VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Chí Tôn Ca (Bhagavad Gita, Chương 12: Trọn Bộ 20 Câu Kệ Bhakti Yoga)

Bhagavad Gītā · Bhakti Yoga (Adhyāya XII) · Śrīmad Bhagavad Gītā Chapter 12, Bhakti Yoga, Adveshta Sarvabhutanam, Dharmyamritam Idam, Sa Me Priyah, 35 Phẩm Hạnh Bậc Chí Tín

Trọn vẹn hai mươi câu kệ tiếng Phạn của chương ngắn nhất và giàu chất thơ từ ái nhất trong Chí Tôn Ca, nơi Đức Krishna giải đáp về hai con đường tôn thờ Đấng Hữu Tướng và Đấng Vô Tướng, thiết lập các bậc thang tu tập vừa sức mọi căn cơ và khắc họa 35 phẩm hạnh từ bi, vô ngã của người hành giả chí tín (Bhakta)

Thuộc đạo
Ấn Độ Giáo
Niên đại
Thuộc sử thi Mahābhārata (Bhīṣma Parva, chương 36), định hình khoảng thế kỷ V đến thế kỷ II TCN
Trong cấu trúc 18 chương của Bhagavad Gītā (chia thành ba cụm 6 chương, gọi là Ṣaṭka), Chương 12 là chương khép lại cụm sáu chương giữa (từ Chương 7 đến Chương 12) chuyên bàn về bản tính của Thượng Đế và con đường sùng kính Bhakti Yoga. Văn bản chuẩn gồm đúng 20 câu kệ theo bản chú giải của Ādi Śaṅkara và ấn bản phê bình BORI.
Độ dài
Trọn bộ 20 câu kệ (Śloka) tiếng Phạn viết theo thể thơ Anuṣṭubh (32 âm tiết mỗi câu)
Cùng với Chương 15 (Puruṣottama Yoga, 20 câu), Chương 12 là chương ngắn nhất trong 18 chương của Bhagavad Gītā. Toàn bộ 20 câu đều được sáng tác theo vận luật Anuṣṭubh cổ điển gồm bốn vế tám âm tiết, rất nhịp nhàng và thuận tiện cho việc tụng đọc hằng ngày.
Thường tụng khi
Tụng đọc hằng ngày (Nitya-pārāyaṇa), bài học thuộc lòng đầu tiên cho người mới học Bhagavad Gita, đọc trước bữa ăn tại các tu viện và suy niệm rèn luyện đạo đức từ bi (câu 12.13 đến 12.20)

ITrước Khi Đọc: Đỉnh Cao Của Sáu Chương Giữa Trong Chí Tôn Ca

Nếu Chương 2 (Sāṅkhya Yoga) là bộ khung triết học mở màn của Chí Tôn Ca (Śrīmad Bhagavad Gītā), thì Chương 12 mang tên Bhakti Yoga भक्तियोग (Đạo Sùng Kính Hiến Dâng) chính là trái tim ấm áp và gần gũi nhất của toàn bộ tác phẩm. Chỉ dài đúng hai mươi câu kệ tiếng Phạn, chương kinh này mở ra ngay sau cảnh tượng hùng vĩ và choáng ngợp của Chương 11, nơi Arjuna vừa được tận mắt chiêm ngưỡng Hình Tướng Vũ Trụ Vô Biên (Viśvarūpa-darśana) của Đức Krishna rồi cầu xin Ngài trở lại hình dáng hiền hòa thân thuộc.

Từ trải nghiệm trực tiếp ấy, Arjuna mở đầu Chương 12 bằng một câu hỏi đi thẳng vào mối băn khoăn lớn nhất của lịch sử tâm linh Ấn Độ (câu 12.1): giữa một bên là những người tín đồ (Bhakta) hằng đem trọn trái tim yêu kính để phụng thờ Thượng Đế Hữu Nhân Cách (Saguṇa Brahman / Īśvara), và một bên là những bậc hiền giả chuyên tâm thiền quán về Thực Tại Tuyệt Đối Vô Hình Tướng, Bất Diệt (Akṣaram Avyaktam / Nirguṇa Brahman), ai là người thông suốt Yoga hơn cả?

Câu trả lời của Đức Krishna xuyên suốt từ câu 12.2 đến câu 12.20 không hề phủ nhận bên nào mà dung hợp cả hai bằng một tấm lòng bao dung rộng lớn. Trước hết (câu 12.2 đến 12.7), Ngài khẳng định cả hai con đường đều dẫn tới cùng một đích tối hậu là chính Ngài, bởi những bậc quán chiếu cái Vô Tướng mà biết kềm giữ giác quan, giữ tâm bình đẳng và hết lòng vì hạnh phúc của muôn loài (sarva-bhūta-hite ratāḥ) cũng đạt tới Ngài; tuy nhiên, con đường thuần túy bám vào cái Vô Tướng thì vô cùng gian nan vất vả (kleśo 'dhikataraḥ) đối với những ai còn mang thân xác, trong khi con đường hiến dâng trọn vẹn hành động và tâm trí bằng lòng sùng kính (Bhakti) lại tự nhiên, an toàn và được chính Đấng Tối Cao đưa tay cứu vớt khỏi biển sinh tử luân hồi.

Tiếp theo (câu 12.8 đến 12.12), với lòng từ bi của một người thầy thấu hiểu từng nấc thang tâm lý con người, Đức Krishna đưa ra bốn phương pháp thực hành từ cao xuống thấp để không một ai bị bỏ lại phía sau: nếu chưa thể đặt trọn tâm trí vào Thượng Đế (câu 8), hãy rèn luyện từng bước qua sự thực hành lặp đi lặp lại (Abhyāsa-yoga, câu 9); nếu chưa đủ sức định tâm, hãy làm mọi công việc lành như một lễ phẩm phụng sự Ngài (Mat-karma-parama, câu 10); và nếu điều đó vẫn còn khó, hãy giữ tâm tự chủ mà buông xả lòng tham cầu kết quả của mọi hành động (Sarva-karma-phala-tyāga, câu 11), vì ngay sau sự buông xả ấy là sự bình an tức khắc (tyāgāc chāntir anantaram, câu 12). Cuối cùng, tám câu kệ khép lại chương (câu 12.13 đến 12.20) được mệnh danh là Chuỗi Ngọc Cam Lộ Pháp (Dharmyāmṛtam), liệt kê 35 phẩm hạnh đạo đức của người hành giả chí tín, mở đầu bằng cụm từ bất hủ: Adveṣṭā sarva-bhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca (Không thù ghét bất kỳ sinh linh nào, luôn thân thiện và tràn đầy bi mẫn).

Trang chuyên khảo này trình bày trọn bộ 20 câu kệ của Chương 12 theo khung bốn cột chuẩn (chữ Devanagari, phiên âm IAST, bản dịch tiếng Việt và bản dịch tiếng Anh), kèm phần giải nghĩa từng câu và phân tích cách đọc của các trường phái triết học Vedanta.

Theo sử liệu

Trong cấu trúc văn bản học của đại sử thi Mahābhārata, Chương 12 của Bhagavad Gītā tương ứng với chương 36 của Bhīṣma Parva. Các nhà chú giải cổ điển từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XVI (như Ādi Śaṅkara, Rāmānuja, Madhvācārya, Vedānta Deśika và Madhusūdana Sarasvatī) đều chia 18 chương của Bhagavad Gītā thành ba cụm sáu chương (ṣaṭka-traya) tương ứng với ba từ trong Đại Mệnh Đề Tat Tvam Asi: sáu chương đầu (Chương 1 đến 6) bàn về Tvam (bản chất của linh hồn cá nhân và nỗ lực tự tu qua Karma Yoga và Dhyāna Yoga); sáu chương giữa (Chương 7 đến 12) bàn về Tat (bản chất của Thượng Đế Tối Cao và lòng sùng kính Bhakti Yoga); và sáu chương cuối (Chương 13 đến 18) bàn về Asi (sự tổng hợp tri thức giải thoát Jñāna). Như vậy, Chương 12 giữ vai trò là đỉnh kết tinh khép lại toàn bộ cụm sáu chương giữa.

