Rời vùng đồng bằng, đường lên Tây Thiên leo dần vào sườn Tam Đảo, rừng dày lên, không khí lạnh và ẩm hơn. Tới cổng thiền viện, quý vị thường thấy mây trôi ngang lưng núi, có lúc che hẳn đỉnh phía trên. Qua tam quan là một lớp sân, rồi một tòa điện lớn mái ngói nhiều tầng, cửa gỗ mở vào gian thờ có pho tượng Phật bằng đá sa thạch ngồi giữa hai vị Bồ Tát.
Công trình trông còn mới vì Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên hoàn thành năm 2005, nhưng lớp đất dưới chân nó lại rất xưa. Thiền viện dựng trên nền ngôi chùa cổ Thiên Ân. Trước và trong khi khởi dựng, các nhà khoa học cùng nhà chùa đã tìm thấy trên nền chùa cũ những hiện vật Phật Giáo của nhiều triều đại, nay bày ngay trong khuôn viên. Điểm ấy làm Tây Thiên khác các thiền viện cùng thiền phái, khi một thiền viện của thế kỷ 21 đứng trên lớp đất đã có người tu từ nhiều trăm năm trước.
IThiền viện mới trên nền chùa cổ
Tây Thiên thuộc Thiền phái Trúc Lâm hiện đại do Hòa thượng Thích Thanh Từ khai sơn, với Thượng tọa Thích Kiến Nguyệt làm viện chủ trụ trì trực tiếp trông coi việc kiến thiết từ buổi đầu, theo Chốn Thiêng và phatgiao.org.vn. Tông chỉ của thiền phái và vai trò tổ đình của Thiền viện Thường Chiếu đã có ở bài ấy, bài này không kể lại. Nói ngắn gọn để khỏi nhầm thì đây là thiền phái lập mới trong thế kỷ 20, lấy Trúc Lâm Tam Tổ thời Trần làm nguồn, không phải một mạch tu truyền nguyên vẹn từ thời Trần tới nay.
Các thiền viện khác của thiền phái phần lớn dựng trên đất mới, như vùng đất được cúng ở Long Thành cũ, đồi thông ở Đà Lạt hay ngọn núi giữa hồ ở Bạch Mã. Tây Thiên thì khác. Theo Tuổi Trẻ, thiền viện xây trên nền chùa cổ Thiên Ân, và trước khi tiến hành xây dựng cũng như lúc mở móng, các nhà khoa học cùng Hòa thượng Thích Thanh Từ và chư tăng đã tìm thấy nhiều di vật khảo cổ Phật Giáo. Nhà trưng bày bên phải chánh điện nay giữ các hiện vật có niên hiệu và dấu tích thuộc các thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn. Nói cách khác, thiền phái mới đã chọn đặt mình lên đúng một chỗ mà Phật Giáo người Việt từng có mặt qua nhiều thời kỳ.
Về ngôi chùa cũ, tư liệu ít và không khớp. Tuổi Trẻ chỉ gọi là chùa cổ Thiên Ân. Trang phatgiao.org.vn dẫn lời kể tại thiền viện gọi đó là Thiên Ân Thiền Tự, một trong ba ngôi chùa cổ tương truyền có từ thời Hùng Vương vào thế kỷ 3 trước Công nguyên cùng với Thiên Quang Thiền Tự và Hoa Long Thiền Tự, đồng thời gắn vùng Tây Thiên với bước chân dừng trụ truyền đạo của Thiền sư Khương Tăng Hội vào thế kỷ 3 sau Công nguyên. Niên đại trước Công nguyên thuộc lớp truyền thuyết về buổi đầu Phật Giáo ở vùng Tây Thiên, chưa có hiện vật khảo cổ tương ứng được công bố để chứng minh, nên thư viện không khẳng định. Điều chắc chắn hơn nằm ở các hiện vật gạch ngói và di vật trong nhà trưng bày, cho thấy nơi này có sinh hoạt Phật Giáo từ thời Lý, Trần kéo dài tới thời Nguyễn.
