Cửa hông của điện Phật Nằm thấp và hẹp hơn quý vị tưởng. Bước qua ngưỡng, mắt phải mất vài giây mới quen bóng tối trong điện, rồi một khối vàng chiếm trọn chiều dài gian điện hiện ra, gần tới mức không thể thu vào một cái nhìn. Đầu tượng tựa trên cánh tay phải, kê trên những chiếc gối vuông xếp chồng, thân nằm nghiêng chạy dọc theo hàng cột vẽ hoa, và phải đi hết một hành lang hẹp mới tới được đôi bàn chân khảm xà cừ. Dọc bức tường phía sau vang một thứ tiếng leng keng không dứt: người đi lễ thả từng đồng xu nhỏ vào hàng bát đồng xếp thẳng, mỗi bát một tiếng.
Người Việt quen gọi nơi này là chùa Phật Nằm, người Thái gọi gọn là Wat Pho, tên đầy đủ là Wat Phra Chetuphon Wimon Mangkhalaram Rajwaramahawihan. Đây là một ngôi chùa Phật Giáo Nam Tông (Theravada) có từ thời vương quốc Ayutthaya, nằm ngay phía nam Hoàng cung trên bờ đông sông Chao Phraya. Nếu phải chọn một nơi để cho thấy Phật giáo Thái Lan sống ra sao, Wat Pho có đủ ba điều: pho tượng mà người cả nước tìm về chiêm bái, bốn ngọn đại tháp ứng với bốn đời vua dựng kinh đô, và một kho tri thức khắc trên đá được đặt vào chùa để dân chúng tới học.
ITên Gọi, Tông Phái Và Pho Tượng Phật Nằm
Tên thường gọi Wat Pho là dạng rút gọn của tên cũ Wat Photaram, nghĩa là chùa Bồ Đề, gợi tới cây Bồ Đề nơi Đức Phật thành đạo. Khi trùng tu đầu thời Rattanakosin, chùa được đặt tên mới là Wat Phra Chetuphon. Chữ Chetuphon là cách đọc Thái của Jetavana, khu vườn Kỳ Đà mà trưởng giả Cấp Cô Độc mua dâng Đức Phật, tức Kỳ Viên tinh xá trong kinh điển. Người Việt theo Nam Tông cũng dùng đúng tên ấy cho chùa Kỳ Viên ở Sài Gòn. Cụm Rajwaramahawihan ở cuối tên là tước hạng dành cho những chùa lớn do vua dựng hoặc bảo trợ.
Chùa thuộc Phật Giáo Nam Tông, dòng Phật giáo lấy Tam Tạng tiếng Pali làm gốc, tôn Đức Phật Thích Ca là bậc Đạo Sư duy nhất, không thờ các vị Bồ Tát như chùa Bắc Tông của người Kinh. Chư tăng đắp y vàng, khất thực buổi sáng, giữ giới theo luật tạng Pali. Cùng dòng ấy ở Việt Nam có chùa Bửu Quang, tổ đình của Nam Tông người Việt, và các chùa Nam Tông Khmer ở miền Tây. Khác hẳn Wat Pho là chùa Răng Phật Singapore, một ngôi chùa Đại thừa dựng mới năm 2007 theo lối đời Đường.
Trong kinh điển Pali, Đức Phật khi nghỉ thường nằm nghiêng về bên phải, chân này đặt lên chân kia, đầu gối trên cánh tay, gọi là tư thế sư tử nằm. Đó cũng là tư thế của ngài giữa hai cây sa la lúc nhập diệt. Tượng Phật nằm vì thế nhắc người lễ tới một thân người bình thản, không vướng bận, và tới lời dạy cuối cùng rằng mọi pháp hữu vi đều vô thường. Ở lòng bàn chân tượng, 108 hình tướng tốt khảm xà cừ theo kinh điển cổ của Sri Lanka, cái nôi của Nam Tông mà thư viện có bài chùa Răng Phật Kandy. Trang chùa chia 108 hình ấy làm ba nhóm: hình của phúc lộc, hình của vương giả, và hình của vũ trụ theo Phật giáo.