Từ nguyên của danh từ Bhakti भक्ति xuất phát từ căn động từ tiếng Phạn bhaj (chia sẻ, tham dự vào, gắn bó, phụng sự, yêu kính hết lòng) kết hợp với hậu tố -ti. Trong bộ ngữ pháp của Pāṇini (Aṣṭādhyāyī 4.3.95) cũng như trong Śvetāśvatara Upaniṣad (6.23: yasya deve parā bhaktiḥ), chữ Bhakti đã mang nghĩa là lòng trung thành và tình yêu thiêng liêng sâu sắc. Đến Chương 12 của Bhagavad Gītā, Bhakti không còn là một cảm xúc sùng tín đơn lẻ mà được nâng lên thành một con đường Yoga hoàn chỉnh (Bhakti Yoga), nơi tình yêu Thượng Đế, trí tuệ bất nhị và đạo đức từ bi đối với muôn loài hòa làm một.

IIToàn Văn Trọn Bộ 20 Câu Kệ Của Chương 12 (Bhakti Yoga)

Bảng đối chiếu bốn cột dưới đây trình bày đầy đủ và liên tục trọn bộ 20 câu kệ (từ câu 12.1 đến câu 12.20) của Chương 12 trong Bhagavad Gītā, không lược bỏ bất kỳ câu nào.