Điện chính của thiền viện tôn tượng Đức Phật Thích Ca ở giữa, hai bên là Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi cưỡi hổ và Bồ Tát Phổ Hiền cưỡi voi, theo Chốn Thiêng và phatgiao.org.vn. Bộ ba ấy mang ý nghĩa rõ ràng. Văn Thù biểu trưng cho trí, tức cái thấy biết sáng suốt. Phổ Hiền biểu trưng cho hạnh, tức việc làm lợi ích bền bỉ. Đức Phật ở giữa là nơi trí và hạnh gặp nhau thành giác ngộ trọn vẹn.
Với một thiền viện, cách bài trí ấy nhắc thẳng rằng ngồi thiền để thấy rõ chưa đủ, thấy rõ rồi còn phải sống ra được trong đời. Trí mà thiếu hạnh thì khô, hạnh mà thiếu trí thì mù. Người đứng trước điện Tây Thiên nhìn một lần là thấy cả con đường ấy hiện ra thành ba pho tượng.
Nhiều người nói đi Tây Thiên mà không phân biệt các công trình tôn giáo khác nhau trong vùng. Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên là nơi tu Phật Giáo của Thiền phái Trúc Lâm hiện đại trên sườn núi. Ngôi đền trên núi Thạch Bàn thuộc tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu, quý vị đọc ở bài Tây Thiên, cách thiền viện chừng 3,2 cây số. Chùa Tây Thiên cổ tự cũng là một ngôi riêng. Ngoài ra, ở khu vực dưới chân núi Thạch Bàn còn có Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên cao 37 mét, khởi công ngày 16 tháng 3 năm 2011 theo truyền thống Phật Giáo Kim Cương thừa dòng Drukpa do Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa thiết kế và yểm tâm.
Chỗ nhầm thứ hai là coi thiền viện hiện nay chính là chùa Thiên Ân cổ. Thiền viện dựng trên nền chùa ấy, nhưng là công trình mới xây từ năm 2004 tới 2005 của một thiền phái lập trong thế kỷ 20. Ngôi chùa cũ thuộc dòng nào, các đời trụ trì ra sao, thư viện chưa tra được nguồn sử liệu xác thực.
IIMười lăm tháng trên sườn Tam Đảo
Tuổi Trẻ ghi thiền viện xây dựng trong 15 tháng với tổng kinh phí đợt đầu khoảng 30 tỷ đồng. Với một khối công trình lớn trên sườn núi, thời gian ấy khá ngắn, riêng tòa Đại Hùng Bửu Điện thi công trong 9 tháng nhờ sự góp sức của các làng nghề mộc Hà Tây, Bắc Ninh, thợ đá Non Nước, Ninh Bình và thợ xây Nam Định, Hà Nội. Các hạng mục đầu tiên hoàn thành gồm đường nhựa vào dài 2 cây số, tam quan, chánh điện, nhà Tổ, thất viện chủ, phòng khách, nhà khách ni, nhà trưng bày, trai đường và hai bãi đậu xe, theo Chốn Thiêng.
- Chưa rõChùa cổ Thiên ÂnNgôi chùa cũ trên sườn Tam Đảo, tương truyền gọi là Thiên Ân Thiền Tự. Hiện vật khảo cổ tìm được thuộc các thời từ Lý, Trần tới Lê, Mạc, Nguyễn.
- 2004Khởi côngNgày 4 tháng 4 năm 2004 (rằm tháng 2 âm lịch), thiền viện khởi công trên nền chùa Thiên Ân. Trước và khi mở móng đã tìm thấy nhiều gạch ngói, di vật Phật Giáo cổ, theo Tuổi Trẻ.
- 2005Khánh thànhCuối tháng 11 năm 2005. Tuổi Trẻ ghi ngày 25, Chốn Thiêng ghi ngày 27.
- 2006Mở rộng khu nội việnThượng tọa trụ trì Thích Kiến Nguyệt cho biết thiền viện tiếp tục dựng thêm thiền đường, thư viện, nhà giảng và tăng đường sau đợt đầu, theo Chốn Thiêng.
- 2010Khóa tu mùa hè đầu tiênTừ năm này thiền viện mở các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên, theo phatgiao.org.vn.