Trang chính thức của chùa ghi tên tượng là Phra Buddha Saiyas, dài 46 mét, cao 15 mét tính từ bệ tới nhục kế, mặt dài 5 mét tính từ chân tóc tới cằm và rộng 2,5 mét, bàn chân dài 5 mét và cao 3 mét. Tượng làm bằng gạch trát vữa, phủ sơn mài rồi thếp vàng, thuộc đầu thời Bangkok, đặt trong điện ở góc tây bắc khuôn viên. Trang du lịch Thaizer ghi điện Phật Nằm dựng năm 1832, thời vua Rama III.
Có hai chỗ hay hiểu lầm. Thứ nhất, nhiều sách hướng dẫn gọi đây là tượng Phật nhập Niết Bàn. Trang của chùa chỉ gọi đây là tư thế sư tử nằm và không ghi là cảnh nhập diệt. Vì trong kinh điển tư thế ấy dùng cho cả lúc nghỉ lẫn lúc nhập diệt, hai cách gọi đều có gốc, nhưng cách gọi của chính chùa rộng hơn. Thứ hai, tượng không đúc bằng vàng hay bằng đồng như nhiều người tưởng khi thấy màu vàng rực, mà là gạch trát vữa, lớp vàng chỉ là lớp thếp bên ngoài.
IITừ Ngôi Chùa Thời Ayutthaya Tới Trường Học Trên Đá
Wat Pho già hơn chính thành phố Bangkok. Chùa đã đứng ở chỗ này từ thời vương quốc Ayutthaya, khi kinh đô còn ở mạn thượng lưu. Khi kinh đô mới được dựng trên bờ đông sông Chao Phraya cuối thế kỷ 18, ngôi chùa cũ nằm sát bên hoàng cung mới, được trùng tu thành chùa lớn của kinh đô, rồi nửa thế kỷ sau được biến thành nơi gom tri thức cho người dân.
- 1688 tới 1703Chùa có từ thời AyutthayaTrang của chùa ghi chùa được dựng dưới triều vua Phetracha của vương quốc Ayutthaya. Tên lúc ấy là Wat Photaram.
- 1801Trùng tu lớn và đổi tênVua Rama I, vị vua dựng kinh đô Bangkok, cho trùng tu lớn. Thaizer ghi chùa mang tên Wat Phra Chetuphon từ năm 1801. Điện Phật chính (Phra Ubosot) được dựng theo lối Ayutthaya.
- 1830Rama III mở rộngVua Rama III cho trùng tu và mở rộng chùa, với chủ đích biến nơi này thành nguồn tri thức lớn cho mọi người, theo lời trang chùa.
- 1831 tới 1841Khắc bia đáHàng nghìn tấm bia đá được khắc và gắn lên tường, lên cột các dãy hành lang quanh chùa, ghi Phật pháp, y học cổ truyền, xoa bóp, văn chương, thi ca và nhiều môn khác.
- 1832Dựng điện Phật NằmThaizer ghi điện và pho tượng Phật nằm được dựng năm này, trong đợt mở rộng thời Rama III. Trang chùa ghi tượng thuộc đầu thời Bangkok.
- Thời Rama IVĐại tháp thứ tư và tro cốt Rama IVua Rama IV dựng ngọn đại tháp men xanh lam, ngọn thứ tư trong nhóm, và cho đặt tro cốt vua Rama I dưới bệ tượng Phật chính trong điện Phật.
- 2011Ký ức Thế giới UNESCONgày 27 tháng 5 năm 2011, UNESCO ghi 1.431 tấm bia đá văn khắc của Wat Pho vào danh mục Ký ức Thế giới.
Về năm lập chùa, nguồn không khớp nhau. Trang của chùa ghi chùa dựng dưới triều vua Phetracha, người trị vì Ayutthaya từ 1688 tới 1703, tức cuối thế kỷ 17. Trang du lịch Thaizer lại ghi chùa có từ thế kỷ 7, một con số không hợp với bất kỳ nguồn nào khác và nhiều khả năng là gõ nhầm thế kỷ 17. Thư viện theo trang của chùa. Về năm đổi tên, chỉ Thaizer ghi rõ năm 1801, trang chùa chỉ nói tới đợt trùng tu lớn thời Rama I mà không nêu năm. Britannica ghi chùa hoàn thành dưới triều Rama I, và gọi đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất và lớn nhất Bangkok.
