý. Truyền thống Công Giáo còn tôn kính việc ngài mang Dấu Thánh, tức năm dấu thương tích giống Chúa chịu đóng đinh, xuất hiện trên thân thể ngài hai năm trước khi qua đời.
Theo keytoumbria, người lo việc xây là tu sĩ Elia thành Cortona, người đứng đầu dòng sau khi Thánh Phanxicô mất. Khu đất dựng đền thờ nằm ngoài tường thị trấn, xưa gọi là Đồi Hỏa Ngục (Collis Inferni). Tới năm 1230, một sắc chỉ của Giáo hoàng Grêgôriô IX đã gọi nơi này là Đồi Thiên Đàng (Collis Paradisi). Ngày 25 tháng 5 năm 1230, thi hài thánh được rước từ nhà thờ San Giorgio trong thị trấn về đền thờ mới.
Nhiều người nghĩ Thánh Phanxicô qua đời ở chỗ đền thờ này. Không phải. Ngài mất tại nhà nguyện nhỏ Porziuncola dưới chân đồi, nơi nay nằm trong một vương cung thánh đường khác, và lễ Qua Đời tối 3 tháng 10 nhớ đúng giờ phút ấy. Đền thờ trên đồi là nơi an táng. Và suốt gần sáu thế kỷ, thi hài được đặt kín sâu dưới bàn thờ nhà thờ dưới, không ai nhìn thấy. Hầm mộ mà người hành hương xuống viếng hôm nay chỉ được làm năm 1818, rồi được kiến trúc sư Ugo Tarchi tu bổ trong những năm 1920.
IIHai Mươi Lăm Năm Dựng Hai Nhà Thờ
Tốc độ xây đền thờ này nhanh lạ thường so với các nhà thờ lớn châu Âu thời ấy. Nhà thờ dưới xong chỉ sau hai năm để kịp đón thi hài, nhà thờ trên xong sau hai mươi lăm năm. Rồi suốt thế kỷ 13 và 14, những họa sĩ giỏi nhất nước Ý lần lượt tới phủ bích họa lên tường, biến nơi này thành một bảo tàng sống của hội họa Ý thời tiền Phục Hưng.
- 1228Phong thánh và đặt đá móngNgày 16 tháng 7 Giáo hoàng Grêgôriô IX phong thánh cho Thánh Phanxicô tại Assisi, ngày 17 tháng 7 ngài đặt đá móng đền thờ.
- 1230Nhà thờ dưới xong, rước thi hàiNgày 25 tháng 5 thi hài thánh được rước từ nhà thờ San Giorgio về, đặt dưới bàn thờ nhà thờ dưới.
- 1239Tháp chuông hoàn thànhKeytoumbria ghi tháp chuông xong trước năm 1239, năm đúc những quả chuông đầu tiên. Phần chóp nhọn phía trên về sau phải dỡ bỏ trong thế kỷ 16.
- 1253Thánh hiến hai bàn thờ chínhNgày 25 tháng 5, Giáo hoàng Innocentê IV thánh hiến bàn thờ chính của cả hai tầng nhà thờ.
- Cuối thế kỷ 13 tới thế kỷ 14Các đợt bích họaThầy vẽ Thánh Phanxicô, Cimabue, Giotto, Simone Martini, Pietro Lorenzetti và Puccio Capanna lần lượt vẽ tường hai tầng nhà thờ.
- 1818Làm hầm mộHầm mộ dưới nhà thờ dưới được làm để giáo dân tới gần mộ thánh, kiến trúc sư Ugo Tarchi tu bổ trong những năm 1920.
- 1997 tới 1999Động đất và tu bổNgày 26 tháng 9 năm 1997, động đất làm sập vòm nhà thờ trên, bốn người thiệt mạng, khoảng 200 mét vuông bích họa vỡ nát. Nhà thờ trên mở cửa lại ngày 28 tháng 11 năm 1999.
- 2000Di sản Thế giới UNESCOAssisi, Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô và các di tích Phan Sinh khác được ghi danh.
Về ngày đặt đá móng, UNESCO chỉ ghi năm 1228 là năm khởi dựng, không ghi ngày. Keytoumbria và trang du lịch vùng Umbria ghi ngày 17 tháng 7, một ngày sau lễ phong thánh, và keytoumbria còn ghi từ ngày 29 tháng 4 năm 1228 đã có sắc chỉ của Giáo hoàng loan báo việc dựng nhà thờ.
Về tác giả chuỗi 28 cảnh đời Thánh Phanxicô ở nhà thờ trên, trang du lịch Assisi ghi thẳng là của Giotto, và đó là cách gọi quen thuộc. Nhưng giới sử học nghệ thuật vẫn bàn về việc Giotto vẽ bao nhiêu phần, hay một xưởng họa khác đã vẽ phần lớn. Thư viện ghi là gắn với tên Giotto cho đúng mức chắc chắn của tư liệu.
