ITổng Quan
Khi người Việt nói tới Thần Đạo, hình ảnh hiện ra thường là một cổng torii đỏ, một nhà bái mái cong, người đi lễ vỗ tay trước điện. Tất cả những thứ ấy thuộc về Thần Xã Thần Đạo 神社神道, dòng lớn nhất và dễ thấy nhất của Thần Đạo. Tên gọi của nó nói đúng bản chất: đây là Thần Đạo lấy thần xã làm trục.
Dòng này không có người sáng lập, không có một bộ kinh bắt buộc, không có bản tín điều nào để đọc thuộc. Cái giữ nó lại qua nhiều thế kỷ là ba thứ: một mạng lưới thần xã phủ khắp các làng và các khu phố, một hệ nghi lễ được chuẩn hóa, và mối buộc giữa thần xã với cư dân sống trong địa hạt của nó. Người Nhật gọi vị kami che chở một vùng là ujigami 氏神, gọi cư dân trong vùng là ujiko 氏子. Người ta thành ujiko vì ở đó, không vì đã ghi tên.
Thần xã Bản sảnh 神社本庁, tổ chức bao quát phần lớn thần xã cả nước, xếp Thần Xã Thần Đạo là một trong bốn dạng của Thần Đạo, bên cạnh Hoàng Thất Thần Đạo, Giáo Phái Thần Đạo và Dân Tục Thần Đạo. Bốn dạng ấy không loại trừ nhau.
IILịch Sử Hình Thành
Lối thờ kami tại một nơi cố định có từ rất sớm, ban đầu là một ngọn núi, một tảng đá, một khu rừng được rào lại. Điện thờ bằng gỗ xuất hiện dần, rồi triều đình thời cổ lập sổ các thần xã được nhận lễ vật của nhà nước. Bộ Engishiki soạn xong năm 927 ghi 2.861 thần xã trong sổ tên thần. Suốt hơn một nghìn năm sau đó, thần xã và chùa Phật Giáo hòa vào nhau, nhiều thần xã có sư trông coi.
- 1868Lệnh tách thần và PhậtLoạt lệnh shinbutsu bunri gỡ yếu tố Phật Giáo khỏi thần xã.
- 1868 tới 1945Thời Thần Đạo Nhà NướcThần xã được nhà nước quản lý, xếp hạng và cấp kinh phí.
- 15/12/1945Chỉ thị Thần ĐạoBộ Tư lệnh Đồng minh chấm dứt việc nhà nước bảo trợ thần xã.
- 3/2/1946Lập Thần xã Bản sảnhBa tổ chức cũ hợp lại, lấy Thần cung Ise làm bản tông.
- 2013Lần Shikinen Sengū thứ 62 tại IseĐiện thờ được dựng lại theo lệ hai mươi năm một lần.
IIIGiáo Lý Và Điểm Riêng
Nói giáo lý của Thần Xã Thần Đạo là nói một thứ rất mỏng về chữ mà rất dày về việc làm. Không có bản tuyên xưng, không có phép cải đạo. Cái được coi trọng là làm đúng phép: giữ sạch trước khi tới gần kami, dâng lễ đúng mùa, đọc lời khấn norito đúng thể thức. Trục đạo đức là cặp trong sạch và ô uế, chứ không phải cặp thiện và ác theo nghĩa của các đạo có kinh điển.
Thần xã Bản sảnh tự mô tả mình là tổ chức lấy Thần cung Ise làm bản tông, tôn kính Amaterasu, và cầu cho quốc gia an ổn, dân chúng hạnh phúc. Tổ chức này có đề ra những điều chỉ dẫn cho người tôn kính kami, nhấn vào lòng biết ơn, sự thành thật và việc phụng sự cộng đồng.
Điểm riêng thứ hai là sự đa dạng theo từng hệ thờ. Mỗi thần xã thờ một hay nhiều kami riêng, và các thần xã cùng thờ một vị thường nối với nhau thành một hệ, có một thần xã gốc gọi là sōhonsha 総本社. Hệ Inari thờ kami của lúa và của làm ăn, gốc ở Fushimi Inari Taisha tại Kyoto. Hệ Hachiman gắn với chiến binh và sự che chở, gốc ở Usa Jingū. Hệ Tenjin thờ học giả Sugawara no Michizane như kami của học hành.
