ITrước Khi Đọc: Từ Cõi Vĩnh Cửu Ban Đầu Tới Ngôi Lời Hóa Thành Xác Thịt
Nếu ba sách Tin Lành Nhất Lãm mở đầu bằng gia phổ từ Áp-ra-ham (Ma-thi-ơ), lời rao giảng của Giăng Báp-tít bên sông Giô-đanh (Mác) hoặc câu chuyện tại Đền Thờ Giê-ru-sa-lem thời vua Hê-rốt (Lu-ca), thì sách Tin Lành theo Giăng lại đưa người đọc bay thẳng về cõi vĩnh cửu trước khi vũ trụ được tạo dựng: Ban đầu có Ngôi Lời, Ngôi Lời ở cùng Đức Chúa Trời, và Ngôi Lời là Đức Chúa Trời... Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta, đầy ơn và lẽ thật. Và chỉ hai chương sau đó, mầu nhiệm nhập thể cao siêu ấy được gói trọn vào một câu văn giản dị mà mọi tín hữu Tin Lành đều thuộc lòng từ thuở ấu thơ: Vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, đến nỗi đã ban Con một của Ngài, hầu cho hễ ai tin Con ấy không bị hư mất mà được sự sống đời đời (Giăng 3:16).
Thánh Augustinô thành Hippo từng ví von rằng sách Tin Lành Giăng giống như một dòng sông kỳ diệu: vừa nông và trong vắt đến mức một con chiên nhỏ có thể lội qua mà không sợ chìm, lại vừa sâu thẳm đến mức một con voi khổng lồ có thể bơi lội thỏa thích. Chiều sâu và sự trong sáng ấy kết tinh rõ nhất ở Mười tám câu mở đầu chương 1 (được giới học giả gọi là Lời Tựa hay Khúc Ca Ngôi Lời, The Prologue of John) và ở Giăng 3:16-17 (được nhà Cải Chánh Martin Luther đặt tên là Tiểu Phúc Âm, tức toàn bộ sứ điệp Kinh Thánh thu nhỏ trong một hạt ngọc).
Từ khóa làm rúng động cả thế giới Do Thái lẫn thế giới Hy-La cổ đại ngay ở câu đầu tiên là danh từ ὁ Λόγος (ho Logos, được Bản Kinh Thánh Truyền Thống 1925 dịch tuyệt đẹp là Ngôi Lời). Đối với độc giả gốc Do Thái, câu mở đầu Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος (Ban đầu có Ngôi Lời) vang vọng trực tiếp hai chữ mở đầu sách Sáng Thế Ký 1:1 (Bereshit, trong bản Hy Lạp Bảy Mươi dịch đúng từng chữ là En archē, Ban đầu): ở Sáng Thế Ký, Đức Chúa Trời phán một Lời thì ánh sáng và muôn vật liền hiện ra (Thi Thiên 33:6: Các từng trời được làm nên bởi lời Đức Giê-hô-va), và trong sách Châm Ngôn chương 8, Sự Khôn Ngoan của Chúa đã ở cùng Ngài từ trước buổi sáng thế. Còn đối với độc giả trong nền văn hóa Hy Lạp (từ Heraclitus thế kỷ thứ sáu trước Công Nguyên cho tới các triết gia Khắc Kỷ và học giả Philo thành Alexandria), Logos là Lý Tính tối cao, nguyên lý trật tự và nhịp cầu nối kết vũ trụ.
Thế nhưng ở câu 14, Sứ đồ Giăng công bố một điều chưa từng có một triết gia Hy Lạp nào dám nghĩ tới: Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (Và Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta). Logos không phải là một nguyên lý vũ trụ lạnh lùng vô nhân vị, mà là một Ngôi Vị hằng sống, chính là Đức Chúa Trời, Đấng vì yêu thương nhân loại đã tự nguyện bước vào lịch sử, mang lấy thân phận con người bằng xương bằng thịt để giương lều (eskēnōsen) ở ngay giữa chúng ta và bày tỏ tấm lòng của Đức Chúa Cha (1:18).
Chuyên khảo này trình bày bảng kinh bốn cột cho trọn vẹn 20 câu (Giăng 1:1-18 và Giăng 3:16-17): nguyên văn Hy Lạp Koine, phiên âm học thuật, bản dịch tiếng Việt đối chiếu Bản Truyền Thống 1925 với Bản Hiệu Đính 2010, và bản tiếng Anh đối chiếu ESV với KJV. Các phần tiếp theo phân tích từ vựng từng câu, khảo cứu bản chép tay Papyrus 66 và Papyrus 75 ở câu 18, cấu trúc đối xứng tâm điểm của Lời Tựa và vai trò của Giăng 3:16 trong lịch sử truyền giáo.
Về mặt khảo cổ học văn bản Tân Ước, chương 1 và chương 3 của sách Tin Lành Giăng được bảo chứng bởi những bản chép tay cổ xưa và nguyên vẹn bậc nhất của thế giới cổ đại. Năm 1952, giới khảo cổ phát hiện tại vùng Jabal Abu Mana ở Ai Cập bộ sưu tập Papyrus Bodmer, trong đó nổi bật nhất là hai cuộn sách chép tay bằng giấy cói: Papyrus 66 (P66, niên đại khoảng năm 200 Công Nguyên, hiện lưu giữ tại Cologny gần Geneva, Thụy Sĩ, với tờ đầu tiên còn nguyên vẹn từng dòng chữ của Giăng 1:1-18) và Papyrus 75 (P75, niên đại đầu thế kỷ thứ ba, hiện lưu giữ tại Thư viện Tòa Thánh Vatican).
Sự xuất hiện của P66 và P75 đã chứng minh rằng văn bản Hy Lạp của Giăng 1:1-18 và 3:16-17 đã được lưu truyền với độ chính xác đáng kinh ngạc chỉ khoảng một thế kỷ sau khi Sứ đồ Giăng viết bản gốc tại Ê-phê-sô. Hơn thế nữa, trong lịch sử phiên dịch Kinh Thánh toàn cầu của các Thánh Kinh Hội, câu Giăng 3:16 là câu văn được dịch ra nhiều thứ tiếng nhất trong lịch sử loài người (hơn 3.600 ngôn ngữ và phương ngữ tính đến đầu thế kỷ hai mươi mốt). Tại Việt Nam, câu Giăng 3:16 cũng chính là một trong những câu Kinh Thánh đầu tiên được in ấn bằng chữ Quốc ngữ khi mục sư William Cadman, phu nhân Grace Cadman và học giả Phan Khôi phát hành các bản Tin Lành Giăng rời trước khi hoàn tất trọn bộ Kinh Thánh Bản Truyền Thống năm 1925-1926 tại Hà Nội.
