ITổng Quan
Thượng Thanh là tên một cõi trời trong vũ trụ Đạo Giáo, và cũng là tên một dòng tu lớn thời Lục Triều và Đường. Dòng này hình thành quanh một bộ kinh được chép ở phương nam Trung Hoa vào thế kỷ 4, rồi gắn với núi Mao, nên còn gọi là Mao Sơn Phái.
Khác với lối phù lục trừ tà mà người ta hay nghĩ tới khi nghe chữ Mao Sơn, Thượng Thanh thời đầu là một dòng tu thiên về nội tâm. Phép chính là tồn tưởng, tức hình dung các vị thần ngự trong thân thể và trên các cõi trời, kết hợp với tụng kinh và điều hòa hơi thở. Dòng này có ảnh hưởng lớn tới giới sĩ phu và văn học đời Đường.
IILịch Sử Hình Thành
Phái tôn bà Ngụy Hoa Tồn, sống từ năm 251 tới 334, làm tổ đầu tiên. Theo truyền thống, bà là một phụ nữ quý tộc chuyên tu và được tiên nhân trao kinh. Khoảng năm 364 tới 370, Dương Hy ghi chép các lời mặc khải mà ông nói là nhận từ các vị chân nhân, trong đó có bà Ngụy, cho gia đình họ Hứa là Hứa Mật và Hứa Hoàn. Các bản chép ấy là nền của kinh hệ Thượng Thanh.
Hơn một thế kỷ sau, Đào Hoằng Cảnh, sống từ năm 456 tới 536, sưu tầm các bản chép tay, soạn bộ Chân Cáo, sắp xếp giáo lý và phép tu, và dựng cơ sở trên núi Mao gần Nam Kinh. Từ đó núi Mao thành chốn tổ.
- 251 tới 334Bà Ngụy Hoa TồnĐược tôn làm tổ đầu tiên.
- 364 tới 370Kinh Dương HyCác lời mặc khải được chép cho nhà họ Hứa.
- 456 tới 536Đào Hoằng CảnhSoạn Chân Cáo, định kinh hệ, gắn phái với núi Mao.
- Đời ĐườngThời thịnhPhan Sư Chính và Tư Mã Thừa Trinh được triều đình trọng vọng.
- 1239Phù lục ba núi hợp mộtMao Sơn nằm trong ba núi phù lục đặt dưới quyền Thiên Sư Long Hổ.
- Đời NguyênHòa vào Chính NhấtPhái không còn đứng riêng, nghiêng dần về nghi lễ và phù lục.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Thượng Thanh đặt con đường thành tiên vào bên trong người tu hơn là vào lò luyện thuốc. Trong số các bản kinh của phái, Đại Động Chân Kinh là trung tâm của chương trình tu.
- Tồn tưởng. Hình dung thần linh cư ngụ trong các bộ phận của thân, giữ cho thần ở yên thì thân được yên.
- Du hành các cõi trời. Trong thiền quán, người tu hình dung mình đi lên các tầng trời, gặp các vị chân nhân.
- Điều tức. Phối hợp hơi thở với hình dung.
Kinh Dương Hy có yếu tố cánh chung. Theo Wikipedia, các văn bản nói tới một đại họa bằng lửa và nước vào năm 392 sẽ quét sạch kẻ ác, và chỉ người được chọn mới qua khỏi. Mốc ấy trôi qua, nhưng phần thiền quán của kinh hệ vẫn sống tiếp.
Nhiều người đồng nhất Mao Sơn với bùa ngải và phép thuật hại người như trong phim. Phái Thượng Thanh gốc trọng thiền quán và tụng kinh. Phù lục chỉ nặng dần từ đời Tống, khi phái đã gần với dòng Chính Nhất.
IVTu Tập, Nghi Lễ Và Đời Sống
Người tu Thượng Thanh thời Lục Triều và Đường thường là người có học. Họ chép kinh, giữ kinh cẩn thận, và truyền kinh qua nghi thức trao nhận có thề ước. Việc tu diễn ra trong tĩnh thất, theo giờ giấc, với tụng niệm và tồn tưởng. Nhiều nhà thơ và quan lại đời Đường thụ pháp Thượng Thanh hoặc giao du với đạo sĩ núi Mao.
