ITổng Quan
Dân Tục Thần Đạo 民俗神道 là tên chỉ lớp tục thờ kami mà người dân Nhật Bản giữ theo lệ nhà, lệ làng, không qua giáo đoàn nào và không cần ai giảng giải. Một kệ thờ nhỏ trên tường nhà, một lá bùa dán ở bếp, một hòn đá khắc hình ở ngã ba đầu làng, một bữa rượu chung sau lễ gặt, tất cả đều thuộc lớp này.
Thần xã Bản sảnh xếp đây là một trong bốn dạng của Thần Đạo và mô tả nó là tín ngưỡng Thần Đạo được người thường giữ theo tục lệ mà không thành hệ thống. Chữ quan trọng là không thành hệ thống. Dân Tục Thần Đạo không có người đứng đầu, không có văn bản chuẩn, không có ranh giới rõ với Phật Giáo, với Đạo Giáo hay với Nho học. Cùng một nhà có thể thờ kami bếp, thờ Phật ở bàn thờ butsudan, và giữ tục kiêng theo ngày âm dương.
IILịch Sử Và Cách Gọi Tên
Thần xã Bản sảnh trình bày rằng lớp dân tục tách khỏi Thần Xã Thần Đạo khi triều đình thời Thiên hoàng Tenmu, tức quãng 673 tới 686, chuẩn hóa hệ lễ nhà nước. Về sau lớp này nhận thêm yếu tố của Phật Giáo, Đạo Giáo và Nho giáo mà vẫn giữ cái lõi thờ kami.
Tên gọi dân tục thần đạo là một chữ của giới học thuật, không phải chữ người dân tự dùng. Nó gắn với ngành dân tục học Nhật Bản mà Yanagita Kunio, sống từ 1875 tới 1962, là người đặt nền. Yanagita và học trò đi khắp các làng ghi lại tục thờ, lễ hội, lời kể, và đưa ra những giả thuyết có ảnh hưởng lớn, như việc kami của núi xuống làm kami của ruộng vào mùa xuân rồi về núi sau mùa gặt. Những giả thuyết ấy đến nay vẫn được bàn lại.
IIINhững Kami Của Đời Thường
Dân Tục Thần Đạo không có giáo lý, nhưng có một thế giới kami rất đông, gắn với từng chỗ trong đời sống. Mỗi vùng gọi tên khác nhau, nên các tên dưới đây chỉ là những tên hay gặp.
| Kami | Chữ gốc | Nơi ngự và việc che chở |
|---|---|---|
| Kami bếp | 荒神, 竈神 | Bếp lửa trong nhà, giữ lửa và giữ nhà |
| Kami nước | 水神 | Giếng, suối, mương tưới |
| Kami đất nhà | 屋敷神 | Một miếu nhỏ góc vườn, che chở một nhà hay một dòng họ |
| Kami ruộng | 田の神 | Ruộng lúa, được đón về mùa xuân và tiễn đi sau mùa gặt |
| Kami núi | 山の神 | Núi rừng, được người đi rừng, thợ săn, thợ than kiêng nể |
| Dōsojin | 道祖神 | Đầu làng, ngã ba, chặn điều dữ từ ngoài vào, che chở người đi đường |
Hiểu lầm: Dân Tục Thần Đạo là một tông phái riêng. Sự thật: đây là một lớp tục lệ chứ không phải một nhóm người. Người giữ tục thờ kami bếp thường cũng là người đi lễ thần xã địa phương, và không ai tự nhận mình là tín đồ Dân Tục Thần Đạo.
IVTục Lệ, Lễ Theo Mùa Và Vòng Đời
Kamidana 神棚 là cái dễ thấy nhất: một kệ gỗ đặt cao trên tường, trong có mái thờ nhỏ, bùa của Thần cung Ise và của thần xã địa phương, trước bày nước, muối, gạo, cành sakaki. Sáng sớm người trong nhà thay nước, chắp tay, vỗ tay. Nhiều cửa hàng và xưởng nhỏ cũng có kamidana.
Ở làng, tục thờ thường chạy theo vai luân phiên. Thần xã Bản sảnh nêu tục tōya 頭屋, mỗi năm một nhà hay một người, thường là thanh niên, nhận lo việc thờ kami của làng. Vùng Kinki có các miyaza 宮座, phường thờ của những dòng họ lâu đời. Ở nhiều nơi còn có các kō 講, phường hội góp tiền để cử người đi lễ xa, như đi Ise hay leo núi Fuji.
- Lễ theo mùa: đón kami ruộng khi cấy, tạ ơn khi gặt, lễ đầu năm, lễ tẩy giữa năm.
- Lễ vòng đời: đưa trẻ tới thần xã, lễ trưởng thành, cầu an ở tuổi hạn.
- Tục kiêng: ngày xấu, hướng xấu, nhiều tục đến từ âm dương đạo.