Nghe nguyên văn, bản ghi âm người tụngGhi âm: UK Master Academy
Nguyên văn tiếng Phạn chữ Devanagari của trọn bộ 20 câu Chương 12 theo bản chuẩn của Ādi Śaṅkara và ấn bản phê bình BORI. Phiên âm quốc tế IAST cùng bản dịch tiếng Việt và tiếng Anh do thư viện biên soạn.
CâuNguyên văn DevanagariPhiên âm IASTTiếng ViệtTiếng Anh
1अर्जुन उवाच । एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते । ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ १२.१ ॥arjuna uvāca | evaṃ satata-yuktā ye bhaktās tvāṃ paryupāsate | ye cāpy akṣaram avyaktaṃ teṣāṃ ke yoga-vittamāḥ || 12.1 ||(12.1) Arjuna thưa hỏi: Giữa những người tín đồ hằng giữ tâm gắn kết không ngừng để tôn thờ và chiêm niệm Ngài như thế, với những người chuyên tâm quán chiếu Bản Thể Bất Diệt, Vô Tướng (Aksharam Avyaktam), trong hai hạng người ấy, ai là bậc thấu hiểu Yoga sâu sắc nhất?(12.1) Arjuna asked: Between those devotees who, ever-steadfast in union thus, worship and meditate upon Thee, and those who meditate upon the Imperishable and Unmanifest Absolute (Aksharam Avyaktam), which of them are the best knowers of Yoga?
2श्रीभगवानुवाच । मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते । श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ १२.२ ॥śrī-bhagavān uvāca | mayy āveśya mano ye māṃ nitya-yuktā upāsate | śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || 12.2 ||(12.2) Đức Thế Tôn đáp: Những ai đặt trọn tâm ý nơi Ta, hằng gắn kết bền bỉ để phụng thờ Ta với niềm tín tâm (Shraddha) tối thượng và thuần khiết nhất, những người ấy được Ta xem là bậc thành tựu Yoga trọn vẹn nhất.(12.2) The Blessed Lord said: Those who fix their mind entirely upon Me and worship Me in ever-steadfast union, endowed with supreme and luminous faith (Shraddha), them I consider to be the most perfectly united in Yoga.
3ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते । सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १२.३ ॥ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṃ paryupāsate | sarvatra-gam acintyaṃ ca kūṭa-stham acalaṃ dhruvam || 12.3 ||(12.3) Còn những ai chuyên tâm quán chiếu Bản Thể Bất Diệt (Aksharam), vượt ngoài mọi định danh ngôn từ, không biểu hiện qua giác quan, tỏa khắp mọi nơi, vượt ngoài sự suy lường của tư tưởng, bất biến như đe sắt, bất động và vĩnh hằng,(12.3) Yet those who meditate upon the Imperishable (Aksharam), the Indefinable, the Unmanifest, the Omnipresent, the Unthinkable, the Changeless like an anvil, the Immovable, and the Eternal,
4संनियम्मेन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः । ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ १२.४ ॥saṃniyamyendriya-grāmaṃ sarvatra sama-buddhayaḥ | te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ || 12.4 ||(12.4) biết làm chủ trọn vẹn toàn bộ các giác quan, giữ trí tuệ bình đẳng trước mọi hoàn cảnh và luôn tìm thấy niềm vui trong việc đem lại lợi lạc cho tất cả muôn loài chúng sinh (Sarva-bhuta-hite ratah), thì những bậc ấy rốt cuộc cũng đạt tới chính Ta.(12.4) having fully restrained the whole multitude of the senses, even-minded everywhere, and rejoicing in the welfare of all living beings (Sarva-bhuta-hite ratah), they too attain unto Me alone.
5क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १२.५ ॥kleśo 'dhikataras teṣām avyaktāsakta-cetasām | avyaktā hi gatir duḥkhaṃ deha-vadbhir avāpyate || 12.5 ||(12.5) Tuy nhiên, sự nhọc nhằn và thử thách trên đường tu của những người đặt tâm vào Bản Thể Vô Tướng ấy lại lớn hơn rất nhiều; bởi lẽ con đường hướng tới cái Vô Tướng là điều vô cùng khó khăn để thành tựu đối với những ai còn đang mang ý thức gắn chặt với thân xác.(12.5) Greater, however, is the toil and struggle of those whose minds are set upon the Unmanifest; for the goal of the Unmanifest is hard indeed to reach for embodied beings who identify with the physical body.
6ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः । अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ १२.६ ॥ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya mat-parāḥ | ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate || 12.6 ||(12.6) Ngược lại, những ai dâng trọn mọi hành động lên cho Ta, lấy Ta làm đích đến tối cao duy nhất, và bằng pháp thiền định chuyên nhất không phân tâm mà hằng chiêm niệm tôn thờ Ta,(12.6) But as for those who renounce and dedicate all their actions unto Me, regarding Me as their supreme goal, and worship Me, meditating on Me with single-minded Yoga,
7तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् । भवामि नचिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ १२.७ ॥teṣām ahaṃ samuddhartā mṛtyu-saṃsāra-sāgarāt | bhavāmi nacirāt pārtha mayy āveśita-cetasām || 12.7 ||(12.7) thì hỡi Partha (Arjuna), đối với những người đã gửi trọn tâm thức vào nơi Ta như thế, chẳng bao lâu chính Ta sẽ là Đấng Cứu Độ đưa họ vượt lên khỏi đại dương luân hồi sinh tử.(12.7) for them whose consciousness is thus absorbed in Me, O Partha (Arjuna), I Myself swiftly become the Deliverer who lifts them up out of the ocean of mortal samsara.
8मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय । निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ १२.८ ॥mayy eva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya | nivasiṣyasi mayy eva ata ūrdhvaṃ na saṃśayaḥ || 12.8 ||(12.8) Vậy hãy đặt tâm cảm xúc (Manas) của ngươi vào nơi Ta, hãy cho trí phân biện (Buddhi) của ngươi thấm sâu vào trong Ta; nhờ đó chắc chắn ngươi sẽ hằng sống ở ngay trong Ta về sau, không còn chút nghi ngờ nào nữa.(12.8) Fix thy loving mind (Manas) upon Me alone; let thy discriminative intellect (Buddhi) enter into Me. Thereafter thou shalt surely dwell within Me alone; of this there is no doubt.
9अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् । अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ १२.९ ॥atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram | abhyāsa-yogena tato mām icchāptuṃ dhanañjaya || 12.9 ||(12.9) Nếu ngươi chưa có khả năng giữ cho tâm thức an định vững vàng không lay chuyển nơi Ta, thì hỡi Dhananjaya, hãy khao khát vươn tới Ta thông qua sự rèn luyện bền bỉ lặp đi lặp lại (Abhyasa-yoga).(12.9) If, however, thou art unable to establish thy mind steadily upon Me, then seek to reach Me through the Yoga of repeated practice (Abhyasa-yoga), O Dhananjaya.
10अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव । मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १२.१० ॥abhyāse 'py asamartho 'si mat-karma-paramo bhava | mad-artham api karmāṇi kurvan siddhim avāpsyasi || 12.10 ||(12.10) Nếu ngay cả việc thực hành định tâm lặp đi lặp lại ấy ngươi cũng chưa kham nổi, thì hãy lấy việc phụng sự Ta làm lẽ sống tối cao; bởi ngay cả khi thực hiện mọi bổn phận như một lễ phẩm vì Ta, ngươi cũng sẽ đạt tới sự viên mãn hoàn thiện.(12.10) If thou art unable even to undertake such repeated meditative practice, then be intent on performing works for Me; even by performing actions as an offering for My sake, thou shalt attain perfection.
11अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः । सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ १२.११ ॥athaitad apy aśakto 'si kartuṃ mad-yogam āśritaḥ | sarva-karma-phala-tyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān || 12.11 ||(12.11) Và nếu ngay cả điều đó ngươi vẫn chưa đủ sức làm, thì hãy nương tựa vào con đường của Ta, làm chủ bản thân và thực hành sự buông xả lòng tham cầu kết quả của mọi hành động (Sarva-karma-phala-tyaga).(12.11) And if thou art unable to do even this, then taking refuge in My Yoga, self-controlled in heart, renounce the craving for the fruits of all actions (Sarva-karma-phala-tyaga).
12श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते । ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ १२.१२ ॥śreyo hi jñānam abhyāsāj jñānād dhyānaṃ viśiṣyate | dhyānāt karma-phala-tyāgas tyāgāc chāntir anantaram || 12.12 ||(12.12) Quả thật, sự thấu hiểu chân chính (Jnana) thì cao quý hơn sự tập luyện máy móc (Abhyasa); thiền định sâu lắng (Dhyana) lại vượt trội hơn kiến thức lý thuyết; nhưng sự buông xả lòng tham cầu kết quả hành động (Karma-phala-tyaga) còn quý giá hơn cả thiền định hình thức, bởi ngay sau sự buông xả ấy là sự bình an (Shanti) tức khắc.(12.12) Better indeed is true knowledge (Jnana) than mechanical practice (Abhyasa); meditation (Dhyana) excels mere theoretical knowledge; and renunciation of the fruits of action (Karma-phala-tyaga) excels formal meditation, for peace (Shanti) immediately follows renunciation.
13अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२.१३ ॥adveṣṭā sarva-bhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca | nirmamo nirahaṅkāraḥ sama-duḥkha-sukhaḥ kṣamī || 12.13 ||(12.13) Người không có lòng thù ghét hay ác tâm với bất kỳ sinh linh nào (Adveshta sarva-bhutanam), luôn thân thiện hiền hòa và giàu lòng bi mẫn; người đã dứt bỏ tâm lý cái của tôi (Nirmama), dứt bỏ sự kiêu ngạo của cái tôi (Nirahaṅkara), giữ tâm quân bình giữa khổ đau và vui sướng, và luôn biết bao dung tha thứ (Kshami);(12.13) He who bears no hatred or ill-will toward any living being (Adveshta sarva-bhutanam), who is friendly and compassionate toward all, free from possessiveness (Nirmama), free from egoism (Nirahankara), balanced in sorrow and pleasure, and ever forgiving (Kshami);
14सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः । मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२.१४ ॥santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍha-niścayaḥ | mayy arpita-mano-buddhir yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ || 12.14 ||(12.14) người luôn biết tri túc mãn nguyện trong mọi hoàn cảnh, tâm hằng định tĩnh trong Yoga, làm chủ được thân tâm, có chí nguyện vững chắc không lay chuyển, và đã hiến dâng trọn vẹn cả tâm cảm xúc lẫn trí phân biện lên cho Ta: người con chí tín ấy vô cùng thân quý đối với Ta (Sa me priyah).(12.14) ever content, steady in meditative Yoga, self-governed, of firm resolve, with mind and intellect dedicated unto Me: such a devotee of Mine is dear to Me (Sa me priyah).
15यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः । हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ १२.१५ ॥yasmān nodvijate loko lokān nodvijate ca yaḥ | harṣāmarṣa-bhayodvegair mukto yaḥ sa ca me priyaḥ || 12.15 ||(12.15) Người không bao giờ gây ra nỗi bất an hay sợ hãi cho bất kỳ ai trên đời, và cũng không bao giờ bị người đời làm cho hoảng sợ hay xao động; người đã giải thoát khỏi sự mừng rỡ bốc đồng, lòng đố kỵ sân hận, nỗi khiếp sợ và sự lo âu bồn chồn: người ấy vô cùng thân quý đối với Ta.(12.15) He by whom the world is never agitated or frightened, and who is never agitated or frightened by the world, who is freed from elation, envy, fear, and anxious distress: he is dear to Me.
16अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२.१६ ॥anapekṣaḥ śucir dakṣa udāsīno gata-vyathaḥ | sarvārambha-parityāgī yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ || 12.16 ||(12.16) Người không đòi hỏi hay lệ thuộc vào ngoại cảnh, giữ trọn sự trong sạch cả thân lẫn tâm, tháo vát nhạy bén trong công việc, công tâm không thiên vị, đã vượt qua mọi nỗi dằn vặt khổ não, và từ bỏ mọi khởi sự xuất phát từ lòng tham vị kỷ: người con chí tín ấy vô cùng thân quý đối với Ta.(12.16) He who is free from dependence on external things, pure within and without, prompt and capable in action, impartial, untroubled by anguish, and who has relinquished all ego-driven undertakings: such a devotee of Mine is dear to Me.
17यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति । शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ १२.१७ ॥yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati | śubhāśubha-parityāgī bhaktimān yaḥ sa me priyaḥ || 12.17 ||(12.17) Người không tự đắc khi gặp điều vừa ý, không oán ghét khi gặp điều trái ý, không than khóc nuối tiếc những gì đã mất, không thèm khát chạy theo những gì chưa có, vượt lên trên sự bám chấp vào cả nghiệp lành lẫn nghiệp dữ và tràn đầy lòng sùng kính: người ấy vô cùng thân quý đối với Ta.(12.17) He who neither exults in pleasant things nor hates unpleasant things, who neither grieves over what is lost nor craves what is unattained, who transcends attachment to both auspicious and inauspicious karmic fruits and is full of devotion: he is dear to Me.
18समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः । शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १२.१८ ॥samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ | śītoṣṇa-sukha-duḥkheṣu samaḥ saṅga-vivarjitaḥ || 12.18 ||(12.18) Người giữ lòng bình đẳng trước kẻ thù cũng như trước bạn hữu, bình thản như nhau trước sự tôn vinh cũng như sự sỉ nhục; người giữ tâm quân bình giữa lạnh và nóng, giữa sướng và khổ, hoàn toàn thoát khỏi mọi sự dính mắc trói buộc;(12.18) He who is equal-minded toward foe and friend alike, and likewise in honor and dishonor; who remains balanced in cold and heat, in pleasure and pain, and is free from all clinging attachment;
19तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येन केनचित् । अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ १२.१९ ॥tulya-nindā-stutir maunī santuṣṭo yena kenacit | aniketaḥ sthira-matir bhaktimān me priyo naraḥ || 12.19 ||(12.19) người xem lời chê bai và lời khen ngợi ngang bằng như nhau, trầm tĩnh kiệm lời trong sự tỉnh thức nội tâm (Mauni), hài lòng với bất cứ những gì tự nhiên đến để nuôi thân, không bám chấp vào nơi chốn cố định, có trí tuệ kiên định và giàu lòng sùng kính: con người ấy vô cùng thân quý đối với Ta.(12.19) who regards blame and praise as equal, who is inwardly silent and contemplative (Mauni), content with whatever comes of its own accord, unattached to any fixed dwelling, of steady wisdom and filled with devotion: that person is dear to Me.
20ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते । श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ १२.२० ॥ye tu dharmyāmṛtam idaṃ yathoktaṃ paryupāsate | śraddadhānā mat-paramā bhaktās te 'tīva me priyāḥ || 12.20 ||(12.20) Và những ai đem trọn niềm tín tâm chân thành, lấy Ta làm đích đến tối thượng mà thực hành trọn vẹn Pháp Môn Cam Lộ Bất Tử (Dharmyamritam) đúng như vừa được giảng dạy trên đây, những người con chí tín ấy lại càng vô cùng thân quý đối với Ta hơn hết thảy!(12.20) And those devotees who partake of and practice this Immortal Nectar of Dharma (Dharmyamritam) exactly as taught above, endowed with faith and regarding Me as their supreme goal, they are surpassingly dear to Me!