IIToàn Văn Mười Tám Câu Lời Tựa Giăng 1:1-18 Và Giăng 3:16-17
| Câu | Nguyên văn Hy Lạp Koine (Giăng 1:1-18 & 3:16-17) | Phiên âm Hy Lạp Koine | Dịch nghĩa tiếng Việt (BTT 1925 và Bản Hiệu Đính) | Bản tiếng Anh (ESV và KJV) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. | En archē ēn ho Logos, kai ho Logos ēn pros ton Theon, kai Theos ēn ho Logos. | Câu 1 (Giăng 1:1): BTT 1925: Ban đầu có Ngôi Lời, Ngôi Lời ở cùng Đức Chúa Trời, và Ngôi Lời là Đức Chúa Trời. (BHĐ: Ban đầu có Ngôi Lời, Ngôi Lời ở cùng Đức Chúa Trời, và Ngôi Lời là Đức Chúa Trời.) | Verse 1 (John 1:1): ESV: In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God. (KJV: In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God.) |
| 2 | Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. | Houtos ēn en archē pros ton Theon. | Câu 2 (Giăng 1:2): BTT 1925: Ban đầu Ngài ở cùng Đức Chúa Trời. (BHĐ: Ban đầu Ngài ở cùng Đức Chúa Trời.) | Verse 2 (John 1:2): ESV: He was in the beginning with God. (KJV: The same was in the beginning with God.) |
| 3 | Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. | Panta di' autou egeneto, kai chōris autou egeneto oude hen ho gegonen. | Câu 3 (Giăng 1:3): BTT 1925: Muôn vật bởi Ngài làm nên, chẳng vật chi đã làm nên mà không bởi Ngài. (BHĐ: Muôn vật bởi Ngài làm nên, chẳng vật chi đã làm nên mà không bởi Ngài.) | Verse 3 (John 1:3): ESV: All things were made through him, and without him was not any thing made that was made. (KJV: All things were made by him; and without him was not any thing made that was made.) |
| 4 | Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων· | En autō zōē ēn, kai hē zōē ēn to phōs tōn anthrōpōn; | Câu 4 (Giăng 1:4): BTT 1925: Trong Ngài có sự sống, sự sống là sự sáng của loài người. (BHĐ: Trong Ngài có sự sống, và sự sống là ánh sáng cho loài người.) | Verse 4 (John 1:4): ESV: In him was life, and the life was the light of men. (KJV: In him was life; and the life was the light of men.) |
| 5 | καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. | kai to phōs en tē skotia phainei, kai hē skotia auto ou katelaben. | Câu 5 (Giăng 1:5): BTT 1925: Sự sáng soi trong tối tăm, tối tăm chẳng hề nhận lấy sự sáng. (BHĐ: Ánh sáng chiếu trong bóng tối, và bóng tối không thắng nổi ánh sáng.) | Verse 5 (John 1:5): ESV: The light shines in the darkness, and the darkness has not overcome it. (KJV: And the light shineth in darkness; and the darkness comprehended it not.) |
| 6 | Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης· | Egeneto anthrōpos apestalmenos para Theou, onoma autō Iōannēs; | Câu 6 (Giăng 1:6): BTT 1925: Có một người Đức Chúa Trời sai đến, tên là Giăng. (BHĐ: Có một người được Đức Chúa Trời sai đến, tên là Giăng.) | Verse 6 (John 1:6): ESV: There was a man sent from God, whose name was John. (KJV: There was a man sent from God, whose name was John.) |
| 7 | οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσιν δι’ αὐτοῦ. | houtos ēlthen eis martyrian, hina martyrēsē peri tou phōtos, hina pantes pisteusōsin di' autou. | Câu 7 (Giăng 1:7): BTT 1925: Người đến để làm chứng, là làm chứng về Sự Sáng, hầu cho bởi người mà ai nấy đều tin. (BHĐ: Ông đến như một nhân chứng để làm chứng về Ánh Sáng, hầu cho qua ông mà mọi người đều tin.) | Verse 7 (John 1:7): ESV: He came as a witness, to bear witness about the light, that all might believe through him. (KJV: The same came for a witness, to bear witness of the Light, that all men through him might believe.) |
| 8 | οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ’ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. | ouk ēn ekeinos to phōs, all' hina martyrēsē peri tou phōtos. | Câu 8 (Giăng 1:8): BTT 1925: Chính người chẳng phải là Sự Sáng, song người phải làm chứng về Sự Sáng. (BHĐ: Chính ông không phải là Ánh Sáng, nhưng ông đến để làm chứng về Ánh Sáng.) | Verse 8 (John 1:8): ESV: He was not the light, but came to bear witness about the light. (KJV: He was not that Light, but was sent to bear witness of that Light.) |
| 9 | Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον, ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. | Ēn to phōs to alēthinon, ho phōtizei panta anthrōpon, erchomenon eis ton kosmon. | Câu 9 (Giăng 1:9): BTT 1925: Sự Sáng nầy là sự sáng thật, khi đến thế gian soi sáng mọi người. (BHĐ: Ngôi Lời là Ánh Sáng thật, Đấng đến thế gian soi sáng mọi người.) | Verse 9 (John 1:9): ESV: The true light, which gives light to everyone, was coming into the world. (KJV: That was the true Light, which lighteth every man that cometh into the world.) |
| 10 | ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. | en tō kosmō ēn, kai ho kosmos di' autou egeneto, kai ho kosmos auton ouk egnō. | Câu 10 (Giăng 1:10): BTT 1925: Ngôi Lời ở thế gian, và thế gian đã làm nên bởi Ngài; nhưng thế gian chẳng từng nhìn biết Ngài. (BHĐ: Ngôi Lời ở trong thế gian, và thế gian đã được tạo nên bởi Ngài, nhưng thế gian không nhận biết Ngài.) | Verse 10 (John 1:10): ESV: He was in the world, and the world was made through him, yet the world did not know him. (KJV: He was in the world, and the world was made by him, and the world knew him not.) |
| 11 | Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. | Eis ta idia ēlthen, kai hoi idioi auton ou parelabon. | Câu 11 (Giăng 1:11): BTT 1925: Ngài đã đến trong xứ mình, song dân mình chẳng hề nhận lấy. (BHĐ: Ngài đã đến trong xứ của mình, nhưng dân của Ngài không tiếp nhận Ngài.) | Verse 11 (John 1:11): ESV: He came to his own, and his own people did not receive him. (KJV: He came unto his own, and his own received him not.) |
| 12 | Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, | Hosoi de elabon auton, edōken autois exousian tekna Theou genesthai, tois pisteuousin eis to onoma autou, | Câu 12 (Giăng 1:12): BTT 1925: Nhưng hễ ai đã nhận Ngài, thì Ngài ban cho quyền phép trở nên con cái Đức Chúa Trời, là ban cho những kẻ tin danh Ngài, (BHĐ: Nhưng bất cứ ai tiếp nhận Ngài, tức là tin danh Ngài, thì Ngài ban cho họ quyền trở nên con cái Đức Chúa Trời,) | Verse 12 (John 1:12): ESV: But to all who did receive him, who believed in his name, he gave the right to become children of God, (KJV: But as many as received him, to them gave he power to become the sons of God, even to them that believe on his name:) |
