ITổng Quan
Kim Quang Giáo 金光教, đọc là Konkōkyō, là giáo đoàn thờ Tenchi Kane no Kami 天地金乃神, vị kami của trời đất, do một nông dân ở vùng Okayama lập giữa thế kỷ 19. Nó nằm trong Liên hợp hội Giáo phái Thần Đạo, nhưng giới nghiên cứu cũng xếp nó vào nhóm tôn giáo mới của Nhật Bản có người sáng lập nhận mặc khải.
Nét nổi bật nhất của giáo đoàn là toritsugi 取次, phép trung gian: người giảng đạo ngồi ở một chỗ riêng trong giáo hội, nghe tín đồ kể việc khó, chuyển lời ấy tới kami, rồi chuyển lại lời chỉ dẫn. Phép này, theo Wikipedia tiếng Anh, là điểm riêng của Konkōkyō.
IINgười Sáng Lập Và Lịch Sử
Người sáng lập sinh năm 1814 ở vùng Bitchū, mười hai tuổi được nhận làm con nuôi nhà Kawate và mang tên Kawate Bunjirō. Vùng ông sống có tín ngưỡng dân gian rất sợ Konjin 金神, một vị kami phương hướng được tin là sẽ giáng họa nếu ai xây cất, dời nhà phạm vào hướng của nó. Gia đình ông gặp nhiều mất mát, nhiều người con và gia súc chết, và dân làng quy cho sự phạm Konjin.
Theo lời kể của giáo đoàn, năm 1855 ông bệnh nặng ở tuổi bốn mươi hai, thành tâm tạ lỗi với kami rồi khỏi. Năm 1859 ông nhận lời kami bảo bỏ nghề nông để ngồi làm việc trung gian cho những người tìm tới. Giáo đoàn tính năm ấy là năm lập giáo. Ông dần hiểu vị kami đáng sợ kia thật ra là vị kami cha mẹ của trời đất, muốn cứu con người. Về sau ông được tôn hiệu Konkō Daijin.
- 1814Người sáng lập ra đờiSinh ở vùng Bitchū, nay thuộc tỉnh Okayama.
- 1859Năm lập giáoKawate Bunjirō bỏ nghề nông để làm việc toritsugi.
- 1883Người sáng lập qua đờiGiáo đoàn tiếp tục dưới những người kế vị.
- 1900Được công nhận độc lậpThành một trong mười ba giáo phái Thần Đạo thời Minh Trị.
- 2021Giáo chủ đời thứ sáuKonkō Hiromichi nhận vai trò lãnh đạo tinh thần.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Giáo đoàn tuyên xưng Tenchi Kane no Kami là vị kami bao trùm trời đất, là năng lượng thấm vào mọi vật, không đứng ngoài thế giới. Con người sống trong lòng trời đất như con trong lòng cha mẹ. Quan hệ giữa người và kami là quan hệ nương nhau: kami muốn người được cứu, người được cứu thì kami cũng được trọn. Giáo đoàn nhấn vào lòng biết ơn, sự thành thật và việc tự xét mình, và không đặt nặng các phép kiêng kỵ về ngày giờ, phương hướng.
Kinh văn chính là Konkōkyō Kyōten 金光教教典, tập hợp lời dạy và ghi chép của người sáng lập. Theo Wikipedia tiếng Anh, giáo đoàn không muốn tự xếp mình chặt chẽ vào một khuôn giáo lý, và coi trọng việc mỗi người sống lời dạy trong đời thường.
Hiểu lầm: Konkōkyō thờ Konjin như một vị thần dữ. Sự thật: điểm khởi của giáo đoàn chính là việc đọc lại Konjin. Vị kami mà dân gian sợ được hiểu thành vị kami cha mẹ, và việc sợ hãi phương hướng được thay bằng lòng tin và biết ơn.
IVTu Tập Và Nghi Lễ
Trung tâm sinh hoạt của một giáo hội Konkōkyō là chỗ ngồi toritsugi, nơi người giảng đạo ngồi hằng ngày để tiếp người tới hỏi. Tín đồ tới không cần hẹn, kể chuyện gia đình, bệnh tật, làm ăn, và nhận lời chỉ dẫn. Ngoài ra có lễ tháng, lễ năm, lễ tưởng niệm người sáng lập, và lễ lớn tại trụ sở ở Asakuchi. Ở nhà, tín đồ đặt bàn thờ Tenchi Kane no Kami và cầu nguyện hằng ngày.