IIIGiải Nghĩa Chi Tiết Từng Cụm Câu Và Ngữ Pháp Tiếng Phạn

Mặc dù ngôn từ của Chương 12 rất trong sáng và giàu nhạc tính, mỗi câu kệ đều chứa đựng những thuật ngữ triết học cốt tủy đã được các bậc tổ sư của các trường phái Advaita, Viśiṣṭādvaita và Dvaita phân tích sâu sắc. Dưới đây là phần giải nghĩa chi tiết từng cụm câu theo mạch kinh.

एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते · ये चाप्यक्षरमव्यक्तं
evaṃ satata-yuktā ye bhaktās tvāṃ paryupāsate · ye cāpy akṣaram avyaktaṃ (Câu 12.1 và 12.2)

Câu 12.1 bắt đầu bằng trạng từ evam (như thế), nối liền trực tiếp với câu cuối cùng của Chương 11 (câu 11.55: mat-karmakṛn mat-paramo mad-bhaktaḥ saṅga-varjitaḥ...). Arjuna đặt lên bàn cân hai phương thức hướng về cái Tuyệt Đối: một bên là những người thực hành Saguṇa-upāsanā, tức tôn thờ Đấng Tối Cao có hình tướng, ân điển và phẩm tính hoàn hảo với tâm gắn kết liên tục (satata-yuktāḥ); bên kia là những người thực hành Nirguṇa-upāsanā, tức quán chiếu Bản thể Bất diệt, Vô biểu hiện vượt ngoài danh sắc (akṣaram avyaktam). Từ yoga-vittamāḥ là cấp so sánh bậc nhất: ai là người am hiểu và thành tựu Yoga xuất sắc nhất?

Ở câu 12.2, Đức Krishna trả lời dứt khoát đối với nhóm thứ nhất trước: những ai đem tâm ý (manas) hòa nhập trọn vẹn vào nơi Ngài (mayy āveśya manaḥ) và phụng thờ Ngài với niềm tín tâm tối thượng (śraddhayā parayopetāḥ), những người ấy được Ngài đánh giá là bậc gắn kết mật thiết nhất (yuktatamāḥ). Chữ śraddhā trong tiếng Phạn không phải là sự cả tin mù quáng, mà ghép từ śrat (chân lý, trái tim) và căn dhā (đặt để): sự đặt trọn trái tim vào chân lý.

ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं · ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः
ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṃ · te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ (Câu 12.3, 12.4 và 12.5)

Hai câu 12.3 và 12.4 là một câu phức ngữ pháp tiếng Phạn nối liền nhau, đưa ra tám tính từ định nghĩa Bản thể Tuyệt đối Vô tướng (Nirguṇa Brahman): (1) akṣaram (không bao giờ hao mòn hay hoại diệt); (2) anirdeśyam (không thể chỉ trỏ hay định nghĩa như một vật thể); (3) avyaktam (không hiển lộ trước các giác quan); (4) sarvatra-gam (thấm khắp mọi không gian); (5) acintyam (vượt ngoài tầm suy luận khái niệm của tâm trí); (6) kūṭa-stham (vững chắc không biến đổi như cái đe sắt của người thợ rèn: dù ngàn nhát búa đập lên để rèn ra muôn hình vạn trạng đồ vật thì bản thân cái đe vẫn bất biến); (7) acalam (bất động); và (8) dhruvam (thường hằng vĩnh cửu).

Điều kiện để một hành giả thực sự quán chiếu được Bản thể Vô tướng ấy được nêu rõ ở câu 12.4: người ấy không phải chỉ ngồi bàn lý thuyết suông, mà phải làm chủ trọn vẹn các giác quan (saṃniyamyendriya-grāmam), có cái nhìn bình đẳng ở mọi nơi (sarvatra sama-buddhayaḥ) và đặc biệt là sarva-bhūta-hite ratāḥ (luôn hoan hỷ dốc lòng vì lợi ích và hạnh phúc của tất cả muôn loài chúng sinh). Với những bậc đạt đủ phẩm chất ấy, Đức Krishna khẳng định: te prāpnuvanti mām eva (họ cũng đạt tới chính Ta chứ không phải một đích đến nào khác!). Tuy nhiên, ở câu 12.5, Ngài chỉ ra lý do tâm lý học vì sao con đường này gian truân hơn (kleśo 'dhikataraḥ): chừng nào con người còn mang thân xác và tự đồng hóa mình với cơ thể (deha-vadbhiḥ), việc bứt bỏ hoàn toàn điểm tựa hình tướng để trụ vào cái Vô tướng là điều cực kỳ khó nhọc.

ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य · तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात्
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya · teṣām ahaṃ samuddhartā mṛtyu-saṃsāra-sāgarāt (Câu 12.6 và 12.7)

Hai câu 12.6 và 12.7 giải thích vì sao con đường Bhakti Yoga lại vượt qua được sự nhọc nhằn ở câu 12.5. Thay vì phải tự mình gồng sức chiến đấu đơn độc với vô minh, người thực hành Bhakti trao gửi toàn bộ hành động của mình lên Thượng Đế (sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya) và thiền niệm về Ngài bằng sự gắn kết chuyên nhất không xao nhãng (ananyenaiva yogena).

Khi người hành giả đã đặt trọn tâm thức nơi Ngài (mayy āveśita-cetasām), câu 12.7 đưa ra lời hứa cứu độ trang trọng bậc nhất trong Bhagavad Gītā: teṣām ahaṃ samuddhartā mṛtyu-saṃsāra-sāgarāt bhavāmi nacirāt (Đối với họ, chẳng bao lâu chính Ta sẽ trở thành Đấng Cứu Vớt, nhấc bổng họ lên khỏi đại dương luân hồi sinh tử). Danh từ samuddhartā (từ sam + ud + hṛ, kéo thẳng từ dưới vực nước sâu lên bờ cao) cho thấy sức mạnh của Ân Điển (Kṛpā / Prasāda) đến tiếp sức cho nỗ lực của con người.