Điều làm Wat Pho khác mọi ngôi chùa khác ở Thái Lan là kho bia đá. Hồ sơ UNESCO gọi đây là kho văn khắc, gồm 1.431 tấm, trình bày những gì người Xiêm thời ấy coi là tri thức cần giữ: giáo lý, y dược, các huyệt xoa bóp, luật làm thơ và phong tục. Britannica ghi Wat Pho từ lâu là trung tâm học thuật và thường được coi là trường đại học đầu tiên của Bangkok. Ngày nay chùa vẫn có trường dạy y học và xoa bóp cổ truyền Thái, một nghề mà người Thái coi là mạch nối thẳng với những tấm bia vẽ huyệt trên tường chùa.
IIIĐiện Phật Chính, Bốn Đại Tháp Và Những Dãy Hành Lang
Khuôn viên Wat Pho là một tổ hợp dày đặc: điện Phật chính ở giữa, các dãy hành lang bao quanh, điện Phật Nằm ở góc tây bắc, bốn ngọn đại tháp trong một khu tường riêng, và hàng chục tháp nhỏ rải khắp sân. Lối kiến trúc là lối Rattanakosin đầu thế kỷ 19, mái nhiều lớp lợp ngói men, đầu hồi gắn chóp nhọn, tường gắn men sứ màu. Quanh khu đại tháp là tường trắng với các cổng mái lối Thái pha Hoa gắn ngói men, có tượng đá lối Hoa đứng giữ, theo trang chùa.
Vua Rama I dựng theo lối Ayutthaya, Rama III dựng lại và mở rộng. Cửa ngoài khảm xà cừ cảnh trong sử thi Ramakien, cửa trong vẽ quạt nghi lễ của tăng sĩ, tường vẽ tích tiền thân Đức Phật và các cõi trời.
Tượng Phật chính ngồi thiền, tay phải đặt trong lòng bàn tay trái, lối nghệ thuật Ayutthaya, rước từ chùa Sala Si Na thời Rama I, nới lớn thời Rama III. Dưới bệ đặt tro cốt vua Rama I.
Bốn ngọn cao 42 mét, mỗi ngọn một màu men: xanh lục của Rama I, trắng dựng cho Rama II, vàng của Rama III, xanh lam của Rama IV. Ngọn xanh lục trùm lên tượng Phra Si Sanphet cao 16 mét đã hư, đưa từ hoàng cung Ayutthaya về.
Điện dài ôm trọn tượng Phra Buddha Saiyas 46 mét. Dọc tường điện có 108 bát đồng, cùng con số với 108 tướng tốt ở lòng bàn chân tượng.
Các dãy hành lang quanh điện Phật chính và quanh chùa là nơi gắn 1.431 tấm bia văn khắc thời Rama III, có tấm vẽ hình người với đường kinh và huyệt xoa bóp.
| Hạng mục | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều dài tượng Phật nằm | 46 m | watpho.com |
| Chiều cao tượng, từ bệ tới nhục kế | 15 m | watpho.com |
| Bàn chân tượng | dài 5 m, cao 3 m | watpho.com |
| Mỗi ngọn đại tháp | 42 m | watpho.com, mục kiến trúc |
| Bia đá văn khắc | 1.431 tấm | UNESCO, watpho.com |
IVThế Đất Và Hướng
Tư liệu của Wat Pho không nhắc tới một phép xem đất nào, và Phật Giáo Nam Tông cũng không có môn phong thủy trong giáo pháp. Chỗ đứng của chùa đã có trước khi kinh đô được dựng, rồi được giữ lại khi cung điện mọc lên bên cạnh. Vậy những dòng dưới đây là thư viện thử đọc khu đất bằng con mắt cổ truyền của người Việt, đặt ở đây để quý vị quen lối ấy có chỗ so sánh. Chúng không phải điều chùa tự nói về mình. Hướng của điện Phật chính cũng chưa có nguồn nào thư viện đã mở ghi rõ, nên chúng tôi không nêu.