| 13 | οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. | hoi ouk ex haimatōn oude ek thelēmatos sarkos oude ek thelēmatos andros all' ek Theou egennēthēsan. | Câu 13 (Giăng 1:13): BTT 1925: là kẻ chẳng phải sanh bởi khí huyết, hoặc bởi tình dục xác thịt, hoặc bởi ý người nam, nhưng sanh bởi Đức Chúa Trời vậy. (BHĐ: là những người không phải sinh ra bởi huyết thống, hoặc bởi ước muốn xác thịt, hoặc bởi ý người nam, nhưng sinh bởi Đức Chúa Trời.) | Verse 13 (John 1:13): ESV: who were born, not of blood nor of the will of the flesh nor of the will of man, but of God. (KJV: Which were born, not of blood, nor of the will of the flesh, nor of the will of man, but of God.) |
| 14 | Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. | Kai ho Logos sarx egeneto kai eskēnōsen en hēmin, kai etheasametha tēn doxan autou, doxan hōs monogenous para Patros, plērēs charitos kai alētheias. | Câu 14 (Giăng 1:14): BTT 1925: Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta, đầy ơn và lẽ thật; chúng ta đã ngắm xem sự vinh hiển của Ngài, thật như vinh hiển của Con một đến từ nơi Cha. (BHĐ: Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, sống giữa chúng ta, đầy ân điển và chân lý. Chúng ta đã chiêm ngưỡng vinh quang của Ngài, thật như vinh quang của Con Một đến từ nơi Cha.) | Verse 14 (John 1:14): ESV: And the Word became flesh and dwelt among us, and we have seen his glory, glory as of the only Son from the Father, full of grace and truth. (KJV: And the Word was made flesh, and dwelt among us, and we beheld his glory, the glory as of the only begotten of the Father, full of grace and truth.) |
| 15 | Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ καὶ κέκραγεν λέγων· Οὗτος ἦν ὃν εἶπον· Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν. | Iōannēs martyrei peri autou kai kekragen legōn: Houtos ēn hon eipon: Ho opisō mou erchomenos emprosthen mou gegonen, hoti prōtos mou ēn. | Câu 15 (Giăng 1:15): BTT 1925: Giăng làm chứng về Ngài, mà kêu rằng: Ấy về Ngài mà ta đã nói: Đấng đến sau ta trổi hơn ta, vì vốn có trước ta. (BHĐ: Giăng làm chứng về Ngài và công bố rằng: Đây là Đấng tôi đã nói: Đấng đến sau tôi nhưng cao trọng hơn tôi, vì Ngài vốn có trước tôi.) | Verse 15 (John 1:15): ESV: John bore witness about him, and cried out, This was he of whom I said, He who comes after me ranks before me, because he was before me. (KJV: John bare witness of him, and cried, saying, This was he of whom I spake, He that cometh after me is preferred before me: for he was before me.) |
| 16 | Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· | Hoti ek tou plērōmatos autou hēmeis pantes elabomen, kai charin anti charitos; | Câu 16 (Giăng 1:16): BTT 1925: Vả, bởi sự đầy dẫy của Ngài mà chúng ta đều có nhận được, và ơn càng thêm ơn. (BHĐ: Vì từ nguồn sung mãn của Ngài mà tất cả chúng ta đều nhận được ân điển càng thêm ân điển.) | Verse 16 (John 1:16): ESV: For from his fullness we have all received, grace upon grace. (KJV: And of his fulness have all we received, and grace for grace.) |
| 17 | ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωϋσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. | hoti ho nomos dia Mōuseōs edothē, hē charis kai hē alētheia dia Iēsou Christou egeneto. | Câu 17 (Giăng 1:17): BTT 1925: Vì luật pháp đã ban cho bởi Môi-se, còn ơn và lẽ thật bởi Đức Chúa Jêsus Christ mà đến. (BHĐ: Vì Luật Pháp đã được ban qua Môi-se, còn ân điển và chân lý thì đến bởi Đức Chúa Jêsus Christ.) | Verse 17 (John 1:17): ESV: For the law was given through Moses; grace and truth came through Jesus Christ. (KJV: For the law was given by Moses, but grace and truth came by Jesus Christ.) |
| 18 | Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μονογενὴς Θεὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς ἐκεῖνος ἐξηγήσατο. | Theon oudeis heōraken pōpote; monogenēs Theos [ho monogenēs Huios] ho ōn eis ton kolpon tou Patros ekeinos exēgēsato. | Câu 18 (Giăng 1:18): BTT 1925: Chẳng hề ai thấy Đức Chúa Trời; chỉ Con một ở trong lòng Cha, là Đấng đã giãi bày Cha cho chúng ta biết. (BHĐ: Chẳng ai từng thấy Đức Chúa Trời; chỉ có Con Một là Đức Chúa Trời, Đấng ngự trong lòng Cha, chính Ngài đã bày tỏ Cha cho chúng ta biết.) | Verse 18 (John 1:18): ESV: No one has ever seen God; the only God, who is at the Father's side, he has made him known. (KJV: No man hath seen God at any time; the only begotten Son, which is in the bosom of the Father, he hath declared him.) |
| 19 | Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. | Houtōs gar ēgapēsen ho Theos ton kosmon, hōste ton Huion ton monogenē edōken, hina pas ho pisteuōn eis auton mē apolētai all' echē zōēn aiōnion. | Câu 19 (Giăng 3:16, Tiểu Phúc Âm): BTT 1925: Vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, đến nỗi đã ban Con một của Ngài, hầu cho hễ ai tin Con ấy không bị hư mất mà được sự sống đời đời. (BHĐ: Vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian đến nỗi đã ban Con Một của Ngài, hầu cho hễ ai tin Con ấy không bị hư mất mà được sự sống đời đời.) | Verse 19 (John 3:16, The Gospel in a Nutshell): ESV: For God so loved the world, that he gave his only Son, that whoever believes in him should not perish but have eternal life. (KJV: For God so loved the world, that he gave his only begotten Son, that whosoever believeth in him should not perish, but have everlasting life.) |
| 20 | Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ’ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ. | Ou gar apesteilen ho Theos ton Huion eis ton kosmon hina krinē ton kosmon, all' hina sōthē ho kosmos di' autou. | Câu 20 (Giăng 3:17): BTT 1925: Vả, Đức Chúa Trời đã sai Con Ngài xuống thế gian, chẳng phải để đoán xét thế gian đâu, nhưng hầu cho thế gian nhờ Con ấy mà được cứu. (BHĐ: Vì Đức Chúa Trời đã sai Con Ngài vào thế gian không phải để kết án thế gian, nhưng để thế gian nhờ Con ấy mà được cứu.) | Verse 20 (John 3:17): ESV: For God did not send his Son into the world to condemn the world, but in order that the world might be saved through him. (KJV: For God sent not his Son into the world to condemn the world; but that the world through him might be saved.) |
IIIGiải Nghĩa Từng Câu Và Từ Vựng Hy Lạp Koine
Hai mươi mục dưới đây đi sâu vào từng câu của Giăng 1:1-18 và Giăng 3:16-17, làm rõ sự tinh tế trong cách chia thì của động từ Hy Lạp (giữa thì vị hoàn thành ēn và thì quá khứ egeneto), nền tảng Cựu Ước của hình ảnh Đền Tạm và cách chuyển ngữ trong Kinh Thánh tiếng Việt.
Câu mở đầu của Phúc Âm Giăng chỉ gồm mười lăm từ đơn giản trong tiếng Hy Lạp Koine nhưng lại chứa đựng toàn bộ nền tảng của thần học Ba Ngôi và Cơ Đốc luận. Ba mệnh đề nối nhau bằng phép điệp vòng (concatenatio), cả ba đều dùng động từ ἦν (ēn, thì vị hoàn thành của eimi, diễn tả sự hiện hữu vĩnh cửu liên tục không có điểm khởi đầu, đối lập với động từ egeneto là trở nên, được tạo thành ở câu 3 và câu 6).
