Quý vị đi qua một khu vườn phẳng, cỏ xanh, cây cao, tới một ngôi đền trắng giản dị, mái thấp, không chóp nhọn. Bên cạnh là một cái hồ vuông bờ gạch, nước xanh lặng, và một cây lớn giăng đầy cờ phướn ngũ sắc. Hơi lùi về một phía là một cây trụ đá màu nâu xám có rào bao quanh. Bước vào trong đền, quý vị không thấy điện thờ lộng lẫy mà thấy những lớp tường gạch cổ đã khai quật, lối đi bằng ván gỗ vòng trên đó, và ở giữa, sau một tấm kính, một phiến đá nhỏ nằm sâu dưới nền.
Đó là Lâm Tỳ Ni (Lumbini), huyện Rupandehi, tỉnh Lumbini, miền nam Nepal, và ngôi đền trắng là đền Maya Devi, mang tên hoàng hậu Ma Da, thân mẫu của Đức Phật. Phiến đá dưới nền là Đá Đánh Dấu, chỉ chỗ mà truyền thống Phật Giáo tin là Đức Phật Thích Ca đản sinh.
INơi Đản Sinh, Chặng Đầu Của Bốn Thánh Tích
Nepal là đất mà đời sống tâm linh đan xen Ấn Độ Giáo và Phật Giáo, đền và chùa đứng cạnh nhau ở cả thung lũng Kathmandu. Nhưng nếu phải chọn một nơi khiến Nepal có mặt trong tâm của mọi Phật tử trên thế giới, từ Sri Lanka tới Nhật Bản, từ Tây Tạng tới Việt Nam, thì đó là Lâm Tỳ Ni. Vì thế thư viện chọn nơi này làm nơi đại diện duy nhất của Nepal: đây là thánh tích chung của mọi truyền thống Phật Giáo, Nam tông, Bắc tông và Kim Cương thừa đều nhận.
Lâm Tỳ Ni là nơi đầu tiên trong bốn thánh tích mà người Việt quen gọi là Tứ Động Tâm: nơi đản sinh, nơi thành đạo, nơi chuyển pháp luân và nơi nhập niết bàn. Thư viện đã có bài về Bồ Đề Đạo Tràng, nơi thành đạo, và Vườn Lộc Uyển, nơi chuyển pháp luân, bài này chỉ nói về chặng mở đầu của hành trình ấy.
Theo truyện Phật được Phật tử mọi nước kể lại, hoàng hậu Ma Da (Maya), công chúa vương quốc Câu Ly (Koliya) và là chánh hậu của vua Tịnh Phạn (Suddhodana) nước Ca Tỳ La Vệ (Kapilavastu, kinh đô gắn với di chỉ Tilaurakot cách Lâm Tỳ Ni khoảng 28 đến 30 km về phía tây), trên đường về quê cha mẹ ở Devdaha để sinh con theo tục lệ đã dừng chân nghỉ tại vườn Lâm Tỳ Ni. Bà vịn cành cây vô ưu (cây sala, Shorea robusta), có em gái là bà Kiều Đàm Di (Mahapajapati Gotami) đỡ bên cạnh, rồi hạ sinh thái tử Tất Đạt Đa. Truyền thống kể thái tử vừa sinh đã bước bảy bước, mỗi bước nở một đóa sen. Trong giáo nghĩa nhà Phật, sự kiện đản sinh mang ý nghĩa một vị Bồ Tát sau nhiều đời tu tập đã bước vào kiếp sống cuối cùng để thành Phật. Người Việt tắm Phật mỗi mùa Phật Đản chính là nhắc lại cảnh ở khu vườn này.
Điều làm Lâm Tỳ Ni khác nhiều thánh tích khác là có một bằng chứng khắc trên đá. UNESCO ghi vua A Dục (Ashoka) dựng một trụ đá sa thạch ở đây năm 249 TCN, mang minh văn chữ Brahmi ghi việc nhà vua tới viếng nơi Đức Phật đản sinh. Câu thường được dẫn trong minh văn, phiên âm Latinh là hida Budhe jāte Sakyamunī, theo bản dịch thông dụng nghĩa là tại đây Đức Phật, bậc hiền giả dòng Thích Ca, đã ra đời. Minh văn còn ghi việc nhà vua miễn giảm thuế cho làng Lumbini. Khoảng chín thế kỷ sau, năm 636, ngài Huyền Trang tới đây và ghi chỗ đản sinh ở cách hồ thiêng 25 bước về phía bắc.