Trước hết là thủy. Chùa nằm trên bờ đông sông Chao Phraya, cách mép nước chỉ vài dãy phố, ở khúc sông chảy từ bắc xuống nam ra vịnh Thái Lan. Sông ở phía tây, rộng và chảy chậm qua đồng bằng phù sa. Theo lối cũ, một dòng nước lớn chảy ngang trước khu đất mà không xói thẳng vào là thủy hữu tình, và khu phố cũ được các con kênh đào bao quanh thành một dải đất nổi giữa nước, kiểu đất mà sách cũ gọi là đất có nước bao.
Thứ hai là chỗ dựa. Đồng bằng sông Chao Phraya không có núi. Ở những nơi như vậy lối xem đất Việt Nam coi khối công trình lớn bên cạnh là chỗ tựa thay núi. Hoàng cung ở ngay phía bắc chùa, tường cao và mái nhiều lớp, đọc theo lối cũ thì làm vai trò hậu chẩm cho khu chùa. Đây chỉ là trùng khớp, vì chùa có trước cung điện hơn một thế kỷ.
Thứ ba là hình thể. Khối điện Phật Nằm dài, thấp, chạy ngang theo một trục, đọc theo ngũ hình là dáng Thổ, vững và nằm yên. Bốn ngọn đại tháp chóp nhọn vươn cao 42 mét là dáng Hỏa. Hỏa sinh Thổ theo vòng tương sinh, nên cách đọc cũ sẽ coi bốn ngọn tháp là thứ nuôi khí cho khu chùa. Bốn ngọn lại đứng thành một cụm trong tường riêng, gần với thế tụ chứ không tán.
Cuối cùng là minh đường. Wat Pho không có một sân trước rộng như chùa Bắc Bộ, mà là nhiều sân nhỏ nối nhau qua cổng và hành lang. Lối cũ gọi cách bày này là khí vào theo lớp, qua mỗi cổng lại dừng một nhịp. Chúng tôi ghi vậy để quý vị thấy chỗ khác giữa chùa Thái và chùa Việt, không xếp bên nào hơn.
VLễ Theo Âm Lịch Thái
Thư viện chưa tìm được nguồn ghi riêng một lễ hội lớn nhất của Wat Pho. Như mọi chùa Nam Tông ở Thái Lan, chùa giữ các ngày lễ Phật theo âm lịch Thái, tính theo tuần trăng, nên ngày dương lịch mỗi năm mỗi khác. Nghi thức tiêu biểu của các ngày rằm lớn là Wian Tian: tối rằm, tăng và Phật tử cầm nến, hương và hoa đi nhiễu ba vòng quanh điện Phật chính theo chiều kim đồng hồ, mỗi vòng niệm một ngôi Tam Bảo. Bảng dưới ghi các ngày chung của Phật Giáo Nam Tông Thái Lan.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Rằm tháng 3 | Âm lịch Thái, thường rơi vào tháng 2 hoặc tháng 3 dương lịch | Makha Bucha | Nhớ ngày 1.250 vị A la hán không hẹn mà cùng về đảnh lễ Đức Phật. Tối rằm có rước nến Wian Tian quanh điện Phật. |
| Rằm tháng 6 | Âm lịch Thái, thường rơi vào tháng 5 dương lịch | Visakha Bucha | Ngày lớn nhất của Nam Tông: nhớ Đức Phật đản sinh, thành đạo và nhập diệt cùng một ngày rằm. Nghe pháp, giữ giới, rước nến. |
| Rằm tháng 8 | Âm lịch Thái, thường rơi vào tháng 7 dương lịch | Asanha Bucha | Nhớ bài pháp đầu tiên, chuyển pháp luân ở vườn Nai. Hôm sau là Khao Phansa, chư tăng bắt đầu ba tháng an cư mùa mưa. |
| Rằm tháng 11 | Âm lịch Thái, thường rơi vào tháng 10 dương lịch | Ok Phansa | Chư tăng mãn hạ. Phật tử làm lễ dâng cơm, nghe pháp. |
| Một tháng sau mãn hạ | Âm lịch Thái | Kathin | Lễ dâng y Kathina cho chư tăng đã an cư đủ ba tháng, mỗi chùa chỉ nhận một lần trong mùa. |
| 13 tới 15 tháng 4 | Dương lịch, tết cổ truyền Thái | Songkran | Tết năm mới của người Thái. Người đi chùa tắm tượng Phật bằng nước thơm và dâng cơm cho tăng. |
Lịch trăng này gần với lịch của người Khmer Nam Bộ. Quý vị đã quen lễ ở chùa Dơi Sóc Trăng hay chùa Âng Trà Vinh sẽ thấy các ngày nhập hạ, mãn hạ và dâng y ở Wat Pho mang cùng một ý.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 2 Sanam Chai Road, Phra Borom Maha Ratchawang, Phra Nakhon, Bangkok 10200
- Đường tới
- Chùa ở số 2 đường Sanam Chai, quận Phra Nakhon, Bangkok, sát tường phía nam Hoàng cung. Từ bến tàu Tha Tien trên sông Chao Phraya đi bộ vài phút là tới cổng.
