Tiếng trống tới trước. Từ bờ hồ Kandy, quý vị nghe một nhịp trống dồn dập vọng qua mặt nước, xen tiếng kèn rúc cao và đứt quãng. Nhìn theo hướng tiếng trống, bên kia hào nước là một dãy tường vôi trắng thấp, mái ngói đỏ, và một ngôi lầu tám cạnh nhô ra, bóng in xuống mặt hào. Người đi về phía cổng đều mặc áo trắng, tay nâng những bông sen, bông súng còn ướt nước, có người dắt con nhỏ, có người đã tóc bạc. Không ai nói to. Tiếng trống đang báo buổi lễ dâng cúng trong điện thờ xá lợi.
Người Sri Lanka gọi nơi này là Sri Dalada Maligawa, cung điện của xá lợi răng thiêng. Người Việt quen gọi là chùa Răng Phật Kandy. Trong điện kín nhất, lồng trong nhiều lớp hộp vàng, là chiếc răng nanh trái của Đức Phật Thích Ca, theo trang chính thức của chùa. Với Phật Giáo Nam Tông (Theravada), ít thánh tích nào được tôn kính hơn. Với Sri Lanka, cái nôi đã giữ Tam Tạng Pali và truyền Nam Tông sang Đông Nam Á, chiếc răng là sợi chỉ nối cả lịch sử Phật giáo của hòn đảo: qua gần mười bảy thế kỷ, xá lợi đi theo các kinh đô, và nơi nào giữ xá lợi thì nơi ấy là trung tâm của xứ.
IXá Lợi Răng Phật Và Ba Vị Giữ Xá Lợi
Chữ Dalada trong tiếng Sinhala là xá lợi răng, chữ Maligawa là cung điện. Tên chùa vì thế đã nói hết chức năng: đây là cung điện dựng cho một xá lợi. Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Sri Lanka, dòng lấy Tam Tạng tiếng Pali làm gốc, tôn Đức Phật Thích Ca là bậc Đạo Sư. Theo tư liệu thư viện đã có, việc giữ xá lợi giao cho ba vị: Đại trưởng lão của hai phái tăng Malwatta và Asgiriya, cùng một vị cư sĩ mang chức Diyawadana Nilame. Tăng và tục cùng giữ, không bên nào giữ một mình.
Người Việt từng gặp xá lợi Phật đến từ đảo này: chùa Kỳ Viên ở Sài Gòn thờ xá lợi do Hòa thượng Narada người Tích Lan dâng năm 1953. Còn chùa Răng Phật Singapore cũng thờ xá lợi răng, nhưng là chùa Đại thừa dựng năm 2007, còn Kandy là thánh tích cổ từ thế kỷ 4.
Kinh điển kể sau khi Đức Phật nhập diệt ở Câu Thi Na (Kushinagar), xá lợi được chia cho các vương quốc để dựng tháp thờ. Trang của Quỹ Văn hóa Trung ương Sri Lanka (CCF) ghi theo truyền thống chiếc răng được lấy từ giàn hỏa táng ở Câu Thi Na. Trong Nam Tông, lễ bái xá lợi là một cách tưởng niệm Đức Phật như bậc thầy đã sống thật trên đời, không phải để cầu xin một vật. Người đến đây dâng hoa, dâng đèn, nghe tụng kinh, và nhìn thấy hộp xá lợi chứ không thấy chiếc răng.
Trang chính thức của chùa ghi xá lợi được công chúa Hemamala và hoàng tử Dantha đưa sang Sri Lanka dưới triều vua Kirthi Sri Meghavarna (301 tới 328). CCF thuật thêm rằng công chúa giấu xá lợi trong tóc suốt chuyến đi. Từ đó xá lợi đi theo các kinh đô, từ Anuradhapura tới Polonnaruwa, qua nhiều vương quốc thời trung đại, rồi tới Kandy năm 1595 theo CCF. CCF cũng ghi rằng trong lịch sử, giữ được xá lợi là điều kiện để một vương triều được thừa nhận, và kinh đô là nơi xá lợi ở.