मय्येव मन आधत्स्व · अभ्यासयोगेन · मत्कर्मपरमो भव · सर्वकर्मफलत्यागं
Bốn bậc thang thực hành Bhakti Yoga (Câu 12.8, 12.9, 12.10, 12.11 và 12.12)

Từ câu 12.8 đến câu 12.11, Đức Krishna thiết lập một lộ trình sư phạm gồm bốn bậc thang linh hoạt để mọi người ở mọi trình độ tâm thức đều có thể bắt đầu ngay lập tức:

  • Bậc 1 (Câu 12.8, Đỉnh cao của Samādhi): Đặt trọn cả Manas (tâm cảm xúc, tình thương yêu) lẫn Buddhi (trí phân biện, niềm xác tín triết học) vào trong Thượng Đế. Người làm được điều này lập tức sống ngay trong Thượng Đế (nivasiṣyasi mayy eva).
  • Bậc 2 (Câu 12.9, Abhyāsa-yoga): Đối với đa số con người mà tâm trí còn phóng nhảy theo ngoại cảnh chưa thể định tĩnh ngay được, phương pháp là abhyāsa-yoga: sự rèn luyện bền bỉ, mỗi khi tâm vừa chạy ra ngoài thì nhẹ nhàng kiên nhẫn đưa tâm quay trở về với đối tượng thiền niệm (tương đồng với định nghĩa abhyāsa-vairāgyābhyāṃ tan-nirodhaḥ trong Yoga Sūtra 1.12 của Patañjali).
  • Bậc 3 (Câu 12.10, Mat-karma-parama): Nếu người bận rộn hoặc tâm quá động chưa ngồi yên thực hành abhyāsa lâu được, hãy chuyển hóa toàn bộ đời sống hoạt động của mình thành việc phụng sự Thượng Đế (mad-artham api karmāṇi kurvan): làm việc thiện, giúp đời, chăm sóc gia đình, xây dựng xã hội, tụng kinh, dâng hoa đều với tâm niệm làm vì Thượng Đế.
  • Bậc 4 (Câu 12.11, Sarva-karma-phala-tyāga): Và nếu ngay cả ý niệm liên tục làm việc cho Thượng Đế vẫn còn khó giữ, thì hãy bắt đầu từ bước căn bản nhất là làm trọn bổn phận với tâm tự chủ và buông bỏ lòng tham cầu kết quả vị kỷ (sarva-karma-phala-tyāgam).

Câu 12.12 giải thích vì sao bước thứ tư này lại có giá trị giải thoát trực tiếp đến vậy: tập luyện mà không có hiểu biết (jñāna) thì chỉ là thói quen máy móc; hiểu biết lý thuyết mà không có thiền định (dhyāna) thì chưa thấm vào tâm; nhưng mục đích tối hậu của mọi thiền định chính là cởi bỏ cái tôi tham cầu quả báo (karma-phala-tyāga). Ngay khoảnh khắc lòng tham cầu vị kỷ được buông xuống, sự bình an tối hậu lập tức hiển hiện không có khoảng cách thời gian (tyāgāc chāntir anantaram).

अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च · निर्ममो निरहङ्कारः
adveṣṭā sarva-bhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca · nirmamo nirahaṅkāraḥ (Câu 12.13 và 12.14)

Từ câu 12.13 đến câu 12.19 là bức chân dung hoàn chỉnh về bậc Parama-bhakta (người con chí tín đạt tới đỉnh cao của cả Bhakti lẫn Jñāna), với điệp khúc ấm áp lặp lại ở cuối mỗi câu: sa me priyaḥ (người ấy vô cùng thân quý đối với Ta). Mở đầu danh sách 35 phẩm hạnh ở câu 12.13 không phải là một nghi thức tôn giáo hình thức nào, mà là thái độ đối với toàn thể chúng sinh: adveṣṭā sarva-bhūtānām (không có lòng thù ghét hay ác ý đối với bất kỳ sinh vật nào, dù sinh vật ấy có gây hại cho mình). Không chỉ dừng ở chỗ không ghét (thụ động), người ấy còn chủ động sống với maitraḥ (tình bầu bạn thân thiện với những người đang yên vui) và karuṇaḥ (lòng bi mẫn xót thương nâng đỡ những kẻ đang đau khổ).

Nguồn gốc giúp người ấy có được lòng từ bi vô lượng đó được chỉ ra ngay ở hai chữ tiếp theo: nirmamaḥ (không còn bám chấp vào ý niệm mama, tức cái của tôi) và nirahaṅkāraḥ (không còn kiêu ngạo về ahaṃ, tức cái tôi). Khi hai gọng kìm tôi và của tôi đã tháo mở, người ấy tự nhiên có được sự quân bình giữa khổ và vui (sama-duḥkha-sukhaḥ), lòng bao dung tha thứ (kṣamī), sự tri túc thường hằng (santuṣṭaḥ satatam, câu 12.14) và ý chí kiên định dâng trọn tâm trí cho Đấng Tối Cao.

यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः · अनपेक्षः शुचिर्दक्षः
yasmān nodvijate loko lokān nodvijate ca yaḥ · anapekṣaḥ śucir dakṣaḥ (Câu 12.15, 12.16 và 12.17)

Câu 12.15 đưa ra một định nghĩa tuyệt đẹp về sự hài hòa hai chiều giữa người tu hành và thế gian: yasmān nodvijate loko lokān nodvijate ca yaḥ (Người mà thế gian không bao giờ phải kinh sợ hay bất an vì mình, và chính mình cũng không bao giờ bị thế gian làm cho kinh sợ hay rối loạn). Nhờ đó, tâm người ấy thoát khỏi bốn cơn sóng cảm xúc thất thường: harṣa (sự hưng phấn kiêu ngạo khi đắc ý), amarṣa (sự đố kỵ tức tối khi thấy người khác hơn mình), bhaya (nỗi sợ hãi mất mát) và udvega (sự lo âu bồn chồn).

Câu 12.16 kết hợp những phẩm chất tưởng như đối lập thành một nhân cách toàn diện: người ấy vừa anapekṣaḥ (độc lập, không đòi hỏi hay ỷ lại vào vật ngoài) và udāsīnaḥ (khách quan, đứng trên các phe phái tranh chấp), nhưng đồng thời lại dakṣaḥ (tháo vát, nhanh nhạy, giải quyết công việc chính xác kịp thời khi trách nhiệm đến tay) và śuciḥ (trong sạch cả hành vi bên ngoài lẫn động cơ bên trong). Cụm từ sarvārambha-parityāgī nghĩa là từ bỏ mọi mưu cầu khởi sự xuất phát từ lòng vị kỷ. Câu 12.17 tiếp nối bằng sự tự do khỏi bốn phản ứng bản năng: không mừng rỡ thái quá (na hṛṣyati), không thù ghét (na dveṣṭi), không bi lụy tiếc nuối (na śocati) và không thèm khát (na kāṅkṣati).