- Toạ độ
- 13.7464, 100.4928
Wat Pho là chùa đang có tăng ở, nên lệ chùa Thái được giữ. Quần áo kín vai và kín gối. Cởi giày trước khi vào điện Phật chính và điện Phật Nằm. Khi ngồi trong điện, xếp chân sang một bên, không duỗi bàn chân về phía tượng Phật hay về phía chư tăng. Nữ giới không chạm vào tăng sĩ và không trao đồ tận tay. Không trèo lên bệ tháp.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Chùa Wat Pho (Wat Phra Chetuphon), Bangkok
Contribute photos, information or video for Wat PhoThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Chùa Wat Pho thuộc đạo nào và thờ ai
Wat Pho là chùa Phật Giáo Nam Tông (Theravada) của Thái Lan, thờ Đức Phật Thích Ca. Tượng chính trong điện Phật là Phra Buddha Theva Patimakorn ngồi thiền, dưới bệ đặt tro cốt vua Rama I. Tượng nổi tiếng nhất là Phra Buddha Saiyas, pho tượng Phật nằm dài 46 mét. Chùa không thờ Bồ Tát như chùa Bắc Tông.
Tượng Phật nằm ở Wat Pho dài bao nhiêu mét
Trang chính thức của chùa ghi tượng dài 46 mét, cao 15 mét tính từ bệ tới nhục kế, bàn chân dài 5 mét và cao 3 mét. Tượng làm bằng gạch trát vữa, sơn mài rồi thếp vàng, lòng bàn chân khảm xà cừ 108 tướng tốt theo kinh điển cổ Sri Lanka. Điện Phật Nằm được dựng năm 1832 theo Thaizer.
Wat Pho có từ bao giờ
Trang của chùa ghi chùa dựng dưới triều vua Phetracha của Ayutthaya, trị vì từ 1688 tới 1703, với tên Wat Photaram. Vua Rama I trùng tu lớn và Thaizer ghi chùa đổi tên Wat Phra Chetuphon năm 1801. Vua Rama III mở rộng từ năm 1830. Một trang du lịch ghi thế kỷ 7, nhiều khả năng là nhầm thế kỷ 17.
Bia đá Wat Pho được UNESCO công nhận là gì
Là 1.431 tấm bia đá văn khắc khắc từ 1831 tới 1841 theo lệnh vua Rama III, gắn trên tường và cột các hành lang quanh chùa, ghi Phật pháp, y học, huyệt xoa bóp, văn chương và nhiều môn khác. UNESCO ghi vào danh mục Ký ức Thế giới ngày 27 tháng 5 năm 2011. Nhờ kho bia này Wat Pho được coi là trường đại học đầu tiên của Bangkok.
Vì sao Wat Pho gắn với nghề xoa bóp Thái
Vì từ thời Rama III chùa đã gom tri thức y học cổ truyền, trong đó có những tấm bia vẽ hình người với đường kinh và huyệt xoa bóp. Britannica ghi chùa từ lâu là trung tâm học thuật. Ngày nay trong chùa vẫn có trường dạy y học và xoa bóp cổ truyền Thái, nối tiếp truyền thống được khắc trên đá gần hai thế kỷ trước.