Mệnh đề thứ nhất, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος (Ban đầu đã có sẵn Ngôi Lời), khẳng định sự tiền hữu vĩnh cửu của Ngôi Lời trước khi thời gian và vũ trụ bắt đầu. Mệnh đề thứ hai, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, dùng giới từ πρός cộng đối cách (nghĩa sát là hướng mặt về phía Đức Chúa Trời, tương giao mặt đối mặt thân mật với Đức Chúa Cha): Ngôi Lời là một Ngôi Vị riêng biệt chứ không phải chỉ là một tên gọi khác của Chúa Cha (bác bỏ thuyết Nhất vị luận Sabellianism). Mệnh đề thứ ba, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, đặt danh từ vị ngữ Θεός (không có mạo từ) lên đầu vế trước động từ ēn để nhấn mạnh bản chất thần tính (qui tắc ngữ pháp Colwell's Rule): Ngôi Lời mang trọn vẹn bản thể Đức Chúa Trời, đồng bản thể với Đức Chúa Cha (bác bỏ thuyết Arian coi Ngôi Lời chỉ là một tạo vật cao cấp).
Câu 2 dùng đại từ chỉ định Οὗτος (Houtos, Chính Đấng Này, mà câu 14 và 17 sẽ tiết lộ tên là Đức Chúa Giê-su Christ) để gom kết lại hai mệnh đề đầu của câu 1 trước khi bước sang công trình sáng tạo ở câu 3: ngay trước khi một hạt bụi đầu tiên của vũ trụ được tạo dựng, Đấng ấy đã ở trong mối thông công vĩnh cửu với Đức Chúa Trời.
Đến câu 3, động từ đổi đột ngột từ ēn (hằng hữu) sang ἐγένετο (egeneto, đã trở nên, đã bước vào sự hiện hữu). Giới từ δι’ αὐτοῦ (bởi Ngài / qua Ngài) khẳng định Ngôi Lời là Đấng Trung Gian Sáng Tạo mà qua đó Đức Chúa Cha dựng nên vạn vật (đối chiếu Cô-lô-se 1:16 và Hê-bơ-rơ 1:2). Bằng lối diễn đạt song đối khẳng định kèm phủ định đặc trưng của Sứ đồ Giăng, vế sau đóng đinh chân lý: καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν (và ngoài Ngài ra, chẳng có lấy dù chỉ một vật nào đã thành hình). Điều này gạch một ranh giới tuyệt đối: Ngôi Lời đứng hoàn toàn về phía Đấng Tạo Hóa, không thuộc về giới thọ tạo.
Câu 4 giới thiệu cặp từ khóa kép sẽ xuyên suốt toàn bộ sách Tin Lành Giăng: ζωή (zōē, sự sống tự hữu và sự sống đời đời, khác với bios là sự sống sinh vật học tạm thời) và φῶς (phōs, sự sáng, ánh sáng chân lý và thánh khiết). Trong Ngôi Lời có nguồn mạch sự sống tự hữu (Giăng 5:26), và chính sự sống ấy chiếu rọi làm ánh sáng dẫn đường, ban ý nghĩa và hy vọng cho nhân loại.
Động từ φαίνει (phainei, đang chiếu sáng) được chia ở thì hiện tại sống động: dù nhân loại sa ngã vào bóng tối (skotia) của tội lỗi và sự vô minh, ánh sáng của Ngôi Lời chưa bao giờ ngừng chiếu rọi.
Động từ cuối câu, οὐ κατέλαβεν (ou katelaben, từ gốc katalambanō là nắm bắt lấy), là một phép chơi chữ kép (double entendre) có chủ ý nổi tiếng của Sứ đồ Giăng với hai nghĩa cùng đúng: (1) hiểu bằng trí tuệ là nhận thức, hiểu thấu, tiếp nhận (như Bản Truyền Thống 1925 dịch là tối tăm chẳng hề nhận lấy sự sáng, và KJV dịch là the darkness comprehended it not); (2) hiểu theo nghĩa vật lý và quân sự là vây bắt, chế ngự, dập tắt (như Bản Hiệu Đính 2010 dịch là bóng tối không thắng nổi ánh sáng, và ESV dịch là the darkness has not overcome it). Bóng tối thế gian vừa khước từ không hiểu Sự Sáng, lại vừa bất lực không bao giờ dập tắt nổi Sự Sáng.
Từ cõi vĩnh cửu vũ trụ (câu 1-5), ống kính chuyển xuống dòng lịch sử cụ thể tại vùng Giu-đê với sự xuất hiện của Giăng Báp-tít. Sự tương phản ngữ pháp được khắc họa ngay ở chữ đầu tiên: câu 1 viết En archē ēn ho Logos (Ban đầu hằng có Ngôi Lời, là Đức Chúa Trời), còn câu 6 viết Egeneto anthrōpos (Đã xuất hiện một con người được sai đến từ Đức Chúa Trời, tên là Giăng).
Câu 7 giới thiệu hai thuật ngữ pháp đình và thần học lớn của sách Giăng: danh từ μαρτυρίαν (lời chứng, bằng chứng) và động từ πιστεύσωσιν (tin nhận; trong sách Giăng, danh từ pistis không xuất hiện một lần nào, mà luôn được viết bằng động từ hành động pisteuō tới 98 lần, nhấn mạnh rằng đức tin là một hành động sống động trao phó cuộc đời cho Chúa). Giăng Báp-tít là vị tiên tri cuối cùng của Cựu Ước đứng chỉ tay về phía Sự Sáng.
Tại thành Ê-phê-sô vào cuối thế kỷ thứ nhất (xem Công Vụ 19:1-7), vẫn còn những nhóm môn đồ tôn sùng Giăng Báp-tít như Đấng Mê-si-a. Vì vậy, câu 8 khẳng định dứt khoát: οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς (Chính người ấy không phải là Sự Sáng). Mọi người hầu việc Chúa dù vĩ đại đến đâu cũng chỉ là tấm gương phản chiếu và ngón tay chỉ về Sự Sáng duy nhất là Đấng Christ.
Tính từ Hy Lạp ἀληθινόν (alēthinon, thật, chân chính, nguyên bản) không đặt đối lập với cái giả dối (pseudēs), mà đặt đối lập với cái bóng mờ tạm thời hay ngọn đèn nhỏ hữu hạn (như Giăng Báp-tít được gọi là ngọn đèn đốt và sáng trong Giăng 5:35). Ngôi Lời là Mặt Trời Chân Lý nguyên bản đang bước vào thế gian (erchomenon eis ton kosmon) và chiếu sáng lương tâm mọi con người.
Ba mệnh đề của câu 10 đều lặp lại danh từ ὁ κόσμος (ho kosmos, thế gian, trật tự vũ trụ và xã hội loài người), tạo nên một nghịch lý đau xót: Đấng Tạo Hóa bước vào chính ngôi nhà vũ trụ do tay Ngài dựng nên, nhưng thế gian mù lòa vì tội lỗi lại οὐκ ἔγνω (không nhận ra Ngài).
Câu 11 thu hẹp ống kính từ toàn thế gian vào chính quê hương và dân tộc giao ước Y-sơ-ra-ên qua sự chuyển đổi giống ngữ pháp tinh tế: Εἰς τὰ ἴδια (giống trung số nhiều, chỉ cơ nghiệp riêng, quê nhà, đất thánh và Đền Thờ của chính Ngài) và οἱ ἴδιοι (giống đực số nhiều, chỉ những người nhà, dân riêng của Ngài). Dù đã được các tiên tri báo trước hàng ngàn năm, phần đông giới lãnh đạo đương thời lại khước từ (ou parelabon) vị Vua của mình.
