Con đường núi rẽ khỏi quốc lộ giữa Podgorica và Nikšić, leo từng khúc cua gắt lên sườn đá. Tới một đoạn, quý vị ngẩng lên và thấy một khối nhà trắng như dán vào vách đá xám dựng đứng, bên trên không còn gì ngoài đá và trời. Dưới chân khối nhà ấy, người hành hương xếp hàng dài trên bậc thềm hẹp, có người đi chân đất, có người ôm theo con nhỏ, lặng lẽ chờ tới lượt cúi mình bên một hòm kính trong hang đá tối.
Đó là Tu viện Ostrog (Manastir Ostrog), nơi giữ hài cốt Thánh Basiliô Ostrog (Sveti Vasilije Ostroški). Thư viện chọn nơi này làm đại diện duy nhất cho Montenegro vì đây là nơi hành hương được lui tới nhiều nhất nước. Via Peregrina ghi mỗi năm hơn 100.000 người tới, Montenegro.com ghi hàng trăm nghìn. Điều hiếm có là cả hai nguồn cùng ghi: người tới không chỉ là tín hữu Chính Thống, mà cả người Công Giáo và người Hồi giáo.
IThánh Basiliô Ostrog, Vị Giám Mục Trong Hang Đá
Tu viện thuộc Chính Thống Giáo Đông phương, theo Via Peregrina là thuộc Giáo hội Chính Thống Serbia. Trung tâm đời sống của tu viện là một vị thánh. Theo Via Peregrina, Thánh Basiliô Ostrog tên thế tục là Stojan Jovanović, sinh năm 1610 ở vùng Herzegovina. Năm 1639 ngài làm giám mục coi sóc vùng Zahumlje và Herzegovina. Khoảng năm 1665 ngài lui về vách đá Ostroška greda, lập tu viện trong các hang đá, và sống ở đó tới cuối đời.
Ngài qua đời ngày 29 tháng 4 năm 1671 theo lịch Julius, tức ngày 12 tháng 5 theo lịch Gregory, và được an táng trong nhà thờ Dâng Đức Mẹ vào Đền Thánh (Vavedenje) ở Tu viện Trên. Hài cốt ngài hiện đặt trong hòm kính để người hành hương kính viếng.
Trong Chính Thống Giáo, hài cốt không rữa của một vị thánh được coi là dấu chỉ của sự thánh thiện, Via Peregrina ghi đúng như vậy về hài cốt Thánh Basiliô. Tín hữu tới kính viếng, hôn hòm thánh tích, xin ngài cầu thay nguyện giúp. Theo giáo lý Chính Thống, việc ấy là tôn kính, không phải thờ phượng: chỉ Thiên Chúa được thờ, các thánh được kính như những người đã sống gần Chúa và cầu bầu cho người còn sống.
Điều làm Ostrog khác với phần lớn các tu viện Chính Thống là người hành hương ngoài đạo. Via Peregrina ghi người Chính Thống, người Công Giáo và người Hồi giáo đều tìm tới xin được chữa lành và được an ủi. Montenegro.com ghi tương tự, nói họ tới vì tin vào ơn chữa lành gắn với hài cốt Thánh Basiliô. Thư viện ghi lại như một sự thật của nơi hành hương này, không bàn thêm về giáo lý của từng đạo.
Nhiều người nhìn khối nhà trắng trên vách đá thì tưởng mọi thứ ở đó có từ thế kỷ 17. Thật ra theo Via Peregrina, các dãy nhà gỗ cũ từng bị thiêu rụi, và khối nhà trắng quý vị thấy hôm nay là phần dựng lại từ năm 1923 tới 1926. Thứ còn nguyên từ thời Thánh Basiliô là hai nhà thờ trong hang đá nằm sâu phía trong.
IIBa Thế Kỷ Rưỡi Trên Vách Ostroška Greda
Lịch sử của Ostrog ngắn hơn nhiều tu viện Balkan khác, nhưng đậm đặc quanh một đời người. Mọi mốc lớn đều gắn với Thánh Basiliô: ngày ngài lập tu viện, ngày ngài qua đời, ngày dời hài cốt, và những đợt dựng lại để giữ nơi an nghỉ của ngài. Những mốc dưới đây theo Via Peregrina, Montenegro.com và Montenegrina.