Có hai chỗ hay nhầm. Thứ nhất, nhiều người Việt nghĩ Lâm Tỳ Ni ở Ấn Độ vì hành trình Tứ Động Tâm phần lớn đi trên đất Ấn. Không phải, Lâm Tỳ Ni ở Nepal, vùng đồng bằng Terai giáp biên giới Ấn Độ. Thứ hai, nhiều người nghĩ đền Maya Devi là đền cổ. Thực ra đền hiện nay dựng lại năm 2003, làm lớp vỏ che cho những lớp nền gạch cổ và dấu tích điện thờ gỗ bên dưới. Cái cổ nằm dưới chân, không nằm trên mái.
IITừ Trụ Đá Vua A Dục Tới Phiến Đá Dưới Nền
Lịch sử Lâm Tỳ Ni là lịch sử của việc nhớ, quên rồi tìm lại. Trụ đá vua A Dục đánh dấu nơi này từ thế kỷ 3 TCN, người hành hương còn tới trong nhiều thế kỷ sau, rồi nơi này chìm dần, và chỉ được khảo cổ học tìm lại từ cuối thế kỷ 19.
- Khoảng thế kỷ 6 TCNĐiện thờ gỗ quanh cội câyKhai quật khảo cổ giai đoạn 2010 đến 2013 dưới sự đồng chủ trì của Robin Coningham (Đại học Durham), UNESCO, Cục Khảo cổ Nepal và Quỹ Phát triển Lumbini đã phát hiện hàng lỗ chôn cột của một điện thờ bằng gỗ quây quanh cội cây có niên đại khoảng thế kỷ 6 TCN (khoảng 550 TCN), nằm ngay dưới nền gạch thời vua A Dục.
- 249 TCNTrụ đá vua A DụcVua A Dục tới viếng, xây bệ gạch bảo vệ điểm đản sinh và dựng trụ đá sa thạch có minh văn chữ Brahmi xác nhận nơi Đức Phật đản sinh. Ở phần trên thân trụ còn có dòng khắc của vương tử Ripu Malla năm 1234 lịch Saka (năm 1312) kèm câu chú Om mani padme hum.
- Thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 15Tịnh xá và bảo thápUNESCO ghi nền các tịnh xá có niên đại từ thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 5, các bảo tháp từ thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 15.
- 636Ngài Huyền Trang tới viếngNhà sư hành hương từ Trung Hoa ghi chỗ đản sinh cách hồ thiêng 25 bước về phía bắc.
- 1896 tới 1939Tìm lại trụ đá và khai quậtTháng 12 năm 1896, cựu tướng Nepal Khadga Shamsher Rana và nhà khảo cổ người Đức Alois Anton Führer tìm lại trụ đá vua A Dục. Năm 1899, nhà khảo cổ Ấn Độ P. C. Mukherji khai quật và tìm thấy phần chính của bức phù điêu Đản Sinh thế kỷ 4. Từ năm 1933 tới năm 1939, tướng Keshar Shumsher khai quật gò đền và dựng lại đền Maya Devi.
- 1972 tới 1978Quy hoạch tổng thểKiến trúc sư Nhật Bản Kenzo Tange soạn quy hoạch tổng thể khu Lumbini dài khoảng 4,8 km, rộng 1,6 km, phối hợp với Liên Hợp Quốc, theo UNESCO.
- 1993Khởi dựng Việt Nam Phật Quốc TựHòa thượng Thích Huyền Diệu được Quốc vương Birendra và Chính phủ Nepal chấp thuận cấp đất tại Khu Tu viện phía Tây để khởi công xây dựng Việt Nam Phật Quốc Tự, ngôi chùa quốc tế đầu tiên tại khu thánh tích Lâm Tỳ Ni.
- 1996Tìm thấy Đá Đánh DấuTháng 12 năm 1996, đoàn khảo cổ của Cục Khảo cổ Nepal, Quỹ Phát triển Lumbini và Liên đoàn Phật giáo Nhật Bản tìm thấy phiến Đá Đánh Dấu đặt trên nền bảy lớp gạch thế kỷ 3 TCN.
- 1997Di sản Thế giới UNESCOGhi danh với tên Lumbini, nơi sinh của Đức Phật, theo tiêu chí iii và vi. Vùng lõi 1,95 héc ta, vùng đệm 22,78 héc ta.