Câu 12 là trục bản lề chính giữa (tâm điểm của cấu trúc chiasmus) trong toàn bộ 18 câu Lời Tựa, mở ra bằng liên từ chuyển ngoặt Ὅσοι δὲ (Nhưng hễ bất cứ ai...). Giữa cảnh thế gian không biết và người nhà khước từ ở câu 10-11, bất kỳ ai ἔλαβον αὐτόν (đón nhận Ngài), mà vế cuối định nghĩa ngay việc đón nhận ấy chính là τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ (những người đặt đức tin vào Danh Ngài), thì Ngài ban cho họ ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι (quyền phép, địa vị hợp pháp và năng quyền để trở nên con cái Đức Chúa Trời).
Sứ đồ Giăng dùng chữ τέκνα Θεοῦ (tekna Theou, từ động từ tiktō là sinh ra) để chỉ những người con thực sự mang lấy sự sống thiên thượng từ Đức Chúa Trời qua phép lạ tái sinh.
Câu 13 giải thích nguồn gốc siêu nhiên của địa vị làm con Đức Chúa Trời bằng ba phủ định liên tiếp trước một khẳng định tuyệt đối. Không một ai trở thành con cái Đức Chúa Trời nhờ ἐξ αἱμάτων (bởi dòng máu huyết thống cha truyền con nối), cũng không nhờ ἐκ θελήματος σαρκός (bởi ước muốn tự nhiên của xác thịt), càng không nhờ ἐκ θελήματος ἀνδρός (bởi ý chí hay sáng kiến của người nam), mà hoàn toàn ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν (nhưng đã được sinh ra từ Đức Chúa Trời, chuẩn bị trực tiếp cho giáo lý Sanh lại từ trên cao, gennēthē anōthen, trong cuộc trò chuyện với Ni-cô-đem ở chương 3 câu 3 tới câu 8).
Câu 14 là đỉnh cao của mầu nhiệm Nhập Thể (Incarnatio): Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο (Và Ngôi Lời đã trở nên xác thịt). Giăng không chọn chữ nhẹ nhàng là anthrōpos (con người) hay sōma (thân thể), mà dùng chữ mạnh mẽ và cụ thể nhất là σάρξ (sarx, xác thịt yếu đuối, hữu hạn của con người, chỉ trừ tội lỗi), nhằm bác bỏ tận gốc tà thuyết Ảo ảnh luận (Docetism) cuối thế kỷ thứ nhất vốn cho rằng Đấng Christ chỉ mang một cái bóng thiêng liêng giả làm người chứ không thực sự có thân xác.
Động từ tiếp theo, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (eskēnōsen en hēmin, từ danh từ skēnē là cái lều, Đền Tạm; Bản 1925 dịch là ở giữa chúng ta), nghĩa sát chữ là đã dựng lều đóng trại ở giữa chúng ta. Trong Xuất Ê-díp-tô Ký chương 25 tới 40, Đức Chúa Trời đã ngự trong Đền Tạm giữa trại quân Y-sơ-ra-ên và vinh quang Shekinah (trùng ba phụ âm s-k-n với skēnē) đầy dẫy Đền Tạm; nay chính thân thể nhập thể của Chúa Giê-su là Đền Tạm mới nơi Đức Chúa Trời ngự trị giữa loài người. Các sứ đồ làm chứng với tư cách nhân chứng tận mắt: καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ (chúng tôi đã chiêm ngưỡng vinh hiển của Ngài), một vinh hiển πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας (đầy ơn và lẽ thật, dịch cụm từ Cựu Ước chesed ve'emet trong Xuất Ê-díp-tô Ký 34:6: đầy dẫy lòng nhân từ giao ước và sự thành tín chân thật).
Câu 15 lặp lại lời chứng sống động của Giăng Báp-tít (đối xứng với câu 6-8). Xét theo tuổi đời con người và thời điểm bắt đầu chức vụ công khai, Chúa Giê-su sinh sau Giăng Báp-tít sáu tháng và ra giảng đạo sau (Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, Đấng đến sau ta); nhưng xét về địa vị và bản thể thần linh, Ngài đã vượt lên đứng trước Giăng (ἔμπροσθέν μου γέγονεν, trổi hơn ta), bởi vì πρῶτός μου ἦν (Ngài vốn đã hiện hữu từ cõi vĩnh cửu trước ta).
Từ kho tàng sung mãn vô tận (τοῦ πληρώματος αὐτοῦ, sự đầy dẫy của Ngài) nơi Đấng Christ nhập thể, toàn thể Hội Thánh mọi thời đại đều được nhận lãnh: καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος (charin anti charitos). Giới từ anti ở đây mang nghĩa là nối tiếp, chồng lên, thay thế liên tục: giống như trên bờ biển, con sóng ân điển trước vừa vỗ vào bờ thì con sóng ân điển sau đã lập tức tràn lên nối tiếp không bao giờ vơi cạn. Bản Truyền Thống 1925 dịch câu này thành bốn chữ tuyệt tác: ơn càng thêm ơn.
Câu 17 lần đầu tiên trong Lời Tựa xưng rõ hồng danh lịch sử của Ngôi Lời Nhập Thể là Ἰησοῦ Χριστοῦ (Đức Chúa Giê-su Christ), đặt trong sự đối sánh tôn trọng và tiệm tiến với Môi-se: ὁ νόμος διὰ Μωϋσέως ἐδόθη (Luật Pháp đã được ban cho qua trung gian Môi-se tại núi Si-na-i như một ân huệ chuẩn bị và hình bóng), còn ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο (ân điển cứu chuộc trọn vẹn và thực tại chân lý tối hậu đã thực sự thành hiện thực qua chính Đức Chúa Giê-su Christ).
Câu 18 khép lại Lời Tựa bằng việc quay trở về cõi thân mật của câu 1. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε (Chẳng hề có ai từng thấy Đức Chúa Trời bao giờ, nhắc lại lời Chúa phán với Môi-se trên núi Si-na-i trong Xuất Ê-díp-tô Ký 33:20 rằng không người phàm nào thấy mặt Ngài mà còn sống). Thế nhưng Đấng μονογενὴς Θεός (trong các bản chép tay cổ nhất như P66, P75, Sinaiticus và Vaticanus viết là monogenēs Theos, Đấng Con Một duy nhất là Đức Chúa Trời; trong dòng văn bản Byzantine và Textus Receptus viết là ho monogenēs Huios, Đấng Con Một), Đấng hằng ngự εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός (ở ngay trong lòng Đức Chúa Cha, vị trí thân mật nhất của người con yêu dấu), chính Đấng ấy đã ἐξηγήσατο (exēgēsato).
Động từ Hy Lạp ἐξηγήσατο (từ đó sinh ra thuật ngữ thần học exegesis, tức chú giải, giải kinh) được Bản 1925 dịch rất chuẩn là đã giãi bày Cha cho chúng ta biết: Chúa Giê-su Christ chính là Bản Giải Nghĩa sống động của Đức Chúa Trời vô hình.
Nối liền trực tiếp với mầu nhiệm Con Một (monogenēs) ở Giăng 1:14 và 1:18 là câu kinh văn nổi tiếng nhất toàn bộ Kinh Thánh tại Giăng 3:16. Trạng từ mở đầu Οὕτως (Houtōs, Như thế này, Đến mức độ này) cùng liên từ chỉ kết quả ὥστε (đến nỗi) đo lường chiều sâu tình yêu của Đức Chúa Trời bằng chính cái giá Ngài đã trao ban: đối tượng được yêu là τὸν κόσμον (thế gian nhân loại đang hư mất và nổi loạn ở Giăng 1:10), còn món quà được trao ban là τὸν Υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν (Ngài đã ban Con Một độc nhất vô nhị của Ngài, vừa là ban Ngài xuống trong sự Nhập Thể, vừa là phó Ngài chịu treo lên trên thập tự giá như con rắn đồng trong câu 14-15 ngay trước đó).