IVNghi Lễ Và Đời Sống
Nhịp sống của một thần xã chạy theo ba vòng. Vòng năm có lễ đầu năm hatsumōde, lễ cầu mùa mùa xuân, lễ tạ mùa mùa thu, và lễ matsuri lớn của địa hạt, khi kami được rước ra khỏi điện trong kiệu mikoshi đi qua các khu phố. Hai lần trong năm, cuối tháng Sáu và cuối tháng Mười Hai, nhiều thần xã làm lễ tẩy lớn Ōharae 大祓 để gột những ô uế tích lại.
Vòng đời người có lễ đưa trẻ sơ sinh tới ra mắt kami, lễ shichi-go-san cho trẻ ba, năm và bảy tuổi, lễ cưới trước kami, lễ cầu bình an ở những tuổi được coi là hạn. Vòng việc làm có lễ động thổ jichinsai trước khi xây nhà, lễ cầu an cho xe mới, cho cửa hàng mới khai trương. Riêng việc tang thì phần lớn gia đình tìm tới chùa, một phân công đã ổn định từ lâu.
VTổ Chức Và Phân Bố
Thần xã Bản sảnh thành lập ngày 3 tháng 2 năm 1946, trụ sở ở Tokyo, mỗi tỉnh có một thần xã sảnh cấp tỉnh. Theo trang của chính tổ chức, nó bao quát khoảng tám vạn thần xã. Việc của Bản sảnh là hành chính và giáo dục: đào tạo thần chức, phát bùa của Thần cung Ise tới các thần xã, xuất bản tài liệu, giữ các chuẩn nghi lễ.
Người phụ trách tế tự gọi chung là shinshoku, thần chức, đứng đầu mỗi thần xã là gūji. Thần chức không xuất gia, có gia đình, và ở nhiều thần xã nhỏ nghề này truyền trong một dòng họ.
Không phải mọi thần xã đều ở trong Bản sảnh. Một số thần xã lớn là pháp nhân độc lập, trong đó có Fushimi Inari Taisha ở Kyoto và Yasukuni Jinja ở Tokyo. Theo Cục Văn hóa Nhật Bản, số liệu tính tới ngày 31 tháng 12 năm 2023, hệ Thần Đạo có 84.113 pháp nhân tôn giáo, con số gồm cả thần xã ngoài Bản sảnh lẫn các giáo phái.
| Hệ thờ | Kami chính | Thần xã gốc thường được nêu |
|---|---|---|
| Inari | Inari Ōkami, kami của lúa và thịnh vượng | Fushimi Inari Taisha, Kyoto |
| Hachiman | Hachiman, gắn với Thiên hoàng Ōjin | Usa Jingū, Ōita |
| Tenjin | Sugawara no Michizane | Dazaifu Tenmangū và Kitano Tenmangū |
| Shinmei | Amaterasu | Thần cung Ise, Mie |
VITại Việt Nam
Thần Xã Thần Đạo không có tổ chức, không có thần xã và không có tư cách pháp nhân tại Việt Nam. Theo số liệu Ban Tôn giáo Chính phủ công bố ngày 01 tháng 8 năm 2025, Việt Nam công nhận 16 tôn giáo với 43 tổ chức được cấp đăng ký, trong đó không có Thần Đạo.
Người Việt lại thấy nhiều chỗ quen khi nhìn vào dòng này: thần xã có kami che chở một địa hạt, gần với đình làng thờ thành hoàng, lễ rước kiệu của matsuri gần với hội làng.
VIIBiểu Tượng Của Nhánh
Cổng torii
鳥居
VIIICác Nhánh Con
- Thần xã thuộc Thần xã Bản sảnh (Jinja Honchō)
- Thần xã độc lập ngoài Thần xã Bản sảnh, ví dụ Fushimi Inari Taisha
- Các hệ thờ lớn theo vị kami: Inari, Hachiman, Tenjin (Tenmangū), Shinmei (Ise)
IXCác Nhánh Khác Của Thần Đạo Nhật Bản
Thần Xã Thần Đạo神社神道 Jinja ShintōDòng lớn nhất, xoay quanh hệ thống thần xã trên khắp Nhật Bản.
