Làng Bảo Lộc nằm giữa đồng, cách khu đền Trần ở Tức Mặc chưa tới hai cây số. Quý vị đi qua những thửa ruộng phẳng của vùng Thiên Trường cũ, rồi gặp một khu thờ bốn phần: đền chính ở giữa, chùa bên trái, phủ Mẫu bên phải, và phía sau là một ngôi đền nhỏ nữa. Trong đền chính, pho tượng đồng Hưng Đạo Đại Vương nặng gần năm tấn ngồi ở chỗ trang trọng nhất.
Người vùng này gọi nơi đây là quê của Đức Thánh Trần. Theo tư liệu, đất đền nguyên là thái ấp của An Sinh Vương Trần Liễu, cha của Hưng Đạo Đại Vương. Vì thế ở Bảo Lộc, việc thờ Đức Thánh không đứng một mình mà đi cùng việc thờ cả nhà ông: cha mẹ, phu nhân, các con. Đây là một nơi thờ nhân thần theo lối thờ tổ tiên của một gia đình đã thành thánh.
IĐức Thánh Trần Và Gia Quyến
Vị chính của đền là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, danh nhân đời Trần, được dân gian tôn là Đức Thánh Trần. Tuổi Trẻ năm 2026 ghi đền thờ ông cùng gia quyến, và đó là chìa khóa để hiểu cách bày thờ ở đây.
Theo Báo Pháp Luật, đền chính đặt pho tượng Hưng Đạo Đại Vương, hai bên là Hưng Vũ Vương, người con trai, và Phạm Ngũ Lão, người con rể. Phía sau là đền Khải Thánh, thờ cha, mẹ, phu nhân và hai người con gái của ông. Chữ Khải Thánh vốn chỉ nơi thờ cha mẹ của một bậc được tôn thờ, và ở Bảo Lộc chữ ấy đúng với đất: cha của Đức Thánh là chủ cũ của mảnh đất này.
Xét theo tư liệu, Bảo Lộc là một nơi thờ theo lối thờ tổ tiên được nâng lên thành thờ nhân thần. Tuổi Trẻ và Báo Pháp Luật đều ghi đất đền là đất ấp cũ của An Sinh Vương Trần Liễu, Báo Pháp Luật gọi là đất thang mộc, tức đất được ban để lấy hoa lợi. Tên cũ của đền là đền An Lạc, ở làng Bảo Lộc, tổng Hữu Bị. Việc dân làng thờ Hưng Đạo Đại Vương ở đây trước hết là thờ một người con của đất ấp ấy, rồi về sau hòa vào tín ngưỡng Đức Thánh Trần chung của cả Bắc Bộ.
Trong khuôn viên còn có chùa thờ Phật và phủ thờ Mẫu. Phủ Mẫu chỉ là phần phụ, vị chủ của cả khu vẫn là Đức Thánh Trần. Trong Đạo Mẫu có riêng một lối hầu Trần Triều, khác hẳn hàng Tứ Phủ, phần ấy đã viết ở bài đền Kiếp Bạc, bài này không đi vào.
Chỗ hay hiểu lầm nhất là câu Bảo Lộc là nơi sinh của Đức Thánh Trần. Tạp chí Hòa Nhập đặt đúng câu ấy làm tiêu đề. Các nguồn khác thận trọng hơn, chỉ gọi là quê hương, và một trang du lịch viết rằng tương truyền ông sinh ra và lớn lên ở ấp An Lạc. Trong khi đó, cách đây chưa tới hai cây số, đền Cố Trạch trong khu đền Trần Nam Định được dựng trên nền nhà cũ của Hưng Đạo Đại Vương. Hai nơi không nhất thiết loại nhau, vì cả hai cùng thuộc đất Thiên Trường của họ Trần. Nhưng chưa có văn bản đương thời nào xác định nơi ông chào đời, nên chúng tôi ghi chuyện sinh ở Bảo Lộc là tương truyền.
IITừ Ba Gian Gỗ Ven Sông Đến Ngôi Đền Năm 1928
Năm khởi dựng chưa khảo được. Các nguồn cùng kể một lộ trình ba bước: một ngôi nhỏ ven sông, một lần dời vào vì lở bờ, rồi một lần dựng kiên cố trong thế kỷ 20. Chỉ bước cuối có năm rõ.