Ngày khánh thành là chỗ các nguồn vênh nhau. Tuổi Trẻ ghi 25 tháng 11 năm 2005, còn Chốn Thiêng ghi 27 tháng 11 năm 2005. Hai ngày cách nhau không xa, có thể một bên tính ngày mở đầu lễ, một bên tính ngày đại lễ chính thức, nhưng không nguồn nào giải thích rõ nên thư viện ghi cả hai. Về quy mô, các nguồn khớp nhau rằng khu xây dựng rộng chừng 4,5 héc ta nằm giữa khoảng rừng ngoại vi chừng 50 héc ta. Tuổi Trẻ xếp Tây Thiên cùng Trúc Lâm Đà Lạt và Trúc Lâm Yên Tử vào ba thiền viện có quy mô lớn nhất Việt Nam.
IIIĐiện lớn, nhà trưng bày và khu tu
Kiến trúc Tây Thiên theo lối chùa Bắc Bộ với mái ngói cong, bộ khung gỗ và nhiều lớp mái chồng. Các công trình đặt theo độ dốc sườn núi, lớp trên cao hơn lớp dưới, trong đó điện chính ở trung tâm là khối lớn nhất. Trang phatgiao.org.vn gọi điện chính là Đại Hùng Bửu Điện, cao 17 mét, diện tích 675 mét vuông, có bốn trụ đá lớn đường kính gần 1 mét, chứa được chừng 600 người ngồi thiền hoặc nghe giảng.
Điện chính cao 17 mét, rộng 675 mét vuông, bốn cột đá lớn treo câu đối Thiền tông, theo phatgiao.org.vn. Chữ Đại Hùng chỉ Đức Phật, bậc đại hùng đã tự thắng chính mình.
Tượng bằng đá sa thạch cao 4 mét, nặng 14 tấn, hai bên là Bồ Tát Văn Thù cưỡi hổ và Phổ Hiền cưỡi voi, được ghi nhận kỷ lục là tượng Phật sa thạch lớn nhất Việt Nam theo Chốn Thiêng và phatgiao.org.vn.
Nằm bên phải tòa chánh điện, giữ các hiện vật Phật Giáo thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn tìm thấy trên nền chùa Thiên Ân trước và khi khởi dựng thiền viện, theo Tuổi Trẻ.
Nằm bên trái chánh điện, treo chuông đồng nặng chừng 2 tấn đúc tại Huế, trên mặt chuông khắc bài thơ chữ Hán của Thiền sư Viên Học (1073 tới 1136), theo phatgiao.org.vn.
Nằm bên phải chánh điện, đặt trống làm từ một khối gỗ mít rừng Gia Lai dài 2 mét, đường kính 1,3 mét theo phatgiao.org.vn (Wikipedia ghi 1,5 mét).
Nhà Tổ phía sau chánh điện thờ bốn pho tượng đá sa thạch gồm Tổ sư Khương Tăng Hội và Trúc Lâm Tam Tổ (Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang), theo phatgiao.org.vn. Thất viện chủ, nhà khách ni và khu tu nằm tách khỏi lối khách.
Nhà trưng bày bên phải chánh điện là chỗ đáng dừng lâu hơn cả. Các thiền viện Trúc Lâm thường giữ bài trí giản dị, ít cổ vật. Ở Tây Thiên, lớp hiện vật đến từ chính lòng đất dưới chân công trình chứ không đưa từ nơi khác tới. Người đứng xem những mảnh gạch ngói, di vật thời Lý, thời Trần ngay trong một thiền viện mang tên Trúc Lâm sẽ nhận ra mạch nối giữa dòng thiền xưa và thiền phái hôm nay bằng mắt thấy, chứ không chỉ qua sách vở.
IVThế đất và hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của thiền viện. Nguồn thư viện đọc chỉ cho biết thiền viện dựng trên nền chùa Thiên Ân, không ghi lý do chọn đất và không ghi hướng điện. Đoạn dưới là kiến giải để đối chiếu, xin quý vị phân biệt với tư liệu.