समः शत्रौ च मित्रे च · तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी · धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं
samaḥ śatrau ca mitre ca · tulya-nindā-stutir maunī · dharmyāmṛtam idaṃ yathoktaṃ (Câu 12.18, 12.19 và 12.20)

Hai câu 12.18 và 12.19 hoàn tất bức chân dung bằng sự bình đẳng tuyệt đối trước các cặp đối cực của nhân gian: bình đẳng trước người coi mình là kẻ thù cũng như trước người bạn thân (samaḥ śatrau ca mitre ca), trước sự tôn trọng và sự khinh miệt (mānāpamānayoḥ), trước lời vu khống chê bai và lời ca tụng tán dương (tulya-nindā-stutiḥ). Hai danh từ ở câu 12.19 rất đáng chú ý: maunī (không chỉ là người giữ im lặng của cái miệng, mà xuất phát từ muni, người có tâm thức tĩnh lặng thường hằng quán chiếu chân lý) và aniketaḥ (người không có chỗ trú cố định: đối với bậc xuất gia là không quyến luyến nhà cửa tài sản; đối với người sống giữa đời là tâm không bám chặt vào bất kỳ chiếc ghế quyền lực hay hoàn cảnh tạm bợ nào, vì lấy chính Thượng Đế làm ngôi nhà vĩnh cửu).

Câu 12.20 khép lại toàn bộ Chương 12 bằng danh hiệu dharmyāmṛtam idam: giáo pháp vừa được tuyên thuyết từ câu 12.1 đến 12.19 này chính là Cam lộ bất tử hợp với chính pháp (vừa bảo vệ trật tự đạo đức dharma ngay trong đời sống hiện tại, vừa ban tặng sự bất tử amṛtam tối hậu). Những ai thực hành đúng như lời dạy ấy với trọn niềm tín tâm thì không chỉ thân quý (priyaḥ), mà là atīva me priyāḥ: vô cùng thân quý đối với Đấng Tối Cao hơn hết thảy.

IVBố Cục Chương 12, Bảng Tổng Hợp 35 Phẩm Hạnh Và Các Trường Phái Vedanta

Chương 12 được cấu trúc thành ba phần rõ rệt: phần 1 (câu 12.1 đến 12.7) đối chiếu hai con đường Saguṇa và Nirguṇa; phần 2 (câu 12.8 đến 12.12) trình bày bốn bậc thang thực hành Yoga; và phần 3 (câu 12.13 đến 12.20) khắc họa 35 phẩm hạnh của bậc chí tín chia thành năm cụm câu kết thúc bằng điệp khúc Sa me priyaḥ. Bảng dưới đây hệ thống hóa toàn bộ 35 phẩm hạnh ấy.

Hệ thống 35 đến 39 phẩm hạnh của người hành giả chí tín (Bhakta) trong các câu 12.13 đến 12.19 của Bhagavad Gītā. Nguồn: Bhagavad Gītā 12.13-20, Gītābhāṣya của Ādi Śaṅkara và Rāmānuja.
Cụm câu kệCác thuật ngữ tiếng Phạn gốcSố phẩm hạnhNội dung đạo đức và tâm thức cốt lõi
Cụm I: Câu 12.13 - 12.14Adveṣṭā, Maitraḥ, Karuṇaḥ, Nirmamaḥ, Nirahaṅkāraḥ, Sama-duḥkha-sukhaḥ, Kṣamī, Santuṣṭaḥ, Yogī, Yatātmā, Dṛḍha-niścayaḥ, Mayy arpita-mano-buddhiḥ12 phẩm hạnhTừ bi vô lượng với muôn loài, không thù ghét, thân thiện, bi mẫn; dứt bỏ cái tôi và cái của tôi, tha thứ, tri túc, tự chủ và hiến dâng tâm trí cho Thượng Đế
Cụm II: Câu 12.15Yasmān nodvijate lokaḥ, Lokān nodvijate yaḥ, Harṣa-muktaḥ, Amarṣa-muktaḥ, Bhaya-muktaḥ, Udvega-muktaḥ6 phẩm hạnhHòa bình hai chiều với thế gian (không làm ai bất an và không bị ai làm hoảng loạn); thoát khỏi mừng rỡ bốc đồng, đố kỵ, sợ hãi và lo âu
Cụm III: Câu 12.16Anapekṣaḥ, Śuciḥ, Dakṣaḥ, Udāsīnaḥ, Gata-vyathaḥ, Sarvārambha-parityāgī6 phẩm hạnhKhông ỷ lại cầu cạnh, trong sạch thân tâm, tháo vát nhạy bén trong việc làm, khách quan không phe phái, hết khổ não và buông bỏ mọi mưu cầu vị kỷ
Cụm IV: Câu 12.17Na hṛṣyati, Na dveṣṭi, Na śocati, Na kāṅkṣati, Śubhāśubha-parityāgī, Bhaktimān6 phẩm hạnhKhông tự đắc khi thuận cảnh, không oán ghét khi nghịch cảnh, không than khóc quá khứ, không thèm khát tương lai, vượt trên nghiệp lành dữ và giàu lòng sùng kính
Cụm V: Câu 12.18 - 12.19Samaḥ śatrau ca mitre ca, Samaḥ mānāpamānayoḥ, Samaḥ śītoṣṇa-sukha-duḥkheṣu, Saṅga-vivarjitaḥ, Tulya-nindā-stutiḥ, Maunī, Santuṣṭo yena kenacit, Aniketaḥ, Sthira-matiḥ9 phẩm hạnh (tổng cộng 35 đến 39 nét tính cách)Bình đẳng trước bạn và thù, vinh và nhục, khen và chê; trầm tĩnh nội tâm (Maunī), dễ nuôi dưỡng, không bám chấp nơi chốn (Aniketaḥ) và trí tuệ kiên định
Theo giáo nghĩa

Cuộc đối thoại về Saguṇa (Hữu tướng) và Nirguṇa (Vô tướng) ở đầu Chương 12 là một trong những đoạn kinh được ba trường phái Vedanta chú giải kỹ lưỡng nhất:

1. Trường phái Advaita Vedanta (Bất Nhị) của Ādi Śaṅkara: Đại sư Śaṅkara giải thích rằng giữa bậc đã đạt tới trí tuệ Bất Nhị tuyệt đối (Abheda-darśin, người đã nhận ra mình là một với Akṣara Brahman ở câu 12.3-4) và Đấng Thế Tôn không hề có sự tách biệt nào, nên Đức Krishna không cần phải xếp hạng họ so với người khác mà khẳng định họ chính là Ta (te prāpnuvanti mām eva). Tuy nhiên, đối với đại đa số người tu hành còn mang ý thức gắn với thân xác (deha-vadbhiḥ, câu 12.5), việc nhảy thẳng vào thiền quán Vô tướng là quá sức chịu đựng. Vì vậy, Bhakti Yoga hướng về Īśvara (câu 12.2, 12.6-11) là con đường thiết thực, an toàn và hiệu quả nhất giúp làm thanh tịnh tâm thức, và khi đạt tới đỉnh cao (câu 12.13-19), bậc Parama-bhakta có phẩm hạnh giống hệt bậc Sthitaprajña của Chương 2 và bậc Guṇātīta của Chương 14.

2. Trường phái Viśiṣṭādvaita (Bất Nhị Có Phẩm Tính) của Rāmānuja: Đại sư Rāmānuja giải thích chữ Akṣaram Avyaktam ở câu 12.1 và 12.3 không phải là một Brahman vô tướng trống rỗng, mà là bản chất tinh thần thuần khiết của linh hồn cá nhân (Pratyag-ātman / Jīvātman) khi tách khỏi vật chất. Theo ngài, người quán chiếu bản chất linh hồn (Akṣara-upāsanā) cuối cùng cũng đi tới Thượng Đế, nhưng con đường ấy chậm và nhiều gian khổ hơn so với người trực tiếp yêu kính và quy ngưỡng Đấng Tối Cao Bhagavān Vāsudeva (Bhakti Yoga), bởi người thực hành Bhakti được chính Đấng Tối Cao chủ động nâng đỡ và cứu vớt (câu 12.7).