- 1610Thánh Basiliô ra đờiStojan Jovanović sinh ở vùng Herzegovina, theo Via Peregrina.
- 1639Làm giám mụcNgài làm giám mục coi sóc vùng Zahumlje và Herzegovina.
- Khoảng 1665Lập tu viện trong vách đáNgài lập tu viện trong các hang của vách Ostroška greda. Xem hộp sử liệu về chỗ vênh năm lập.
- 1671Ngài qua đờiNgày 29 tháng 4 lịch Julius, tức 12 tháng 5 lịch Gregory. Ngài được an táng trong nhà thờ Dâng Đức Mẹ vào Đền Thánh.
- Cuối thế kỷ 17Bích họa họa sư RadulHọa sư Radul vẽ nhà thờ Thánh Giá thẳng lên đá sống, theo Via Peregrina.
- 1923 tới 1926Dựng lại Tu viện TrênCác dãy nhà gỗ đã bị thiêu rụi được dựng lại thành khối nhà trắng ngày nay, hai nhà thờ trong hang còn nguyên, theo Via Peregrina và Montenegrina.
Có một chỗ nguồn không đồng nhất về năm lập. Via Peregrina ghi năm lập là 1665, Montenegro.com chỉ ghi thế kỷ 17, còn Montenegrina, trang văn hóa của Montenegro, không ghi năm. Thư viện viết "khoảng năm 1665" vì chỉ một nguồn nêu con số ấy.
Về con số 900 mét, Via Peregrina ghi Tu viện Trên ở độ cao 900 mét, có nơi lại diễn đạt là cao khoảng 900 mét trên thung lũng Zeta. Hai cách nói có thể không cùng nghĩa, một là độ cao so với mặt biển, một là độ cao so với lòng thung lũng. Thư viện dùng cách nói khoảng 900 mét và ghi chỗ này để quý vị biết.
IIITu Viện Trên, Tu Viện Dưới Và Hai Nhà Thờ Trong Hang
Ostrog gồm hai phần nối nhau bằng khoảng ba cây số đường núi. Tu viện Trên (Gornji Ostrog) là khối nhà trắng khoét vào vách đá, giữ hai nhà thờ trong hang: nhà thờ Dâng Đức Mẹ vào Đền Thánh nơi đặt hài cốt Thánh Basiliô, và nhà thờ Thánh Giá. Tu viện Dưới (Donji Ostrog) dâng kính Chúa Ba Ngôi, là nơi đón người hành hương, theo Via Peregrina có 29 phòng trọ tập thể, mỗi phòng tám tới mười giường.
Ở Tu viện Trên, kiến trúc không đứng riêng mà dựa hẳn vào đá. Mặt tường trắng chỉ là lớp vỏ phía ngoài, bên trong là lòng hang tự nhiên được khoét và sửa lại. Cùng lối tu viện bám vào vách đá, quý vị có thể đối chiếu với các tu viện Meteora ở Hy Lạp, nơi các ẩn sĩ tìm lên đỉnh những cột đá thay vì khoét vào sườn núi.
Nhà thờ trong hang ở Tu viện Trên, nơi đặt hòm kính giữ hài cốt Thánh Basiliô. Bích họa ở đây có niên đại ngay sau khi ngài qua đời, theo Via Peregrina.
Nhà thờ trong hang được họa sư Radul vẽ bích họa cuối thế kỷ 17, vẽ thẳng lên đá sống với các sắc lam, lục, đỏ và vàng.
Dựng lại từ năm 1923 tới 1926 sau khi các dãy nhà gỗ cũ bị thiêu rụi, là hình ảnh người ta thường thấy trong ảnh chụp tu viện.
Dâng kính Chúa Ba Ngôi, cách Tu viện Trên khoảng ba cây số, có 29 phòng trọ tập thể cho khách hành hương.
Theo Via Peregrina, nhiều người đi chân đất khoảng ba cây số từ Tu viện Dưới lên Tu viện Trên như một việc sám hối và tỏ lòng thành.
