ITổng Quan
Nói đạo Cao Đài là đạo của miền Nam thì chỉ đúng một phần. Từ cuối thập niên 1920, nhiều người đã mang đạo ra các tỉnh miền Trung, và Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài là kết quả của những chuyến đi ấy.
Hội thánh đặt trụ sở tại Trung Hưng Bửu Tòa, số 63 đường Hải Phòng, Đà Nẵng, lạc thành năm 1956. Đây là hội thánh Cao Đài chính của miền Trung. Tên gọi Truyền Giáo nói lên nguồn gốc: hội thánh sinh ra từ công cuộc truyền đạo chứ không từ một cuộc tách phái ở một tòa thánh có sẵn.
IILịch Sử Hình Thành
Theo bài Sơ lược về lịch sử Hội thánh Truyền giáo Cao Đài trên Nhịp Cầu Tam Giáo, các chức sắc từ miền Nam ra truyền đạo ở nhiều nơi:
- Huế năm 1929, với Phối Sư Thái Thơ Thanh.
- Quảng Nam năm 1932, với Giáo sư Thái Văn Gấm, sau đó là nhóm Tứ Linh Đồng Tử.
- Quảng Ngãi năm 1935, Phú Yên từ 1936 tới 1938.
- Bình Định từ 1929, trong đó có các vị từ Thánh thất Cầu Kho ở Sài Gòn.
Cổng thông tin thành phố Đà Nẵng ghi đạo truyền ra miền Trung từ năm 1934 qua nhóm Tứ Linh Đồng Tử. Các nguồn khác nhau về mốc năm vì mỗi nơi có đợt truyền đạo riêng.
Hội thánh chính thức thành lập ngày mùng 1 tháng 6 năm Bính Thân (1956), nhân lễ khánh thành Trung Hưng Bửu Tòa, do Phối sư Trần Văn Quế làm Chủ trưởng.
- 1929Truyền đạo ra HuếPhối Sư Thái Thơ Thanh đưa đạo ra Huế.
- 1932Truyền đạo Quảng NamGiáo sư Thái Văn Gấm, sau là nhóm Tứ Linh Đồng Tử.
- 1956Thành lập hội thánhKhánh thành Trung Hưng Bửu Tòa tại Đà Nẵng.
- 1996Công nhận pháp nhânTheo bài nghiên cứu năm 2024. Có nguồn ghi năm 1997.
- 2016Kỷ niệm 60 nămLễ 60 năm và Đại hội Nhơn sanh lần thứ V ngày 4 tháng 7.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Theo Nhịp Cầu Tam Giáo, hội thánh thực hành ba phần: phần Tướng pháp gồm Ba phái và Bốn Cơ quan hành chánh trị đạo, phần Bí pháp với Tứ bửu pháp, và phần Tâm pháp. Cách chia này cho thấy hội thánh vừa lo tổ chức và phổ độ, vừa giữ đường tu luyện bên trong.
Giáo lý nền tảng là giáo lý chung của Cao Đài. Theo Cổng thông tin Đà Nẵng, bên trong Trung Hưng Bửu Tòa có Bát Quái Đài, Cửu Trùng Đài, Hiệp Thiên Đài, với tranh thờ Đức Lão Tử, Đức Phật Thích Ca, Đức Chúa Jesus và Đức Mohamet, thể hiện ý quy nguyên các đạo. Công trình có ba cửa: chức sắc đi cửa giữa, nam và nữ đi hai cửa nhỏ hai bên.
Thiên Nhãn tại đây vẫn là con mắt trái trong vòng tròn, không đặt trong tam giác, như toàn đạo. Theo hồ sơ màu của thư viện, hiến chương hội thánh ghi cờ đạo ba màu xếp sọc ngang.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Tín đồ cúng thời tại thánh thất và tại gia, giữ ngũ giới cấm và chay kỳ. Ngoài các thánh thất, hội thánh có các nhà tu cho người theo đường tịnh luyện. Số liệu tháng 4 năm 2013 ghi 6 nhà tu.
Từ thiện là mảng được báo chí ghi nhận. Trong nhiệm kỳ 2011 tới 2016, theo báo Dân tộc và Miền núi, hội thánh góp gần 4 tỷ đồng cho các chương trình như bếp cơm tình thương ở năm bệnh viện và cất nhà ở nông thôn. Cũng trong nhiệm kỳ ấy, hội thánh lập thêm 2 họ đạo, 4 cơ sở, xây xong 9 thánh thất và thăng phẩm hơn 100 chức sắc.
VTổ Chức Và Phân Bố
Hội thánh tổ chức theo Ba phái và Bốn Cơ quan. Người điều hành ở trung ương mang danh Trưởng ban Thường trực. Tại lễ 60 năm ngày 4 tháng 7 năm 2016, Phối sư Thượng Hậu Thanh chủ trì với vai trò này.
| Chỉ số | Con số | Nguồn và năm |
|---|---|---|
| Tín đồ | 47.114 | Nhịp Cầu Tam Giáo, tháng 4 năm 2013 |
| Chức sắc và chức việc | 365 và 2.453 | Như trên |
| Họ đạo và nhà tu | 75 và 6, ở 16 tỉnh | Như trên |
| Tín đồ | Khoảng 50.000, 63 họ đạo | Báo Dân tộc và Miền núi, 2016 |
| Thánh thất | 61 và 13 cơ sở, 17 tỉnh thành | Nhịp Cầu Giáo Lý, không ghi năm |
VINgày Nay
Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân năm 1996 theo bài nghiên cứu trên Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam năm 2024. Hồ sơ của thư viện có nguồn ghi năm 1997. Hội thánh là thành viên của cơ chế liên giao hành đạo giữa các tổ chức Cao Đài từ năm 2008.
