ITổng Quan
Sikh chính dòng là cách thư viện gọi đại đa số người Sikh, những người nhận mười vị Guru từ Guru Nanak tới Guru Gobind Singh và nhận kinh Guru Granth Sahib là Guru vĩnh viễn từ năm 1708. Chữ Khalsa Panth nghĩa là cộng đồng Khalsa, cộng đồng những người thuần khiết mà Guru Gobind Singh lập năm 1699.
Đây không phải một tông phái có tên riêng như cách người ta nói về các dòng trong những đạo khác. Người Sikh chính dòng tự gọi mình đơn giản là Sikh, và các dòng khác được định nghĩa bằng chỗ khác với họ. Bên trong chính dòng có ba mức giữ giới là Amritdhari, Keshdhari và Sahajdhari. Đây là mức độ thực hành của từng người, không phải ba tông phái.
IILịch Sử Hình Thành
Lịch sử của chính dòng là lịch sử chung của đạo Sikh, được kể ở trang chính. Điều làm nên hình dạng chính dòng hôm nay là các cuộc chỉnh đốn từ cuối thế kỷ 19. Phong trào Singh Sabha, bắt đầu năm 1873 ở Amritsar, muốn định nghĩa rõ ai là Sikh và gạt khỏi nơi thờ những tục lệ mà phong trào coi là của Ấn Độ Giáo. Phong trào cải cách gurdwara đầu thập niên 1920 đòi quyền quản lý các nơi thờ lịch sử từ tay các mahant cha truyền con nối.
- 1699Lập KhalsaGuru Gobind Singh làm lễ Amrit đầu tiên ở Anandpur ngày lễ Vaisakhi.
- 1708Kinh sách thành GuruGuru Gobind Singh trao ngôi Guru cho kinh Adi Granth, từ đó gọi là Guru Granth Sahib.
- 1873Phong trào Singh SabhaMở đầu cuộc chỉnh đốn giáo lý và nghi lễ.
- 1920Lập SGPCỦy ban Quản lý Gurdwara Shiromani ra đời trong phong trào cải cách gurdwara.
- 1925Luật Gurdwara SikhChính quyền Anh ở Punjab trao việc quản lý các gurdwara lịch sử cho một ủy ban do tín đồ bầu.
- 1945Rehat MaryadaBộ quy tắc sinh hoạt và nghi lễ thống nhất được thông qua, xuất bản năm 1950.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Theo Rehat Maryada, người Sikh là người tin một thực thể tối cao duy nhất, tin mười vị Guru, tin Guru Granth Sahib, tin lời dạy của mười Guru và lễ Amrit do Guru thứ mười lập, và không theo đạo nào khác. Sau năm 1708 không còn Guru là người sống. Quyền dẫn dắt thuộc về kinh sách, gọi là Guru Granth, và cộng đồng Khalsa, gọi là Guru Panth.
| Mức giữ giới | Là ai |
|---|---|
| Amritdhari | Người đã nhận lễ Amrit, giữ đủ năm chữ K và bốn điều cấm. Theo Britannica, chiếm khoảng 15 tới 18 phần trăm người Sikh. |
| Keshdhari | Người để tóc không cắt, thường quấn khăn, nhưng chưa nhận lễ Amrit. |
| Sahajdhari | Người theo lời dạy nhưng chưa giữ các dấu hiệu bên ngoài. |
Trong chính dòng còn có những nhóm nhấn mạnh riêng mà vẫn nhận cùng Guru và cùng kinh sách. Akhand Kirtani Jatha, hình thành quanh Bhai Randhir Singh đầu thế kỷ 20, nổi tiếng với các buổi hát kirtan thâu đêm và cho rằng khăn keski là một trong năm chữ K bắt buộc, trong khi Rehat Maryada ghi kesh, tức tóc không cắt.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Mỗi ngày, người Sikh chính dòng đọc các bài kinh buổi sáng, chiều và tối gọi là Nitnem. Ở gurdwara, kinh Guru Granth Sahib được đặt trên bệ cao dưới lọng, có người phẩy chauri. Buổi lễ gồm hát kirtan, đọc kinh, lời cầu Ardas, rồi chia karah prasad. Bếp ăn chung langar mở cho mọi người, không phân biệt tôn giáo hay đẳng cấp. Lễ cưới gọi là Anand Karaj, đôi vợ chồng đi bốn vòng quanh kinh sách. Các lễ lớn là Vaisakhi, ngày sinh các Guru gọi là Gurpurab, và Bandi Chhor Divas.
