ITổng Quan
Nirankari là một phong trào Sikh do Baba Dayal Singh khởi xướng giữa thế kỷ 19 ở Rawalpindi. Chữ Nirankar nghĩa là vô hình tướng, một danh xưng của thực thể tối cao trong kinh Sikh. Người Nirankari muốn đưa đạo Sikh về với lời dạy gốc của Guru Nanak: niệm danh, không thờ hình tượng, không cần nghi lễ của giới tư tế.
Giống Namdhari, người Nirankari nhận một dòng Guru bằng người sống tiếp nối sau Baba Dayal, và đó là chỗ khác chính dòng. Cần phân biệt phong trào này với Sant Nirankari Mission, một tổ chức ra đời sau, có giáo lý khác và bị cộng đồng Sikh chính dòng coi là không phải Sikh.
IILịch Sử Hình Thành
Baba Dayal Singh sống từ năm 1783 tới năm 1855, dưới thời Đế quốc Sikh của Ranjit Singh. Theo Wikipedia và Britannica, ông phê phán việc người Sikh đương thời quay lại thờ hình tượng, mời tư tế Bà la môn làm lễ và lãng quên việc niệm danh. Ông kêu gọi quay về với lời dạy của Guru Nanak. Nhiều sử gia coi phong trào của ông là phong trào cải cách Sikh sớm nhất, trước cả Namdhari và Singh Sabha.
- 1851Khởi xướng phong tràoBaba Dayal bắt đầu giảng ở Rawalpindi.
- 1855 tới 1870Baba Darbara SinghCon trai Baba Dayal kế tục, hệ thống hóa nghi lễ trong văn bản Hukamnama.
- 1891Điều tra dân sốGhi khoảng 46.610 người Sikh Nirankari, theo Wikipedia.
- 1947Chia cắt PunjabCộng đồng rời Rawalpindi, nay thuộc Pakistan, sang Ấn Độ.
- 1958Trung tâm ở ChandigarhLập trung tâm mới tại thành phố Chandigarh.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Người Nirankari dạy rằng thực thể tối cao là Nirankar, không hình tướng, và con đường giải thoát là nam simran, niệm nhớ danh. Họ tôn kính Guru Granth Sahib và bác bỏ việc thờ tượng, cúng tế, xem ngày theo lối Bà la môn.
Điểm khác chính dòng là việc nhận một dòng Guru sống tiếp nối: Baba Dayal, Baba Darbara Singh, Sahib Rattaji, Baba Gurdit Singh, Sahib Hara Singh, Baba Gurbakhsh Singh, và từ cuối thập niên 1990 là Baba Jagdarshan Singh. Người Nirankari xem các vị này là người dẫn dắt tâm linh, còn chính dòng Sikh cho rằng sau năm 1708 không còn Guru là người sống.
Hiểu lầm hay gặp: Nirankari và Sant Nirankari Mission là một. Sant Nirankari Mission hình thành từ thập niên 1920 và 1930 quanh Baba Buta Singh, người từng ở trong phong trào Nirankari rồi tách ra. Tổ chức ấy về sau phát triển thành một phong trào tâm linh riêng, không lấy Guru Granth Sahib làm trung tâm. Năm 1978, sau một vụ đụng độ ở Amritsar, Akal Takht ra chỉ thị yêu cầu người Sikh không giao thiệp với Sant Nirankari Mission. Chỉ thị ấy không nhắm vào phong trào Nirankari của Baba Dayal.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Đóng góp lâu dài nhất của Nirankari là nghi lễ. Văn bản Hukamnama của phong trào quy định các lễ sinh, cưới và tang theo lối Sikh, không dùng nghi thức Ấn Độ Giáo hay Hồi Giáo. Lễ cưới Anand, trong đó đôi vợ chồng đi quanh kinh Guru Granth Sahib trong khi hát thánh ca Lavan, được người Nirankari cử hành từ giữa thế kỷ 19. Về sau lễ này thành chuẩn chung của người Sikh và được Luật Hôn nhân Anand năm 1909 công nhận. Việc niệm danh hằng ngày và sống giản dị là trọng tâm của đời sống.
VTổ Chức Và Phân Bố
Trung tâm hiện nay ở Chandigarh, nơi cộng đồng chuyển tới sau khi Punjab bị chia cắt năm 1947. Người đứng đầu là Baba Jagdarshan Singh. Cộng đồng nhỏ, phần lớn là gia đình gốc vùng Rawalpindi và Peshawar. Thư viện chưa có số liệu đáng tin về số người hiện nay. Con số lịch sử duy nhất tra được là khoảng 46.610 người Sikh Nirankari theo điều tra dân số năm 1891 mà Wikipedia dẫn.
Sử học thường xếp Nirankari cùng Namdhari và Singh Sabha vào làn sóng cải cách Sikh thế kỷ 19. Cả ba cùng muốn gạt bỏ những tục lệ bị coi là xa lạ với lời dạy của các Guru, nhưng đi theo ba hướng khác nhau. Singh Sabha trở thành nền tảng của chính dòng hôm nay, còn Nirankari và Namdhari giữ dòng Guru sống riêng.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm thấy dấu vết nào của người Nirankari hay nhóm Nirankari tại Việt Nam.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Đạo Sikh
Sikh Chính Dòng (Khalsa Panth)ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ Khālsā PanthĐại đa số người Sikh.
Nihangਨਿਹੰਗ NihangDòng chiến binh trong lòng Khalsa, không phải một đạo tách ra.
Namdhari (Kuka)ਨਾਮਧਾਰੀ NāmdhārīDòng do Satguru Ram Singh lập tháng 4 năm 1857 tại Sri Bhaini Sahib.Sikh Dharma (3HO)Sikh Dharma InternationalDo Harbhajan Singh, tức Yogi Bhajan, lập tại Hoa Kỳ năm 1971 theo Britannica, một số nguồn ghi 1969.Dùng biểu tượng chung của đạoNirankariਨਿਰੰਕਾਰੀ NirankārīDòng do Baba Dayal lập năm 1851 ở tây bắc Punjab.Dùng biểu tượng chung của đạoUdasiਉਦਾਸੀ UdāsīDòng tu xuất gia độc thân do Sri Chand, con Guru Nanak, lập.Dùng biểu tượng chung của đạo
Ravidassiaਰਵਿਦਾਸੀਆ RavidāsīāCộng đồng tôn Guru Ravidas, trước coi là một nhánh Sikh.IXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nirankari có giống Sant Nirankari Mission không?
Không. Nirankari là phong trào Sikh do Baba Dayal lập năm 1851, tôn kính Guru Granth Sahib. Sant Nirankari Mission là tổ chức tách ra sau đó, phát triển thành phong trào tâm linh riêng, và chính dòng Sikh không coi là Sikh.
Nirankari khác Sikh chính dòng ở đâu?
Người Nirankari nhận một dòng Guru bằng người sống tiếp nối từ Baba Dayal, còn chính dòng coi kinh Guru Granth Sahib là Guru vĩnh viễn từ năm 1708. Về niệm danh và bác bỏ thờ hình tượng thì hai bên gần nhau.
Lễ cưới Anand bắt nguồn từ đâu?
Người Nirankari cử hành lễ cưới Anand quanh kinh Guru Granth Sahib từ giữa thế kỷ 19. Về sau lễ này thành chuẩn chung của người Sikh và được Luật Hôn nhân Anand năm 1909 công nhận.