ITổng Quan
Udasi là một dòng tu xuất gia, sống độc thân, do Sri Chand, con trưởng của Guru Nanak, khởi lập. Chữ Udasi gốc tiếng Phạn udasin, nghĩa là người dửng dưng với ràng buộc thế gian. Trong thế kỷ 18, tu sĩ Udasi giữ nhiều gurdwara quan trọng của đạo Sikh. Nay dòng này đứng ngoài định nghĩa Sikh chính thức, và chính dòng Sikh không coi là một nhánh của đạo.
Trang này đặt Udasi trong danh sách các nhánh vì mối liên hệ lịch sử với đạo Sikh, không có ý khẳng định Udasi là Sikh. Người Udasi tự nhận gắn với Guru Nanak qua Sri Chand. Cộng đồng Sikh chính dòng thì coi họ là một dòng tu của Ấn Độ Giáo có tôn kính các Guru. Trang trình bày cả hai cách nhìn.
IILịch Sử Hình Thành
Guru Nanak là người có gia đình và dạy con đường của người sống giữa đời. Sri Chand chọn con đường xuất gia, và Guru Nanak trao ngôi Guru cho Guru Angad chứ không cho con mình. Truyền thống Udasi kể Sri Chand sống rất thọ, các nguồn ghi năm mất khác nhau, và chọn Baba Gurditta, con của Guru Hargobind, làm người kế tục. Baba Gurditta lập bốn trung tâm gọi là dhuan, về sau có thêm sáu nhánh gọi là bakhshish.
- thế kỷ 16Sri ChandCon trưởng Guru Nanak chọn đời sống xuất gia độc thân.
- thế kỷ 17Bốn dhuanBaba Gurditta lập bốn trung tâm ở Hoshiarpur, Kiratpur, Kartarpur và Nanakmatta.
- thế kỷ 18Người giữ các gurdwaraKhi người Sikh Khalsa bị truy đuổi, tu sĩ Udasi trông coi nhiều nơi thờ.
- giữa thế kỷ 19Khoảng 250 cơ sở ở PunjabTheo Wikipedia.
- 1925Luật Gurdwara SikhViệc quản lý các gurdwara lịch sử chuyển cho ủy ban do tín đồ bầu, Udasi bị loại khỏi định nghĩa Sikh trong luật.
Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, phong trào Singh Sabha rồi phong trào cải cách gurdwara đòi lấy lại các nơi thờ từ tay các mahant, người quản lý cha truyền con nối, nhiều người thuộc dòng Udasi. Phía cải cách cáo buộc một số mahant đặt tượng thần Ấn Độ Giáo trong gurdwara và dùng tài sản vào việc riêng. Tháng 2 năm 1921 tại Nankana Sahib, hơn một trăm người của phong trào cải cách bị giết trong gurdwara do mahant Narain Das quản lý, số người chết mỗi nguồn ghi một khác. Sự kiện ấy góp phần dẫn tới Luật Gurdwara năm 1925.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Người Udasi tôn kính Guru Nanak và Guru Granth Sahib, và tôn Sri Chand như một bậc thiêng. Họ theo triết lý Vedanta, cho rằng đường tu cần cả hiểu biết, thiền định và lòng sùng kính, và coi đời sống xuất gia là cách sống trọn lời dạy của Guru Nanak.
Những điểm khiến chính dòng Sikh coi Udasi là ngoài đạo:
- Thờ panchayatana, năm vị thần của Ấn Độ Giáo.
- Sống xuất gia độc thân, trong khi các Guru dạy đời sống gia đình.
- Tóc bện, bôi tro, áo màu cam hồng hay nghệ theo lối tu sĩ Ấn Độ Giáo, không giữ năm chữ K.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Tu sĩ Udasi sống trong các akhara, tu viện có người đứng đầu gọi là mahant. Họ thiền định, tụng kinh và hát thánh ca, trong đó có cả thơ của Guru Nanak. Hai tổ chức chính là Panchayati Akhara Bara Udasin và Panchayati Akhara Naya Udasin. Cả hai nằm trong số các akhara được công nhận tại lễ hội Kumbh Mela, nơi tu sĩ Udasi có lượt tắm thiêng riêng. Ngày sinh của Sri Chand được các akhara mừng hằng năm.
VTổ Chức Và Phân Bố
Udasi không có một người đứng đầu chung. Mỗi akhara và mỗi cơ sở tự quản dưới quyền mahant của mình. Các trung tâm lớn nằm ở Haridwar, Prayagraj, Varanasi và nhiều nơi ở Punjab. Thư viện chưa có số liệu đáng tin về số tu sĩ hay tín đồ hiện nay. Con số lịch sử duy nhất tra được là quãng 250 cơ sở ở Punjab vào giữa thế kỷ 19, theo Wikipedia.
Hiểu lầm hay gặp: Udasi là một tông phái Sikh giống như Namdhari hay Nirankari. Namdhari và Nirankari tự nhận là Sikh và tôn Guru Granth Sahib làm trung tâm, chỉ khác ở dòng Guru sống. Udasi là dòng tu xuất gia có thờ các thần Ấn Độ Giáo, bị luật năm 1925 loại khỏi định nghĩa Sikh, và ngày nay thường được xếp vào các dòng tu Ấn Độ Giáo.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm thấy dấu vết nào của tu sĩ hay cơ sở Udasi tại Việt Nam.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Đạo Sikh
Sikh Chính Dòng (Khalsa Panth)ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ Khālsā PanthĐại đa số người Sikh.
Nihangਨਿਹੰਗ NihangDòng chiến binh trong lòng Khalsa, không phải một đạo tách ra.
Namdhari (Kuka)ਨਾਮਧਾਰੀ NāmdhārīDòng do Satguru Ram Singh lập tháng 4 năm 1857 tại Sri Bhaini Sahib.Sikh Dharma (3HO)Sikh Dharma InternationalDo Harbhajan Singh, tức Yogi Bhajan, lập tại Hoa Kỳ năm 1971 theo Britannica, một số nguồn ghi 1969.Dùng biểu tượng chung của đạoNirankariਨਿਰੰਕਾਰੀ NirankārīDòng do Baba Dayal lập năm 1851 ở tây bắc Punjab.Dùng biểu tượng chung của đạoUdasiਉਦਾਸੀ UdāsīDòng tu xuất gia độc thân do Sri Chand, con Guru Nanak, lập.Dùng biểu tượng chung của đạo
Ravidassiaਰਵਿਦਾਸੀਆ RavidāsīāCộng đồng tôn Guru Ravidas, trước coi là một nhánh Sikh.IXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Udasi có phải là người Sikh không?
Hai phía nhìn khác nhau. Người Udasi tự nhận gắn với Guru Nanak qua Sri Chand và tôn kính kinh Sikh. Chính dòng Sikh và Luật Gurdwara năm 1925 không xếp họ vào định nghĩa Sikh, vì họ thờ các thần Ấn Độ Giáo và sống xuất gia.
Sri Chand là ai?
Sri Chand là con trưởng của Guru Nanak, chọn đời sống xuất gia độc thân. Guru Nanak không trao ngôi Guru cho ông mà cho Guru Angad. Người Udasi tôn Sri Chand là vị sáng lập dòng tu của họ.
Vì sao Udasi mất quyền giữ các gurdwara?
Phong trào cải cách gurdwara đầu thập niên 1920 đòi lấy lại các nơi thờ từ tay các mahant, nhiều người thuộc dòng Udasi. Luật Gurdwara Sikh năm 1925 chuyển việc quản lý cho một ủy ban do người Sikh bầu.