Rời vùng đồng bằng, đường lên Tây Thiên leo dần vào sườn Tam Đảo, rừng dày lên, không khí lạnh và ẩm hơn. Tới cổng thiền viện, quý vị thường thấy mây trôi ngang lưng núi, có lúc che hẳn đỉnh phía trên. Qua tam quan là một lớp sân, rồi một tòa điện lớn mái ngói nhiều tầng, cửa gỗ mở vào gian thờ có pho tượng Phật bằng đá ngồi giữa hai vị Bồ Tát.
Công trình trông còn mới, và nó mới thật: Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên xây xong năm 2005. Nhưng đất dưới chân nó thì cũ. Thiền viện dựng trên nền ngôi chùa cổ Thiên Ân, và khi làm móng, người ta đào lên những hiện vật Phật Giáo của nhiều triều đại, nay bày ngay trong khuôn viên. Đây là điểm làm Tây Thiên khác các thiền viện cùng thiền phái: một thiền viện của thế kỷ 21 đứng trên một lớp đất đã có người tu từ nhiều trăm năm trước.
IThiền Viện Mới Trên Nền Chùa Cổ
Tây Thiên thuộc Thiền phái Trúc Lâm hiện đại, do Hòa thượng Thích Thanh Từ khai sơn, theo Chốn Thiêng. Tông chỉ của thiền phái và vai tổ đình của Thiền viện Thường Chiếu đã có ở bài ấy, bài này không kể lại. Nói ngắn cho khỏi nhầm: đây là thiền phái lập mới trong thế kỷ 20, lấy Trúc Lâm Tam Tổ thời Trần làm nguồn, không phải một mạch tu còn nguyên từ thời Trần tới nay.
Các thiền viện khác của thiền phái phần lớn dựng trên đất mới: đất được cúng ở Long Thành cũ, đồi thông ở Đà Lạt, ngọn núi giữa hồ ở Bạch Mã. Tây Thiên thì khác. Theo Tuổi Trẻ, thiền viện xây trên nền chùa cổ Thiên Ân, và khi đào móng đã tìm thấy nhiều di vật Phật Giáo. Nhà trưng bày trong thiền viện nay giữ các hiện vật thuộc các thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn. Nói cách khác, thiền phái mới đã chọn đặt mình lên đúng một chỗ mà Phật Giáo người Việt từng có mặt liên tục qua nhiều thời.
Về ngôi chùa cũ, tư liệu ít và không khớp. Tuổi Trẻ chỉ gọi là chùa cổ Thiên Ân. Trang phatgiao.org.vn gọi là Thiên Ân Thiền Tự và đặt niên đại rất sớm, về tận trước Công nguyên. Niên đại ấy thuộc lớp truyền thuyết về buổi đầu Phật Giáo ở vùng Tây Thiên, chưa có hiện vật nào được công bố để chứng minh, nên thư viện không khẳng định. Điều chắc chắn hơn là các hiện vật trong nhà trưng bày: chúng cho thấy nơi này có sinh hoạt Phật Giáo ít nhất từ thời Lý và kéo dài tới thời Nguyễn.
Điện chính của thiền viện tôn tượng Đức Phật Thích Ca, hai bên là Bồ Tát Văn Thù và Bồ Tát Phổ Hiền, theo Chốn Thiêng. Bộ ba ấy có nghĩa rõ. Văn Thù tượng cho trí, cái thấy biết sáng suốt. Phổ Hiền tượng cho hạnh, việc làm lợi ích bền bỉ. Đức Phật ở giữa là chỗ trí và hạnh gặp nhau thành giác ngộ trọn vẹn.
Với một thiền viện, cách bày ấy nói thẳng một điều: ngồi thiền để thấy rõ chưa đủ, thấy rõ rồi phải sống ra được. Trí mà không có hạnh thì khô, hạnh mà không có trí thì mù. Người đứng trước điện Tây Thiên nhìn một lần là thấy cả con đường ấy bày thành ba pho tượng.
Nhiều người nói đi Tây Thiên mà không phân biệt các nơi trong vùng. Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên là một nơi tu Phật Giáo của thiền phái Trúc Lâm hiện đại. Ngôi đền trên núi Thạch Bàn là một nơi thờ khác, thuộc tín ngưỡng thờ Mẫu, quý vị đọc ở bài Tây Thiên. Chùa Tây Thiên cổ tự cũng là một ngôi khác. Thiền viện cách khu đền chừng 3,2 cây số.