Sau trận động đất năm 1997, theo trang của dòng Phanxicô Viện tu, khoảng 300.000 mảnh bích họa được nhặt lại, trong đó 220.000 mảnh được hai mươi thợ phục chế đặt về chỗ cũ.
IIINhà Thờ Dưới Rôma, Nhà Thờ Trên Gothic
Đền thờ là hai nhà thờ chồng lên nhau, dựng bằng đá màu hồng nhạt khai thác từ núi Subasio sau lưng thị trấn. Nhà thờ dưới theo lối Rôma (Romanesque), vòm thấp, tường dày, ánh sáng lờ mờ, đúng với chức năng một nhà mồ và nơi cầu nguyện. Nhà thờ trên theo lối Gothic Ý, một gian rộng cao sáng, cửa kính màu, tường phẳng để vẽ tranh. Hai tầng như hai tâm trạng: dưới là thinh lặng bên mộ, trên là lời kể đời thánh bằng hình.
Mặt tiền nhà thờ trên rất đơn sơ, một đầu hồi, cổng đôi và ô cửa sổ hoa hồng có biểu tượng bốn thánh sử quanh viền. Sân trước mặt tiền được hiến năm 1246 và san thành quảng trường trên năm 1278, dãy hành lang của quảng trường dưới dựng năm 1474, theo keytoumbria.
Lối quần thể nhà thờ và tu viện dính liền nhau trên một khối đất cao cũng thấy ở Tu viện Mont-Saint-Michel, dù nơi ấy thuộc dòng Biển Đức chứ không thuộc gia đình Phan Sinh.
Xong năm 1230, mặt bằng thánh giá Latinh. Tường và vòm phủ bích họa của Cimabue, Simone Martini, Pietro Lorenzetti và Puccio Capanna.
Dựng 1230 tới 1253 theo lối Gothic Ý. Hai bên tường gian giữa là chuỗi 28 cảnh đời Thánh Phanxicô gắn với tên Giotto, gian cung thánh và cánh ngang có tranh của Cimabue.
Làm năm 1818, tu bổ những năm 1920, nơi đặt mộ Thánh Phanxicô và là chỗ người hành hương xuống cầu nguyện.
Khối tu viện dựng song song với đền thờ dưới thời tu sĩ Elia, đứng trên dãy vòm đá hồng chạy dọc sườn đồi.
Xong trước năm 1239, chóp nhọn ban đầu bị dỡ trong thế kỷ 16.
| Hạng mục | Năm | Nguồn |
|---|---|---|
| Đặt đá móng | 17 tháng 7 năm 1228 | keytoumbria, umbriatourism, UNESCO chỉ ghi năm |
| Nhà thờ dưới xong | 1230 | visit-assisi |
| Thánh hiến bàn thờ hai tầng | 25 tháng 5 năm 1253 | keytoumbria |
| Quảng trường trên | Hiến đất 1246, san nền 1278 | keytoumbria |
| Hành lang quảng trường dưới | 1474 | keytoumbria |
| Hầm mộ | 1818 | visit-assisi |
IVThế Đất Và Hướng
Mục này ghi một cách đọc mà Công Giáo không hề có: đạo Công Giáo không dạy phong thủy, và những người dựng đền thờ năm 1228 cũng không tính tới điều ấy. Quy tắc của họ là hướng phụng vụ. Điều đáng chú ý là Assisi lại không theo lối thường: theo keytoumbria, cả hai tầng nhà thờ đặt gian cung thánh quay về phía tây, mặt tiền nhà thờ trên quay về phía đông, hướng vào thị trấn. Lý do rõ nhất là địa hình: đền thờ đứng ở mỏm tây của ngọn đồi, cửa phải mở về phía có người tới. Thư viện viết phần dưới theo con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đặt cạnh mà so, không phải điều tư liệu của đền thờ ghi.
Theo lối Việt, trước hết là long mạch. Thị trấn Assisi nằm trên sườn tây núi Subasio, và đền thờ đứng ở đầu mút của một nhánh đồi chạy từ núi xuống. Sách xưa gọi chỗ cuối một mạch núi, nơi đất dừng lại trước khi đổ xuống đồng bằng, là chỗ khí kết, và ưa đặt đền miếu ở đó.
Thứ hai là minh đường. Phía tây và phía nam dưới chân đồi là đồng bằng Umbria rộng và phẳng. Từ dãy vòm của Tu viện Thánh nhìn xuống là cả một minh đường trải tới chân trời. Có điều gian cung thánh lại quay lưng về phía đồng bằng ấy, nên nếu đọc theo lối Việt thì đây là thế lưng ra đồng, mặt vào phố, ngược với chùa Việt vốn mở cửa ra khoảng trống.