Chỗ hay hiểu lầm thứ nhất: nhiều người nghĩ vào chùa sẽ được thấy chiếc răng. Không. Theo CCF, xá lợi nằm trong bảy lớp hộp vàng lồng nhau trong điện kín, người đi lễ chỉ thấy hộp ngoài cùng khi cửa điện mở trong buổi lễ. Chỗ thứ hai là niên đại: CCF ghi năm Đức Phật nhập diệt là 543 trước Công nguyên theo truyền thống Sri Lanka, còn các học giả hiện đại thường đặt niên đại ấy muộn hơn. Thư viện ghi cả hai để quý vị biết con số 543 là mốc của một truyền thống, không phải kết luận của sử học.
IIXá Lợi Theo Các Kinh Đô Tới Kandy
Kandy, tên Sinhala là Senkadagalapura, là kinh đô cuối cùng của các vua Sinhala theo UNESCO. Khi xá lợi về đây cuối thế kỷ 16, các vị vua nối nhau dựng rồi mở rộng điện thờ trong khu hoàng cung, nên ngôi chùa hôm nay là kết quả của nhiều đời chồng lên nhau chứ không phải một lần xây.
- 543 TCNĐức Phật nhập diệt, theo truyền thống Sri LankaCCF ghi chiếc răng được lấy từ giàn hỏa táng ở Câu Thi Na. Niên đại 543 là của truyền thống Sri Lanka, học giới thường dùng niên đại khác.
- 301 tới 328Xá lợi tới Sri LankaDưới triều vua Kirthi Sri Meghavarna, công chúa Hemamala và hoàng tử Dantha đưa xá lợi sang đảo, theo trang chính thức của chùa.
- 1592 tới 1604Điện thờ đầu tiên ở KandyVua Vimaladharmasuriya I dựng điện thờ xá lợi đầu tiên ở Kandy. CCF ghi xá lợi về Kandy năm 1595, nằm trong khoảng triều đại ấy.
- 1707 tới 1739Điện Dalada MaduraVua Narendrasinghe dựng điện Dalada Madura hai tầng, phần điện chính quý vị còn thấy ngày nay.
- Từ 1798Lầu bát giác PattirippuwaVua Sri Wickrama Rajasinghe, lên ngôi năm 1798, dựng thêm lầu tám cạnh Pattirippuwa bên hào nước.
- 1988Di sản Thế giới UNESCOUNESCO ghi danh Thành phố thiêng Kandy theo tiêu chí iv và vi, chùa Răng Phật là trung tâm của khu di sản.
Về mốc Kandy, bảng dữ kiện của thư viện ghi khoảng 1592 tới 1604, đó là năm trị vì của vua Vimaladharmasuriya I, người dựng điện đầu tiên. CCF ghi một năm cụ thể hơn là 1595 cho việc xá lợi về Kandy. Hai con số không mâu thuẫn, một bên là khoảng triều đại, một bên là năm của sự việc. Về các đời vua, bài chỉ nhắc những vị đã dựng công trình trong chùa, không kể sự nghiệp khác của các vị.
IIILối Kiến Trúc Kandy, Hào Nước Và Lầu Tám Cạnh
CCF mô tả kiến trúc chùa theo lối Kandy, pha ảnh hưởng Nam Ấn: tường quét vôi trắng, mái ngói đỏ dốc, cột gỗ chạm, cửa vòm trang trí. Chùa nằm trong khu hoàng cung cũ, có hào nước bao quanh và giáp hồ thiêng Kandy. Quần thể không phải một tòa nhà mà là nhiều điện nối nhau, đi từ ngoài vào trong là đi từ chỗ công cộng tới chỗ kín nhất, nơi đặt xá lợi.
Mỗi ngày trong chùa có ba thời lễ gọi là Thewawa, vào sáng sớm, giữa ngày và chiều tối, đi cùng tiếng trống Hewisi cổ truyền của vùng Kandy, theo CCF. Tiếng trống ấy là thứ âm thanh người ở quanh hồ quen nghe suốt nhiều thế kỷ.
Phòng trong cùng giữ xá lợi, lồng trong bảy lớp hộp vàng. Cửa chỉ mở trong các thời lễ.
Hai tầng điện bao lấy phòng xá lợi, tương ứng với điện Dalada Madura hai tầng thời vua Narendrasinghe.
Phần điện dựng sau, có bản sao hộp xá lợi để người đi lễ chiêm bái khi điện chính đóng.
Sảnh chầu của hoàng cung cũ với hàng cột gỗ chạm, nay nằm trong quần thể chùa.
