ITổng Quan
Ngũ Tuần là họ hội thánh Tin Lành tin rằng các ơn của Đức Thánh Linh ghi trong Tân Ước, như nói tiếng lạ, chữa bệnh và nói tiên tri, vẫn còn hoạt động hôm nay. Tên gọi lấy từ Lễ Ngũ Tuần, ngày thứ năm mươi sau Lễ Phục Sinh, khi sách Công Vụ kể các môn đồ được đầy dẫy Thánh Linh và nói các thứ tiếng khác.
Cần tách ba lớp. Ngũ Tuần cổ điển là các hệ phái ra đời đầu thế kỷ 20. Phong trào Ân tứ, từ thập niên 1960, đưa lối thờ phượng ấy vào các giáo hội có sẵn như Anh giáo, Luther, cả Công Giáo. Lớp thứ ba là các hội thánh độc lập mới, nhiều nhất ở châu Phi, Brasil và châu Á. Các bảng thống kê gộp hay tách ba lớp này khác nhau, nên con số rất chênh.
IILịch Sử Hình Thành
Ngũ Tuần lớn lên từ phong trào Thánh Khiết trong khối Giám Lý Hoa Kỳ thế kỷ 19. Ngày 1 tháng 1 năm 1901, tại trường Kinh Thánh của Charles Parham ở Topeka, bang Kansas, một nữ sinh tên Agnes Ozman được kể là đã nói tiếng lạ. Parham dạy rằng nói tiếng lạ là dấu hiệu đầu tiên của báp-têm Thánh Linh.
Năm 1906, William J. Seymour, một mục sư người Mỹ gốc Phi từng học với Parham, dẫn cuộc phục hưng tại số 312 phố Azusa, Los Angeles. Các buổi nhóm kéo dài ba năm, người da đen, da trắng và di dân cùng dự, điều hiếm thấy ở Mỹ thời đó. Từ đây giáo sĩ Ngũ Tuần tỏa đi châu Âu, châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.
- 1901Topeka, KansasTrường Kinh Thánh của Charles Parham, mốc thần học của Ngũ Tuần.
- 1906Phục hưng phố AzusaWilliam J. Seymour dẫn các buổi nhóm ở Los Angeles, mốc quen dùng cho khởi đầu phong trào.
- 1914Hội chúng Đức Chúa TrờiAssemblies of God lập tại Hot Springs, bang Arkansas, về sau là hệ phái Ngũ Tuần lớn nhất.
- 1960Phong trào Ân tứMốc quen dùng là một mục sư Episcopal ở California công khai nói tiếng lạ.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Về nền tảng, phần lớn người Ngũ Tuần đứng chung với khối Tin Lành Phúc Âm: Kinh Thánh là thẩm quyền, cứu rỗi nhờ đức tin nơi Chúa Giê-xu, tin nhận cá nhân. Điểm riêng nằm ở giáo lý về Thánh Linh.
- Báp-têm Thánh Linh: một kinh nghiệm sau khi tin, ban năng lực để sống và làm chứng.
- Dấu hiệu ban đầu: nhiều hệ phái Ngũ Tuần cổ điển, như Assemblies of God, dạy rằng nói tiếng lạ là dấu hiệu ban đầu của báp-têm Thánh Linh. Phong trào Ân tứ thường không đòi điều này.
- Các ân tứ: chữa bệnh, nói tiên tri, thông giải tiếng lạ vẫn còn cho hội thánh ngày nay.
- Chúa trở lại: niềm chờ đợi Chúa sắp đến là động lực truyền giảng mạnh.
Không. Ngũ Tuần là một họ gồm hàng trăm hệ phái và vô số hội thánh độc lập. Có nhóm không nhận tín điều Ba Ngôi theo lối truyền thống, gọi là Ngũ Tuần Một Ngôi, và phần lớn các hệ phái Ngũ Tuần khác không nhận quan điểm ấy.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Buổi thờ phượng Ngũ Tuần sôi nổi: ban nhạc, bài hát lặp đi lặp lại, người dự giơ tay, vỗ tay, cầu nguyện lớn tiếng cùng lúc. Có phần cầu nguyện cho người bệnh bằng cách đặt tay, và phần để người dự lên phía trước đáp lời mời. Bài giảng thường mang tính kêu gọi hơn giải nghĩa.
Về nghi lễ, phần lớn hội thánh Ngũ Tuần làm báp-têm cho người tin bằng cách dìm mình và giữ tiệc thánh như lễ tưởng niệm. Đời sống cá nhân nhấn vào cầu nguyện, kiêng rượu ở nhiều nơi, và làm chứng cho người quanh mình.
VTổ Chức Và Phân Bố
Không có cơ cấu chung. Các hệ phái lớn tổ chức theo lối hội chúng hoặc lai giữa hội chúng và trưởng lão. Nhiều hội thánh độc lập xoay quanh một mục sư sáng lập. Diễn đàn quốc tế lớn nhất là Hội nghị Ngũ Tuần Thế giới, không có quyền trên thành viên.