- Đời TrầnĐất ấp của An Sinh VươngTheo tư liệu địa phương, vùng Bảo Lộc là thái ấp của An Sinh Vương Trần Liễu, cha của Hưng Đạo Đại Vương.
- 1300Đức Thánh Trần mấtHưng Đạo Đại Vương mất ngày 20 tháng Tám âm lịch. Ngày ấy trở thành ngày giỗ lớn nhất ở mọi nơi thờ ông, trong đó có Bảo Lộc.
- Chưa rõBa gian gỗ ven sôngĐền ban đầu là ba gian nhà gỗ lim lợp ngói mũi hài bên bờ sông Châu Giang, theo tạp chí Hòa Nhập.
- Chưa rõDời vào trong làngBờ sông lở, đền được dời về phía nam làng, cách chỗ cũ chừng ba trăm mét.
- 1845Sắc phong đời Thiệu TrịTạp chí Hòa Nhập ghi đền giữ một sắc phong vua Thiệu Trị ban năm 1845 cho Hưng Đạo Đại Vương.
- 1928Khởi công dựng kiên cốĐền được khởi công dựng lại theo lối chữ Đinh, là ngôi đền quý vị thấy hôm nay.
- 1988Di tích quốc giaĐược công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, theo Tuổi Trẻ và tạp chí Hòa Nhập.
- 2025Đổi địa giớiXã Mỹ Phúc thuộc huyện Mỹ Lộc cũ nhập vào phường Nam Định, tỉnh Nam Định cũ nhập vào tỉnh Ninh Bình.
Một chỗ nguồn ghi khác nhau về năm 1928. Tạp chí Hòa Nhập viết đền được khởi công xây dựng từ năm ấy, tức là dựng mới. Một trang du lịch lại viết năm 1928 đền được tu tạo toàn diện, tức là sửa trên cái đã có. Hai cách viết dẫn tới hai cách hiểu về tuổi của những gì còn thấy hôm nay. Chúng tôi chưa tra được văn bia hay hồ sơ di tích để nói dứt, nên ghi cả hai.
Về hai bước đầu, ba gian gỗ ven sông và lần dời vào trong làng, các nguồn chỉ chép theo lời truyền của làng, không kèm năm. Chúng tôi giữ nguyên trạng thái chưa rõ ấy, không suy ra.
IIINhà Chữ Đinh Và Các Hiện Vật
Đền chính dựng theo mặt bằng chữ Đinh, gồm ba lớp nối nhau: tiền đường bảy gian, trung đường năm gian, hậu cung ba gian. Số gian thu hẹp dần từ ngoài vào trong, đưa người đi lễ từ một không gian rộng tới một chỗ kín. Báo Pháp Luật nhắc tới sáu bộ cánh cửa gỗ chạm tinh xảo, còn lối chạm thì các nguồn giới thiệu xếp vào thời Nguyễn.
Quanh đền chính là ba công trình phụ: chùa thờ Phật bên trái, phủ thờ Mẫu bên phải, và đền Khải Thánh phía sau. Bố cục ấy, đền ở giữa, chùa và phủ hai bên, là lối quen của nhiều nơi thờ ở châu thổ Bắc Bộ, nơi thờ thần, thờ Phật và thờ Mẫu cùng đứng trong một khuôn viên.
| Hiện vật | Niên đại | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tượng đồng Hưng Đạo Đại Vương | Chưa rõ | Nặng 4,8 tấn theo Báo Pháp Luật và tạp chí Hòa Nhập, đặt ở đền chính. |
| Tượng gỗ trầm hương | Chưa rõ | Pho tượng Đức Thánh Trần thứ hai, bằng gỗ trầm hương. |
| Chuông An Lạc từ chung | Thế kỷ 19 | Khắc bốn chữ nghĩa là chuông của đền An Lạc, giữ tên cũ của đền. |
| Sắc phong | 1845 | Vua Thiệu Trị ban cho Hưng Đạo Đại Vương, theo tạp chí Hòa Nhập. |
| Long ngai, bài vị, tượng mộc | Nhiều thời | Đồ thờ trong các lớp nhà, một trang du lịch có kể nhưng không nêu niên đại. |
Quả chuông là hiện vật nói nhiều nhất về lịch sử của đền. Bốn chữ khắc trên chuông đọc là An Lạc từ chung, nghĩa là chuông của đền An Lạc. Tên ấy khớp với ghi chép của Báo Pháp Luật rằng đền ban đầu gọi là đền An Lạc, và với lời kể về ấp An Lạc. Nói cách khác, cái tên Bảo Lộc là tên làng, còn cái tên cũ của đền thì còn nằm trên quả chuông.