Chỗ nhầm thứ hai là coi thiền viện chính là chùa Thiên Ân cổ. Thiền viện dựng trên nền chùa ấy, nhưng là công trình mới năm 2004 tới 2005, của một thiền phái lập trong thế kỷ 20. Ngôi chùa cũ thuộc dòng nào, các đời trụ trì ra sao, thư viện chưa tra được nguồn.
IIMười Lăm Tháng Trên Sườn Tam Đảo
Tuổi Trẻ ghi thiền viện xây trong 15 tháng. Với một khối công trình lớn trên sườn núi, thời gian ấy ngắn. Các hạng mục đầu tiên hoàn thành gồm đường vào dài 2 cây số, tam quan, chánh điện, nhà Tổ, thất viện chủ, phòng khách, nhà khách ni, nhà trưng bày và trai đường, theo Chốn Thiêng.
- Chưa rõChùa cổ Thiên ÂnNgôi chùa cũ trên sườn Tam Đảo. Niên đại khởi dựng chưa có nguồn chắc, hiện vật tìm được thuộc các thời từ Lý tới Nguyễn.
- 2004Khởi côngNgày 4 tháng 4 năm 2004, thiền viện khởi công trên nền chùa Thiên Ân. Khi làm móng tìm thấy nhiều di vật Phật Giáo, theo Tuổi Trẻ.
- 2005Khánh thànhCuối tháng 11 năm 2005. Tuổi Trẻ ghi ngày 25, Chốn Thiêng ghi ngày 27.
- 2006Dự tính mở rộngChốn Thiêng ghi thiền viện dự tính dựng thêm thiền đường, thư viện, nhà giảng và tăng đường sau đợt đầu.
- 2010Khóa tu mùa hè đầu tiênTừ năm này thiền viện mở các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên, theo phatgiao.org.vn.
Ngày khánh thành là chỗ các nguồn vênh nhau. Tuổi Trẻ ghi 25 tháng 11 năm 2005, Chốn Thiêng ghi 27 tháng 11 năm 2005. Hai ngày cách nhau không xa, có thể một bên tính ngày lễ chính, một bên tính ngày kết thúc chuỗi lễ, nhưng không nguồn nào giải thích, nên chúng tôi ghi cả hai. Về quy mô, các nguồn khớp nhau: khu xây dựng chừng 4,5 héc ta nằm trong khoảng rừng chừng 50 héc ta. Tuổi Trẻ còn xếp Tây Thiên cùng Trúc Lâm Đà Lạt và Trúc Lâm Yên Tử vào ba thiền viện có quy mô lớn nhất nước.
IIIĐiện Lớn, Nhà Trưng Bày Và Khu Tu
Kiến trúc Tây Thiên theo lối chùa Bắc Bộ: mái ngói, bộ khung gỗ, nhiều lớp mái chồng. Các công trình đặt theo sườn núi, lớp trên cao hơn lớp dưới, và điện chính là khối lớn nhất. Phatgiao.org.vn gọi điện chính là Đại Hùng Bửu Điện, cao 17 mét, rộng 675 mét vuông, chứa được chừng 600 người.
Điện chính cao 17 mét, rộng 675 mét vuông, theo phatgiao.org.vn. Chữ Đại Hùng chỉ Đức Phật, bậc đại hùng đã tự thắng chính mình.
Tượng bằng đá cao 4 mét, nặng 14 tấn, theo Chốn Thiêng. Phatgiao.org.vn ghi tượng tạc bằng đá sa thạch. Hai bên là Bồ Tát Văn Thù và Phổ Hiền.
Giữ các hiện vật Phật Giáo thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn tìm thấy khi đào móng trên nền chùa Thiên Ân, theo Tuổi Trẻ. Đây là hạng mục không thiền viện Trúc Lâm nào khác có.
Chuông đồng nặng chừng 2 tấn, đúc ở Huế, theo phatgiao.org.vn.
Trống làm từ một khối gỗ mít, đường kính 1,3 mét, dài 2 mét, theo phatgiao.org.vn.