Mục đích tối thượng của món quà ấy mở rộng cho mọi con người không phân biệt qua cụm từ πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν (hễ bất cứ ai đặt đức tin vào Con ấy), để họ thoát khỏi sự ἀπόληται (hư mất đời đời) và sở hữu ngay từ bây giờ ζωὴν αἰώνιον (sự sống đời đời, tức chính sự sống của Ngôi Lời đã giới thiệu ở Giăng 1:4).
Câu 17 luôn phải được đọc liền với câu 16 để thấy trọn tấm lòng của Thiên Chúa. Trong suy nghĩ của nhiều người đương thời, khi Đấng Mê-si-a ngự đến từ trời, việc đầu tiên Ngài làm hẳn sẽ là tiêu diệt và kết án (krinē) thế gian tội lỗi. Nhưng Giăng 3:17 tuyên bố sứ mạng của lần ngự đến thứ nhất của Con Đức Chúa Trời hoàn toàn là sứ mạng cứu rỗi: ἀλλ’ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ (nhưng hầu cho thế gian nhờ Con ấy mà được cứu). Ánh sáng của Ngôi Lời đến để giải cứu, chữa lành và ban sự sống cho mọi tấm lòng chịu mở ra tiếp nhận Ngài.
IVCấu Trúc Đối Xứng Tâm Điểm (Chiasmus) Của Giăng 1:1-18 Và Đối Chiếu Bản Dịch
Các nhà nghiên cứu văn chương Tân Ước (như C. H. Dodd, Raymond Brown và đặc biệt là R. Alan Culpepper) đã khám phá ra rằng 18 câu Lời Tựa của sách Tin Lành Giăng không chỉ đi theo trình tự thời gian từ cõi vĩnh cửu xuống lịch sử, mà còn được thiết kế theo một cấu trúc đối xứng gương (Chiasmus: A - B - C - D - E - F - E' - D' - C' - B' - A') cực kỳ hoàn mỹ:
- Cặp A (câu 1-2) và A' (câu 18): Mở đầu bằng Ngôi Lời ở cùng Đức Chúa Trời từ ban đầu; khép lại bằng Con Một là Đức Chúa Trời ngự trong lòng Đức Chúa Cha và giãi bày Cha.
- Cặp B (câu 3) và B' (câu 17): Vai trò trung gian sáng tạo muôn vật qua Ngài (di' autou); vai trò trung gian cứu chuộc ban ân điển và chân lý qua Đức Chúa Giê-su Christ (dia Iēsou Christou).
- Cặp C (câu 4-5) và C' (câu 16): Ban sự sống và ánh sáng cho loài người; từ nguồn sung mãn của Ngài tất cả chúng ta nhận lãnh ơn càng thêm ơn.
- Cặp D (câu 6-8) và D' (câu 15): Hai khung lời chứng lịch sử của Giăng Báp-tít về Sự Sáng.
- Cặp E (câu 9-11) và E' (câu 14): Ngôi Lời đến trong thế gian và đến trong xứ mình; Ngôi Lời trở nên xác thịt đóng trại ở giữa chúng ta.
- Tâm điểm F (câu 12-13): Đứng ở chính giữa bài ca là mục đích tối hậu của cả sách Giăng: Hễ ai nhận Ngài và tin Danh Ngài thì được ban quyền phép trở nên con cái Đức Chúa Trời, sanh bởi Đức Chúa Trời.
| Câu kinh & Nguyên văn Hy Lạp | Nghĩa gốc thần học & ngữ văn | Bản Truyền Thống 1925/1926 | Bản Hiệu Đính (2010) | King James (1611) & ESV |
|---|---|---|---|---|
| Giăng 1:1: Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος | Từ thuở ban đầu đã hằng hữu Ngôi Lời | Ban đầu có Ngôi Lời | Ban đầu có Ngôi Lời | KJV & ESV: In the beginning was the Word |
| Giăng 1:5: ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν | Bóng tối không hiểu thấu / không chế ngự dập tắt nổi | tối tăm chẳng hề nhận lấy sự sáng | bóng tối không thắng nổi ánh sáng | KJV: comprehended it not / ESV: has not overcome it |
| Giăng 1:12: ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι | Thẩm quyền và địa vị hợp pháp trở thành con cái Thiên Chúa | quyền phép trở nên con cái Đức Chúa Trời | quyền trở nên con cái Đức Chúa Trời | KJV: power to become the sons of God / ESV: right to become children of God |
| Giăng 1:14: ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν | Ngôi Lời hóa thành xác thịt và dựng lều Đền Tạm cư ngụ | Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta | Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, sống giữa chúng ta | KJV & ESV: the Word became (was made) flesh, and dwelt among us |
| Giăng 1:14, 17: χάριτος καὶ ἀληθείας | Đầy dẫy ân huệ giao ước (chesed) và sự chân thật (emet) | đầy ơn và lẽ thật | đầy ân điển và chân lý | KJV & ESV: full of grace and truth |
| Giăng 1:16: χάριν ἀντὶ χάριτος | Ân điển nối tiếp chồng lên ân điển như sóng biển | ơn càng thêm ơn | ân điển càng thêm ân điển | KJV & ESV: grace for grace (grace upon grace) |
| Giăng 1:18: μονογενὴς Θεὸς... ἐξηγήσατο | Con Một độc nhất là Đức Chúa Trời đã giải nghĩa, giãi bày Cha | chỉ Con một ở trong lòng Cha, là Đấng đã giãi bày Cha | chỉ có Con Một là Đức Chúa Trời... đã bày tỏ Cha | KJV: only begotten Son... hath declared him / ESV: only God... has made him known |
| Giăng 3:16: τὸν Υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν | Đã ban tặng Con Một duy nhất vô song của Ngài | đã ban Con một của Ngài | đã ban Con Một của Ngài | KJV: gave his only begotten Son / ESV: gave his only Son |
Trong lịch sử tư tưởng Cơ Đốc và thần học Tin Lành, Giăng 1:1-18 và 3:16-17 là điểm hội tụ của ba tín điều lớn nhất:
1. Thần tính trọn vẹn và Nhân tính trọn vẹn của Đấng Christ (Vera Deus, Vera Homo): Giăng 1:1 khẳng định Đấng Christ từ cõi đời đời là Đức Chúa Trời thật; Giăng 1:14 khẳng định Ngài trong lịch sử đã trở nên người thật bằng xương bằng thịt. Cả hai bản tính thần linh và con người kết hợp trong một Ngôi Vị duy nhất để làm Đấng Trung Bảo duy nhất giữa Đức Chúa Trời và loài người (như Martin Luther đã giảng trong loạt bài giảng nổi tiếng về Giăng chương 1 năm 1537: nếu Đấng Christ không phải là Đức Chúa Trời thật thì Ngài không đủ quyền năng giải cứu chúng ta khỏi sự chết; còn nếu Ngài không trở nên xác thịt thật như chúng ta thì sự cứu chuộc ấy không chạm tới thân phận con người).