Điều đầu tiên đáng nói là Tây Thiên không chọn đất mới mà dựng lại trên một chỗ người xưa đã chọn. Trong lối nghĩ cổ truyền, một khu đất có người tu qua nhiều triều đại là khu đất đã được thời gian thử. Ở đây chính các hiện vật từ nền đất cũ cho thấy điều đó, từ thời Lý tới thời Nguyễn chỗ này vẫn có người đặt nơi thờ. Chọn nền cũ là nhận lại sự lựa chọn của những người đi trước.
Về thế núi, thiền viện nằm trên một quả đồi ở lưng chừng sườn dãy Tam Đảo, phatgiao.org.vn ghi độ cao chừng 300 mét so với mặt nước biển. Tên Tam Đảo nghĩa là ba hòn đảo, vì các đỉnh cao nhô lên khỏi biển mây như ba đảo nổi. Một nơi tu ở lưng chừng dãy núi ấy có núi cao làm chỗ tựa phía sau, rừng dày ôm hai bên, và phía trước mở xuống vùng thấp. Sách đất xưa gọi đó là thế có hậu chẩm vững và long hổ hai bên khép lại.
Điều thứ ba là mây và độ ẩm. Núi Tam Đảo phủ mây gần như quanh năm. Người đọc đất theo lối cổ coi mây núi là dấu hiệu khí thịnh, nơi sinh khí bốc lên và đọng lại. Với việc tu thiền, mây còn có một tác dụng giản dị hơn khi che bớt tầm nhìn, làm cảnh vật gần lại, khiến người ngồi yên dễ quay vào trong hơn là nhìn ra xa.
Sau cùng là rừng. Khu xây dựng chỉ chiếm chừng 4,5 héc ta trong khoảng 50 héc ta rừng ngoại vi. Tỷ lệ ấy giữ cho thiền viện là một khoảng trống nhỏ giữa rừng lớn chứ không phải một khu xây dựng có trồng cây. Theo phong thủy, rừng quanh nơi ở là thứ giữ khí, còn với nhà thiền, rừng là thứ giữ sự tĩnh lặng.
VLễ trong năm và khóa tu mùa hè
Ngoài các ngày lễ chung của Phật Giáo Bắc Tông và ngày tưởng niệm Sơ tổ Trúc Lâm, Tây Thiên có một nếp sinh hoạt được báo chí nhắc nhiều là các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên. Theo lời Đại đức Thích Thanh Trí trên phatgiao.org.vn, từ năm 2010 thiền viện mở mỗi năm sáu khóa vào dịp hè, mỗi khóa đón chừng 250 học sinh tuổi từ 14 tới 18 (nam nữ học riêng) về học giáo lý nhà Phật, tập ngồi thiền và đọc Tam đề, Ngũ quán trước giờ thọ trai.
| Thời điểm | Dịp | Nội dung |
|---|---|---|
| 21 tháng 2 âm lịch | Vía Bồ Tát Phổ Hiền | Ngày vía theo lịch Bắc Tông của Bồ Tát Phổ Hiền, vị biểu trưng cho hạnh, tôn trí trong điện chính. |
| Mùng 4 tháng 4 âm lịch | Vía Bồ Tát Văn Thù | Ngày vía theo lịch Bắc Tông của Bồ Tát Văn Thù, vị biểu trưng cho trí, tôn trí trong điện chính. |
| Rằm tháng 4 âm lịch | Phật Đản | Mừng ngày Đức Phật đản sinh, mở đầu mùa an cư của tăng chúng. |
| Rằm tháng 7 âm lịch | Vu Lan | Lễ báo hiếu cha mẹ và mãn hạ. |
| Mùng 1 tháng 11 âm lịch | Tưởng niệm Sơ tổ Trúc Lâm | Ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết Bàn, ngày lễ chung của các thiền viện Trúc Lâm. |
| Mùa hè | Khóa tu thanh thiếu niên | Sáu khóa mỗi năm từ năm 2010, mỗi khóa chừng 250 em tuổi từ 14 tới 18, theo phatgiao.org.vn. |
Khóa tu mùa hè là dịp thiền viện mở cửa đón người trẻ. Trong các ngày ấy, các em học giáo lý và tập ngồi thiền ngay trong khuôn viên, sống gần với thời khóa của một thiền viện. Với một nơi dựng trên nền chùa cổ, việc đưa lớp người trẻ về tu học là cách nối thêm một lớp nữa vào chuỗi những người đã tu trên mảnh đất này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sườn núi Tam Đảo trong khu danh thắng Tây Thiên, xã Đại Đình (huyện Tam Đảo cũ, tỉnh Vĩnh Phúc cũ), tỉnh Phú Thọ
- Đường tới
- Thiền viện ở thôn Đền Thỏng, sườn núi Tam Đảo trong khu danh thắng Tây Thiên, xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ, thuộc thị trấn Đại Đình cũ, huyện Tam Đảo cũ và tỉnh Vĩnh Phúc cũ. Tuổi Trẻ ghi nơi này cách Hà Nội chừng 85 cây số (phatgiao.org.vn ghi đi cao tốc Nội Bài Lào Cai rẽ vào khoảng hơn 60 cây số). Chốn Thiêng ghi thiền viện có con đường nhựa riêng dài 2 cây số dẫn lên tới cổng tam quan.