Dân Tục Thần Đạo民俗神道 Minzoku ShintōLớp tín ngưỡng người dân thực hành theo tục lệ mà không thành hệ thống: kamidana trong nhà, thờ kami bếp và giếng, tục làng, lễ theo mùa và lễ vòng đời.
Giáo Phái Thần Đạo教派神道 Kyōha Shintō (Thần xã Bản sảnh gọi là 宗派神道 Shūha Shintō)Các giáo đoàn có người sáng lập, có giáo lý và có hội viên, hình thành chủ yếu thế kỷ 19.Dùng biểu tượng chung của đạo
Xuất Vân Đại Xã Giáo出雲大社教 Izumo ŌyashirokyōGiáo đoàn do Senge Takatomi, vị trưởng tư tế đời thứ 80 của Izumo Taisha, lập năm 1882.Kim Quang Giáo金光教 KonkōkyōGiáo đoàn lập năm 1859 bởi Konkō Daijin, trung tâm ở Asakuchi, tỉnh Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạoHắc Trú Giáo黒住教 KurozumikyōGiáo đoàn do Kurozumi Munetada lập, tính năm lập giáo là 1814, trung tâm ở núi Shintōzan, thành phố Okayama.Dùng biểu tượng chung của đạo
Đại Bản大本 ŌmotoGiáo đoàn khởi từ Deguchi Nao năm 1892 ở Ayabe, tỉnh Kyōto.
Hoàng Thất Thần Đạo皇室神道 Kōshitsu ShintōCác nghi lễ do Thiên hoàng cử hành trong cung, cầu cho quốc gia trường cửu, dân an và thế giới hòa bình, trung tâm là Amaterasu.Các học phái lịch sử両部神道, 吉田神道, 伊勢神道, 垂加神道, 復古神道Những lối giải thích Thần Đạo hình thành từ thời trung đại tới cận đại: Ryōbu Shintō gắn với Mật tông Chân Ngôn, Ise (Watarai) Shintō và Yoshida Shintō đặt Thần Đạo làm gốc, Suika Shintō pha Nho học, Fukko Shintō của Motoori Norinaga và Hirata Atsutane muốn trở về lối cổ.Dùng biểu tượng chung của đạoXNguồn Tham Khảo
Thư viện đối chiếu các nguồn dưới đây. Chỗ nào các nguồn vênh nhau, bài ghi rõ cả hai.
?Hỏi Đáp Nhanh
Thần Xã Thần Đạo khác Thần Đạo nói chung thế nào?
Thần Xã Thần Đạo là một trong bốn dạng của Thần Đạo, dạng lấy thần xã làm trục. Ba dạng kia là nghi lễ trong hoàng cung, các giáo phái có người sáng lập, và tục lệ dân gian. Khi sách phổ thông nói Thần Đạo, phần lớn là đang nói về dòng này.
Thần xã Bản sảnh có phải giáo hội của Thần Đạo không?
Không hẳn. Đây là tổ chức hành chính bao quát khoảng tám vạn thần xã, lo đào tạo thần chức và giữ chuẩn nghi lễ, nhưng không có quyền quyết định về niềm tin. Một số thần xã lớn như Fushimi Inari Taisha đứng ngoài tổ chức này.
Có bao nhiêu người theo Thần Xã Thần Đạo?
Chưa có con số riêng. Cục Văn hóa Nhật Bản ghi toàn hệ Thần Đạo có 83.371.429 tín đồ tính tới cuối năm 2023, nhưng đó là số thần xã báo theo cư dân địa hạt. Khảo sát Pew công bố năm 2024 cho thấy chỉ 4 phần trăm người trưởng thành tự nhận Thần Đạo là tôn giáo của mình.
Việt Nam có thần xã nào không?
Không có thần xã hay tổ chức Thần Đạo nào được đăng ký tại Việt Nam. Thần xã ngoài Nhật Bản chủ yếu do cộng đồng người Nhật di cư lập ở Hawaii và Brazil.