VTổ Chức Và Phân Bố
Dân Tục Thần Đạo không có tổ chức. Đơn vị của nó là gia đình, xóm, làng, phường hội. Vì thế nó cũng không có con số tín đồ, và không có trong thống kê tôn giáo của Nhật Bản như một mục riêng. Điều có thể đo là mức độ thực hành. Khảo sát của Pew Research công bố năm 2024 ghi 70 phần trăm người Nhật trưởng thành nói trong mười hai tháng qua có dâng đồ ăn hoặc thức uống để nhớ tổ tiên, một con số nói lên độ phổ biến của các tục trong nhà hơn là của một đạo.
Lớp này đang mỏng đi theo đô thị hóa. Nhà chung cư không có bếp lửa để thờ kami bếp, làng vắng thì vai tōya không còn người nhận. Mặt khác, nhiều tục được giữ lại như sinh hoạt văn hóa, và các lễ hội làng được chính quyền địa phương bảo tồn như di sản.
VITại Việt Nam
Dân Tục Thần Đạo không có mặt tại Việt Nam, và theo bản chất thì cũng không thể có mặt như một tổ chức. Nhưng người Việt đọc về nó sẽ thấy rất nhiều chỗ song song với tín ngưỡng dân gian của mình: kami bếp gần với ông Táo, kami đất nhà gần với thổ công, dōsojin đầu làng gần với miếu thờ ở đầu làng, vai tōya luân phiên gần với lệ chia phiên lo việc đình. Sự giống ấy đến từ nền văn hóa lúa nước và vùng chữ Hán chung, không phải từ việc bên này học bên kia.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Kamidana (kệ thờ trong nhà)
神棚
VIIICác Nhánh Khác Của Thần Đạo Nhật Bản
Thần Xã Thần Đạo神社神道 Jinja ShintōDòng lớn nhất, xoay quanh hệ thống thần xã trên khắp Nhật Bản.Dân Tục Thần Đạo民俗神道 Minzoku ShintōLớp tín ngưỡng người dân thực hành theo tục lệ mà không thành hệ thống: kamidana trong nhà, thờ kami bếp và giếng, tục làng, lễ theo mùa và lễ vòng đời.
Giáo Phái Thần Đạo教派神道 Kyōha Shintō (Thần xã Bản sảnh gọi là 宗派神道 Shūha Shintō)Các giáo đoàn có người sáng lập, có giáo lý và có hội viên, hình thành chủ yếu thế kỷ 19.Dùng biểu tượng chung của đạo
Xuất Vân Đại Xã Giáo出雲大社教 Izumo ŌyashirokyōGiáo đoàn do Senge Takatomi, vị trưởng tư tế đời thứ 80 của Izumo Taisha, lập năm 1882.Kim Quang Giáo金光教 KonkōkyōGiáo đoàn lập năm 1859 bởi Konkō Daijin, trung tâm ở Asakuchi, tỉnh Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạoHắc Trú Giáo黒住教 KurozumikyōGiáo đoàn do Kurozumi Munetada lập, tính năm lập giáo là 1814, trung tâm ở núi Shintōzan, thành phố Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạo
Đại Bản大本 ŌmotoGiáo đoàn khởi từ Deguchi Nao năm 1892 ở Ayabe, tỉnh Kyōto.
Hoàng Thất Thần Đạo皇室神道 Kōshitsu ShintōCác nghi lễ do Thiên hoàng cử hành trong cung, cầu cho quốc gia trường cửu, dân an và thế giới hòa bình, trung tâm là Amaterasu.Các học phái lịch sử両部神道, 吉田神道, 伊勢神道, 垂加神道, 復古神道Những lối giải thích Thần Đạo hình thành từ thời trung đại tới cận đại: Ryōbu Shintō gắn với Mật tông Chân Ngôn, Ise (Watarai) Shintō và Yoshida Shintō đặt Thần Đạo làm gốc, Suika Shintō pha Nho học, Fukko Shintō của Motoori Norinaga và Hirata Atsutane muốn trở về lối cổ.Dùng biểu tượng chung của đạoIXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Dân Tục Thần Đạo có phải một giáo phái không?
Không. Đây là tên học thuật chỉ lớp tục thờ kami trong dân, không có người đứng đầu, không có hội viên. Thần xã Bản sảnh xếp nó là một trong bốn dạng của Thần Đạo.
Kamidana là gì?
Kamidana là kệ thờ kami đặt cao trên tường trong nhà hay cửa hàng, để bùa của Thần cung Ise và của thần xã địa phương, trước bày nước, muối, gạo và cành cây thiêng. Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất của Dân Tục Thần Đạo.
Có bao nhiêu người theo Dân Tục Thần Đạo?
Không đếm được, vì không có tổ chức hay tư cách hội viên. Khảo sát Pew công bố năm 2024 chỉ đo được mức thực hành, ví dụ 70 phần trăm người Nhật trưởng thành có dâng đồ cúng để nhớ tổ tiên trong năm qua.