3. Trường phái Dvaita của Madhvācārya và truyền thống Bhakti cổ điển (Śrīdhara Svāmin, Jñāneśvara, Vallabhācārya): Các bậc thầy của dòng Bhakti nhấn mạnh rằng Chương 12 đặt tình yêu sùng kính thuần khiết (Preman / Parā-bhakti) lên vị trí tối thượng: ngay cả sau khi đã đạt tới giải thoát khỏi sinh tử, người hành giả vẫn tìm thấy niềm hạnh phúc vô biên trong việc phụng sự Thượng Đế và thương yêu muôn loài.

VThực Hành Tụng Đọc, Những Chỗ Hay Hiểu Lầm Và Sự Hiện Diện Tại Việt Nam

Với độ dài vừa vặn 20 câu kệ và thông điệp từ ái bao trùm, Chương 12 của Bhagavad Gītā là một trong những văn bản tiếng Phạn được học thuộc lòng và tụng đọc nhiều nhất trong đời sống hằng ngày của người Ấn Độ Giáo khắp thế giới cũng như tại Việt Nam.

Chương kinh đầu tiên được học thuộc lòng trong truyền thống gia đình Ấn Độ

Tại các gia đình Ấn Độ Giáo và các trường học của Gita Press hay Chinmaya Mission, khi trẻ em hoặc người mới bắt đầu học Bhagavad Gita, Chương 12 (Bhakti Yoga) và Chương 15 (Purushottama Yoga) luôn là hai chương đầu tiên được chọn để học thuộc lòng vì chỉ dài 20 câu và chứa đựng toàn bộ quy tắc sống đạo đức.

Lời tụng trước bữa ăn trưa tại các tu viện (Ashram) và trường Veda

Tại nhiều tu viện Vedanta (như Ramakrishna Math, Sivananda Ashram, Arsha Vidya Gurukulam), trước khi thọ trai, toàn thể tu sĩ và học viên đều tụng đồng thanh trọn bộ 20 câu của Chương 12 (hoặc Chương 15) để nuôi dưỡng tâm tri túc (santushtah yena kenacit, 12.19) và lòng biết ơn.

Tám câu Adveshta Sarvabhutanam (12.13-20) làm gương soi kiểm điểm nội tâm hằng ngày

Các bậc đạo sư khuyên người hành giả mỗi tối trước khi đi ngủ hãy đọc chậm rãi tám câu cuối của Chương 12 (từ câu 12.13 đến 12.20) như một tấm gương soi chiếu tâm mình: hôm nay ta có thù ghét ai không, có làm ai bất an không, có giữ được sự điềm tĩnh trước lời khen tiếng chê không.

Truyền thống Bhakti (Sùng kính dâng lễ) tại các đền tháp Chămpa và đền Ấn Độ Giáo ở Việt Nam

Tại Việt Nam, tinh thần Bhakti Yoga thể hiện sống động qua lòng sùng kính dâng hoa, dâng quả và ca múa lễ nhạc tại Tháp Bà Po Nagar (Nha Trang) cũng như tại các ngôi đền Ấn Độ Giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh (Đền Bà Mariamman, Đền Sri Thendayuthapani), nơi mọi tầng lớp tín đồ đến gửi gắm trọn niềm tin nơi Đấng Thiêng Liêng.

Sự tương đồng giữa câu 12.13-15 và Tứ Vô Lượng Tâm trong văn hóa tâm linh Việt Nam

Khi đọc câu 12.13 (Adveshta sarva-bhutanam maitrah karuna eva ca, sama-duhkha-sukhah), người đọc Việt Nam dễ dàng nhận ra sự giao thoa sâu sắc với Tứ Vô Lượng Tâm của Phật giáo: Maitri (Từ, tình thân thiện), Karuna (Bi, lòng xót thương), Mudita (Hỷ) và Upeksha / Sama (Xả, tâm bình đẳng không thiên vị).

Tụng đọc trong đại lễ Gita Jayanti hằng năm

Vào ngày lễ Gita Jayanti (ngày Moksada Ekadashi tháng Margashirsha, khoảng tháng 12 dương lịch), khi cộng đồng Ấn Độ Giáo tụng trọn bộ 700 câu Bhagavad Gita, Chương 12 luôn là điểm nhấn cảm xúc nơi toàn thể hội chúng cùng hòa giọng đọc điệp khúc Sa me priyah.

Năm điểm hay bị hiểu lầm khi đọc Chương 12 Bhagavad Gita

Hiểu Bhakti Yoga chỉ là cảm xúc sùng bái mù quáng, tách rời khỏi lý trí và đạo đức

Toàn bộ Chương 12 bác bỏ cách hiểu ấy. Ở câu 12.8 và 12.14, Đức Krishna yêu cầu người hành giả phải dâng cả Manas (tâm cảm xúc) lẫn Buddhi (trí tuệ phân biện sáng suốt) cho Thượng Đế; và từ câu 12.13 đến 12.19, dấu hiệu của người có Bhakti chân chính không phải là khóc lóc ủy mị mà là lòng từ bi với muôn loài, tính vô ngã, sự tháo vát (daksha) và trí tuệ kiên định (sthira-matih).

Tưởng câu 12.2 đến 12.5 bác bỏ hoặc coi thường con đường trí tuệ thiền quán (Jnana Yoga)

Câu 12.4 khẳng định tuyệt đối rõ ràng rằng những bậc quán chiếu Bản thể Bất diệt Vô tướng cũng đạt tới chính Thượng Đế (te prapnuvanti mam eva). Câu 12.5 chỉ lưu ý một thực tế tâm lý học rằng con đường trực tiếp đi vào cái Vô tướng đòi hỏi nhiều nỗ lực gian khổ hơn đối với người còn mang ý thức thân xác, chứ không hề hạ thấp giá trị của trí tuệ.

Đọc câu 12.12 theo nghĩa đen rằng không cần học hỏi (Jnana) và không cần thiền định (Dhyana)

Các nhà chú giải như Adi Shankara và Ramanuja giải thích câu 12.12 là một phép khen ngợi (stuti) dành cho sự buông xả lòng tham cầu quả báo (karma-phala-tyaga): nếu một người cố học lý thuyết hoặc cố ngồi thiền mà chưa chịu buông bỏ lòng tham ích kỷ, thì việc bắt đầu ngay bằng sự buông xả lòng tham cầu kết quả trong hành động sẽ đem lại sự bình an nội tâm nhanh chóng hơn, từ đó mở đường cho thiền định và trí tuệ chân thật.

Hiểu chữ Udasinah (câu 12.16) và Sama-duhkha-sukhah là thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm trước nỗi đau của người khác

Chữ Udasinah (ngồi ở vị trí trung dung trên cao) nằm ngay cạnh chữ Dakshah (tháo vát, mẫn cán) ở câu 12.16 và chữ Karunah (giàu lòng bi mẫn) ở câu 12.13. Do đó, Udasinah ở đây nghĩa là công tâm, không thiên vị phe phái hay vụ lợi cá nhân khi giải quyết công việc, chứ tuyệt đối không phải là quay lưng thờ ơ trước khổ nạn của đồng loại.

Hiểu chữ Shubhashubha-parityagi (câu 12.17) là người tu được phép làm điều ác mà không cần giữ giới luật

Ngay ở câu 12.16 trước đó, người hành giả được đòi hỏi phải Shucih (trong sạch tuyệt đối cả thân lẫn tâm) và câu 12.4 là Sarva-bhuta-hite ratah (hết lòng vì lợi ích muôn loài). Từ bỏ Shubha (việc lành) và Ashubha (việc dữ) ở câu 12.17 nghĩa là người ấy làm mọi việc thiện lành như một sự phụng sự tự nhiên mà không còn bám chấp vào sự tính toán phước báu vị kỷ để bị trói buộc vào luân hồi.

