ITổng Quan
Giáo hội Luther là họ giáo hội đi ra trực tiếp từ Martin Luther và cuộc Cải Cách ở Đức. Các giáo hội này thường tự gọi mình là giáo hội Tin Lành, tiếng Đức là evangelisch, còn tên Luther là do người ngoài đặt. Chính Luther từng phản đối việc lấy tên ông đặt cho tín hữu.
Trong các nhánh Tin Lành, Luther là nhánh giữ lại nhiều nhất hình thức phụng vụ cũ: áo lễ, nến, bàn thờ, thánh giá có tượng Chúa chịu nạn ở nhiều nơi, và ở Bắc Âu cả chức giám mục. Điều họ đổi là nội dung giáo lý, xoay quanh sự xưng công chính nhờ đức tin.
IILịch Sử Hình Thành
Ngày 31 tháng 10 năm 1517, Luther, một tu sĩ và giáo sư ở Wittenberg, công bố 95 luận đề chống việc bán ân xá. Cuộc tranh luận dẫn tới việc ông bị vạ tuyệt thông năm 1521. Ông dịch Kinh Thánh sang tiếng Đức, soạn thánh ca và hai sách giáo lý năm 1529.
Năm 1530, Philipp Melanchthon soạn bản Tuyên tín Augsburg trình lên Hoàng đế. Hòa ước Augsburg năm 1555 cho các vương hầu Đức được chọn Luther hay Công Giáo cho lãnh địa mình. Các vương quốc Bắc Âu cũng theo Luther trong thế kỷ 16, nên Luther thành giáo hội quốc gia ở Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Phần Lan và Iceland. Về sau di dân đưa Luther sang Hoa Kỳ, còn giáo sĩ đưa sang châu Phi và châu Á.
- 151795 luận đềNgày 31 tháng 10, mốc khởi đầu cuộc Cải Cách.
- 1530Tuyên tín AugsburgBản tuyên tín nền của các giáo hội Luther.
- 1580Sách Hòa HợpTập hợp các văn kiện tuyên tín của Luther thành một bộ.
- 1947Liên hiệp Luther Thế giớiLập tại Lund, Thụy Điển.
- 1999Tuyên bố chung với Công GiáoLiên hiệp Luther Thế giới và Tòa Thánh ký Tuyên bố chung về Học thuyết Công chính hóa tại Augsburg.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
- Xưng công chính nhờ đức tin: con người được Chúa tha thứ chỉ nhờ ân điển, qua đức tin nơi Chúa Kitô, không nhờ việc làm. Đây là điều giáo hội Luther gọi là điều khoản mà giáo hội đứng hay ngã theo nó.
- Luật pháp và Phúc Âm: Lời Chúa vừa chỉ ra tội, vừa công bố sự tha thứ, và người giảng phải phân biệt hai điều ấy.
- Sự hiện diện thật: trong tiệc thánh, thân thể và huyết Chúa Kitô có mặt thật trong, với và dưới bánh và rượu.
- Chức tư tế của mọi tín hữu: mọi người đã chịu báp-têm đều có chỗ đứng trực tiếp trước Chúa.
Người Luther làm báp-têm cho trẻ nhỏ và coi báp-têm là phương tiện Chúa ban ân điển. Về hình ảnh trong nhà thờ, Luther giữ thái độ tự do: không bắt bỏ, không bắt giữ. Vì vậy nhà thờ Luther ở Đức và Bắc Âu thường còn tranh tượng từ trước Cải Cách.
Không. Luther được nhớ như một thầy dạy và người dịch Kinh Thánh, không được cầu khấn. Tên gọi giáo hội Luther ra đời bất chấp ý của ông.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Lễ thờ phượng Luther theo khung phụng vụ cổ: xưng tội, bài đọc Kinh Thánh theo năm phụng vụ, bài giảng, kinh Tin Kính, tiệc thánh. Năm phụng vụ có Mùa Vọng, Mùa Chay, Lễ Phục Sinh như bên Công Giáo. Ngày 31 tháng 10 được giữ là Ngày Cải Cách.
Âm nhạc là phần lớn của đời sống Luther. Luther tự soạn thánh ca, nổi tiếng nhất là bài Chúa là thành trì vững bền. Truyền thống này về sau sinh ra âm nhạc của Johann Sebastian Bach, một nhạc sĩ Luther.
VTổ Chức Và Phân Bố
Tổ chức khác nhau theo nước. Bắc Âu có giám mục và từng là giáo hội quốc gia. Đức có các giáo hội vùng. Hoa Kỳ có nhiều hệ phái, lớn nhất là Giáo hội Luther Phúc Âm tại Mỹ và Giáo hội Luther Missouri Synod, bảo thủ hơn và không thuộc Liên hiệp Luther Thế giới.