- 2003Dựng lại đền Maya DeviQuỹ Phát triển Lumbini (Lumbini Development Trust) dựng lại đền để che các lớp nền cổ và quản lý khu thánh tích.
Về năm đản sinh, hồ sơ ghi danh của UNESCO viết Đức Phật sinh năm 623 TCN. Đây chỉ là một trong nhiều thuyết. Giới nghiên cứu và các truyền thống Phật Giáo khác nhau đưa ra những niên đại chênh nhau hàng chục tới hàng trăm năm, và Phật lịch của các nước cũng không tính giống nhau. Thư viện ghi con số của UNESCO kèm lời rào này, không dùng nó làm mốc chắc chắn. Điều có thể nói chắc từ sử liệu là tới năm 249 TCN nơi này đã được coi là nơi đản sinh đủ để một vị vua dựng trụ đá ghi nhận, và khảo cổ học năm 2013 đã tìm thấy dấu tích điện thờ gỗ từ khoảng thế kỷ 6 TCN dưới nền đền.
IIIĐền Maya Devi, Đá Đánh Dấu Và Khu Tu Viện Quốc Tế
Khu thánh tích ngày nay gọi là Vườn Thiêng (Sacred Garden). Trung tâm là đền Maya Devi, bên trong UNESCO ghi có các cấu trúc gạch xây theo lối tường chéo nối nhau từ thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 20, dưới cùng là dấu tích điện thờ gỗ thế kỷ 6 TCN. Mỗi thời đại dựng một lớp lên trên lớp trước, và ngôi đền trắng năm 2003 là lớp trên cùng, dựng ra để che và giữ những lớp bên dưới chứ không để thay chúng.
Mở rộng ra chung quanh Vườn Thiêng là toàn bộ khu quy hoạch Lâm Tỳ Ni dài khoảng 4,8 km, rộng 1,6 km theo trục bắc nam của kiến trúc sư Kenzo Tange, chia thành ba vùng: Vườn Thiêng ở phía nam, Khu Tu viện ở giữa và Làng Lâm Tỳ Ni Mới kèm Trung tâm Văn hóa ở phía bắc. Khu Tu viện nằm dọc hai bờ kênh nước trung tâm: bờ đông dành cho các chùa Nam tông, bờ tây dành cho các chùa Bắc tông và Kim Cương thừa. Tại Khu Tu viện phía Tây có Việt Nam Phật Quốc Tự do Hòa thượng Thích Huyền Diệu khởi công năm 1993, là ngôi chùa quốc tế đầu tiên được xây dựng tại Lâm Tỳ Ni, mang kiến trúc mái đao cong truyền thống Việt Nam, cổng tam quan và mô hình chùa Một Cột.
Theo Kathmandu Post, phiến đá cuội kết gốc sa thạch cỡ 70 x 40 x 10 cm, tìm thấy tháng 12 năm 1996, đặt trên nền bảy lớp gạch thế kỷ 3 TCN. Các nhà khảo cổ có hai thuyết về người đặt đá: hoặc do vua A Dục đặt, hoặc do cư dân làng cổ Lumbini Game (có dấu tích cư trú từ khoảng 1300 TCN ở cách đền 400 mét về phía tây nam) đặt để ghi nhớ đúng điểm đản sinh.
Trụ sa thạch dựng năm 249 TCN, mang minh văn chữ Brahmi xác nhận nơi Đức Phật đản sinh. Là một trong những bằng chứng khắc chữ sớm nhất gắn một địa điểm cụ thể với cuộc đời Đức Phật.
Hồ vuông bờ gạch cạnh đền. Truyền thống nói hoàng hậu Ma Da tắm ở đây trước khi hạ sinh và thái tử cũng được tắm lần đầu tại đây. Ngài Huyền Trang dùng hồ này làm mốc để ghi chỗ đản sinh.
Các nền tịnh xá từ thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 5 và bảo tháp từ thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 15 rải quanh đền, theo UNESCO.
Đền hiện nay do Quỹ Phát triển Lumbini dựng lại năm 2003, bên trong có lối đi gỗ vòng trên các lớp nền khai quật dẫn tới Đá Đánh Dấu và bức phù điêu Đản Sinh bằng sa thạch đỏ trường phái Mathura thế kỷ 4 (do P. C. Mukherji tìm thấy năm 1899), khắc cảnh hoàng hậu Ma Da vịn cành cây vô ưu, có bà Kiều Đàm Di đỡ bên cạnh.