Chỗ hay hiểu lầm

Thư viện trình bày nguyên văn tiếng Phạn, lịch sử văn bản và hệ thống chú giải của các trường phái triết học để phục vụ việc đọc hiểu và tra cứu học thuật khách quan.

?Hỏi Đáp Nhanh

Câu hỏi mở đầu Chương 12 của Arjuna đặt ra vấn đề gì và Đức Krishna trả lời ra sao

Ở câu 12.1, Arjuna hỏi rằng giữa người tín đồ hằng sùng kính tôn thờ Thượng Đế Hữu Tướng (Saguna) và người chuyên tâm quán chiếu Bản Thể Bất Diệt Vô Tướng (Nirguna / Aksharam Avyaktam), ai là bậc thông suốt Yoga hơn cả. Từ câu 12.2 đến 12.7, Đức Krishna trả lời rằng cả hai hạng người ấy đều đạt tới chính Ngài; tuy nhiên, con đường quán chiếu cái Vô Tướng rất gian nan vất vả đối với những ai còn mang ý thức gắn với thân xác, trong khi con đường hiến dâng trọn vẹn tâm trí và hành động bằng lòng sùng kính (Bhakti Yoga) thì gần gũi, an toàn và được chính Ngài cứu vớt khỏi biển sinh tử.

Bốn bậc thang thực hành Bhakti Yoga trong các câu 12.8 đến 12.11 được sắp xếp như thế nào

Để mọi người ở mọi căn cơ đều có thể thực hành, Đức Krishna đưa ra bốn bậc thang từ cao xuống thấp: (1) ở câu 12.8, đặt trọn vẹn và thường hằng cả tâm cảm xúc (Manas) lẫn trí phân biện (Buddhi) vào trong Thượng Đế; (2) ở câu 12.9, nếu tâm còn dao động, hãy thực hành rèn luyện lặp đi lặp lại để kéo tâm về (Abhyasa-yoga); (3) ở câu 12.10, nếu chưa kham nổi việc tập trung thiền định lâu, hãy thực hiện mọi công việc thiện lành như một lễ phẩm phụng sự Thượng Đế (Mat-karma-parama); và (4) ở câu 12.11, nếu điều đó vẫn còn khó, hãy làm trọn bổn phận với tâm tự chủ và buông xả lòng tham cầu kết quả của mọi hành động (Sarva-karma-phala-tyaga).

Câu 12.12 (Tyagac chantir anantaram) giải thích mối liên hệ giữa buông xả và bình an ra sao

Câu 12.12 khẳng định rằng sự hiểu biết chân chính thì quý hơn việc tập luyện máy móc, thiền định lại cao hơn hiểu biết lý thuyết, nhưng sự buông xả lòng tham cầu kết quả vị kỷ (karma-phala-tyaga) chính là cốt tủy đem lại hiệu quả trực tiếp, bởi ngay sau sự buông xả ấy là sự bình an nội tâm tức khắc (tyagac chantir anantaram). Khi con người làm hết trách nhiệm mà buông được gánh nặng lo âu đòi hỏi kết quả cho cái tôi, tâm trí lập tức đạt tới bình an.

Ba mươi lăm phẩm hạnh của người con chí tín trong câu 12.13 đến 12.19 mở đầu bằng những đức tính nào

Danh sách các phẩm hạnh làm cho người hành giả trở nên vô cùng thân quý đối với Thượng Đế (Sa me priyah) mở đầu ở câu 12.13 bằng thái độ đạo đức đối với muôn loài: Adveshta sarva-bhutanam (không thù ghét bất kỳ sinh linh nào), Maitrah (thân thiện hiền hòa với mọi người), Karunah (giàu lòng bi mẫn xót thương), Nirmamah (không bám chấp vào cái của tôi), Nirahankarah (không kiêu ngạo về cái tôi), giữ tâm quân bình giữa sướng khổ và luôn biết tha thứ (Kshami).

Câu 12.15 mô tả mối quan hệ giữa người hành giả chân chính và thế gian như thế nào

Câu 12.15 đưa ra tiêu chuẩn vàng về sự hài hòa xã hội và tự chủ nội tâm: Yasman nodvijate loko lokan nodvijate ca yah, nghĩa là người mà thế gian không bao giờ phải kinh sợ, tổn thương hay bất an vì mình, và ngược lại chính người ấy cũng không bao giờ bị thế gian làm cho hoảng sợ hay xao động, nhờ đã thoát khỏi bốn trạng thái cảm xúc bốc đồng là mừng rỡ kiêu ngạo (harsha), đố kỵ sân hận (amarsha), sợ hãi (bhaya) và lo âu (udvega).

Thuật ngữ Dharmyamritam ở câu kết 12.20 có ý nghĩa gì

Ở câu 12.20 khép lại chương kinh, Đức Krishna gọi toàn bộ giáo huấn của Chương 12 là Dharmyamritam idam (Pháp môn Cam lộ Bất tử hợp với Chính pháp): chữ Dharmya chỉ con đường hoàn toàn phù hợp với đạo đức và bổn phận chân chính giữa đời, còn chữ Amritam chỉ dòng cam lộ đưa tâm thức vượt qua cái chết để đạt tới sự giải thoát bất tử.

›Đọc Tiếp

Ấn Độ GiáoẤn Độ GiáoTrang trụ giới thiệu toàn cảnh kinh điển Veda, Upanishad, sử thi, triết học Vedanta và bốn con đường YogaChí Tôn Ca (Bhagavad Gita, Chương 2: Sankhya Yoga)Mười tám câu kệ cốt lõi của Chương 2 về bản thể Atman bất diệt, Karma Yoga và bậc trí huệ SthitaprajnaIsha Upanishad (Trọn Bộ 18 Câu Kệ Áo Nghĩa Thư)Bản Áo Nghĩa Thư đứng đầu dạy về sự buông xả giữa đời và thấy muôn loài trong chính Chân ngãGayatri Mantra (Rigveda 3.62.10)Câu chú hai mươi bốn âm tiết từ Rigveda cầu xin ánh sáng thiêng liêng khai mở trí tuệĐền Bà MariammanNgôi đền Ấn Độ Giáo lâu đời tại trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, nơi thể hiện sống động truyền thống BhaktiVạn Đạo ĐườngTrở về Chính Điện của thư viện mười chín truyền thống tôn giáo và kinh văn đối chiếuGayatri Mantra (Rigveda 3.62.10)Mahamrityunjaya Mantra Và Pavamana Abhyaroha (Brihadaranyaka Upanishad)Chí Tôn Ca (Bhagavad Gita, Chương 2: Sankhya Yoga, Các Câu Cốt Lõi)Isha Upanishad (Trọn Bộ 18 Câu Kệ Áo Nghĩa Thư Đứng Đầu)Bốn Đại Mệnh Đề (Mahavakyas) Và Trọn Bộ Chú Cầu An Shanti MantrasPurusha Suktam (Rigveda 10.90) Và Nasadiya Suktam (Khúc Ca Khởi Nguyên Vũ Trụ, Rigveda 10.129)Sri Suktam (Thánh Ca Vệ Đà Kính Nữ Thần Lakshmi) Và Ganesha AtharvashirshaMandukya Upanishad (Trọn Bộ 12 Câu Giải Nghĩa Âm Thiêng Om Và Tâm Thức Turiya)Nirvana Shatakam (Sáu Câu Kệ Chidananda Rupah Shivoham Của Adi Shankara) Và Guru Stotram