Lầu tám cạnh bên hào nước, dựng thời vua Sri Wickrama Rajasinghe, nay giữ các bản kinh cổ theo CCF.
| Công trình | Người dựng | Thời gian |
|---|---|---|
| Điện thờ xá lợi đầu tiên ở Kandy | Vua Vimaladharmasuriya I | 1592 tới 1604 |
| Điện Dalada Madura hai tầng | Vua Narendrasinghe | 1707 tới 1739 |
| Lầu bát giác Pattirippuwa | Vua Sri Wickrama Rajasinghe | triều vua lên ngôi năm 1798 |
IVThế Đất Và Hướng
Ở Sri Lanka, không phải thầy địa lý chọn đất cho xá lợi, mà xá lợi quyết định kinh đô: CCF ghi kinh đô là nơi xá lợi ở. Theo lẽ ấy, chỗ đứng của chùa Kandy là hệ quả của lịch sử chứ không phải của một phép xem đất, và Phật Giáo Nam Tông cũng không dạy phong thủy. Phần dưới đây vì thế chỉ là thư viện ngồi xem địa hình Kandy bằng con mắt cổ truyền của người Việt, để quý vị quen lối ấy có một điểm tựa khi so sánh. Nó không có trong tư liệu của chùa hay của UNESCO.
Nhìn trước hết ở vòng núi. Kandy nằm trong một thung lũng giữa vùng đồi núi trung tâm của đảo, đồi cây phủ kín bốn phía. Theo lối xem đất Việt, một lòng chảo có núi vây quanh là thế tàng phong, gió không lùa thẳng vào, khí được giữ lại. Ngay sau lưng khu chùa là dãy đồi rừng Udawatta Kele, xưa là rừng của hoàng cung, đọc theo lối cũ thì làm hậu chẩm, chỗ tựa lưng.
Thứ hai là nước. Trước chùa là hồ Kandy, mặt nước phẳng và lặng, lối cũ gọi là thủy tụ ở minh đường, nước đọng trước mặt giữ khí. Quanh chùa lại có hào nước, một vòng nước ôm sát công trình. Xa hơn, sông Mahaweli uốn quanh thành phố. Ba lớp nước từ gần ra xa như vậy là điều mà sách xưa ưa: nước ôm chứ không xói.
Thứ ba là hình khối. Lầu Pattirippuwa tám cạnh là chi tiết dễ khiến người Việt nghĩ tới bát quái. Đó chỉ là trùng khớp của hình học, vì lầu tám cạnh có trong kiến trúc Nam Á với lý do riêng. Nhưng theo lối đọc cũ, một khối tám mặt đặt ở góc hào, soi bóng xuống nước, là chỗ khí xoay quanh chứ không dồn về một phía.
Cuối cùng là sắc. Tường trắng thuộc Kim, mái ngói đỏ thuộc Hỏa, nước hồ thuộc Thủy. Hỏa khắc Kim, nhưng Kim sinh Thủy và Thủy lại chế Hỏa, nên ba màu này đứng cạnh nhau thành một vòng tự cân. Chúng tôi ghi như một cách đọc để đối chiếu, không phải như điều người Sri Lanka nghĩ về ngôi chùa của họ.