IVThế Đất Và Hướng
Ở đây không có ai chọn đất. Theo kinh điển, Đức Phật sinh ra dọc đường, trong một khu vườn mà hoàng hậu dừng chân nghỉ, không phải ở một nơi được xem trước để dựng đền. Các lớp đền đài về sau chỉ đến để đánh dấu một chỗ đã có sẵn. Phật Giáo cũng không có giáo lý về phong thủy. Vậy nên những dòng dưới đây thuần là cách thư viện đọc Lâm Tỳ Ni bằng con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, để quý vị có một điểm quen thuộc khi đứng trước nơi này, chứ không phải điều có trong kinh điển hay trong hồ sơ di sản.
Điều đầu tiên là đồng bằng. Lâm Tỳ Ni nằm ở vùng Terai, dải đồng bằng thấp chạy dưới chân dãy Hy Mã Lạp Sơn. Theo lối xem đất của người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ, khi không có núi gần thì núi xa làm chỗ dựa. Dãy núi lớn nhất thế giới ở phương bắc, xa ngoài tầm mắt, chính là hậu chẩm của cả vùng đồng bằng này.
Thứ hai là hồ ở phía nam. Theo ghi chép của ngài Huyền Trang, chỗ đản sinh ở cách hồ thiêng 25 bước về phía bắc, tức hồ nằm ở phía nam của chỗ ấy. Đọc theo lối Việt, đó là thế tiền thủy hậu sơn: núi xa ở bắc, nước gần ở nam, chỗ đản sinh ở giữa. Người Việt chuộng hướng nam, và ở đây nơi thiêng nhất quay mặt ra một mặt nước lặng ở phía nam, đúng cái thế mà người xưa coi là tụ khí.
Thứ ba là cây. Truyền thống kể hoàng hậu vịn cành cây mà sinh con. Cây lớn bên hồ ngày nay giăng đầy cờ phướn. Theo ngũ hành, Mộc chủ sự sinh, ứng với phương đông và mùa xuân. Một cuộc đản sinh dưới cành cây là cuộc đản sinh đúng hành Mộc, và nước của hồ thì nuôi Mộc, là thế Thủy sinh Mộc.
Cuối cùng là trụ đá. Theo lối cũ, một vật đứng thẳng giữa vùng đất phẳng là một điểm trấn, giữ cho khí của một chỗ không tản đi. Trụ đá vua A Dục đứng đó hơn hai nghìn hai trăm năm, làm đúng việc của một cột mốc: giữ cho người đời sau khỏi quên chỗ này. Thư viện ghi sự trùng khớp ấy như một lối nhìn, không hơn.
VPhật Đản Ở Nơi Phật Đản Sinh
Lễ lớn nhất ở Lâm Tỳ Ni là Buddha Jayanti, lễ Phật Đản, vào ngày rằm tháng Vaisakh theo âm lịch Nepal. Đây là ngày mà người hành hương nhiều nước tụ về khu Vườn Thiêng. Vì là thánh tích chung, mỗi đoàn làm lễ theo nghi thức truyền thống của mình. Bảng dưới chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Rằm tháng Vaisakh | Âm lịch Nepal, thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch | Buddha Jayanti, Phật Đản | Lễ lớn nhất trong năm ở Lâm Tỳ Ni, kỷ niệm ngày Đức Phật đản sinh tại chính nơi này. |
| Rằm tháng Tư | Âm lịch Việt Nam | Phật Đản của Phật Giáo Việt Nam | Ngày Phật tử Việt mừng Phật Đản, thường trùng hoặc gần ngày Buddha Jayanti của Nepal. Các đoàn hành hương Việt tới Lâm Tỳ Ni dịp này thường ghé Việt Nam Phật Quốc Tự và làm lễ tắm Phật tại Vườn Thiêng theo nếp của mình. |
| Mùng 8 tháng Tư | Âm lịch, lệ Hàn Quốc và một số nước Bắc tông | Phật Đản theo lệ Bắc tông Đông Bắc Á | Phật tử Hàn Quốc và một số truyền thống Bắc tông khác mừng Phật Đản vào ngày này, sớm hơn rằm một tuần. |
Sự khác nhau về ngày Phật Đản giữa các nước là chuyện lịch, không phải chuyện giáo lý. Nam tông và Nepal tính theo rằm tháng Vaisakh của lịch Ấn Độ cổ. Việt Nam lấy rằm tháng Tư âm lịch. Hàn Quốc lấy mùng 8 tháng Tư âm lịch, còn Nhật Bản từ khi đổi lịch làm vào ngày 8 tháng 4 dương lịch. Ở Lâm Tỳ Ni, nơi mọi truyền thống cùng về, quý vị có thể gặp đủ những cách tính ấy trong một mùa, và tăng ni, Phật tử Việt Nam khi sang chiêm bái thường dừng chân tại Việt Nam Phật Quốc Tự trong Khu Tu viện phía Tây trước khi vào lễ tại đền Maya Devi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Khu Vườn Thiêng (Sacred Garden), Lumbini Sanskritik, huyện Rupandehi, tỉnh Lumbini
- Đường tới
- Lâm Tỳ Ni ở huyện Rupandehi, tỉnh Lumbini, miền nam Nepal, gần biên giới Ấn Độ, cách sân bay quốc tế Gautam Buddha ở Bhairahawa khoảng 30 phút đi xe. Đền Maya Devi nằm trong khu Vườn Thiêng ở đầu phía nam của trục quy hoạch Lumbini.