Người ta hay nói về Ostrog như một tu viện duy nhất. Thật ra đây là một quần thể hai phần, và phần lớn sinh hoạt thường ngày của người hành hương, ăn nghỉ, chờ đợi, diễn ra ở Tu viện Dưới. Tu viện Trên nhỏ, chật, chỉ đủ chỗ cho từng nhóm người vào kính viếng rồi đi ra, nên vào dịp lễ hàng người có thể kéo dài xuống sườn núi.
IVThế Đất Và Hướng
Mục này cần đọc với một lời rào rõ ràng. Chính Thống Giáo không có học thuyết phong thủy. Thánh Basiliô tìm lên vách Ostroška greda vì sự vắng lặng và hang đá sẵn có, không vì thế đất. Luật về hướng duy nhất của Chính Thống là luật phụng vụ chung: gian cung thánh sau vách ảnh thánh đặt về phía đông khi có thể. Với nhà thờ trong hang như ở Ostrog, hình khối phải theo lòng hang tự nhiên, và thư viện chưa có nguồn nào đo hướng cung thánh của hai nhà thờ ấy. Những gì viết dưới đây là cách nhìn vách đá này qua con mắt phong thủy cổ truyền của người Việt, do thư viện đặt ra để bạn đọc so sánh.
Người quen xem đất sẽ thấy trước hết thế tựa vách. Sau lưng tu viện là cả một vách đá dựng đứng, bên trên không còn gì che. Sách xưa quý chỗ có núi đứng sau lưng làm chỗ dựa, gọi là hậu chẩm, và ít nơi nào có hậu chẩm liền khối như ở đây: tu viện không chỉ tựa vào núi mà nằm hẳn trong lòng núi.
Thứ hai là minh đường xa. Trước mặt tu viện, phía dưới rất sâu, là thung lũng sông Zeta trải rộng với ruộng đồng và làng xóm. Lối cổ truyền gọi khoảng đất bằng rộng trước mặt là minh đường, càng xa càng thoáng thì tầm nhìn càng lớn. Ở Ostrog, minh đường nằm thấp hẳn bên dưới, như người ngồi trên cao nhìn xuống cả một vùng.
Thứ ba là thủy. Sông Zeta chảy dọc thung lũng phía dưới, xa tu viện. Nước ở xa và thấp, không chạm tới chân núi, theo lối Việt là thế nước chầu từ xa, hợp với chỗ tu hơn chỗ ở.
Cuối cùng là một điều sách xưa vẫn rào: đất cô phong, nơi cao dựng đứng một mình, gió mạnh, xưa nay được coi là không hợp cho nhà ở đông người nhưng hợp cho người tu lánh đời. Thư viện ghi những chỗ trùng hình ấy để quý vị đối chiếu với lối nhìn quen thuộc của người Việt, không có ý nói vị thánh hay những người dựng lại tu viện đã tính tới.
VNgày Thánh Basiliô Và Lịch Julius Của Giáo Hội Serbia
Giáo hội Chính Thống Serbia theo lịch Julius (lịch cũ) cho cả năm phụng vụ. Hiện nay lịch Julius chậm hơn dương lịch 13 ngày, nên mỗi ngày lễ có hai cách ghi. Bài Tu viện Studenica đã giải thích kỹ cách ghi ngày theo cặp của giáo hội này. Lễ lớn nhất ở Ostrog là ngày 12 tháng 5 dương lịch, tức 29 tháng 4 lịch Julius, ngày Thánh Basiliô qua đời. Via Peregrina ghi ngày ấy có hơn 100.000 người tìm về. Bảng chỉ ghi ngày, không ghi giờ.