Vì thế ba chữ Hán đầu trang là An Lạc từ, lấy theo tên cũ khắc trên chuông. Xin nói rõ: chúng tôi chỉ có phiên âm do nguồn chép lại, mặt chữ Hán do chúng tôi khôi phục từ phiên âm ấy, chưa đối chiếu trực tiếp với quả chuông.
IVThế Đất Và Hướng
Văn bản về đền không chép lý do chọn đất hay hướng đặt đền. Đoạn dưới là cách thư viện đọc cảnh đất theo phong thủy cổ truyền, trên một vùng đồng bằng không núi, nơi người xưa chỉ còn nước và độ cao của nền đất để dựa vào.
Điều đầu tiên đáng ghi là câu chuyện dời đền. Ngôi ban đầu đứng sát bờ sông Châu Giang. Bờ lở, dân làng dời đền lùi vào chừng ba trăm mét về phía nam làng. Trong phép xem đất châu thổ, sông là minh đường, nhưng đứng quá sát dòng thì nước xói chân, và đất bị xói là thứ phong thủy cổ truyền tránh nhất. Dời vào một quãng đủ xa để khỏi lở mà vẫn đủ gần để còn thấy khí sông, đọc theo lối ấy là một lần chỉnh thế chứ không phải bỏ thế.
Thứ hai là vùng đất Thiên Trường. Bảo Lộc cách khu đền Trần ở Tức Mặc chừng 1,7 cây số và cách chùa Phổ Minh chừng 1,6 cây số. Ba điểm ấy cùng nằm trên đất gốc của họ Trần ở phủ Thiên Trường. Đọc theo lối cổ truyền, một dòng họ lớn chọn vùng đất quê làm nơi đặt hành cung, chùa và ấp của các thân vương, là chọn cả một cục đất chứ không chọn một điểm. Bảo Lộc là một góc của cục đất ấy, góc gắn với chi của An Sinh Vương.
Thứ ba là đất bằng. Không có núi làm hậu chẩm, lối quen của người đồng bằng là tôn nền và trồng cây quanh khuôn viên để làm chỗ tựa. Chùa và phủ đứng hai bên đền chính, đọc theo phong thủy, còn đóng vai hai cánh tả hữu ôm lấy chính điện, thay cho hai dải đồi mà vùng này không có.
Về hướng, không nguồn nào chúng tôi tra được ghi độ hướng của đền, nên bài không ghi. Mọi điều trên là kiến giải của người viết.
VHội Đầu Xuân Và Giỗ Cha Tháng Tám
Tuổi Trẻ năm 2026 ghi đền có hai dịp lễ hội trong năm: đầu xuân và tháng Tám âm lịch. Dịp tháng Tám là dịp chính, vì ngày 20 tháng Tám là ngày giỗ Hưng Đạo Đại Vương. Người đi lễ gọi ngày ấy là giỗ Cha, theo câu truyền khẩu quen của tín đồ Đạo Mẫu: tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ.
| Thời điểm âm lịch | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|
| Đầu xuân | Lễ dâng hương đầu năm | Dịp hội thứ nhất trong năm, theo Tuổi Trẻ. |
| Ngày 14 tháng Giêng | Lễ ban ấn | Chỉ có các trang du lịch chép. Tuổi Trẻ năm 2026 ghi đền không tổ chức lễ Khai ấn, chi tiết nêu dưới đây. |
| Tháng Tám | Hội tháng Tám | Dịp hội chính trong năm, dồn về ngày giỗ Đức Thánh. |
| Ngày 20 tháng Tám | Giỗ Đức Thánh Trần | Ngày kỵ nhật của Hưng Đạo Đại Vương, dân gọi là giỗ Cha, là ngày đông người nhất. |
Vì ở gần khu đền Trần, nơi có lễ Khai ấn nổi tiếng đêm rằm tháng Giêng, nhiều người nghĩ Bảo Lộc cũng có một lễ Khai ấn riêng. Nguồn vênh nhau ở chỗ này. Hai trang du lịch ghi đền có lễ ban ấn ngày 14 tháng Giêng. Tuổi Trẻ năm 2026 thì ghi rõ tại đền Bảo Lộc không tổ chức lễ Khai ấn, chỉ có lễ dâng hương đầu năm. Chúng tôi theo tờ báo, vì đó là thông tin mới nhất và gắn với việc quản lý di tích, nhưng vẫn ghi cả hai để quý vị biết vì sao có hai cách nói. Về gốc tích lễ Khai ấn ở đền Trần, xin xem bài đền Trần Nam Định.