- Toạ độ
- 21.467, 105.5859
Tây Thiên là nơi tăng ni đang tu học, lệ của thiền viện là lệ phải theo. Quý vị nên ăn mặc kín đáo và đủ ấm vì núi Tam Đảo lạnh và ẩm, đi nhẹ nói khẽ trong Đại Hùng Bửu Điện. Nhà trưng bày giữ hiện vật cổ, xin không chạm tay vào. Các khu nội viện và thất viện chủ không mở cho khách tham quan. Không chụp ảnh chư tăng ni khi chưa được phép.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên
Thầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên xây năm nào
Thiền viện khởi công ngày 4 tháng 4 năm 2004 và khánh thành cuối tháng 11 năm 2005, trong đó Tuổi Trẻ ghi ngày 25 còn Chốn Thiêng ghi ngày 27. Công trình xây trong 15 tháng trên nền chùa cổ Thiên Ân, do Hòa thượng Thích Thanh Từ khai sơn và Thượng tọa Thích Kiến Nguyệt làm viện chủ trụ trì kiến thiết.
Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên có phải đền Tây Thiên hay Đại Bảo Tháp Mandala không
Không. Thiền viện là nơi tu Phật Giáo của Thiền phái Trúc Lâm hiện đại trên sườn núi. Đền trên núi Thạch Bàn thuộc tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu, cách thiền viện chừng 3,2 cây số. Chùa Tây Thiên cổ tự và Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên (khởi công năm 2011 dưới chân núi Thạch Bàn theo truyền thống Kim Cương thừa Drukpa) cũng là các công trình riêng trong khu danh thắng.
Chùa Thiên Ân Tây Thiên có từ bao giờ
Niên đại khởi dựng chưa có nguồn sử liệu chắc chắn. Có trang dẫn truyền thuyết đặt tên Thiên Ân Thiền Tự về tận thế kỷ 3 trước Công nguyên hoặc gắn với Thiền sư Khương Tăng Hội thế kỷ 3 sau Công nguyên. Điều kiểm chứng được bằng hiện vật là các di vật khảo cổ tìm thấy trên nền chùa cũ thuộc các thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn, nay bày trong nhà trưng bày bên phải chánh điện.
Tượng Phật ở Thiền viện Tây Thiên nặng bao nhiêu
Theo Chốn Thiêng và phatgiao.org.vn, tượng Phật Thích Ca ở điện chính tạc bằng đá sa thạch, cao 4 mét, nặng 14 tấn, được ghi nhận là tượng Phật sa thạch lớn nhất Việt Nam, hai bên là Bồ Tát Văn Thù cưỡi hổ và Phổ Hiền cưỡi voi. Điện chính cao 17 mét, rộng 675 mét vuông.
Thiền viện Tây Thiên có khóa tu mùa hè không
Có. Theo phatgiao.org.vn, từ năm 2010 thiền viện mở mỗi năm sáu khóa tu mùa hè, mỗi khóa chừng 250 em tuổi từ 14 tới 18, học giáo lý nhà Phật và tập ngồi thiền theo thời khóa của thiền viện ngay trên nền chùa cổ Thiên Ân.