Thứ ba là cái tên. Người dân đổi gọi Đồi Hỏa Ngục thành Đồi Thiên Đàng khi mộ thánh về đây. Lối cổ truyền của người Việt vẫn nói đất lành nhờ người, chỗ đất xấu thành đất thiêng vì người nằm xuống ở đó. Chúng tôi nêu sự gặp nhau ấy như một chỗ đối chiếu giữa hai lối nghĩ, không để nói bên nào đúng.
VLễ Qua Đời Và Lễ Thánh Phanxicô
Đền thờ theo lịch phụng vụ Rôma, tính theo dương lịch, cộng thêm lịch riêng của dòng Phanxicô. Đỉnh của năm là hai ngày liền nhau đầu tháng 10: tối hôm trước nhớ giây phút thánh qua đời, hôm sau mừng lễ thánh, cũng là ngày lễ của cả nước Ý vì ngài là thánh bổn mạng. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 3 tháng 10 (buổi tối) | Lịch dòng Phanxicô, dương lịch | Lễ Qua Đời (Transitus) | Nghi thức tưởng nhớ giờ phút Thánh Phanxicô qua đời năm 1226. |
| 4 tháng 10 | Lịch phụng vụ Rôma | Lễ Thánh Phanxicô Assisi | Lễ trọng nhất của đền thờ, đồng thời là lễ thánh bổn mạng nước Ý. |
| 17 tháng 9 | Lịch dòng Phanxicô | Lễ Dấu Thánh của Thánh Phanxicô | Kính việc thánh mang năm dấu thương tích, một ngày lễ riêng của gia đình Phan Sinh. |
| 25 tháng 5 | Dương lịch | Ngày kỷ niệm của đền thờ | Trùng hai mốc sử của đền thờ: rước thi hài thánh về năm 1230 và thánh hiến bàn thờ hai tầng năm 1253. |
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Piazza Inferiore di San Francesco 2, 06081 Assisi (PG), Umbria
- Đường tới
- Assisi thuộc vùng Umbria, miền trung nước Ý. Ga tàu nằm dưới đồng bằng ở Santa Maria degli Angeli, từ đó có xe buýt lên thị trấn, đền thờ ở đầu phía tây của thị trấn.
- Toạ độ
- 43.075, 12.6054
Đền thờ là nơi cầu nguyện bên mộ thánh, lệ nơi này đặt nặng sự thinh lặng: trong nhà thờ dưới và hầm mộ, tu sĩ thường nhắc khách giữ im lặng. Không chụp ảnh bên trong đền thờ. Ăn mặc kín vai và đầu gối. Khi có thánh lễ, khách xem bích họa nên đứng lại ở phía sau hoặc chờ ra ngoài sân.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô, Assisi
Contribute photos, information or video for Basilica of Saint Francis of AssisiThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Vương cung thánh đường Assisi thờ ai
Đây là đền thờ mộ Thánh Phanxicô Assisi, đấng lập dòng Phan Sinh và là thánh bổn mạng nước Ý. Thi hài ngài được rước về đây ngày 25 tháng 5 năm 1230 và nay nằm trong hầm mộ dưới nhà thờ dưới. Đền thờ do dòng Phanxicô Viện tu coi giữ.
Vương cung thánh đường Assisi xây năm nào
Giáo hoàng Grêgôriô IX đặt đá móng ngày 17 tháng 7 năm 1228, một ngày sau khi phong thánh cho Thánh Phanxicô. Nhà thờ dưới xong năm 1230, nhà thờ trên dựng từ năm 1230 tới năm 1253, được thánh hiến bàn thờ ngày 25 tháng 5 năm 1253. UNESCO chỉ ghi năm 1228.
Bích họa Giotto ở Assisi là gì
Là chuỗi 28 cảnh đời Thánh Phanxicô vẽ dọc hai tường gian giữa nhà thờ trên, theo trang du lịch Assisi. Cách gọi quen thuộc là của Giotto, nhưng giới sử học nghệ thuật vẫn bàn về phần việc của ông và của các xưởng họa khác. Trong đền thờ còn tranh của Cimabue, Simone Martini và Pietro Lorenzetti.
Động đất năm 1997 làm hư hại gì ở Assisi
Ngày 26 tháng 9 năm 1997, động đất làm sập một phần vòm nhà thờ trên, bốn người thiệt mạng và khoảng 200 mét vuông bích họa vỡ nát. Khoảng 300.000 mảnh được nhặt lại, 220.000 mảnh được đặt về chỗ cũ. Nhà thờ trên mở cửa lại ngày 28 tháng 11 năm 1999.
Lễ Thánh Phanxicô Assisi là ngày nào
Ngày 4 tháng 10 theo lịch phụng vụ Rôma, cũng là ngày lễ thánh bổn mạng nước Ý. Tối hôm trước, 3 tháng 10, gia đình Phan Sinh cử hành Lễ Qua Đời để nhớ giờ phút ngài qua đời năm 1226. Đây là hai ngày lớn nhất trong năm của đền thờ.