Theo Pew Research Center, mốc năm 2010 công bố năm 2011, thế giới có khoảng 279 triệu người Ngũ Tuần và 305 triệu người thuộc phong trào Ân tứ, cộng lại hơn một phần tư số Kitô hữu. Brasil, Nigeria và Hoa Kỳ là những nước có số người Ngũ Tuần lớn.
VITại Việt Nam
Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, Giáo hội Phúc âm Ngũ tuần Việt Nam được công nhận tổ chức tôn giáo năm 2019, là tổ chức Tin Lành được công nhận gần đây nhất. Lễ trao quyết định diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh trong hai ngày 23 và 24 tháng 10 năm 2019, cùng dịp kỷ niệm 30 năm của hội thánh, theo trang tin Oneway năm 2019. Người đứng đầu lúc ấy là mục sư Dương Thành Lâm, hội thánh có mặt ở khoảng 40 tỉnh thành và có trường đào tạo thần học riêng.
Theo Wikipedia tiếng Anh, Hội chúng Đức Chúa Trời, tức Assemblies of God, bắt đầu ở miền Nam năm 1970, lập hội thánh đầu tiên ở Vũng Tàu năm 1972 và được chính quyền Sài Gòn công nhận tháng 7 năm 1973. Sau năm 1975 các hội thánh ngưng sinh hoạt công khai, và năm 1989 đại hội đồng đầu tiên họp lại. Mốc 1989 trùng với mốc kỷ niệm 30 năm của Giáo hội Phúc âm Ngũ tuần Việt Nam năm 2019.
Một tổ chức khác, Hội thánh Phúc âm Toàn vẹn Việt Nam, được Ban Tôn giáo Chính phủ ghi là cấp chứng nhận đăng ký hoạt động năm 2018. Tên Phúc âm Toàn vẹn, tiếng Anh là Full Gospel, thường gặp trong giới Ngũ Tuần, nhưng thư viện chưa có nguồn xác nhận hệ phái của tổ chức này.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Bồ câu và ngọn lửa
Dove and flame
VIIICác Nhánh Con
- Hội chúng Đức Chúa Trời (Assemblies of God)
- Hội thánh Đức Chúa Trời (Church of God, Cleveland)
- Hội thánh Phúc Âm Toàn Vẹn
- Phong trào Ân tứ trong các hệ phái khác
IXCác Nhánh Khác Của Tin Lành
Ngũ TuầnPentecostalismNhánh trẻ nhất và tăng nhanh nhất, nhấn mạnh các ơn của Đức Thánh Linh còn hoạt động hôm nay như nói tiếng lạ, chữa bệnh, nói tiên tri.
Cải Cách Và Trưởng LãoReformed, PresbyterianĐi ra từ Zwingli ở Zurich và Calvin ở Genève.
Anh GiáoAnglicanismTách khỏi quyền Rôma năm 1534 tại Anh, giữ chức giám mục và phụng vụ theo Sách Kinh nguyện chung.
Giám LýMethodismSinh ra từ phong trào của John Wesley trong lòng Anh giáo thế kỷ 18, thành hội thánh riêng sau năm 1791.
LutherLutherische KircheNhánh đầu tiên, khởi từ Martin Luther năm 1517, bản tuyên tín nền là Augsburg 1530.
Báp-títBaptistsKhởi từ John Smyth ở Amsterdam năm 1609.Dùng biểu tượng chung của đạo
Cơ Đốc Phục LâmSeventh-day Adventist ChurchHình thành tại Hoa Kỳ thế kỷ 19 từ phong trào chờ Chúa trở lại.
Liên Hiệp Phúc Âm (CMA)Christian and Missionary AllianceDo mục sư A.
Anabaptist Và Men-nô-naiAnabaptism, MennonitesKhởi ở Zurich ngày 21 tháng 1 năm 1525.XNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Ngũ Tuần là gì?
Là họ hội thánh Tin Lành tin rằng các ơn Thánh Linh như nói tiếng lạ, chữa bệnh, nói tiên tri vẫn còn hoạt động hôm nay. Phong trào khởi ở Hoa Kỳ đầu thế kỷ 20, mốc quen dùng là phục hưng phố Azusa năm 1906.
Nói tiếng lạ là gì?
Là việc cầu nguyện hay nói bằng một thứ tiếng người nói không học, mà người Ngũ Tuần tin là do Thánh Linh ban. Nhiều hệ phái Ngũ Tuần cổ điển coi đó là dấu hiệu ban đầu của báp-têm Thánh Linh, phong trào Ân tứ thì thường không đòi.
Giáo hội Phúc âm Ngũ tuần Việt Nam được công nhận năm nào?
Năm 2019, theo Ban Tôn giáo Chính phủ. Lễ trao quyết định diễn ra ở Thành phố Hồ Chí Minh ngày 23 và 24 tháng 10 năm 2019.
Ngũ Tuần khác phong trào Ân tứ thế nào?
Ngũ Tuần cổ điển là các hệ phái riêng lập đầu thế kỷ 20. Phong trào Ân tứ là lối thờ phượng và niềm tin tương tự nhưng diễn ra trong các giáo hội có sẵn như Anh giáo, Luther hay Công Giáo, từ thập niên 1960.