Nhà Tổ thờ chư tổ Thiền tông và Trúc Lâm Tam Tổ. Thất viện chủ, nhà khách ni và các khu tu nằm tách khỏi lối khách.
Nhà trưng bày là chỗ đáng dừng lâu nhất. Thiền viện Trúc Lâm thường giữ bài trí giản dị, ít hiện vật. Ở Tây Thiên, lớp hiện vật đến từ chính lòng đất dưới chân công trình, không mua về, không đưa từ nơi khác tới. Người đứng xem những mảnh vật thời Lý, thời Trần ngay trong một thiền viện mang tên Trúc Lâm sẽ thấy khoảng cách giữa dòng thiền cũ và thiền phái hôm nay bằng mắt, chứ không chỉ bằng chữ.
IVThế Đất Và Hướng
Phần này là cách đọc của thư viện theo con mắt phong thủy cổ truyền, không phải điều chép trong văn bản của thiền viện. Nguồn chúng tôi đọc chỉ cho biết thiền viện dựng trên nền chùa Thiên Ân, không ghi lý do chọn đất và không ghi hướng điện. Đoạn dưới là kiến giải để đối chiếu, xin quý vị phân biệt với tư liệu.
Điều đầu tiên đáng nói là Tây Thiên không chọn đất mới mà dựng lại trên một chỗ người xưa đã chọn. Trong lối nghĩ cổ truyền, một khu đất có người tu liên tục qua nhiều triều đại là khu đất đã được thời gian thử. Ở đây chính các hiện vật dưới móng cho thấy điều đó: từ thời Lý tới thời Nguyễn, chỗ này vẫn có người đặt nơi thờ. Chọn nền cũ là nhận lại sự lựa chọn của những người đi trước.
Về thế núi, thiền viện nằm ở sườn dãy Tam Đảo, phatgiao.org.vn ghi độ cao chừng 300 mét. Tên Tam Đảo nghĩa là ba hòn đảo, vì các đỉnh cao nhô lên khỏi biển mây như ba đảo nổi. Một nơi tu ở lưng chừng dãy núi ấy có núi cao làm chỗ tựa phía sau, rừng dày ôm hai bên, và phía trước mở xuống vùng thấp. Sách đất xưa gọi đó là thế có hậu chẩm vững và long hổ hai bên khép lại.
Điều thứ ba là mây và độ ẩm. Núi Tam Đảo phủ mây gần như quanh năm. Người đọc đất theo lối cổ coi mây núi là dấu hiệu khí thịnh, nơi sinh khí bốc lên và đọng lại. Với việc tu thiền, mây còn có một tác dụng giản dị hơn: nó che bớt tầm nhìn, làm cảnh vật gần lại, khiến người ngồi yên dễ quay vào trong hơn là nhìn ra xa.
Sau cùng là rừng. Khu xây dựng chỉ chiếm chừng 4,5 héc ta trong khoảng 50 héc ta rừng. Tỷ lệ ấy giữ cho thiền viện là một khoảng trống nhỏ giữa rừng lớn chứ không phải một khu xây dựng có trồng cây. Theo phong thủy, rừng quanh nơi ở là thứ giữ khí, còn với nhà thiền, rừng là thứ giữ yên.
VLễ Trong Năm Và Khóa Tu Mùa Hè
Ngoài các ngày lễ chung của Phật Giáo Bắc Tông và ngày tưởng niệm Sơ tổ Trúc Lâm, Tây Thiên có một nếp riêng được báo chí ghi nhiều: các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên. Theo phatgiao.org.vn, từ năm 2010 thiền viện mở mỗi năm sáu khóa, mỗi khóa chừng 250 em tuổi từ 14 tới 18, học giáo lý nhà Phật và tập ngồi thiền.