Theo Liên hiệp Luther Thế giới, số liệu cuối năm 2019 công bố tháng 7 năm 2020, các giáo hội thành viên có 77.493.989 người. Lớn nhất là Giáo hội Tin Lành Mekane Yesus ở Ethiopia với 10,4 triệu, Giáo hội Luther Tin Lành Tanzania 7,9 triệu và Giáo hội Thụy Điển 5,9 triệu. Châu Phi có 28,1 triệu, nhiều hơn các nước Bắc Âu cộng lại.
VITại Việt Nam
Luther không có trong danh sách 11 tổ chức Tin Lành được công nhận theo tài liệu năm 2023 của Ban Tôn giáo Chính phủ, và thư viện chưa tìm được một tổ chức Luther được cấp đăng ký tại Việt Nam.
Có một dấu vết đáng ghi. Theo bài của Hội đồng Luther Tin Lành Wisconsin, một hệ phái Luther Hoa Kỳ, đăng ngày 7 tháng 5 năm 2019, một hội thánh người Hmông tại Việt Nam, bài gọi là Hmong Fellowship Church với khoảng 100.000 thành viên, đã nhận đào tạo thần học từ hệ phái này khoảng ba năm và quyết định đi theo thần học Luther. Cuối tháng 4 năm 2019 hai bên ký biên bản ghi nhớ để mở trường đào tạo mục sư ở ngoại thành Hà Nội. Bài viết cho biết việc này có sự cho phép của chính quyền. Thư viện chưa đối chiếu được tên tiếng Việt chính thức của hội thánh ấy.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Hoa hồng Luther
Lutherrose
VIIICác Nhánh Con
- Liên hiệp Luther Thế giới
- Hội đồng Luther Quốc tế (bảo thủ hơn)
IXCác Nhánh Khác Của Tin Lành
Ngũ TuầnPentecostalismNhánh trẻ nhất và tăng nhanh nhất, nhấn mạnh các ơn của Đức Thánh Linh còn hoạt động hôm nay như nói tiếng lạ, chữa bệnh, nói tiên tri.
Cải Cách Và Trưởng LãoReformed, PresbyterianĐi ra từ Zwingli ở Zurich và Calvin ở Genève.
Anh GiáoAnglicanismTách khỏi quyền Rôma năm 1534 tại Anh, giữ chức giám mục và phụng vụ theo Sách Kinh nguyện chung.
Giám LýMethodismSinh ra từ phong trào của John Wesley trong lòng Anh giáo thế kỷ 18, thành hội thánh riêng sau năm 1791.LutherLutherische KircheNhánh đầu tiên, khởi từ Martin Luther năm 1517, bản tuyên tín nền là Augsburg 1530.
Báp-títBaptistsKhởi từ John Smyth ở Amsterdam năm 1609.Dùng biểu tượng chung của đạo
Cơ Đốc Phục LâmSeventh-day Adventist ChurchHình thành tại Hoa Kỳ thế kỷ 19 từ phong trào chờ Chúa trở lại.
Liên Hiệp Phúc Âm (CMA)Christian and Missionary AllianceDo mục sư A.
Anabaptist Và Men-nô-naiAnabaptism, MennonitesKhởi ở Zurich ngày 21 tháng 1 năm 1525.XNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Giáo hội Luther khác Công Giáo ở chỗ nào?
Chỗ chính là giáo lý xưng công chính nhờ đức tin, thẩm quyền tối hậu của Kinh Thánh, và việc không nhận quyền Giáo hoàng. Về hình thức, Luther giữ nhiều phụng vụ, áo lễ và năm phụng vụ giống Công Giáo. Năm 1999 hai bên ký tuyên bố chung về học thuyết công chính hóa.
Giáo hội Luther khác các nhánh Tin Lành khác thế nào?
Luther giữ nhiều phụng vụ cổ hơn, làm báp-têm cho trẻ nhỏ và dạy sự hiện diện thật của Chúa Kitô trong tiệc thánh. Các nhánh Cải Cách và Báp-tít bỏ nhiều nghi thức hơn và hiểu tiệc thánh khác.
Có bao nhiêu người theo giáo hội Luther?
Liên hiệp Luther Thế giới ghi 77.493.989 thành viên trong 148 giáo hội, số liệu cuối năm 2019. Một số giáo hội Luther bảo thủ không thuộc liên hiệp này nên tổng số thực tế cao hơn.
Việt Nam có giáo hội Luther không?
Không có tổ chức Luther trong 11 tổ chức Tin Lành được công nhận. Theo một nguồn năm 2019, một hội thánh người Hmông tại Việt Nam nhận đào tạo thần học từ một hệ phái Luther Hoa Kỳ.