VEsala Perahera Và Các Lễ Theo Lịch Phật Giáo Sri Lanka
Lễ lớn nhất của chùa là Esala Perahera, lễ rước tháng Esala theo lịch Phật giáo Sri Lanka, rơi vào tháng 7 hoặc tháng 8 dương lịch. CCF ghi lễ kéo dài mười đêm. Những đêm cuối gọi là Randoli Perahera, khi một hộp xá lợi bằng vàng được đặt trên lưng một con voi trang hoàng rước qua phố Kandy giữa hàng trăm vũ công và tay trống. Đoàn rước còn có các đội của bốn điện thờ bốn vị thần hộ trì là Natha, Vishnu, Kataragama và Pattini, dấu vết của lối thờ thần hộ pháp gắn với Phật giáo Sri Lanka từ nhiều thế kỷ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Tháng Esala, rơi vào tháng 7 hoặc 8 dương lịch | Lịch Phật giáo Sri Lanka | Esala Perahera | Mười đêm rước, hộp xá lợi bằng vàng rước trên lưng voi trong những đêm Randoli, có đội rước của bốn điện thần hộ trì. |
| Hằng ngày, ba thời | Nếp riêng của chùa | Thewawa | Ba thời lễ dâng cúng vào sáng sớm, giữa ngày và chiều tối, có trống Hewisi, cửa điện xá lợi mở trong thời lễ. |
| Rằm tháng Vesak | Lịch Phật giáo Sri Lanka, thường rơi vào tháng 5 dương lịch | Vesak | Lễ nhớ Đức Phật đản sinh, thành đạo và nhập diệt, lễ lớn chung của Phật Giáo Nam Tông. |
Lễ rước xá lợi trên lưng voi là hình ảnh mà người Nam Tông khắp nơi nhận ra. Quý vị có thể so với nếp rước nến quanh tháp ở tháp Thạt Luổng bên Lào và ở chùa Shwedagon bên Myanmar: cùng một dòng đạo, mỗi xứ tôn kính xá lợi theo lối riêng của mình.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Sri Dalada Veediya, Kandy 20000 (trong khu hoàng cung cũ, bên hồ Kandy)
- Đường tới
- Chùa nằm trên đường Sri Dalada Veediya, thành phố Kandy, tỉnh Trung Tâm, trong khu hoàng cung cũ bên hồ Kandy. Từ ga Kandy đi bộ hoặc đi xe ngắn tới bờ bắc của hồ.
- Toạ độ
- 7.2936, 80.6413
Lệ của chùa: quần áo kín vai và kín gối, nhiều người chọn áo trắng. Cởi giày trước khi vào khu điện, không đội mũ. Không quay lưng về phía tượng Phật hay phía điện xá lợi khi chụp ảnh, không chỉ tay vào tượng. Trong thời lễ Thewawa, người đi lễ xếp hàng đi chậm qua trước cửa điện xá lợi, quý vị giữ yên lặng và không dừng lại chắn lối người phía sau.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Răng Phật Kandy (Sri Dalada Maligawa)
Contribute photos, information or video for Temple of the ToothThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Răng Phật Kandy thờ gì
Chùa thờ xá lợi răng nanh trái của Đức Phật Thích Ca theo trang chính thức. Xá lợi nằm trong bảy lớp hộp vàng trong điện kín, người đi lễ chỉ thấy hộp ngoài. Theo truyền thống chiếc răng được lấy từ giàn hỏa táng Đức Phật ở Câu Thi Na. Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông Sri Lanka.
Xá lợi răng Phật đến Sri Lanka như thế nào
Trang chính thức ghi công chúa Hemamala và hoàng tử Dantha đưa xá lợi sang Sri Lanka dưới triều vua Kirthi Sri Meghavarna (301 tới 328). CCF kể công chúa giấu xá lợi trong tóc. Sau đó xá lợi đi theo các kinh đô từ Anuradhapura, Polonnaruwa, rồi về Kandy năm 1595.
Chùa Răng Phật Kandy được xây năm nào
Điện thờ xá lợi đầu tiên ở Kandy dựng dưới triều vua Vimaladharmasuriya I (1592 tới 1604). Vua Narendrasinghe (1707 tới 1739) dựng điện Dalada Madura hai tầng còn thấy ngày nay, vua Sri Wickrama Rajasinghe, lên ngôi năm 1798, dựng thêm lầu bát giác Pattirippuwa. Chùa là trung tâm khu di sản UNESCO ghi danh năm 1988.
Lễ Esala Perahera ở Kandy diễn ra khi nào
Lễ diễn ra vào tháng Esala theo lịch Phật giáo Sri Lanka, rơi vào tháng 7 hoặc tháng 8 dương lịch, kéo dài mười đêm theo CCF. Những đêm Randoli cuối cùng, hộp xá lợi bằng vàng được rước trên lưng voi trang hoàng giữa hàng trăm vũ công và tay trống, cùng đội rước của bốn điện thần hộ trì.
Đức Phật nhập diệt năm nào theo Sri Lanka
CCF ghi năm 543 trước Công nguyên theo truyền thống Sri Lanka, và đặt việc lấy xá lợi răng từ giàn hỏa táng vào năm ấy. Các học giả hiện đại thường đặt niên đại nhập diệt muộn hơn. Thư viện ghi cả hai để quý vị biết 543 là mốc của một truyền thống Phật giáo, không phải kết luận của sử học.