2. Sự nối kết giữa Sáng Tạo Mới và Đền Thờ Mới: Bằng cách mở đầu bằng cụm từ Ban đầu (Sáng Thế Ký 1:1) và dùng động từ eskēnōsen (dựng Đền Tạm, Xuất Ê-díp-tô Ký 40:34), Sứ đồ Giăng chỉ ra rằng nơi Chúa Giê-su Christ, Đức Chúa Trời đang khởi sự cuộc Sáng Tạo Mới và cuộc Xuất Hành Mới. Người tin Chúa ngày nay không cần phải hành hương đến một đền thờ bằng đá tại một địa điểm cố định mới gặp được vinh hiển của Đức Chúa Trời, vì chính Đấng Christ là Đền Thờ sống động đầy ân điển và chân lý.
3. Tình yêu thương phổ quát của Đức Chúa Trời trong Giăng 3:16: Khi giải nghĩa Giăng 3:16, cả Martin Luther lẫn John Calvin đều nhấn mạnh rằng tình yêu của Đức Chúa Trời không phải là kết quả sau khi Đấng Christ chịu chết, mà chính là nguyên nhân gốc rễ khiến Đức Chúa Cha ban Con Một của Ngài cho thế gian; và chữ hễ ai tin (πᾶς ὁ πιστεύων) mở toang cánh cửa cứu rỗi cho mọi tội nhân trên khắp mặt đất không loại trừ một ai đến cùng Ngài.
Một điểm son đặc sắc trong lịch sử dịch thuật Kinh Thánh tiếng Việt là cách dịch chữ Hy Lạp ὁ Λόγος ở Giăng 1:1 và 1:14. Trong các bản dịch Kinh Thánh chữ Hán thế kỷ mười chín (như bản Hòa Hợp 1919), chữ Logos được dịch là Đạo (mượn thuật ngữ của Lão Tử: Thái sơ hữu Đạo). Khi dịch sang tiếng Việt trong Bản Truyền Thống 1925, ban dịch thuật của mục sư William Cadman và học giả Phan Khôi đã có một quyết định ngôn ngữ học vô cùng sáng suốt: các ông không dịch Logos là Đạo (vì dễ làm người đọc hiểu nhầm thành một nguyên lý triết học vô nhân vị), cũng không chỉ dịch đơn thuần là Lời (dễ tưởng là một câu nói phát ra trong không khí), mà ghép chữ chỉ ngôi vị tôn quý Ngôi với chữ Lời thành danh xưng độc đáo Ngôi Lời. Hai chữ Ngôi Lời vừa giữ trọn nghĩa gốc Lời phán sáng tạo và mặc khải của Logos, vừa khẳng định ngay từ chữ đầu tiên rằng đây là một Ngôi Vị thần linh trong Ba Ngôi Đức Chúa Trời. Cách dịch Ngôi Lời này thành công tới mức về sau tất cả các bản dịch Kinh Thánh tiếng Việt, cả Tin Lành lẫn Công Giáo, đều đồng thanh sử dụng.
VĐời Sống Thực Hành Tại Hội Thánh Việt Nam Và Những Chỗ Hay Hiểu Lầm
Trong đời sống phụng vụ, truyền giảng và văn hóa của các Hội Thánh Tin Lành Việt Nam suốt hơn một thế kỷ qua, Giăng 1:1-18 và Giăng 3:16-17 gắn liền mật thiết với năm bối cảnh dưới đây.
Nếu Lu-ca chương 2 kể lại câu chuyện máng cỏ tại Bết-lê-hem và Ma-thi-ơ chương 1-2 kể chuyện các bác sĩ phương Đông, thì Giăng 1:1-18 (đặc biệt là câu 14: Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta, đầy ơn và lẽ thật) là bài đọc Kinh Thánh thần học trang trọng nhất trong mọi đêm Thánh nhạc và Lễ Giáng Sinh tại các nhà thờ Tin Lành, giải thích ý nghĩa sâu thẳm vì sao Con Đức Chúa Trời giáng trần.
Trong các Hội Thánh Tin Lành Việt Nam, Giăng 3:16 là câu gốc đầu tiên được dạy cho các em thiếu nhi Trường Chúa Nhật, được in trên các tờ chứng đạo đơn, khắc trên biển hiệu trước cổng nhà thờ và làm chủ đề cho hầu hết các chương trình Truyền giảng Tin Lành: Vì Đức Chúa Trời yêu thương thế gian, đến nỗi đã ban Con một của Ngài, hầu cho hễ ai tin Con ấy không bị hư mất mà được sự sống đời đời.
Khi một thân hữu mới bắt đầu tìm hiểu Kinh Thánh, các mục sư và nhân sự chứng đạo Tin Lành thường khuyên họ chưa vội đọc từ các sách luật pháp Cựu Ước dài, mà hãy mở đọc trước tiên sách Tin Lành Giăng, bắt đầu từ chương 1 (Ngôi Lời Nhập Thể) và chương 3 (cuộc trò chuyện với Ni-cô-đem và câu Giăng 3:16), vì ngôn từ của sách Giăng vừa giản dị gần gũi vừa đi thẳng vào trọng tâm cứu rỗi.
Trong các lớp Giáo lý Báp-têm và Trường Chúa Nhật tráng niên, Giăng 1:1, 1:14 và 1:18 là những câu Kinh Thánh căn bản nhất được học thuộc để giúp tín hữu hiểu rõ giáo lý Đức Chúa Trời Ba Ngôi và hai bản tính (Thần tính trọn vẹn và Nhân tính trọn vẹn) của Đức Chúa Giê-su Christ.
Những câu chữ của Giăng 1:1-14 và Giăng 3:16 vang lên trong nhiều bài Thánh ca Giáng Sinh kinh điển được hát tại các nhà thờ Việt Nam, như câu Hỡi môn trung tín khắp nơi (O Come, All Ye Faithful: Ngôi Hai thật Đức Chúa Trời... Ngôi Lời của Đức Chúa Cha nay mặc lấy xác thịt) hay bài Tình Yêu Thương Của Đức Chúa Trời.
Năm chỗ hay hiểu lầm về Giăng 1:1-18 và Giăng 3:16
1. Hiểu lầm rằng chữ Thế gian (kosmos) trong Giăng 1:10 và Giăng 3:16 luôn mang cùng một nghĩa như nhau: Trong văn chương của Sứ đồ Giăng, danh từ kosmos được dùng với nhiều sắc thái khác nhau tùy ngữ cảnh: ở Giăng 1:10a (thế gian đã làm nên bởi Ngài), chữ đó chỉ toàn bộ vũ trụ vật chất; ở Giăng 1:10b và 3:16 (Đức Chúa Trời yêu thương thế gian), chữ đó chỉ toàn thể nhân loại đang cần được cứu chuộc; còn ở những chỗ như 1 Giăng 2:15 (Chớ yêu thế gian), chữ đó lại chỉ hệ thống giá trị kiêu ngạo và nổi loạn chống nghịch Đức Chúa Trời.