| Thời điểm | Dịp | Nội dung |
|---|---|---|
| 21 tháng 2 âm lịch | Vía Bồ Tát Phổ Hiền | Ngày vía theo lịch Bắc Tông của Bồ Tát Phổ Hiền, vị tượng cho hạnh, tôn trí trong điện chính. |
| Mùng 4 tháng 4 âm lịch | Vía Bồ Tát Văn Thù | Ngày vía theo lịch Bắc Tông của Bồ Tát Văn Thù, vị tượng cho trí, tôn trí trong điện chính. |
| Rằm tháng 4 âm lịch | Phật Đản | Mừng ngày Đức Phật đản sinh, mở đầu mùa an cư của tăng chúng. |
| Rằm tháng 7 âm lịch | Vu Lan | Lễ báo hiếu cha mẹ và mãn hạ. |
| Mùng 1 tháng 11 âm lịch | Tưởng niệm Sơ tổ Trúc Lâm | Ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết Bàn, ngày riêng của các thiền viện Trúc Lâm. |
| Mùa hè | Khóa tu thanh thiếu niên | Sáu khóa mỗi năm từ năm 2010, mỗi khóa chừng 250 em, theo phatgiao.org.vn. |
Khóa tu mùa hè là chỗ thiền viện mở ra với người trẻ. Trong các ngày ấy, các em học giáo lý và tập ngồi thiền ngay trong khuôn viên, sống gần với nếp của một thiền viện. Với một nơi dựng trên nền chùa cổ, việc đưa lớp người nhỏ tuổi nhất về học là cách nối thêm một lớp nữa vào chuỗi những người đã tu trên mảnh đất này.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sườn núi Tam Đảo trong khu danh thắng Tây Thiên, xã Đại Đình (huyện Tam Đảo cũ, tỉnh Vĩnh Phúc cũ), tỉnh Phú Thọ
- Đường tới
- Thiền viện ở sườn núi Tam Đảo trong khu danh thắng Tây Thiên, xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ, thuộc huyện Tam Đảo và tỉnh Vĩnh Phúc cũ. Tuổi Trẻ ghi nơi này cách Hà Nội chừng 85 cây số. Chốn Thiêng ghi thiền viện có con đường nhựa riêng dài 2 cây số dẫn vào.
- Toạ độ
- 21.467, 105.5859
Tây Thiên là nơi tăng ni đang tu, lệ của thiền viện là lệ phải theo. Quý vị nên ăn mặc kín đáo và đủ ấm vì núi Tam Đảo lạnh và ẩm, đi nhẹ nói khẽ trong Đại Hùng Bửu Điện. Nhà trưng bày giữ hiện vật cổ, xin không chạm tay vào. Các khu tu và thất viện chủ không mở cho khách. Không chụp ảnh chư tăng ni khi chưa được phép.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên
Contribute photos, information or video for Truc Lam Zen Monastery, Tay ThienThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên xây năm nào
Thiền viện khởi công ngày 4 tháng 4 năm 2004 và khánh thành cuối tháng 11 năm 2005, Tuổi Trẻ ghi ngày 25, Chốn Thiêng ghi ngày 27. Công trình xây trong 15 tháng, trên nền chùa cổ Thiên Ân, do Hòa thượng Thích Thanh Từ khai sơn.
Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên có phải đền Tây Thiên không
Không. Thiền viện là nơi tu Phật Giáo của Thiền phái Trúc Lâm hiện đại. Đền trên núi Thạch Bàn là một nơi thờ khác trong khu danh thắng Tây Thiên, cách thiền viện chừng 3,2 cây số. Chùa Tây Thiên cổ tự cũng là một ngôi khác.
Chùa Thiên Ân Tây Thiên có từ bao giờ
Niên đại khởi dựng chưa có nguồn chắc. Có trang ghi rất sớm, về trước Công nguyên, nhưng đó là lớp truyền thuyết. Điều thấy được là hiện vật tìm khi đào móng thiền viện thuộc các thời Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn, nay bày trong nhà trưng bày.
Tượng Phật ở Thiền viện Tây Thiên nặng bao nhiêu
Theo Chốn Thiêng, tượng Phật Thích Ca ở điện chính bằng đá, cao 4 mét, nặng 14 tấn, hai bên là Bồ Tát Văn Thù và Phổ Hiền. Phatgiao.org.vn ghi tượng tạc bằng đá sa thạch. Điện chính cao 17 mét, rộng 675 mét vuông.
Thiền viện Tây Thiên có khóa tu mùa hè không
Có. Theo phatgiao.org.vn, từ năm 2010 thiền viện mở mỗi năm sáu khóa tu mùa hè, mỗi khóa chừng 250 em tuổi từ 14 tới 18, học giáo lý nhà Phật và tập ngồi thiền theo thời khóa của thiền viện, ngay trên nền chùa cổ Thiên Ân.