VTổ Chức Và Phân Bố
Trụ sở ở Asakuchi, tỉnh Okayama, ngay nơi người sáng lập từng sống. Người đứng đầu tinh thần gọi là kyōshu, truyền trong dòng họ Konkō. Theo Wikipedia tiếng Anh, tới tháng 12 năm 2012 giáo đoàn báo 1.550 giáo hội, 3.909 người giảng đạo và khoảng 450.000 tín đồ. Niên giám Tôn giáo bản 2020 được dẫn trên cùng trang ghi 397.461 tín đồ và 1.484 nơi thờ. Wikipedia tiếng Nhật dẫn Niên giám bản 2024 với khoảng 350.000. Các con số đều do giáo đoàn tự báo, và cho thấy số tín đồ giảm dần.
Ngoài Nhật Bản, giáo đoàn có giáo hội ở Hoa Kỳ, Canada, Brazil, Đức, Paraguay và Hàn Quốc, phần lớn gắn với cộng đồng người Nhật di cư, với quy mô nhỏ.
VITại Việt Nam
Thư viện chưa tìm được nguồn nào ghi nhận giáo hội hay hoạt động của Konkōkyō tại Việt Nam, và giáo đoàn không có tên trong danh sách tổ chức tôn giáo được cấp đăng ký ở Việt Nam. Người Việt có thể thấy một chỗ quen trong câu chuyện gốc của giáo đoàn: nỗi sợ phạm hướng khi làm nhà, dời mộ, vốn cũng rất phổ biến trong tục xem ngày giờ của người Việt.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Nhánh này chưa có biểu tượng riêng được ghi nhận có nguồn, nên thư viện dùng biểu tượng chung của đạo.
VIIICác Nhánh Khác Của Thần Đạo Nhật Bản
Thần Xã Thần Đạo神社神道 Jinja ShintōDòng lớn nhất, xoay quanh hệ thống thần xã trên khắp Nhật Bản.
Dân Tục Thần Đạo民俗神道 Minzoku ShintōLớp tín ngưỡng người dân thực hành theo tục lệ mà không thành hệ thống: kamidana trong nhà, thờ kami bếp và giếng, tục làng, lễ theo mùa và lễ vòng đời.Giáo Phái Thần Đạo教派神道 Kyōha Shintō (Thần xã Bản sảnh gọi là 宗派神道 Shūha Shintō)Các giáo đoàn có người sáng lập, có giáo lý và có hội viên, hình thành chủ yếu thế kỷ 19.Dùng biểu tượng chung của đạo
Xuất Vân Đại Xã Giáo出雲大社教 Izumo ŌyashirokyōGiáo đoàn do Senge Takatomi, vị trưởng tư tế đời thứ 80 của Izumo Taisha, lập năm 1882.Kim Quang Giáo金光教 KonkōkyōGiáo đoàn lập năm 1859 bởi Konkō Daijin, trung tâm ở Asakuchi, tỉnh Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạoHắc Trú Giáo黒住教 KurozumikyōGiáo đoàn do Kurozumi Munetada lập, tính năm lập giáo là 1814, trung tâm ở núi Shintōzan, thành phố Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạo
Đại Bản大本 ŌmotoGiáo đoàn khởi từ Deguchi Nao năm 1892 ở Ayabe, tỉnh Kyōto.
Hoàng Thất Thần Đạo皇室神道 Kōshitsu ShintōCác nghi lễ do Thiên hoàng cử hành trong cung, cầu cho quốc gia trường cửu, dân an và thế giới hòa bình, trung tâm là Amaterasu.Các học phái lịch sử両部神道, 吉田神道, 伊勢神道, 垂加神道, 復古神道Những lối giải thích Thần Đạo hình thành từ thời trung đại tới cận đại: Ryōbu Shintō gắn với Mật tông Chân Ngôn, Ise (Watarai) Shintō và Yoshida Shintō đặt Thần Đạo làm gốc, Suika Shintō pha Nho học, Fukko Shintō của Motoori Norinaga và Hirata Atsutane muốn trở về lối cổ.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Konkōkyō thờ ai?
Giáo đoàn thờ Tenchi Kane no Kami, vị kami bao trùm trời đất, được hiểu như cha mẹ của con người. Người sáng lập được tôn hiệu Konkō Daijin.
Toritsugi là gì?
Toritsugi là phép trung gian: người giảng đạo nghe tín đồ trình bày việc khó, chuyển tới kami rồi chuyển lại lời chỉ dẫn. Đây là sinh hoạt trung tâm của mọi giáo hội Konkōkyō.
Konkōkyō có bao nhiêu tín đồ?
Các nguồn vênh nhau: khoảng 450.000 theo số tháng 12 năm 2012, 397.461 theo Niên giám Tôn giáo bản 2020, khoảng 350.000 theo bản 2024. Mọi con số do giáo đoàn tự báo.