2. Hiểu lầm rằng việc thiếu mạo từ trước chữ Theos ở cuối Giăng 1:1 có nghĩa Ngôi Lời chỉ là một thần nhỏ (a god): Trong ngữ pháp Hy Lạp Koine (được học giả Ernest Cadman Colwell chứng minh năm 1933), khi một danh từ vị ngữ xác định đứng trước động từ liên kết (kai Theos ēn ho Logos), danh từ vị ngữ ấy thường bỏ mạo từ để phân biệt với chủ ngữ (ho Logos) và để nhấn mạnh bản chất: nếu Giăng viết ho Theos ēn ho Logos thì câu văn sẽ đồng nhất Ngôi Lời hoàn toàn với Chúa Cha (thuyết Nhất vị luận); còn viết Theos ēn ho Logos chính là cách chuẩn xác nhất trong tiếng Hy Lạp để khẳng định Ngôi Lời có trọn vẹn bản thể Đức Chúa Trời mà vẫn phân biệt ngôi vị với Đức Chúa Cha (và ngay ở câu 18 cùng Giăng 20:28, Đấng Christ được gọi trực tiếp là Đức Chúa Trời có mạo từ).
3. Hiểu lầm rằng chữ Xác thịt (sarx) trong câu 14 mang nghĩa xấu xa tội lỗi: Khác với một số chỗ Sứ đồ Phao-lô dùng chữ sarx để chỉ bản chất tội lỗi sa ngã, Sứ đồ Giăng dùng chữ sarx ở câu 14 theo nghĩa nhân học thuần túy của Cựu Ước (chữ Hebrew basar): thân phận con người hữu hạn bằng xương bằng thịt. Đấng Christ mang lấy thân xác con người thật sự nhưng hoàn toàn không hề có tội (2 Cô-rinh-tô 5:21; Hê-bơ-rơ 4:15).
4. Hiểu lầm rằng chữ Con Một (monogenēs) nghĩa là một vật thọ tạo được tạo ra đầu tiên: Trong tiếng Hy Lạp Tân Ước, tính từ ghép monogenēs (ghép từ monos là duy nhất và genos là loại, dòng dõi) mang nghĩa là độc nhất vô nhị, một và chỉ một, yêu dấu duy nhất (như Hê-bơ-rơ 11:17 gọi Y-sác là con monogenēs của Áp-ra-ham dù Áp-ra-ham còn có Ích-ma-ên trước đó). Chữ này khẳng định mối tương quan độc nhất vĩnh cửu giữa Đức Chúa Con và Đức Chúa Cha, chứ không phải là một tạo vật được dựng nên trong thời gian.
5. Hiểu lầm rằng câu 17 đặt Môi-se đối địch với Đấng Christ: Khi viết luật pháp đã ban cho bởi Môi-se, còn ơn và lẽ thật bởi Đức Chúa Jêsus Christ mà đến, Giăng không hề phủ nhận rằng Luật Pháp Môi-se cũng là một ân huệ đến từ Đức Chúa Trời (như câu 16 vừa nói ơn càng thêm ơn): ân huệ thứ nhất là Luật Pháp ban qua Môi-se để chuẩn bị và báo trước, còn ân điển nối tiếp vượt trổi và viên mãn chính là sự cứu chuộc hoàn tất trong Chúa Giê-su Christ.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tại sao Bản Kinh Thánh tiếng Việt dịch chữ Logos trong Giăng 1:1 là Ngôi Lời
Trong nguyên bản Hy Lạp, chữ Logos vừa có nghĩa là Lời phán, vừa có nghĩa là Lý tính sáng tạo. Khi dịch Bản Truyền Thống năm 1925, ban dịch thuật của mục sư William Cadman và học giả Phan Khôi đã ghép chữ Ngôi (chỉ một Ngôi Vị thần linh trong Ba Ngôi Đức Chúa Trời) với chữ Lời thành danh xưng Ngôi Lời. Cách dịch này giúp người đọc Việt Nam không hiểu lầm Logos thành một nguyên lý triết học vô nhân vị hay một âm thanh thông thường, mà nhận biết ngay đó là Ngôi Hai Đức Chúa Trời hằng sống.
Ba mệnh đề của câu Giăng 1:1 khẳng định những chân lý nào về Chúa Giê-su Christ
Câu Giăng 1:1 gồm ba mệnh đề cô đọng: (1) Ban đầu có Ngôi Lời: khẳng định sự tiền hữu vĩnh cửu của Đấng Christ trước khi vũ trụ được tạo dựng; (2) Ngôi Lời ở cùng Đức Chúa Trời: khẳng định Ngôi Lời là một Ngôi Vị riêng biệt có mối tương giao mật thiết mặt đối mặt với Đức Chúa Cha; (3) và Ngôi Lời là Đức Chúa Trời: khẳng định Ngôi Lời mang trọn vẹn bản thể thần tính của Đức Chúa Trời.
Câu Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta trong Giăng 1:14 liên hệ gì với Đền Tạm Cựu Ước
Trong nguyên văn Hy Lạp của Giăng 1:14, cụm từ ở giữa chúng ta dùng động từ eskenosen, nghĩa đen là đã dựng lều, đóng trại ở giữa chúng ta (từ danh từ skene là Đền Tạm). Sứ đồ Giăng dùng hình ảnh này để cho thấy nếu ngày xưa trong Cựu Ước, vinh quang của Đức Chúa Trời ngự trong Đền Tạm giữa trại quân Y-sơ-ra-ên, thì nay qua biến cố Nhập Thể, chính thân thể của Chúa Giê-su Christ là Đền Tạm thật nơi Đức Chúa Trời ngự giữa loài người, đầy dẫy ân điển và chân lý.
Vì sao câu Giăng 1:5 có bản dịch là tối tăm chẳng nhận lấy, có bản lại dịch là bóng tối không thắng nổi
Sự khác biệt đến từ phép chơi chữ kép có chủ ý của Sứ đồ Giăng với động từ Hy Lạp katelaben (từ gốc katalambano nghĩa là nắm bắt). Nếu hiểu theo nghĩa trí tuệ, nắm bắt là hiểu thấu, tiếp nhận (như Bản Truyền Thống 1925 dịch là tối tăm chẳng hề nhận lấy sự sáng); nếu hiểu theo nghĩa đối kháng, nắm bắt là vây hãm, chế ngự, dập tắt (như Bản Hiệu Đính 2010 dịch là bóng tối không thắng nổi ánh sáng). Cả hai tầng nghĩa đều nằm trong nguyên văn Hy Lạp.
Tại sao Martin Luther gọi câu Giăng 3:16 là Tiểu Phúc Âm
Martin Luther gọi Giăng 3:16 là Tiểu Phúc Âm (Kinh Thánh thu nhỏ) vì chỉ trong một câu văn ngắn gọn, câu này đã tóm kết trọn vẹn toàn bộ sứ điệp cứu rỗi: nguồn gốc cứu rỗi là tình yêu thương của Đức Chúa Trời; đối tượng được yêu là toàn thể thế gian; giá chuộc là việc Đức Chúa Cha ban Con Một của Ngài; phương tiện đón nhận là hễ ai tin Con ấy; và kết quả là không bị hư mất mà được sự sống đời đời.
Các bản chép tay cổ nhất của sách Tin Lành Giăng có niên đại từ khi nào
Sách Tin Lành Giăng là sách có các bản chép tay cổ xưa nhất trong toàn bộ Tân Ước: mảnh Papyrus 52 (P52, chứa Giăng 18:31-33, 37-38) có niên đại khoảng năm 125 Công Nguyên, và cuộn Papyrus 66 (P66) cùng Papyrus 75 (P75) có niên đại khoảng năm 200 Công Nguyên, bảo tồn nguyên vẹn Giăng 1:1-18 và Giăng 3:16-17 với nội dung trùng khớp với Kinh Thánh chúng ta đọc ngày nay.