| Ngày dương lịch | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 12 tháng 5 | Lịch Julius của Giáo hội Serbia, tức 29 tháng 4 lịch Julius | Lễ Thánh Basiliô Ostrog | Ngày ngài qua đời năm 1671. Lễ lớn nhất trong năm, Via Peregrina ghi hơn 100.000 người tìm về. |
| 28 tháng 6 | Lịch Julius, tức 15 tháng 6 lịch Julius | Lễ dời hài cốt Thánh Basiliô | Montenegro.com ghi là một trong các dịp hành hương chính của tu viện. |
| 28 tháng 8 | Lịch Julius, tức 15 tháng 8 lịch Julius | Lễ Đức Mẹ An Giấc | Một trong mười hai đại lễ của Chính Thống, Montenegro.com ghi là dịp hành hương đông người. |
| Thay đổi theo năm | Tính theo lịch Julius | Lễ Phục Sinh | Đỉnh cao của năm phụng vụ, thường rơi vào tháng 4 hoặc tháng 5, theo Montenegro.com là mùa hành hương lớn. |
Thư viện chưa tìm được nguồn đã mở về sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại tu viện này nên không ghi. Quý vị muốn đọc thêm một nơi Chính Thống cùng đợt ở vùng Balkan có thể xem bài Nhà thờ Thánh Gioan Thần học gia tại Kaneo, Ohrid.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Vách đá Ostroška greda, trên thung lũng sông Zeta, khu tự quản Danilovgrad
- Đường tới
- Tu viện nằm trên vách Ostroška greda thuộc khu tự quản Danilovgrad, cách Podgorica khoảng 50 km, Nikšić khoảng 35 km, Danilovgrad khoảng 25 km theo Montenegro.com, rẽ khỏi quốc lộ Podgorica tới Nikšić rồi theo đường núi lên.
- Toạ độ
- 42.675, 19.0292
Ostrog là nơi hành hương đang sống, lệ của tu viện là lệ phải theo. Vai và gối che kín, phụ nữ thường mặc váy dài và che tóc, nam giới bỏ mũ. Trong hang nơi đặt hài cốt, người ta vào từng nhóm nhỏ, cúi mình kính viếng rồi đi ra, không dừng lâu, không chụp ảnh. Nhiều người đi chân đất từ Tu viện Dưới lên, quý vị không bắt buộc làm theo nhưng nên giữ im lặng và nhường lối cho họ.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tu viện Ostrog
Contribute photos, information or video for Ostrog MonasteryThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tu viện Ostrog thuộc đạo nào
Tu viện Ostrog thuộc Chính Thống Giáo, theo Via Peregrina là thuộc Giáo hội Chính Thống Serbia. Tu viện do Thánh Basiliô Ostrog lập khoảng năm 1665 và giữ hài cốt ngài. Dù là tu viện Chính Thống, người Công Giáo và người Hồi giáo cũng tới hành hương.
Thánh Basiliô Ostrog là ai
Ngài tên thế tục là Stojan Jovanović, sinh năm 1610 ở vùng Herzegovina, năm 1639 làm giám mục coi sóc vùng Zahumlje và Herzegovina, khoảng năm 1665 lập tu viện trong vách đá Ostrog, qua đời năm 1671. Hài cốt ngài đặt trong hòm kính tại nhà thờ Dâng Đức Mẹ vào Đền Thánh.
Vì sao người Hồi giáo cũng đến tu viện Ostrog
Via Peregrina và Montenegro.com cùng ghi người Chính Thống, Công Giáo và Hồi giáo đều tới Ostrog xin được chữa lành và an ủi, vì lòng tin vào ơn lành gắn với hài cốt Thánh Basiliô. Đây là điều hiếm gặp ở một tu viện Chính Thống và là nét riêng của nơi hành hương này.
Tu viện Ostrog cao bao nhiêu mét
Via Peregrina ghi Tu viện Trên ở độ cao khoảng 900 mét, tu viện khoét vào vách đá Ostroška greda nhìn xuống thung lũng sông Zeta. Tu viện Dưới nằm thấp hơn, cách khoảng ba cây số đường núi, nhiều người hành hương đi bộ chân đất quãng ấy.
Lễ Thánh Basiliô Ostrog là ngày nào
Ngày 12 tháng 5 dương lịch, tức 29 tháng 4 theo lịch Julius mà Giáo hội Chính Thống Serbia dùng, là ngày ngài qua đời năm 1671. Via Peregrina ghi ngày ấy có hơn 100.000 người về tu viện. Ngoài ra còn lễ dời hài cốt ngày 28 tháng 6 và lễ Đức Mẹ An Giấc ngày 28 tháng 8.