Từ đời Tống trở đi, núi Mao giữ vai trò một trung tâm phù lục và nghi lễ trong hệ Chính Nhất. Các cung quán trên núi như Cửu Tiêu Vạn Phúc Cung và Nguyên Phù Vạn Ninh Cung bị hư hại nặng trong thế kỷ 20 và đã được dựng lại.
VTổ Chức Và Phân Bố
Thượng Thanh không còn là một tổ chức riêng. Truyền thống tông sư của phái kéo dài qua đời Đường, rồi suy dần trong đời Tống. Dưới triều Nguyên, phái nhập vào khối Chính Nhất. Ngày nay núi Mao là một thắng cảnh và trung tâm Đạo Giáo ở Giang Tô, cung quán sinh hoạt trong Hiệp hội Đạo giáo Trung Quốc. Thư viện chưa tìm được số liệu về số đạo sĩ ở núi Mao.
VITại Việt Nam
Chưa có tổ chức Thượng Thanh nào được ghi nhận ở Việt Nam. Chữ Mao Sơn thì rất quen, nhưng quen qua phim ảnh Hồng Kông và qua lời đồn về bùa ngải, thầy phù thủy. Những người tự xưng thầy Mao Sơn ở Việt Nam là người hành nghề tự do, và thư viện chưa tìm được nguồn nào cho thấy họ có truyền thừa từ phái Thượng Thanh ở núi Mao.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Đạo Giáo
Chính Nhất Đạo正一道Nối từ Thiên Sư Đạo của Trương Đạo Lăng năm 142.Toàn Chân Đạo全真道Do Vương Trùng Dương lập năm 1167 ở Sơn Đông.Dùng biểu tượng chung của đạo
Long Môn Phái龍門派Dòng lớn nhất của Toàn Chân, tôn Khưu Xử Cơ làm tổ, trung tâm là Bạch Vân Quán.Thượng Thanh Phái上清派 茅山Hình thành từ các bản kinh Dương Hy chép khoảng 364 tới 370, bà Ngụy Hoa Tồn được tôn làm tổ.Dùng biểu tượng chung của đạo
Linh Bảo Phái靈寶派Khởi khoảng năm 400 từ kinh Linh Bảo do Cát Sào Phủ soạn trong các năm 397 tới 402.
Võ Đang Phái武當派Gắn với núi Võ Đang ở Hồ Bắc và tín ngưỡng Chân Vũ, tức Huyền Vũ.Tịnh Minh Đạo淨明道, đủ tên 淨明忠孝道Tôn Hứa Tốn đời Tấn làm tổ, lập thành phái đời Nam Tống.Dùng biểu tượng chung của đạoĐạo Giáo Tại Việt NamĐạo quán, thầy pháp và tín ngưỡng chịu ảnh hưởng Đạo GiáoKhông phải một phái mà là dạng tồn tại của Đạo Giáo ở Việt Nam.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thượng Thanh và Mao Sơn có phải một không
Có. Thượng Thanh là tên phái, Mao Sơn là tên núi chốn tổ do Đào Hoằng Cảnh chọn, nên phái còn gọi là Mao Sơn Phái. Nhưng chữ Mao Sơn trong dân gian ngày nay thường chỉ nghề bùa phép, khác xa phái gốc.
Tồn tưởng là gì
Là phép thiền quán hình dung các vị thần ngự trong thân và trên các cõi trời. Đây là phép tu chính của Thượng Thanh thời đầu, thay cho luyện đan bằng khoáng chất.
Đào Hoằng Cảnh là ai
Là học giả và đạo sĩ sống từ năm 456 tới 536. Ông sưu tầm kinh Dương Hy, soạn bộ Chân Cáo và gắn phái Thượng Thanh với núi Mao.
Phái Thượng Thanh còn không
Không còn là phái độc lập. Từ đời Nguyên, Thượng Thanh nhập vào khối Chính Nhất. Núi Mao vẫn là một trung tâm Đạo Giáo.