Đền Bảo Lộc là một trong nhiều nơi thờ Đức Thánh Trần. Cửa đền gốc của tín ngưỡng này là đền Kiếp Bạc trên đất Vạn Kiếp, và đền Trần Thương ở Hà Nam cũ giữ lễ phát lương đầu năm. Ngay cạnh Bảo Lộc là chùa Phổ Minh của Thiền phái Trúc Lâm. Mỗi nơi giữ một phần riêng, Bảo Lộc giữ phần gia đình và đất ấp.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Làng Bảo Lộc, phường Nam Định (xã Mỹ Phúc cũ, huyện Mỹ Lộc cũ, tỉnh Nam Định cũ, nhập vào phường Nam Định năm 2025), tỉnh Ninh Bình
- Đường tới
- Đền ở làng Bảo Lộc, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, thuộc xã Mỹ Phúc và huyện Mỹ Lộc cũ. Từ khu đền Trần ở Tức Mặc đi chừng 1,7 cây số là tới.
- Toạ độ
- 20.468, 106.158
Lệ đi lễ theo trục của khu đền: dâng hương ở đền chính trước, rồi ra phía sau vào đền Khải Thánh thờ cha mẹ và gia quyến Đức Thánh, sau đó mới sang chùa và phủ Mẫu hai bên. Ngày 20 tháng Tám âm lịch là lúc đông nhất, lối vào được chia luồng. Trong hậu cung xin đi nhẹ, không chạm vào tượng và đồ thờ, không đặt tiền lên ban thờ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Đền Bảo Lộc
Contribute photos, information or video for Bao Loc TempleThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Đền Bảo Lộc thờ ai
Thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến. Đền chính đặt tượng đồng Đức Thánh Trần, hai bên là Hưng Vũ Vương và Phạm Ngũ Lão. Đền Khải Thánh phía sau thờ cha, mẹ, phu nhân và hai con gái của ông. Trong khuôn viên còn có chùa thờ Phật và phủ thờ Mẫu.
Đền Bảo Lộc có phải nơi sinh của Trần Hưng Đạo không
Dân gian gọi Bảo Lộc là quê của Đức Thánh Trần, vì đất đền là thái ấp cũ của cha ông, An Sinh Vương Trần Liễu. Có nguồn viết đây là nơi ông sinh ra, nhưng chưa có văn bản đương thời nào xác định, nên nên coi là tương truyền. Đền Cố Trạch trong khu đền Trần gần đó cũng gắn với nhà cũ của ông.
Đền Bảo Lộc có lễ khai ấn không
Nguồn vênh nhau. Hai trang du lịch ghi có lễ ban ấn ngày 14 tháng Giêng âm lịch. Tuổi Trẻ năm 2026 ghi đền không tổ chức lễ Khai ấn, chỉ có lễ dâng hương đầu năm. Lễ Khai ấn nổi tiếng đêm rằm tháng Giêng là của khu đền Trần ở Tức Mặc, cách đây chừng 1,7 cây số.
Giỗ Cha ở đền Bảo Lộc là ngày nào
Ngày 20 tháng Tám âm lịch, ngày giỗ Hưng Đạo Đại Vương. Người đi lễ gọi là giỗ Cha theo câu truyền khẩu tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ. Tháng Tám là mùa hội chính của đền, ngoài ra đền còn một dịp hội đầu xuân.
Đền Bảo Lộc được xây năm nào
Năm khởi dựng chưa khảo được. Đền ban đầu là ba gian gỗ lim bên sông Châu Giang, bờ lở nên dời vào phía nam làng chừng ba trăm mét. Ngôi đền chữ Đinh hôm nay khởi công năm 1928, và được công nhận di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1988.