- Toạ độ
- 27.4696, 83.2758
Vườn Thiêng là khu thánh tích, lệ của nơi này theo nếp chung của các thánh tích Phật Giáo: bỏ giày dép trước khi vào đền Maya Devi, ăn mặc kín đáo, giữ im lặng bên trong đền. Không chạm vào các lớp nền gạch cổ, không ném đồ vật xuống chỗ Đá Đánh Dấu. Đi quanh đền và trụ đá theo chiều kim đồng hồ. Cờ phướn chỉ treo ở chỗ đã quy định.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Lâm Tỳ Ni (Lumbini), đền Maya Devi
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Lâm Tỳ Ni ở nước nào
Lâm Tỳ Ni (Lumbini) ở Nepal, thuộc huyện Rupandehi, tỉnh Lumbini, vùng đồng bằng Terai miền nam Nepal gần biên giới Ấn Độ. Đây là nơi Đức Phật Thích Ca đản sinh, là thánh tích đầu tiên trong bốn thánh tích Tứ Động Tâm, ba nơi còn lại nằm trên đất Ấn Độ.
Đền Maya Devi là gì
Đền Maya Devi mang tên hoàng hậu Ma Da, thân mẫu Đức Phật, là ngôi đền trắng dựng lại năm 2003 để che và giữ các lớp nền gạch từ thế kỷ 3 TCN cùng dấu tích điện thờ gỗ thế kỷ 6 TCN bên dưới. Bên trong có Đá Đánh Dấu tìm thấy năm 1996 và bức phù điêu Đản Sinh bằng sa thạch đỏ thế kỷ 4.
Trụ đá vua A Dục ở Lumbini ghi gì
Trụ đá sa thạch vua A Dục dựng năm 249 TCN mang minh văn chữ Brahmi ghi việc nhà vua tới viếng nơi Đức Phật đản sinh và miễn giảm thuế cho làng Lumbini. Câu thường được dẫn, theo bản dịch thông dụng, nghĩa là tại đây Đức Phật, bậc hiền giả dòng Thích Ca, đã ra đời. Đây là bằng chứng khắc trên đá xác nhận nơi đản sinh.
Đức Phật sinh năm nào
Chưa có một năm chắc chắn. Hồ sơ UNESCO về Lâm Tỳ Ni ghi năm 623 TCN, nhưng đó chỉ là một thuyết, các nhà nghiên cứu và các truyền thống Phật Giáo đưa ra những niên đại chênh nhau khá xa. Điều chắc là khảo cổ học năm 2013 đã tìm thấy dấu tích điện thờ gỗ từ khoảng thế kỷ 6 TCN dưới nền đền, và tới năm 249 TCN nơi này đã được vua A Dục dựng trụ ghi nhận là nơi đản sinh.
Lễ Phật Đản ở Lumbini diễn ra khi nào
Lễ lớn nhất ở Lâm Tỳ Ni là Buddha Jayanti vào rằm tháng Vaisakh theo âm lịch Nepal, thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch và hay trùng hoặc gần rằm tháng Tư âm lịch của Việt Nam. Người hành hương nhiều nước tụ về khu Vườn Thiêng, các đoàn Phật tử Việt Nam thường kết hợp ghé lễ tại Việt Nam Phật Quốc Tự (khởi dựng năm 1993 ở Khu Tu viện phía Tây).