VTổ Chức Và Phân Bố
Không có giáo sĩ theo nghĩa thụ phong. Người đọc kinh, granthi, là người phục vụ chứ không phải trung gian. Tiếng nói có thẩm quyền nhất về đạo là Akal Takht ở Amritsar, nơi ban hành các hukamnama, chỉ thị cho toàn cộng đồng. SGPC, ủy ban do tín đồ ở Punjab, Haryana, Himachal Pradesh và Chandigarh bầu, quản lý các gurdwara lịch sử và bổ nhiệm người đứng đầu Akal Takht. Ở hải ngoại, mỗi gurdwara thường do ban quản trị của cộng đồng địa phương điều hành.
Toàn đạo có khoảng 25 triệu người theo World Religion Database dẫn qua Pew Research, ước tính công bố năm 2015. Riêng Ấn Độ có 20.833.116 người Sikh theo điều tra dân số năm 2011. Thư viện chưa có số riêng cho chính dòng, nhưng các nguồn đều coi đây là đại đa số.
Năm 2024, Akal Takht và SGPC quyết định nền cờ Nishan Sahib ở các gurdwara nên là màu basanti vàng nghệ hoặc surmai xanh xám, thay cho màu cam kesri phổ biến trước đó, với lý do theo đúng Rehat Maryada. Lịch Nanakshahi công bố năm 1999 cũng là đề tài còn tranh luận trong chính dòng.
VITại Việt Nam
Đạo Sikh không có tên trong danh sách các tôn giáo được công nhận theo công văn 6955 của Bộ Nội vụ ngày 28 tháng 12 năm 2020. Thư viện ghi đây là dữ kiện hành chính. Có lưu truyền rằng Sài Gòn trước năm 1975 từng có một gurdwara của cộng đồng người Ấn, nhưng thư viện chưa tra được nguồn đáng tin về địa chỉ hay năm hoạt động. Thư viện cũng chưa có số liệu đáng tin về người Sikh đang sống ở Việt Nam hay về nơi sinh hoạt nào đang mở cửa.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Khanda trên cờ Nishan Sahib
Khanda
VIIICác Nhánh Con
- Akhand Kirtani Jatha (cho rằng khăn keski là chữ K bắt buộc)
IXCác Nhánh Khác Của Đạo Sikh
Sikh Chính Dòng (Khalsa Panth)ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ Khālsā PanthĐại đa số người Sikh.
Nihangਨਿਹੰਗ NihangDòng chiến binh trong lòng Khalsa, không phải một đạo tách ra.
Namdhari (Kuka)ਨਾਮਧਾਰੀ NāmdhārīDòng do Satguru Ram Singh lập tháng 4 năm 1857 tại Sri Bhaini Sahib.
Sikh Dharma (3HO)Sikh Dharma InternationalDo Harbhajan Singh, tức Yogi Bhajan, lập tại Hoa Kỳ năm 1971 theo Britannica, một số nguồn ghi 1969.Dùng biểu tượng chung của đạoNirankariਨਿਰੰਕਾਰੀ NirankārīDòng do Baba Dayal lập năm 1851 ở tây bắc Punjab.Dùng biểu tượng chung của đạoUdasiਉਦਾਸੀ UdāsīDòng tu xuất gia độc thân do Sri Chand, con Guru Nanak, lập.Dùng biểu tượng chung của đạo
Ravidassiaਰਵਿਦਾਸੀਆ RavidāsīāCộng đồng tôn Guru Ravidas, trước coi là một nhánh Sikh.XNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Amritdhari, Keshdhari, Sahajdhari có phải ba tông phái Sikh?
Không. Đó là ba mức giữ giới trong cùng một cộng đồng. Amritdhari đã nhận lễ Amrit và giữ đủ năm chữ K, Keshdhari để tóc không cắt, Sahajdhari theo lời dạy nhưng chưa giữ dấu hiệu bên ngoài.
Rehat Maryada là gì?
Là bộ quy tắc sinh hoạt và nghi lễ chung của người Sikh, được thông qua năm 1945 và xuất bản năm 1950. Bộ quy tắc định nghĩa ai là Sikh, cách cầu nguyện, cách cử hành lễ Amrit, lễ cưới và các điều cấm.
Ai có thẩm quyền cao nhất trong đạo Sikh?
Về tâm linh là kinh Guru Granth Sahib. Về quyết định chung của cộng đồng là Akal Takht ở Amritsar. SGPC là ủy ban do tín đồ bầu, quản lý các gurdwara lịch sử ở Punjab và vùng lân cận.