Trung Hưng Bửu Tòa ngày nay còn là điểm tham quan được giới thiệu trên cổng du lịch của thành phố Đà Nẵng. Tín đồ tập trung ở Đà Nẵng, Quảng Nam cũ, Quảng Ngãi và các tỉnh duyên hải miền Trung.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Đạo Cao Đài
Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây NinhĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ Tòa Thánh Tây NinhHội thánh lớn nhất, trung tâm là Tòa Thánh Tây Ninh với Đền Thánh.Hội Thánh Cao Đài Ban Chỉnh ĐạoĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội Thánh Ban Chỉnh Đạo, Tòa thánh An HộiTách khỏi Tây Ninh năm 1934, trụ sở Tòa thánh An Hội ở Bến Tre, nay thuộc Vĩnh Long.Dùng biểu tượng chung của đạoHội Thánh Cao Đài Tiên ThiênTiên Thiên Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội thánh Cao Đài Tiên ThiênTrụ sở Tòa thánh Châu Minh ở Bến Tre, nay thuộc Vĩnh Long, lập năm 1937.Dùng biểu tượng chung của đạoHội Thánh Truyền Giáo Cao ĐàiĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài, Trung Hưng Bửu TòaHội thánh chính của Cao Đài ở miền Trung, trụ sở Trung Hưng Bửu Tòa tại Đà Nẵng, lập năm 1956.Dùng biểu tượng chung của đạoHội Thánh Cao Đài Minh Chơn ĐạoĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội Thánh Cao Đài Minh Chơn Đạo, Tòa thánh Ngọc SắcTrụ sở Tòa thánh Ngọc Sắc ở Thới Bình, Cà Mau, dựng lại năm 1954 sau khi tòa cũ bị phá năm 1946.Dùng biểu tượng chung của đạoHội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam QuanĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội Thánh Cao Đài Cầu Kho Tam QuanTrụ sở Tòa thánh Tam Quan ở Hoài Nhơn, Bình Định, nay thuộc Gia Lai, lập năm 1954, dựng lại năm 2007.Dùng biểu tượng chung của đạo
Dòng Chiếu MinhChiếu Minh Vô Vi, Chiếu Minh Tam Thanh Vô ViDòng gắn với ông Ngô Văn Chiêu, người đầu tiên nhận Thiên Nhãn năm 1921.Hội Thánh Cao Đài Chơn LýĐại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Hội thánh Cao Đài Chơn LýTrụ sở Tòa thánh Chơn Lý ở Mỹ Tho, Tiền Giang, nay thuộc Đồng Tháp, dựng khoảng 1928 tới 1931, là một trong những nhánh tách sớm nhất.Dùng biểu tượng chung của đạoHội Thánh Cao Đài Bạch YBạch Y Liên Đoàn Chơn Lý, Tòa thánh Ngọc KinhCòn gọi Bạch Y Liên Đoàn Chơn Lý, trụ sở Tòa thánh Ngọc Kinh ở Kiên Giang, nay thuộc An Giang, lập năm 1955.Dùng biểu tượng chung của đạoThánh thất Cao Đài độc lậpCao Đài Bảo Thủ Chơn Truyền, Cao Đài Pháp Chánh TruyềnCác thánh thất và tín đồ không sinh hoạt trong hội thánh được công nhận, tự gọi là giữ luật pháp chơn truyền năm 1926.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
- Nhịp Cầu Tam Giáo, Sơ lược về lịch sử Hội thánh Truyền giáo Cao Đài
- Cổng thông tin thành phố Đà Nẵng, Hội thánh truyền giáo Cao đài Đà Nẵng
- Báo Dân tộc và Miền núi, Kỷ niệm 60 năm thành lập Hội Thánh Truyền giáo Cao Đài (2016)
- Nhịp Cầu Tam Giáo, Các Tòa Thánh Đạo Cao Đài
- Nguyễn Thanh Xuân, Nguyễn Thị Quế Hương, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam số 9 năm 2024
- Cổng du lịch Đà Nẵng, Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài Đà Nẵng (Trung Hưng Bửu Tòa)
?Hỏi Đáp Nhanh
Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài ra đời khi nào?
Hội thánh chính thức thành lập ngày mùng 1 tháng 6 năm Bính Thân (1956), nhân lễ khánh thành Trung Hưng Bửu Tòa ở Đà Nẵng.
Trung Hưng Bửu Tòa ở đâu?
Số 63 đường Hải Phòng, thành phố Đà Nẵng. Đây là trụ sở của Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài.
Hội thánh này có bao nhiêu tín đồ?
Số liệu tháng 4 năm 2013 ghi 47.114 tín đồ ở 16 tỉnh. Báo Dân tộc và Miền núi năm 2016 ghi khoảng 50.000 tín đồ.
Hội Thánh Truyền Giáo được công nhận năm nào?
Năm 1996 theo bài nghiên cứu trên Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam năm 2024. Một số nguồn ghi năm 1997.